Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus: sive biblioteca universalis,integra uniformis, commoda, oeconomica ..."

See other formats


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . qooqle . com/ 



HARVARD 





PATROLOGIiE 

CURSUS COMPLETUS 

SIVB 

BIBLIOTHECA DNIVBRSALIS, INTEURA, UNIFOUMIS, GOMMODA, (KCONOMICA, 

)MNIUM SS. PATRUU, DOGTORUM SGMPTORUHQUE EGGLESIASTIGOBUII 

QUI 

AB JE\0 APOSTOLICO AD INNOCENTII III TEMPORA 

FLORUKnURT; 

RECDSIO CHRONOL06ICA 

OMMUM U(Ji£ EXSTITCRE UONUMENTORUM CATllOLIC.r TRADITIONIS PER DUODECIM PRIORA 

CCCLESiil!: SifiCULA, 

lUSTA KI)ITIO.*«eS ACCUftATISSmAI, ISfTCR 8E CUMQUB N0NNUI.LI8 C0DICIBU8 MANUICRIPTII COLUTAI. 

PBBQUAM DILIGBNTER CASTICATA; 

DI8SRBTATI0N1BDB, COMMENTARIIS LtCTIOMlBUSQUE fARIANTIBUS GONTiNBNTBR ILLD8TRATA ; 

OMNIBOS OPERIBUS POiT AMPUBSIMAS EDITI0NE8 QUJE TRIBUB NOVI88IHIB SiECDLIB DBBBNTUR AbSOLUTAt 

DETECTIB, AUCTA; 
INDICIOUS PARTlCULAniBCS ANALITICiS, SINGUL08 81TB TOHOB, SIVB AUCT0RE8 ALICUJUS HOMENTI 

8UB8EQUENTIBUB, DONATA ; 

CAPtTLLIS INTRA IPSUH TEXTUH RITB DISPOSITIS, NECMON BT TITULIS SINCULARUH PAGINADUH HARGINEH SUPKRIORBM 

DISTlNGUEMTIIiUS SIBJBCTAMQUB HATERIAM SICNIFICANTIB08, ADORNATA ; 

OrKRIIiUS CUH DLDIIS TDM APOCRVPniS, ALIQUA TBRO AUCTOEITATB IN ORDINE AD TRADITIONEH 

ECCLESIA8TICAH P0LLKKTIBU8. AHPLIFICATA; 

iuom:s i.NniciDUS generalidub loc^plbtata : altf.ro scimcet RERUM, quo consulto, quidquid 

UNUSgUiSQUE PATRUH IN QUODUBBT TNEMA SCRIPSERIT UNO INTUITU CONSPICIATUR ; ALTRRO . 

SCRIPTURi£ SACRi£, bi quo lectori cohperirb sit obviuh quimam PATRkS 

ET IN QUIUUB OPERUH SUORUH L0CI8 SINGULOS BliNGULORIlH LIBROKUH 

BCnSPTURiE TEXTU8 COMMENTATI SINT. 

BIMTIO ACCrriATlSSIHA, CiCTERISQUR 0UNIBU8 FACILE ANTEPONENDA, Sl PERPENDANTUR : CnARACTERUM HITIDITAB, 

CHAHT/C QIALITAS, INTBGRITAS TEXTUS, PKRFECTIO CORRECTIONIS, OPKRUM RECUSORUH TUH fARIBTAB 

Tl M NLMEnUS, FORMA TOLUHIKUH PEEQUAM COHHODA SIBIQUE IN TOTO OPERlS DECURSU CONSTANTKR 

^IMII.IS, PRETII EXIGUITA8, PRfSERTIHQUE ISTA COLLBCTIO, UNA, UBTIIODICA KT CHRONOLOOICA, 

SBkCENTORUH FEAGHENTORUH OPUSCULOUUHQUE IIACTRNUS HIC ILLIC 8PARS0EUH « 

PRIHUH AUTEH IN NOSTRA DIULIOTBECA , EX OPERIBUS AD OHNBS iBTATEB , 

LOCOS, URGUAS FORHASQUB PERTINENTIBUS , COADUMATORUH. 

SERIES SECUNDA, 

IN OUA rRODKUNT PATRES. DOCTORES SCRIPTORESQLE ECCLESliB LATINiB 
A GREGORIO MAGNO AD INNOCENTllM IIL 

ACCDRANTE J.-P. MIGNE, 
MBLiovnoa ouai oaivaaaji, 

SITl 
CLR81IUII COMPLBTORUy IN 8INGUL08 SGIBNTIZB BCGLK8IAIT1GJS EAIfOi BDITORB. 



PATnOI.OGIA BIXA BDITIONBTYPIS UANDATA EST, AL1ANEMPBLAT1NA,AL1A ORJBGO-LATiHA.^TBRBUIIT 
SIII.LE ET TREGENTIS FRANCISSEXAGINTA KT DUGBNTA YOLUMINA ED1T10NI8 LATINJS;OGTINGBIITn 
KTyiLLE TREGENTA 6U£CO*LATIN£. — MERE LATINA UNIYER80S AUGTORES TUM 0GC1DBHTALB8« 
Tty ORIENTALKS BQCIDEM AyPLEGTITUR ; Hl ADTEM, IN BA, 80LA YER8I0?iB LATINA DORANTUR. 



PATftOLOGiiE TOMUS CCXIII. 
SICARDUS CREM0NENSI3 EPlSCOPLS.' PETRIs SAllNENSIS. ANONYMI SiECUU XII. 



EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM, 
IN VIA DICTA D*AIII/0/S£:,PROPEPORTAM LUTETIiE PARISIORUM VULGOD*£AF£/{NOMINATAM, 

SBU PETIT-MONTROUGB. 
185S 



^j: 



SiGGULUM XIII. 



SICARDI 

CREMOINENSIS EPISCOPI 

MITRALE, 



SIV2 



M OFFH ECClGSIiSTICIS MU , 

?(u\r. riinirM i>- i.iiCKn pnoniT jrxT\ APDGnAPiiuia qiod asservatdk in iiiiilio7»:iec4 

r.oMiTis DK LESCALOPIEK. 



accedunt 



EJU8DE1II 8IGARDI GHRONIGON 

EX EDITIONE MURATORII; 

PETBI SARNINSIS mSTORIl &[BI6EmDi 



VOI.UMKN CLAl.bl NT 



ANONYMI SiEGULI XII. 



ACCURANTE J.-P. MIGNE, 

BIBLIOTHECn CLEBl VNIYERSJB 

MVE 
CURSUIJM CO!tfrLBTOnUM IN SfNGLIOS SCIKNTI/K KCCI.RSIASTICK IIAllOS KDITOBB. 



TOMUS UNICU?. 



• » •<•* - * % • 



, ^ENfT..';^hA5iris GhLLiGi-;. 



EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOIIEM 
W VIA DICTA DWMbOlSE, PUOPE PORTAM LUTETI/E PAIUSIOKU.M VULCO DENFER NOMLNATAU 

SEU Ptirr-IMOXTUOtGE. 

ib55 



ELENCHUS 



AUCTORUM ET OPERUH QUI IH HOC TOIIO CCDUII OONTIHUIITUH. 



SICARDUS CREMONENSIS EPISCOPUS 



MiUrale, sive Sumina de ofTiciis ecclesiasticis. 
Chronic}n. 

PETRUS SARNENSIS SITE TALLIS SARNAII MONACHUS. 

Historia Albigensiam. 

ANONYMI S^CULI XII. 

(Horum seriem vide in Ordine rerum ad calcem voluminis.) 



Col. 9 
k31 



541 



■ KTypi» L. MiGM. au l'fiit-Moiitroui;«. 



NOTITIA m SICARDUM 

CREMONENSEM EPISCOPUM 
(MiTRATORi, Rer. IiaL Script,, tom. VII, p. 523, in Praef. ad Chronicon Sicardi) 



Sicardi Cremoiicnsis episcopi, non solum meminit, sed simul scripfa recenset doctissimus vir milii- 
que antiqua amicitia junctus Franciscus Arisius Cremonensis, ordiuum in sua palria conservator, et de 
caidem patria optime meritus in sua Cremona literata tom. I, ad ann. ii85. Iia vero ilie Sicardi iibros hoc 
ordine recenset. Acta et obitus sancti Homoboni (jui ipsius Sicardi tempore sanctilate vitae, et miraculis 
iloruit, et curante ipso prxsule (ut in Clironico Sicardi habetiir ad annum ii98) in canonem sanctorum 
ab Innoceniio III papa est relatus. Chronicorum libri diversi^ de quibus infra agemus. Tractatus de humi- 
litate^ cujus rei testcm Arisius profert Fanusium, Campanum, in libro De illustr, Italice familiis. Vcrum 
Fanusii Uber, in Ambrosiana bibliotheca asservatus, a pseudonymo, et certe pseudographo scriptore com- 
positus niihi semper visus esl, ac propterea illius fldei acquiescere non facile velim. Historiam quoque, 
seu Vitas Homanorum pontificnm a Sicardo collectas ante Arisium Rapbaei Volaterranus initio Commen- 
larior. iib. xiri nos monuit. Tandem Mitrale, vei Summa de Officiis^ sive Hationale divinorum officiorum^ 
Sicardo tribuiiur. Sed si quidquam conjectura mea valet, Mitrale, sine dubitatione ab eo elucubralum, 
nihil fortassis aliud est quam alterum ei Chronicis ipsius Sicardi (i) : quippe Cualvaneus de ia Fiamma 
non iibros quosque, sed tantum Ilisloricos enumcrans, quibus luerat usus, Mitrale imperatorum a 
Sicardo episcopo Cremonense compositum memorat. Quod est ad Summam de officiis, eam Antonius Posse- 
vinus ex Lelando innuit, eamque in bibliotheca Vaticana asservari aiunt. De hoc opere, mihi incomperto, 
nihii aliud addam. Verum prseterire non possum, quae de Sicardo nostro habet singularis conditionis vir 
Gerardus Joannes Vossius, lib. ii, cap. 53, Dc Uistoric. Latin. Aiiimadvertit ille, a Raphaele Volaterrano 
inter eos, qui Vitas Rotnanorum pontificum tradiderunt, Sicardum nostrum referri, et proxime collocari 
post Sigebertum et Hugonem Fioriacensem ; Sicardo autem subjungi GoJefridum Viterbiensem, qui 
claruit anno ii86, ti( omntno, inquit Vossius, sistandumsit Volaterrano, vixerit Sicardus circa annum 
1160. Nullus certe nobis dubitandi locus est quin Sicardus anno ii60 in vivis fuerit, ipsoque tempore quo 
Viterhiensis floruerit. Sed quia ad annum usque i2i5 suam Sicardus aitatem produxit, et vitam Godefridt 
sua excessit, propterea priorem locum xquius Viierbiensi quam Sicardo, Volaterranus dedisset. Pergit 
scribere Vossius, seinirari, cur Possevinus Sicardum mcmorans tam antiquum scriplorem, addat tamen 
esse hunc iUum Sicardum Cremonensem, cui Scholia sua dicavit Laurentius Lauretus, Carmelita, cum Lau- 
relus circiter annum Chrlsti i570 floruerit. At Possevinus, Sicardi nostri mentionem faciens, ait : ad 
quem Scholia reliquit Laureniius Lauretus, etc. Hoc est non Sicardo viventi ea Scholia obtulit, sed Sicardi 
tandiu vita functi WbroDe offtciis ea addidit Lauretus; ac proinde nulla hic antilogia. 

Sicairdus in Chronico, ad annum ii79, Ofi^redum Cremonensem episcopum ordinutorem meum appellat. 
Tum narrat, se anno ii83 a Lucio III subdiaconatus honore auctum. Anno vero ii85 addit : Quo anno 
ego Sicardus prmsentis operis compilator et scriba^ Cremonm^ licet indignus, electus sum ad episcopale offt- 
cium. Proxime sequenti anno ejus opera inter Fridericum I imperatorem et cives Cremonenses restaurata 
cst pax. Anno il87, eorumdem civium precibus ac amore duclus, in Germaniam iter suscepit, ut resar- 
ciendi castri Maufredi veniam ab Imperatore impetraret. Ad annum ii94scribit, Castrum Jovisaltje (iiunc 
Cenivolta) a se inchoatum, ac feliciter consummatum ; anno vero ii99 se Romam peregre profectum 
fuisse, qua occasione ab Innocentio III papa impetravit ut coelitum albo inscribcretur beatus Homobonus, 
Crenionensis civis, non niulto antea e vivis ereptns. Anno ii03 in Armeniam se contulit, ibique versatus 
est una cum Petro cardinaii apostolicse sedis legato; atque annoinsequenti Constantinopolim profectus, 
\\\ tcmplo Sanctse Sophiae solemnem jussu ejusdem legati ordinationem clericorum celebravit. Quare vides 
decepium Dghellum, qui in Catalogo episcoporuin Cremonensium peregrinalionem Sicardi iu Orientem 
iiifgavitanno 1209. Regressus denique in patriara Sicardus, uti Cremonensium monumenta testantur, 
lineni vivendi fecit anno i!2i5. In c*odice Caesareo ha!cadnotantur: Anno i2i5 obiit prcesul Sycardus mense 
Junii^hujus prassentis operis compilator. De anno emortuaii auctoris nosiri hxc cerla reor; de menso 
dubitare me cogunt Arisius in Cremona literata, Ughellus etalii, qui tradunt Sicarduin ad plures abiisse 
die 2t> Januarii. Fortassc qui Vmdoboiiense ms. olim scripsit , Jan. ibidein breviatum pro Januario 
inveniens, incaute Jun. id est Junium, legit. Christophorus Sandius in Notis ad Vossium De Histor. Latin.^ 
cum aniuiadvertisset, Sicarduin anno i215 posiremo fato functuin fuisse, postea subdil : Qua ergo ratione 
votuit Chronicon suum produxisse ab origine mundi usque ad annum i^ii, ut refert Lambecius tom. II De 
bibliolh. Vindobonen.,;ia(7. 87i? Non injur.a hoc petit Sandius. At ex verbis Clironid ipsius, quod Laiu- 
becius iaudavit, consiare nunc polest, levera Sicardum annoi!2i5 e vila cuiKcssisse; quae vero panca 
sequuntur, apposita fuisse, uti usu venit, ab alio scriptore, qui Sicurdi librum per aiinos quinque conii- 
ouavit. Atque hic iteruin audiendus est Gualvaneus de la Flammu, qui cap. ^7, Manipuli Florum ins. 
narrat, anno iiU profli^atos in beilico certamine fuisse Crenionenses a Mediolanensibus, addendo: Aec 
fuit unquam in populo tremonensi secundum Sycardum facta tam enormis jactura. Atqui teterrimi hujus 
prxiii ne verbum quidem Estensis aut Vindobonensis coaex habent ; imo amborum narratio in annuiu 
pra;cedentem i215 desinit. Quid hic dicendum ? Num Gualvaneo fuit codex, cui non Sicardus, sed quis- 
quam alius, cruenu^ hujus pugnae mentionem addidit?an vero iutegrum Sicardi Chronicon minime uobis 

(1) Haec inconsiderate Muratorius. Vide infraEmin. cardin. Maii Monitum ad Sicardi Mitrale. Edit. 
Pateol. CCXUI, 1 



f,'^ 



11 SICARDI CRCMONENSIS EPISCO?! It 

femtum 1 Ego dabiiis sto, ao pmscipue quod tanUm inter ambos hosce codiees mss. dissimililudinem 
iiiluear. Gxlerum hujus Mediolancnsis ?ictori« ne ipsi quidem Annaies breves Cremonensium» quos infra 
«um edilurus, ad anuum 121i meminerunt. 



DE SICARDI MITRALI 

TRACTATU DE OFFICIIS ECCLESIAbTllilb. 

(Maii, SpicUeg. Rom., tom. YI, p. 583, Prxf. ad FragroenU ez MUrali Sieardi.) 



Sicardi episcopi Cremonensis, qui fuit Innooentii III PP. aequalis, Chronicum identidem Tidimus a Beiv 
nardo Guidonisin Rom. poniificum Yitis;quod iandem Chronicum Muratorius in septimo R. I. S. yoIu* 
roine edidi(, doctique episcopi alia opera in praefatlone recensuit. Illud tamen vlr magnus bis ibidem 
incaute dixit, putarese Sicatrdi opus, quod Mitralii (liber) inscribitur, nihil esse aliud quam unum cx 
Chronicis a Sicardo «criptis. Atqui alii ante Muratorium diserte jam nominaveraot Sicardi MiiraUm vel 
Summam de offlciiij ita ut Mitralii sit dictus pro epiicopalii vel pontificaiis, quandoquidem episcoporum 
roinorumque sacerdotum iiturgiam in eo Tolumine Sicardus exponit. Reapse in duobus codicibus Yati- 
eanis hic praeponitur operi titulus, in uno quidem : Jncipit Mitralit de officiii^ editus a Sychardo Cremo- 
'■nensi epiicopo ; in altero autem : Incipit liber gui Mitratii dicitur, editui a Sicardo Cremonemi epiicopo ; 
ubi varietatem quoque scripturae videmus Sychardiu et iS*tcar(/ui., Vana igitur Muratorii de argumenta 
Mitralii opinione vel conjectura depulsa, nos hoc ipsum opus, perbonum hercle ct hactenus non vuiga- 
tum, paulo accuratius describemus. Constat enim libris ix, qui suos slnguli habeiit proiogos. Sunt auiem 
lii tituli seu capitula. 

(Capituloram serlem, quam hic speciminis gratia exhibet doctissimns editor, nos ad calccm operis ' 
amandamus. Edit. Patr.) , 

Igitur hic videmus uberrimos liturgicae rei fontes, quos diutius intra codicum pluteos, quasi in nativis 
cavernis, detineri prope indignum est : si enim inde eliciantur, omnes illico qui de ecclesiaslicis ofliciis 
aliquando sunt acturi, suos horlulos irrigabunt; neque hi solum, sed qui vei sua dubia dissolverc avent, 
yel antiquitates Christianas iiiustrare, praecipueque origincm, ordinem, et praxim ofliciorum sacrorum 
per singulos anni dies cognoscere. Certe jam Trombellius in tractatibus suis De bapiismo, t, I, pp. 212^ 
SSi, 312, Sicardi nostri, quem in codice Rononiensi legebat, auctoritatibus aliquot ex Jibris tcrtio 
seitoque usus est. Ego vero qui Sicardi opus in codice Vaticano libenter lectitavi, vix mihi temperare 
poteram quin totum typis committerem ; quod sane mediocris voluminis molem efiicerct ; et, si idoneis 
etiam scholiis adornaretur, justi operis formam indueret. Est enim uterque codex Vat. in fol., spissae in 
duplici latercuio conscriptionis, unus quidem integerrimus, setatis ferme Sicardianae, alter vero uno saeculo 
^sterior, qui in flne pauca desiderat. Interim tamen de vitae brevitaie cogitans et de impedimentis volun- 
tati saepe incidenlibus, ut Sicardi aliquid a me sine mora lectores habeant, pauca confeci excerpta, quae 
ad aacra aediflcia vel ad ecclesiasticam philologiam potissime pertinent, eaque pretiosa prudentibus visum 
iri confido. (Sequuntur Fragmenta.) 



>9-^ 



» 



yiTRALE. — LIB. I 



14 



SICARDI 

CREMONENSIS EPISCOPI 

imiTRALE 



SEU 



Dfi OFFIilllS ECCLfiSIimcIS Sllli. 

(NoQC prinium in lucem prodit jaxta apographum quod asservatur io bibliotheca comitis de rEscALOPiEB.) 

PRO(EMIUM AUCTORIS. 

Divllem prudentem, qui necessarios suos ad coe- A nos licet imitatores indigtii penitus, et imbeciiies, 

tainen ad cultum paradisi, ad sacramentum baptismi, 
ad coenam Domini, quae in Ecclesia sunt celebranda, 
frntrcs et filios invitaturi, prius de Ecclesla, qua 
paradiso etarcae, grandive coenaculoassimilaturaedi- 
llcanda,ornanda, et utensilibtis ejus agemus. Secundo 
de institutione, et vestibus, et habitu ministronim,* 
tertio de ofliciis eorumdem, quarto de ordine ofB* 
ciorum, quae non solum ponere, sed etiam intendi- 
mus ad unguem exponere, institutiones singuloruro, 
et causas adjicientes institullonum. Sedln cansis 
prosequendis Ibrtassis auctorum mentes eTcedam, 
non tamen ob hoc.velox, utaemulus calumniator ar- 
guet, me pernlciose scripsisse ; quia dicit Augustinut 

„ , inlibroI>a doctrina Christiana^ : Si quis in Scri- 

lignis levigatis, et imputribilibus Oeri, et in eam ex " pturis aliud sentit, quam ille qui scripsit, nec pemi- 



nam invitare voluerit, coenaculum et officinas con- 
struere convcnit, et ornare, utensilia praepararc, 
ministros instituere, vestibus decorare, dcmum sin- 
gula officia, singulis assignare ministris. Sic dives 
iile, cui omnia serviunt, inprinclpiocreavit coelum, 
et terraro, mare, et omnia quae in eis sunt ', et 
mundi roachina cum mundialibus fabricata, forma- 
vit bominero de limo terne, et inspiravil ei spiracu« 
lum vitae, et posuit eum in paradiso voluptatis, as- 
signans ejus victui omne lignum pulchrum visu, et 
ad vescendum suave, i^raeter lignum scientiae boni et 
mali * ; cumque finis universac carnis venisset coram 
eo ; quia terra fuerat iniquitate repleta, ad semina- 
rium secundae originis conservandum, arcam ei de 



oronibus escis, quae mandi possunt, ut essent ingres- 
suris in victum, comporlari *, et Noe cum suis in- 
trare pnecepit \ Magister etiam noster dum in ler- 
ris visus est, etcumhominibus conversatus',voIens 
cum fratribus suis et discipulis secundum legem 
comedere pascha, dixit illis : Ite in civitatem, et 
occurret vobis homo, amphoram aquae bajulans, se- 
quiinini eum quocunque introierit, et dicite patrifa- 
milias, ut diversorium vobis assignet, ubi magister 
com discipulis pascha manducet, qui ostendetvobis 
coenaculum grande stratum, et ibi parate ^ Sic et 

• Gen. i 



ciose fallitur, necomninomentitur; si tamen falll- 
tur ea sententia, quae aedificat charitatem, ila failitur 
ot qui errore deserit viam, sed eo per agrum pergit, 
quo via illa perducit, si via patet, corripiendus est ; 
si via latet, docendus est viam non deserere, ne 
consuetudine dcviandi cogatur in transversum vel 
'perversum ire ; cum ergo auctorum officii coni ilia- 
rius non exstiterim , nec eorum mentes liberum est 
ulterius indagare, licet excedere, libet in his etiam 
peragrare, dum tamen excursus aedificandaesit ulllis 
charitali. 



Gen. 9. • Gen. 6. * Gen. 7. ■ Baruch. 3. •Marc. H\ Luc. M. ^ Lib. ii, cap. 36. 



LIBER PRIMUS. 

DE ECCLESIiE iGDIFICATIOiNE, ORNATU ET UTENSILIBUS. 

CAPOT PRI&IUM. q rael •. > Licet ubiqueDeus magnus in eremo,in omni 

»E iifSTiTDTioNB ECGLESijE. locodomlnatlonis ejus*,benedicipos8it,et debeat in- 

c lu ecclesiisbenedicite Deo Dominode fontibus Is- vocarl, jure Umen, opportuno tempore, curritur a 

• Rsal. «7. • Psal. 101 



45 



SICARDI CREMONENSIS EPISCOPI 



i0 



ildellbusadoratoriumqnasiadpmorium.utaudiant Aquod malleus, et securis, et nullum ferramentum 



mandata Regis xtemi ; jurc properant ad coenacu- 
lum, ul percipiant de convivio vituli saginali; jure 
fcstinant ad sancluarium, ubi juxta Tocem Domini 
Dcus babilet in mcdio eorum ; neccst nova orato- 
riorum instilutio.PraEcepit DominusMoysi in monte 
Sinai ul faceret tabernaculum de corlinis mirifice 
fabricalum, cujus una pars sancta, ubi populus sa- 
crilicabat, aitera diccbatur Sancta sanctorum, ubi 
saccrdotcs ministrabant, et levii» **;qaodpostquam 
vetustate consumptum est, jussit Dominus neri 
templum, quod Salomon aediHcnvit in pace, opere 
iniriftcum et aere loto famosum, duasque habens 
partes» ut tabernaculum '^ Ab utroque nostra ma- 
tcHalis ecclesia formam liccepit, in cujus partc an- 



in construcliune templi fuit auditum, sed omnia 
extra Hierusalem praeparata, et decenter aptata, suis 
reddita locis, aut caemento nectebantur, aut clavis; 
quia in pace aeternae beatitudinis non est tribulatio- 
nibus fldes examinanda, nec vita quavis perturba- 
tione pulsanda. Sed quae hic fuerint casligata, illic 
suis ordinibus glutino charitatis et vinculis inserun- 
tur, et licet hic sit illa Hierusalem, cujus partici- 
patio sit in idipsum ", tamen, et hic templum in duo 
dividitur,quia superna curia in angelorum et homi- 
num diflerentiam distinguitur. Verumiamen, et tem- 
plum quandoque in designatione ponitur militantis 
Ecclesise, unde iegitur ** ante fores duas babuisse 
columnas» quanim una firmitas, allera rohur ap- 



tcriore populus audit, et orat; in sanctuario vero " pellabatur ; prima signiflcat patres anliquos, qui per 



clerus praedicat, jubilat et ministrat. Ergo pro dt- 
Tcrsitate parlium, vel pro multiplicitatc locorum ait 
Propheta, Jn ecciesiis^ non ecclesia, labernaculum; 
quia initinere factum, quandoque gerit lypummun- 
4)i ; quia mundus hic transit, etconcupiscentia ejus 
'"; unde constat ex quatuor cortinarum coloribus, 
'sicul mundus compactus csl ex quatuor elementis ; 
.erat enim quasi mundus elementatus, imo quidquid 
Jn mundo est in eo fuerat figuratum ; Deus ergo in 
tabernaculo, Deus est in hoc mundo, velut in tem- 
• plo Christus sanguine rubricato ". Expressius vero 
.tabernaculum typum gerit mililantis Ecclcsiae, quac 
.non habet hic manentcm civitatcm, sed futuram 



fldem vicerunt regna et operati sunt justitiam : 
Joseph fuit flrma columna, quam separare nequivit 
meretrix a justiiia »^; secunda signiflcat patres mo- 
demos videlicet apostolos et martyres testes Chrisli, 
qui nullo ventorum incursu potuerea veritafe di- 
velli : Paulus fuit columna robusta, quam iieque 
mors, nequevitapotuit a charitate Christi separa- 
rc»«. 

lude etiam est quod septem anuis aediflcatum, et 
septem diebus legitur '* dedicatum ; quanto enim 
tempore in hac vita, quae septem dicbus volvilur, 
praesens Ecclesia coiiversatur ; semper aediflcatur, 
cum ad fldem aIiquiconvcrtuntur,semperdedicatur, 



inquirit ; ideoque dicitur tabernaculum ; quia ta* ^ dum per poenitentiam, et sanctam conversationem 



bernacula sunt militantium ; unde et quatuor cor 
tinarum colores, quatuor exprimuni in hac mililia 
.jostificationes; in bysso enim retorta cxprimitur 
caro renitens castitate ; in hyacinlho mcns coelestia 
coiicupisccns; inpurpura caropassioni subjacens» in 
coccobis tincla, mens Dei el proximi dilectione 
praefulgens. Deus igitur in labernaculo, Deus est in 
lidelibus suo noroine congregatis 

Tabernaculi pars prima, qu£ dicebatur sancta, 
in qua populus sacriflcabat, vila est activa, in qua 
popuius inproximi dilectionelaborabat; parsaltera, 
quae dicebatur Sancta sanctorum, ubi levitae roini- 
strabant, vita esl contemplativa, in qua dileaioni 
et contemplalioni Dei religiosorum sincera conver- 



Domino consecranlur ; ergo ilia duo simul univer- 
salem designant Ecclesiam, scilicel illud quia fuit in 
itinere, proprie militantem ; islud, quia in tempore 
pacifico, trumphantem. Nostra vcro matcrialis Ec- 
clesia, sicut ab utroquc sumit formae origineni et 
institutionem, sic et in utrisque pariter extrahit si- 
gniflcationem ; sigiiiflcat ergo haec nostra materialis 
universalem Ecclesiam. Cum audis universalcro, in- 
tellige niiiitantem ex gentibus, et ex Judaeis compa- 
ctam simul et triumpbantem ex angelis, et hoinini- 
bus congregandam, etcongregatam; ejus itaque par- 
tes corpus et chorus militantem et triumphantem 
instituant; vel, quoad militaiitem signiflcat duae 
vitas, aclivam ct contemplativam, aut duas Eccle* 



satiovacat.ErgoinsancuScripturatabernaculatria, D sias de gentibus et Judaeis. Quoad triumphanteo 



primum in figura tantum, ut uberiiaculuni Moysis; 
secundum in figura et veritate, ut machina mundi ; 
terlium in sola veritaie consistit, ut roililia populi 
Dei. Tabemaculum vertitur in templum, quia de 
roilitia curriturad triumphuro. Templuro enimquod 
Salomon xdiflcavit, et populus in patria et pace 
possedit, gloriae templuro signiflcat quod a vero Sa- 
loroone paciflco de vivis lapidibus constructuro est 
in codesti Hierusalero , id est in visione pacis^ ubi 
Ecclesia perenni pace resultat ; ideoquc dicitur *^, 



duo collegia, horoinum et angeloruro. Merito erg 
Propheta pluraliter iiilulil in ecclesiis quasi in con^ 
gregatione fideliuro, ex Judaeis eigentibus converso- 
ruro ; in qua nos conversi ex fiasan, id est a confu 
sione peccatoruro ; benedicite Deo cui debetur latria.. 
Domino cui dulia ** ; nos, inquain, potati de foniibus 
Jsrael^ id esl doctrina apostoloruro, ut ad ipsorum 
Smitationem praedicetis quos de Israel Christus elegit, 
ut facerel fontes aquae \ivae salieutis in vitam aeter- 
nam ■*. 



•• Exod. 25, iO. " III Rog. 8. " I Joan. 2. " Ilebr. 13. «MII Reg. 6. " Psal. 121. '•lil Reg. 
7. »» Geu. 5U. *• Rom. 8. »• lil Reg. 6, 8. " S. Thoui. 3 p., q. 25, arl. 2. " Joan. 4. 



n 



CAPUT 11. 

OC FUNDATIONE ECCLESliC. 

Beue lundata est domas Domini supra firroam pe- 
tram *'. Supra petram enira fundalur Ecclesia iii 
hiuic modum. Pricparatum locum fundameuli aqua 
benedicta ponlifei ad abigendas dxmonum plianta- 
sias» vel sacerdos, si episcopus adesse non possii, 
aspergat *', el lapidem cruce impressa in funda- 
iUf.nlo ponat decantans psaimos : Miserere meiy Deu$ 
*^, et : Fundamenta eju$ in montibu$ sanctii **, elc, 
€um precibus ct oratione competenti ut : « emittere 
«iignare, Doroine Deus Pater omnipotens, angelum 
tuum de coelis qui custodiat, foveal, visitet et de- 
fendat bunc locum, et omnes orantes et oraturos iu 
eo. I Hsc dicens etagens, episcopusconvertat se ad 
orienlem, id est ortum solis aequinoctialem, non ut 
quidam faciunt, ad solis ortum xstivalem ; exinde 
roensam erigat, et missam celebret : c Fundamen • 
tum aliud neroo potest ponere, pra^ter id quod po- 
situm estquodestCbristus Jesus ". > Hic est illa 
petra super quam fundatur £cclesia, unde: « Super 
Lanc peiram xdifjcabo Ecclesiam " ; > (irmum qui- 
dem est, et stabile fundamentum, quod nec ventis 
cedet, nec torrentis impetu, nec stillicidio comiet. 
homo, ingredere iu hanc petram, et abscondere 
in fossa humo **, sta in foraminibus hujus petras 
**, ut posleriora Domini videas, sequere hanc pe- 
tram, ut te sitientera reGciat '% huic petra rostruiu 
tuum allidas» ut renovetur, ut aquilx^ juventus taa 



MITRALE. — Llfi. L ' iS 

A si de ligno comederint Inohedientiae, dicitur : VidetQ 
ne forte sumant de ligno vitae ^* ; propter peccatun^ 
interdicitur hoc lignum, quod prkis non fuerat in« 
tcrdictum, hoc est corpus Cbristi. < Lignum quod 



plantatum est secus decursus aquarum vit» ^* ; > 
quia qui roanducat carnero illam percipit vitam 
xternam ^' ; « sed qui roanducat et bibit indigne, 
judicium sibi manducat et bibit ^\ > Per caeteras 
arbores odoriferas sanctos accipimus, quoruro unus 
fuit illc, qui dixit : c Ego sicut otiva fructiiicans iu 
domo Dei ^'; > de quibus quoque dicil : « Filii tui 
sicut nnvcllae olivarum, in circuitu roensae tu£^*. > 
Quatuor flumina, quatuor sunttevangelistae; aquas 
de uno peciore Domini haurientes, quibus mundus 
irrigatur, et Ecclesia fecundatur; de quibus dicit : 
€ Elevaverunt flumina voces suas ^^ ; > Iiunc igitur 
orientem ad orientem adoremus, ut sole iliustre- 
rour, ab orieute visilerour, ligno vilae fruaniur, pa- 
radisi fluminibus irrigemur. 

CAPUT IIL 

DE ALTARI. 

Nuncvolet ad mc unusde seraphim,etassumplo 
carbunculo de altari tangat labia mea ^^ Chrislus^ 
roaximus angelorum, angelus roagni consilii ^', roihi 
peccatori non objieiat, quare c assurois testamen- 
tum me,um per os tuum '®, « sed cbaritatis igne de 
se altari assumpto, a quo est donorum omnium ple- 
nitttdo *S mea labia tangat, ut de altari non loquan- 
tur dolum aut vana, sed viris sacerdotalibus appro- 



'*. Super hoc fundamenlo positum est fundamen- Q banda. Noe itaque prirous altare conslruxisse ' 



tumapostolorum et prophetarum, de quo Apostolus: 
« SuperaediGcati supra fundamentum apostolorum 
et prophetarum **. Est ergo Cbristus fundaroentum 
fundamentorum; haec domus ad ortum aequinoctia- 
lem dirigitur, eo|quod Ecclesia, quae militat in terris, 
se teroperare debet aequanimiier in prosperis et ad- 
▼ersis. 

Rursus ad orientem vertitur, tum quia in ea sol 
justitiae colitur **; et ille, cui nomen est Orlens, 
adoratur, juxta illud : « Visitavit nos Oriens exaito 
^f > tum quia in orientalibus partibusest paradisus 
deliciarum " quem Ecclesia recolit rouUipIicitate 
signiQcalionum; bic est hortus conclusus, fons si- 
gnatus '*, ubi Adam positus est, ut operaretur et 



deinde Abraham •% Isaac •* et Jacob allaria aedifl- 
casse leguntur **, quae non aliud quam lapides erecti 
intelliguntur , superquos sacriGcia roactabant. Ali- 
quando vero ignis de ccelo desceudens oblalum sacri-- 
licium consumebat, unde Cain fratrem suum occi- 
dit '* ; quia inflammavit Dominus super Abcl ct sa- 
criflcium ejus ; ignis enim co^.Iestis Abel sacrificium 
consumpsit; Cain vero sacrificium intactum re- 
mansit. Et vide quod altaria et arae indifierenter 
aliquolies inveniuntur; haec tamen diflerenlia est 
inter altare. et aram, quod allare, quasi alla res, 
vel alta ara dicatur, in quo sacerdotes incensum 
adolebant ; ara vcro quasi area, id estplana,vel ab 
ardore dicalur ; quia in ea sacrificia ardebant. Moy- 



custodiret illum ; ubi lignum scientiae boniel roali; ^ ses etiara fecitaltare de lignis setiro, et etiam altare 

Ihyroiaroatis, quod vestivit auro purissimo «^ ; Sa- 
lomon quoque altare aureum fabricavit ••. Ab istis 
antiquis patribus altaria roodernorum sumpscre 
exordium, quae in comua quatuor eriguntur, quo- 
rum quaedam sunt unius lapidis, quaedam ex pluri-* 
bus componuntur. 

Lapides in altaria erecti, et altarc aareum, ct 
haec nostra altaria lapidea Christum significant, qul 
est lapis de roonte sine roanibus excisus •*, lapit 



ubi lignum vitae, ubi aliae arbores odoriferae, ubi 
quatuor fluroina ex eadem scaturigine procedentia 
^. In horto sunt irrigatio, fomentum, arbores et 
fructus ; in Ecclesia sunt baptismus, unclio, fidele^ 
et opera, quae sapiemibus absconduntur, sed parvu- 
lis revelantur ••. Quid per Adam operarium et cu- 
stodero , nisi ordinem inteliigimus sacerdotalem ^ 
Ipsi sunt operarii, qui roittuntur ad roessero •• ; ipsi 
sunt vigiles qui custodiunt civiiatem ^^ : de quibusi 



" Mallh. 7. " Psal. iSL »* Psal. 50. •• Psal. 86. »• I Cor. 5. " Malth. 46. ••Isa. 2. ^** Cant. 2. 
••Exod.33. •»Psal. 102. »• Ephes. 2. »• Malach. 4. »• Zach. 6; Luc. i. " Gen. 2 »• Cant. ^. 
•^Gcn.2. ••Maith. ii. »• Luc. 10. *• Cant. 5. ** Gen. 2. '* ^8^1. 1. •*» Joan. b. '' » ^J>r- ^- 
••Psal.51. ^•PsaLli?. *'Psal.92. ^» Isai. 6. " Isai. 9. ••Psal.i^. •»Joan. 1. "Gen.8. ■»Cen. 
i3. •^Gen.26. ••Gen. 53. •• Gen. 4. •^Exod.tS. ••IIIReg.8. ••Dan.«. 



19 



SlCARDl CREMOiNENSlS EPISCOPI 



SO 



quadralas, subiliii super queni Dostraniin oratio- A adnectunturexedr», coemeteria, turres et claustra. 



oum vota congerimus, unde orationes per Jesum 
Christum Dominom, terminamus; super quem ag- 
uum mactamus, vitulum et tuedom, dum Christi in- 
noccntiam, opera, pcenitentiam eonsecramus; super 
qucm corpus Christi conficimus, quoniam in eum 
credentes ex eo reficimur ; et cum eo quasi multa 
membra corpus unum, et quasi mulli lapidcs altare 
unum eOicimur. Aui*eus est, quia « in eo suul oro- 
nes tliesauri sapicntiae, et scieniiae Dei absconditi 
^. > Ane quoque et allaria crucem Domini reprae- 
sentant ; agnus igitur, et hasdus, et vitulns in ara 
Christus est in cruce suspensus, qui cum sit inno- 
cens, peccata nostra tuiit *', et terram nostrae carnis 
perdomuit, et semine Spiritus sancti fruge ditavit. 



Pavimentum, quod pedtbus calcatur, vulgus est, 
cujus !aboribus Ecclesia susteutatur : crypiae sub- 
terraneae, sunt ereroitae, cultoresequidem secretioris 
vilae ; doctrinis quatuor Evangeliorum vclut parie- 
tibus surgunt in alta virtutum ; longitudo ejus lon- 
ganiroitas est quse patienter adversa lolerat, donec 
ad patriani perveniat ; latitudo charitas est quae di* 
latalo sinu mentis aroicos in Deo et inimicos diligit 
propter Deum. Altitudo spes est retributionis futu- 
rse, quse prosperaet adversa conteronit, donec videat 
bona Domini in terra viventium ^ ; sed quae in 
roodum crucis fiunt, nos mundo crucifigi '', vel 
Crucifixum sequi debere ostendunt, jnxta illud : 
( Qui vull post roe venire abnegci seroetipsoni, el 



Gradus, quibus ad altare ascenditur, sunt marlyres, ^ tollal crucem suam et sequaiur roe ". t Qux fiunt 



quos, quia proejusamore sanguinem suum fudere, 
sponsa in Canlico amoris asceusum purpureum ap- 
pellavit ** » vel per aUare oniuscujusque fidelis 
cor, lapideum fidei soliditate » aureum sapientids 
dote. Per gradus virtutes accipjmus, babens quin- 
decim gradus, quibus Salomon in templum ascen- 
dendum instituit, quos Propheta ** in quiudecim 
psalmis continue demonstravit, quos beatus vir as- 
censiooes in corde suo disposuit. Haec scala est» 
per quam Jacob augelos ascendere et descendere 
vidit *^ Alure quoque locus secretior appellatur, 
Juxta illud Apocalypsis ^ : Exivit Angelus de altari, 
boc cst Cbristus de loco secretiori. Altare vero de 



in roodum circiili significant Ecclesiam dilataiam 
per circulum orbis, unde : c In fines orbis terrje 
verba eorum ", > vel quod de circulo orbis perve- 
niamus ad circulum coronae aeternitatis. 

Muri lapidum caementati $unl religiosorum in fide 
et operatione fortium collegia , vinculo charitatis 
unita, infirmos suis oraiionibus rounieniia, de 
quibus lapides preiiosi, sunt omnes rouri lui Ilie- 
rusalem '*, et alibi : t iEdiftcentur muri tui Hieru- 
salem ^' ; > crgo lapides iu muris quatuor, sunt ho- 
inines in collegiis, in quatuor mundi partibus con- 
stitutis, velin quatuor eruditis^vel quatuorvirtutibus 
subiliiis, omnes sunt expoliti et quadrati , pretiosl 



lignis setim , est via justorum munda, videltcet, q et geroroati, id est roundi, et firroi, virtutibus ornati 

per manum summi artificisordinati^qui Untoaroplius 
rutilaut, quanto magis charitate fervenl ; quorum 
qpidam sustinent alios, ut aposloli, quidam susti- 
ueqt et suslinentur, ut doclorcs, quidam sustlnenT 
tur uJL imbeciUes,.qui quanio diffcrcniius exccllunt» 
tanto humiliores aedificiuro plus elevanl, quos orones 
lapis angularis fidei uniute '•, et bitumine charita- 
tiscompaginat, Caemenium quoque constat ex calce, 
aqua et sabulo; calx est fervor charitatis, aqua Spi- 
ritus sanctus, quibus sabulwro admjscel, cum spi- 
rilualesde terrenis sollicitudinem gerujit, sine qui- 
bus in hac viu non vivitiir, qui in Ouctibus saecuU. 
conquatiuntur,et ictibuscoustanliae ipururo efliciunt, 
et palieniiae antemurale praeponunt, unde : < Urbs 



llrma et incorrupu, ad ofiereuda sacriticia bonorum 
praeparau operum, ubi carnes animalium macUn- 
tur ; quia carnem suam cum viliis et concupiscen- 
^is crucifigunt *\ et Deo in odorem suaviutis ho- 
fitiain viveptem offerunt *\ AlUre ihymiamatis, 
quod etiam fuit de lignis setim, auro vestitum **, 
est cpnversatio per{ectorum, qui sunt in fide firmi, 
iapientia fulgidi, quatuor virtutibus eminentes, ora- 
lionibus vacantes ad suscipiendum et fovendum 
«^bariutis ignem, ad offierenda virtuj,um libamina 
praeparati : studeamus iUque, fratres^ ut nostra alu- 
l[ia per altare ^d ^ilt^re valeaiit pervenire, 

CAPUT IV. 

PB PMITIBUS ECCLESIiE, 



Lapides pretiosi omnes muri tui, et turres Hie- ^ foriitudinis nostr» Sion, ponetur in ea murus 



rosalem gemmis aedificabiinlur **, sic aedificatur 
Ecclesia, ut habeat pavimentum cum subterraneis 
cryptis, quatuor parietibus longa lataque surgat ii) 
altum ; quaedam umen in modum crqcia Ibrmantur, 
qoaedam rotundae fiunt, muris de lapidibus caemen- 
loqoe compactis oom feoestris aliqoibos obliqoatis, 
€l ostiis; continensinfra se cancellos et polpiu, co« 
lumnas com basibos et capitelli^ trabes, tigna et 
tegulas, cocleas et eom loricatis UbuIaU ; de foris 



antemorale '* » in passione ; vel per nuiros^ Scriplo- 
r^s sancus accipimos, quibos baereticorum impor- 
luniutem exclodimos. 

Fenestrae, qoae tempesUtem exclodunt, et lumea . 
inducunt, sunt doclores qui baeresum turbini,resis- 
tont et fideUboSt Ecclesiae locem infondont, unde : 
c En ipse sutpost parietem oostrum, respiciens per 
tenestras ^* ; > velatus enim pariete nosirae moruU-. 
Utis de alto nos per fenestras,id est apostolos, iUu- 



••Col. 2. •» Isa.55. ••Cant. 5. 
Exod.30. ••Tobia. 13. ^•Psal.fa. 
iM$a. 28. "Isa. «6. «Caui. i. 



"Psal. 75. •*Gen. 2«. •• Cap. 8. ••Gal.4. •' Rom. 12. •• 
^» Gal. 6. ^•Matih. 16. '• Psal. 18. '• Tob. f5. "Psal. 50. 



fl 



MJTilALE. -. LIB. L 



ir 



niinavit, qvi illaibinat omnem bominem venientem A oostra pulpiu traxere originem,et dicuntur pulpita 



in liuBC mundom '*, 

Vitnim fenestrarum, per quod nobis radijus solis 
jaculatur, mens doctorum est quae coelestia per spe- 
cuium in aenigmate contemplaiuiv vel per quamTelut 
|)er speculum in aenigmate nobis sol verus iUaliitur 
^ ; et Tide quia fcnestrae quandoque obiiquantur, 
id est intuslatiores flunt, quod Salomon excogitavit 
^' ; quia doctor, qui jubar supernae contemplationis, 
Tel ad raonumentum perspicit, sinum cordis quan- 
doque diiatat, etad major2icapescenda.solerti exer- 
ciiatione se praeparat. Vel perfenestras, qux clausae 
lurbinem excludunt, patulae includunt, inleilige 
quinque sensus corporis, qui circumcisi, sunt ja- 
nua vitae; lascivi, sunt ostia mortis, unde Jeremias 



quasi publi<^, utquidam aiunt; licet autem lapidei:s 
saepius utamur, nuila tamen a mysterio vacant. PuIt 
pitum ostigitur vita perfectorum. Super^miuensita- 
que pontifex innuit , quod merito perfectioris vitae 
actioneni vulgi trauscendal intelligentia sacramen- 
toruro,i)uae ad instar aerisnulla diuturniute de(rciunt« 
vel in doclrinis apostolorum, qui usque adeo sicut 
aes fuere sonori, quod < in omnem terram exivit 
sonus eorum *K > Tram^cendat eiiam imitaiione Do- 
minicae passionis, se ipsum abnegaudo, cnicem 
bajulando ", et in cruce Domini gloriando ** ; quia 
Dominus regnavit a ligno; transcendat autem in fl- 
dei solidiute, et se vicarium Chrisii ostendat, qui 
est lapis angularis inter utrumque medius *^, sicat.. 



morsintrat pei fenestras nosLras;si extraquoque ^ et hicest inter clerum et populum collocatus, 



stringuntur, ne vaniutes hauriant, et intus ad dona 
spirituaiia patent '*. Vel per fenestras Sccipturas 
intellige sacras, quaenocua prohibent, et in ecciesiis 
babiuntesilluminant, haequoqueintus suntlatiores; 
quia mysticus sensus estaraplior, et iitterali prae- 
cellit. 

Ostium ecclesiae Christus est, unde : c Ego sum 
ostium. Per me si quis introierit salvabitur ^ ; > 
c Nemo enim vadit ad Patremnisi perChristum"; > 
cum enim dicatur ab obstando, vel ostendendo, vel 
ab bostibtts (flunt enim ostia, ut hostes repellantur, 
et hospites admituntur), ipse est qui resistit super- 
bis et humilibus dat gratiam **, qui per justitiam 



Columuae quaedomum fulciunt, sunt episcopl, qui- 
machinam Ecclesiae verbo et viia sustentanl, qui 
propter sonoritatem divini eloqui dicuntur argen- 
tei,ut in Canticis*' : c Columnasfecit argenteas, » 
quae, licet sint numero plures, Umen septem esso 
dicuntur, juxta illud : c Sapienlia aediflcavit sibi 
domum, et excidit coluronas septem ; > quia debent 
** esse Spiritus sancti gratia septiformi repleti. 
c Jacobus et Joannes, ut ait Apostolus, videbantur 
esse columnae '^^ > Bases columnarum sunt apO' 
stolici viri, universalem Ecclesiae machinam sup- 
portantes. Capita columnarum sunl mentes episco^ 
porum ; sicut enim a capite membra, sic a mento 



obsUDS» infideles arcebit a regno et per inflnitam r nostra verba diriguniur, et opera. GapitcIIa suni 



misericordiam suam aditum ostendens, et pandens 
*^, fideles introducet in regnum ; pluraliter autem di- 
cuutur ostia, quia mullae viae Domini, unde : c Vias 
tuas, Domine^ demonstra mihi ; et semitas luas 
edoce me *' ; > valvae autem dicuntur a volvendo ; 
fores^ a forinsecus educendo ; portae, a portando ; ii 
iunt apostoli, quorum praedicatione poriamur ad 
Udem, et per fidem ad beatitudinem. De iis dicitur : 
4 Diligit Dominus portas Sion super omniaUberna- 
cjila Jacob '*. > 

Per cancellos, qui sunt arcae fenestrae, prophetas 
et alios obscuros doGtores accipimus Ecclesiae mili- 
tantis, in quibus ob duo chariutis prxcepta, quan- 
doque, columnulae duplicantur, secundum quod et 



verbasanclae Scripturae, quorum mediutioni subdi- 
mur, et observaniiae. 

Trabes, quae domum conjungunt sunt^ principea 
saeculi vel praedicatores, qui Ecdesiae muniunt uni- 
tatem, hi verbo, illi facto haereticos exterminaudo 
et schismata compescendo. 

Tigna sunt praedicatores, de quibus dicitur : c Ti- 
gna domoruro nostiarum cedrina '; > praedicatores 
namque debent esse virtutibus imputribiles ; et odoro 
suae pracdicalionis et \itae serpeptes, id ^st daemo« 
nes eff^ugantes. 

Tegulae, quae imbrQm. a dom^ repellunt sunt mi« 
lites qui Ecclesiaro a paganis et ab hostibus pro- 
tegunt, qui tignislncidunt, et innituntur ; quia prae- 



apostoli bini ad praedicandum mittuntur *^ ; vel quia ^ dicaloribus connituntur, et eis obsequuntur, undo 
dorsalia sunt scdentium , diversas niansiones in per eos ad alia levantur. 



domo Patris •* : Vel cancellus, qux cst pars humilis 
in palatio, myslicat, quania debeat esse humilitas 
in clero, siquidem ut legitur in Paralipomenon ** : 
Salomon fecit basim aeneam, et in medio basilicae 
posuit cam, stctitque super eam, et extendens ma- 
Dum suam, loquebatur populo Dei. Esdras auteiQ 
fecit gradum ligneum ad loquendum, in quo sUns 
auper universum populum eminebat *', a quibus 



Cochl^a^, quarum exemplar a templo sumitur Sa- 
lomonis*, suntviae muris intervolutae latenler; per 
q^ua^ arcana cogitationum singulorum aceipimus, 
quas soli qui ad coelestia gradiuntur agnoscunt, 
sed nec ipsi plene ; quia soIusDe^s ; quamvis enint 
ostium pateal : quoniam acttis pateiit operum, et 
confessio sacraroentorum; solus umen Deus scru- 
tator est cordiuiA '. Tabulata per Salomoaein ad 



»• Joan. i. •• I Cor. 13. •» III Reg. 6. •• Cap. 9. «» Ambr. in hymno Jam lucis 2. •* Joan. 4U. •■-. 
Joan. 14. ••Jacob. 4. " Mich. 4 •• Psal. 24. •• Psal. 86. •• Luc. 10. •* Joan. 14. ••IIPar.fi. 
••Esdr. 8. •^Psal. 18. ••Matth. 16. •• GaUt. 6. «^ Ephes. 2. •• Cap. 3. ••Prov. 9. '•• Galau. 
2. « Caui. 1. • 111 Reg. 6. • I Reg. 16; Psal. 93; Hcbr. 4. 



-3 SICARDI CREMONENSIS EPISCOPI ti 

arobnlandunfl clrca templum instltuta \ qua In A humanltatls eolatium. In eccleslls autem nuUus 



Evangelio piunacula nominantur^ sunt gradus 
Ecclesiae militantis, unde tria tabulata in templo 
Salomonis fuisse leguntur •, superius, medium, et 
inferius, propter tres ordifies, virginum, continen- 
lium et conjugatnrum. Luricse, vel lurictnae sunt la- 
tera tabulatorum per gyrum facla, muri vel can- 
cclli, vel quaevis apodiatoria, ne doctores in talm- 
latis sedentes, et populo praidicanles, juxta illud : 
c Praedicate super tccla^, > labantur ad iroa sicut 
Ochoziae regi Saroaria^, qul per cancellos decidit, 
legilur ' accidisse, per has divina prxsidia figuran- 
tur, quae nos in hoc sa^ulo laborantes et pro captu 
nostro ad superiora niientes, ne dericiamus, adju- 
Vant. Haeretici et schismatici, quorum (igura cx 



debet sepeliri, nisi sit persona altis pr^dita, in- 
tuitu roeriti vel sacramenti ; sed de iis plenius in 
tractatu mortuorum dicetur inferius. 

Tnrres alicubi una, alicubi duae, alicabi quatuor, 
duae in anteriori, et duae in posleriori parte in locis 
cminentibusconstruuntur; quibus crux, aut gallas 
superponitur, in quibus caropanae suspenduntur. 
Turris una est pra^dicatoruro vita, vel ipse pr»di- 
caior, et pinnaculuni ejus vita, seu mens quae ten- 
dit ad alta, haec est c turris David, ut kgitur in 
Canticis **, aedificata cum propugnaculis in monte 
Libani» qux respicit contra Damascum :MiHe clypci 
pendent ex ea, et omnis arroatura foriium. > Vita 
praedicatorum debet esse constans, et inexpugnabi- 



stitit Ochozias, licet aliquando bonae actionis arcem " Vis ad defendenda fidei aidificia, ad- repelienda ho- 



stium tela, curo sit a David, id est f^rti manu et de- 
siderabili rege constructa, et debctin virtutum alti- 
tudine permanere, ut respiciat contra Damascum 
hosies a longe vcnicnies. Daroascus est roetropo- 
Ijs Syrise, quae usque in hodiernum diem Hierusa- 
lem expugnavit, et eliam caplivavit, per quam ia- 
telligimus hominum roultitudinem, vet malignorim 
Bpirituum, a qnoruro insidiis est praecavenduro ; est 
autero haec viia rounila propugnaculis, si gratia ad- 
datiir miraculorum, vel irrefragabilibus sententiis 
Scripturarum frela clypeo rationis; armata vero 
armis operationls, hxc se ab hxreticis miinit, illos- 
que percutit, de qua nobis resislendi et vivendi 
judei cum assessoribus aliquid tractabat secre- q exempla dependent. Duae turres sunt duae leges ; 



conscendere videantur, tamen, quia compagem uni- 
tatis non habent, divinae proteclionis praesidiis et 
'iiiunimentisdeslituli ad vitioruro infiroa relabuntur. 
Reclinatoria quoque in Ecclesia fuint, perquae viros 
conteniplativos accipimus, in quibus Deus sine' 
offensa quiescil ; quia qui claritatem aeternae \\ix 
contemplaniur, auro comparantur, undc : i Recli- 
nalorium fecit aureum '. > 

Exedrae, sunt arcus murati in coemeterio consti- 
tuti et dicuntur exedrx, extra scilicct adhaercntcs. 
In porticibus Salomoiiis erant tria genera sediuro, 
ut ait Isidorus : cathedrae doctorum, sinedrae audi- 
toVum, a considendo dictae ; exedrx assessoruro, ubi 



tius ; licet exedra quandoque pro thalaroo ponatur, 
uiide„ et in exedris, velut in tbalarois mortiii sepe- 
liuntur. Coemeterium est mortuorum dormitorium, 
nam in Chrislo moricnles uon dicunlur mortui, sed 
dormientes. Tribiis de causis morlui circa ecclcsiam 
sepeliuntur,, ut orationibus iidelium ad ecclcsiam 
veqientium Domino comroendentur; ut,sicut mater 
Ecclesia saeculo morluos, Christo baptismate genuit 
et lacte nutrivit, sic carne roortuos gremio foveat 
et orationibus Deo commendet ; ut, sicut sepeliun- 
tur in patrimonio Jesu Christi, sic sint cohaeredes 
ejus in regno Dei. Forte ob hanc causam, noluit 
Abraham sepelire conjugem suam in agro Ephron, 
nisi pretio dato **, ne si sepulta fuisset in patri- 
monio infidelis, paier infideliiatis actitaret, in ea 
se habere aliquid rationis ; forte ob eamdero cau- 
sain non deberousecclesias a^dificare, nisi in fundo, 
in Jcsu-Christi patriroonio computato; et vide, 
quia forte a duplici spelunca exediae cum sepulcris 
lapideis originem habuere, nec vacat a mysterio, 
quoniam anima dormiens a curis saecularibus quie- 
scere dcbet In rcquic aclionis, et contemplationibus 
vacare, ingrcdiens in (oramiiiibus petrae *', et ab- 
scondens se in fossa humo, vcl forle a Mausoleis 
et pyraraidibus gentilium; quia quidquid corpori 
huniano impcnditur, non esl salutis prxsidium , sed 



quatuor vero, doclrina quatuorevangelislaruro, aii- 
tcriores Matthaeus et Joannes, corporaliter curo Deo 
conversati ; posteriores Lucas et Marcus, apostolo- 
rum discipuli : Legem Moysi edidit Doroinas in 
monte Sina *' ; Evangelium quoqae in inonte *^, 
montes docuit et in Thabor ejus praemium revela- 
vit ^', insinuans quod per observantiaro mandato - 
rum ejus de Sion perveniemus ad Thabor, de spc- 
culatione ad comprehensionero. Vel duae turres, ct 
quatuor turres sunt prxdicalores in his legibus et 
doctrinis instrucli, de quibus : c Fial pax in vir- 
tute tua, et abundantia in turribus luis **. > Crux 
superponitur; quia frustra loquitur lingua praedi- 
catoris, nisi adfuerit fides Mediatoris, et quia non 
^ est nisi in cruce Domini gloriandum '^. Tholus 
super quem ponitur per rotundilatem significat 
quod inviolate fides catholica praedicetur. Calfus su- 
perponitur, quia praedicator sollicitus per utriusque 
legis doctrinam, somnolentos debet excitare media 
iiocte ad Dominum confitendum *'. Nox est praesens 
saeculum ; dormientes sunt in peccato jacentes, qui- 
bus gallus horas distinguit, dumdistincte praedicat, 
et eos excilat, ut a pcccalis exsurganl. Lucem pra*- 
nuntiat, cum fiiluram gloriam, quae revelabitur in 
nobis, annuntial" ; sed prius se verberat 'alis, dum 
corpus suum castigai ", nc pradicans reprobclur 



* III Reg. G. Mlaiih. 4. • III Rog. 6. ' Matth. 10. * 1 Reg. 4. 
^» Cap. 4. »« Exod. 31. »^ Matlh. 5. »■ Malth. 17. «• Psal. 1§!. 


• Cant. 3. 


»• Gen. 23. 


'« Isai. 8. 


•» Gal. 6. 


«Psal. 118. 


»• Rorn* 


9. " 1 Cor. 9. 









»5 



MITRALE. — LIB. I: 



26 



ab aliis; contra ventum se TertU» cum pro domo Dei A 
te munim opponit superbi^ et diabolo venienii re- 
sistit. Virga ferrea inibi posita, est rectitudo ser- 
monis, qnx debet esse in ore praedicatoris *'. Glau- 
strum ab excubiis, et custodiis levitarum circa ta- 
bernaculum, vel ab atrio sacerdoturo, vei a porticu 
Salomonis ad teroplum sumpsit exordium. Pnecipit 
eoim Dominus Moysi, ue levitas cum plel)ea multi- 
tudine numeraret, sed constitueret eos super ta* 
bernaculum testimonii ad portandum ^et custodieu- 
dum. 

In tribu Levi sacerdotalis ordo significatur, qui 
non xquatur plebeae multitudini ; sed praeest ut in 
exemplum emincat curam gerens ecclesiae materia- 
]is, et roilitantis, in qua recondita sunt Domini te- ^ 
staroenta. Ipsins enim est populum regere, et ut 
vivat boneste, docere verbo, et opere, quem cora- 
patiendo, consulendo, infirmoruro roores lolerando, 
bumeris patientiae portat , et ne pateal adilus 
hosti, pastorali sollicitudine vigilat. Salomon vero 
fecit atrium sacerdotum, fecit et porticum ", quae 
patres militantis Ecclesiae repraesentabat antiquos, 
Abel, et Enoch. In hac porticu apostoli cororoa- 
nentes unanimiter ad orationem surgebant, et erat 
illis cor unum, et aniroa una ", quam forroaro ca- 
nonici regulares, et roonachi arctius promitlentes 
sequuntnr, duro unaniroiter in claustro degentes ad 
servitium Dei surgunt, et saecularia derelinqueufes, 
in omnibus coromunem vitam ducunt. Porro sicut 
templum triurophanlero designat Ecclesiam , sic q 
daustrum coelestem significat paradisum, ubi crit 
corunum, et idem in Dei dilectione et voluntate. 
Sicut enim aqua vino mista, non discrepat a vino, 
sic voluntas sanctoruro a Dei nondiscrepatin aliquo 
voluntate, ubi communiler oronia possidebunt ; quia 
quod minus quis habebit in se, in alio se gaudebit 
babere ; quia Deus erit omnia in omnibus '^ Di- 
versitas igiturofllcinarum et officiorum in claustro 
diversitas est mansionum, cum diversitate prasmio- 
rura in regno, vel significat paradisura Eden ; sicut 
enim ibi sunt arbore^ frucliferae, ex quibus alia li- 
gnum vitae, alia scieuiiae boni et mali *', cujus esus 
inortem induxit aeternaro ; sic et in claustro sunt 
librl sacrae Scripturse, qui sunt quibusdam odor 
vitae in vitam, aliis vero mortis in mortem ". Mo- '^ 
raliter autem clauslrum est animae contemplatio, 
tibi se recipit, dum a turba cogitationum carnalium 
separatur, et sola coeleslia meditator. Ab boc clau* 
stro egressa Dina, filia Jacob, ut videret mulieres 
regionis illius, corrupta est a Sichem, filio Hemor» 
et conglutinata est aniroa ejus curo ea *^: haec est 
mcns hominis, quae dum sua studia negligens 
saecularibus et alienis actionibus occupatur, a dia- 
bolo corrumpitur et ei per iniquitalem unilur. 

In boc claustro quatuor sunt latera, contemptus 



sui, et contemptus mundi, amor proximi, et amor 
Dei. Unumquodque latus suum habet ordinem co- 
lumnarum, ut contemptus sui mentis huniiliatio- 
nem, carnis afilictionem, bumilem sermonem, et 
similia : basis omnium columnarum est patientia. 
In hoc q^ustro, diversitas oflicinarum diversilas 
est virtutum, ubi hospitale est compassio mentis. 
Et vide quod hospitale pro diversilate personanim» 
diversilatero accipit noroinuro : dicilur eniro xcno- 
dochiuro, nosocomium, orphanotrophiuro, ploco- 
trophiuro, betrytrophium ; sancti eniro Palres et 
religiosi iroperaiores quaedam instituere loca, ubi 
percgriiii, orphani, senes, infirmi, irobecilles et 
saucii reciperentur ; quibus, quia compatirour, per 
hospilale coropassio rocntis iiccipitur ; capitulum, 
secretum cordis; refcctorium, delectatio sanclai 
meditationis; cellariuro, sancla Scriptura; dormi- 
torium, munda conscientia; oratoriuro, vita imma- 
culala ; bortus arborum et herbarum , congeries 
virtutum; puteus aquarum viventium, irrigatio do- 
morum, quae hic sitiro mitigant, et infuturopenitus 
exstinguent. 

CAP13T V. 

»E KOMINIBHS ECCLESl^. 

f Domus mea domus orationis vocabitur *' ; > ac 
icdificium, quod tot partibus fabricatur, multis au- 
thenticis vocabulis iusignitur. Dicitur eniro doinus 
orationis, vel oratoriuin ; quia illic fideliuro popu- 
lus venit ad oranduro. Sicut eniro sunt quaedam 
ioca necessariis usibus deputata, ut domiiiorium, 
sic sunt quacdam orationi proprie destinata, nt 
ecclesia, ct monachoruni in grangiis suis oraloria 
constituta. Dicitur et dorous Dei, quia Deus eam 
inhabitat; undc Jacob : i Hic est dorous Dei et 
porta coeli '*. Et vide quia est dorous Dei ut 
roilitans Ecclesia, et fidelis aniroa, et coelestts pa- 
tria. Est dorous aniroi, ut conscientia ; dorous ho- 
minis, ut faroilia ; est dorous dacnionis, ut ho- 
mana perfidia. De domo Dei dicit Salomon : i Sa- 
pientia aedificavit sibi domum ", > et David : 
c Laetatus sum in bis quae dicta suut mihi , m do- 
mum Domini ibimus ** ; > De doroo animi dicitur : 
c Dispone domui tuae ", > et illud : Tria ejiciunt 
hoininem de domo : Fumus, stillicidium, et mala 
uxor **, id est peccatum ignorantiae, suggestionis et 
propriac concupiscentiae. De domo hominis dicitur,. 
quod aedificavit Doroinus obstetricibus domos '^ , de 
domo daemonis dicit ipse daeroon : c Revertar In 
dorouro roearo, unde exivi *•. i Dicitur, et per ex- 
cellentiaro, dorous a doroate, quod est tectum; 
quia qui in una domo habitant, sub uno teclo 
sunt. Dicitur et ecclesia, id est convocatio, quia 
veram continet ecclesiaro, id est populum convo- 
calum secundum flguram, quae dicilur a gramroa- 
ticis metonymia, cum vidclicet ponitur contincns 



»• (Guil. Durand. m Ralionali \, i , sub n. 42 allegat hunc locum) num. I. •• III Rcg. 6. " Act.. 
4. "ICor. 15. "Gen. 2. ••IlCor. 2. "^ Gen. 5i. •" Mallh. 21. •» Gen. 28. »» Prov. 9. " PsaU 
M21. •• Isa. 5«. •• Prov. 19, 27. •* Exod. 1. " Luc. 11. 



S7 61GARD1 CREMONENSIS EPISCOPI 

pro contento. Synagoga eongregatio dicebatur ; A CAPUT Vf. 

quia ibi virga legis populus veluti grex irratioiia- de consecratioitb ECCLESiiK 



9S 



bilium pecorurn congregabatur ; sed ecclnsia con- 
>rocatio, quia sancti Spiritus amore in unam Odem, 
ad Dei judicia, ad Clirisli convlvium convocalur. Si- 
cut olim conveniebat populus ad audicnduq^judicia, 
et rursus conveniebat ad manducandum pascha, 
unde Apostolus : t Convenientibus nobis in unum, 
jam non est Daminicam coenam manducare '*; # 
Bic bodie vocatur, ul audiat poenas et prxmia sae* 
cuii fuluri, et percipial corpus Domini. Dicilur el 
basilica» ut in Paralipomenon inveniltir '^ ; id est 
regalis, quia ibi Uegi reguni ministralur, basileus 
namque rex inlerpretaiur, quasi basis. Kasa, id 
est culumna^ et sustentamenlum populi, unde et ba 



DE 

< Fecit Salomon festrvitatem celebrem, et om* 
nis Israel cum eo coram Domino ^. > Ecclesias el 
altaria consecrare, non est novae consuetudiuis « 
sed auctoritatis antiquae. Erexit autem Jacob ia- 
pidem \n titulum, Aindens oleum desuper ^. Sa- 
lomon quoque templnm aedificavit et Domino dedi- 
cavit ^. Hinc patres Novi Testamenti cepere exem- 
pium, ut praediximus, et ecclesias aedificandi et ae- 
dificatas consecrandi, quae quidem consecratio ef-^ 
ticit duo ; quoniam Deo ipsam Ecclesiam materia- 
lem appropriat, et nostrain tam Ecclesiae, quam 
fidelis animae desponsationem insinuat. Domus nanv 
que non consecrala est sicut puella viro alicui de- 



siliscns rex serpentum dicilur. Dicitur et Kyriaca^id slinala, non tamcn dotata, ncc commercio in unio 



e»t £>omtnfca/ts,quia ibi Doniino doininorum servitur. 
Kyrios enim Dominns intcrpretatur. Unde Kyrie- 
eleyson. Domine^ miierere. 

j Dicituret aula, quia ibi Regis aetemi convivium 
edcbraiur. Unde : t Tcrribilis cst locus iste. Hic 
domus Dei est et porta coeli *», i et vocabiiur aula 
Dei. Dicilur el raonaslerium, id est solilariura, vel 
solitariorum babilaculum ; monos enim solu$ vel 
unus, undc et nionaclii singularcs, et tristes. 
Dicitur et ccenobiuin a coenon quod est commune^ 
€0 quod sit communis habilatiOy unde inhabitan- 
les, coenobitae vocantur. Diciluret sanclum, id est 
lirmura tuura, quia supra rirmam pelrara funda- 
lura ", tura quia firmaraentum inibi eral ad Dci c 
servitiura. Unde : i Pontifex semel in anno introi- 
vit in Sancla *•. » Dicitur el martyrum locus, ubi 
Jaccnt corpora martyrura, vel ubi passi sunt, vel 
Ubi congregantur illi qui pro Chrisli noraine pati- 
untur, quorum vicem tcnent bodie canonici Regu- 
larcs. Blajores autem Ecclesia", dicuntur teinpla, 
id est tccta ampla , quia populus inibi sub «nius 
tecli araplitudine adunatur; majores vero capel- 
lae a caprarum pellibus nominanlur; nobiles enim 
ecclesias in itinere de pellibus caprarum facias ha- 
bebant; vel copenum est domus, ad quam paupercs. 
ad eleemosynam confluunt; inde capella dicitur ubi 
diurni verbi pabulo, paupercs spirJtu nutriunlur, 
quarum custodes, et ministri capellani dicuntur. 



nem carnis unita; scd consecratione dotatur, et 
transit in propuara Jesu Christi sponsam ^*, quam 
sacriiegium est adulterio ulterius viulari; desinit 
esse lupanar daemonum. Si quaeres exemplum» 
multa siippetunt, scd instar illius templi sufliciat, 
in quod Panlheon antea vocabatur, transit in Regis 
aelerni palatium, in quo pcrgratiam liabitat. Naro et 
in teraplo visibiiiter gloria Doraini descendcbat ^*. 
Doraus et non consecrata gentilitas est, aut aniiua 
divin;e cognitionis ignara. Doraus consecralioChri- 
sti 'cst et Ecclesiae» vel animae copulatio, et 
hoc per singuia dedicationis insignia deraonstre- 
mus. 

Primo faciat episcopus litaniam ante reliquias 
in eo loco, ubi fuere praetenia nocte recondiiae, 
implorans Dei misericordiam et sanctorum auxi- 
lium ad digne perficiendum tam arduum Ecclesiae 
sacramentum; deindc ante fores Ecclcsiae faciat 
exorcismum salis ct aquae, dicens : Deus in adju- 
torium meum intende'^, elc, sinc alleluia; de his 
infra dic<^mus. Haec aqua salis sapientia condita» 
baplisraa significat, quod sapienlia fidei conditur, 
cum de fide baptizandus instruilur ^*, cujus fon- 
tem in Judaea Dominus consecravit. £x hac aqua 
tantum cpiscopus foris in circuitu aspcrgit eccle- 
siam, el pro ipsius benedictionc Deum exorat. Haec 
trina aspersio, ec oratio trina esl ad inslar tridua- 
nse sepulturae; in fontem immissio, est sanctae Tri- 



Dnde forte non pellibus variis, sed caprinis uli, nec ^ "itatis in baplismate invocatio, quam in mundi 



imnislrari, sed nnnistrare lenenlur **; vel fojie 
capellani dicuntur a cappasanctiMartini,quia eam 
ante leges Francoruin ad bella, ct in praeliis dcfe- 
rebant. Itaque fratres ad ecclesiam convenienies 
nequaquara in ea corporeis usibus indulgoamus, 
sed oralioni vaceraus, ne faciaraus eara speluncain 
latronum ♦*, quaj replenda est fnrais aroniatibus et 
odoribus unguentorura, quibus hic salus conferlur, 
et in futuro sanilas irapelrabitur.. 



circuitu faciendain gentibus, Doininus Aposlolis 
imperavit, dicens '* : c lie, baptizate cos, In nomine 
Patris, Filii, et Spiritus sancii. > Unde interim duo- 
decim candclae in circuitu ecclesiam illuminant; 
quia duodecira aposioli gentes doctrinoe luraine 
iiluslrabant; tria responsoria, qua; intcrira decan- 
tantur, est hilaritas triura ordinura fidein susci- 
pientiura scilicct, Noe, Daniel, et Job. Et quoniam 
ad hanc invocatioiicra, gralia fidei, spei, et chari- 



.. .V * ?^^« *• .. V^ ^^*^*' *' ^- " Cen. 28. »• Mallh. 7 ; Luc. 6. *• Exod. 50 ; Levit. 16 ; Hebi. 9. 
^' Matth. 20. *• Maith. 21. « III Re». 8. »* Gen. 28. *• 111 Reg. 6, 8. ^ Bplies. 5. *» lU Reg. h. 



^ Psal. 00. ^•Mallh. 3. ■• Matth. 23 



MITRALE. — LIB. L 



SO 



tatis Infanditur, ideo ad calcem, ad medium, ad A viarum Dei *^. i Unde pretiosis Tcstibus indullur; 



quia c oninis lapis preUosus operimeotum *' $ il- 
lius; liic forlis armatus suum alrium custodivlt *% 
dum bomo mundum possedil; seJ fortior super- 
veniens eum expulit, et spolia dislrlbuit, dum 
eum Chrislus passioue dcvicit, et Ecclesiam et 
animam liberavit ^^. Nccdicitur ei : Aperi, eo quod 
corda fidelium ad fldem apcriat, scd quia cgrcssus 
vilii virlulum opcratur ingrcssum ; et quia, dia- 
bolo discedentc, mox Ecclesia Christo pandit os- 
lium lidci, vel intcrrogalio indusi cst ignorantia 
pcccati, aperitio ostii exclusio delicli. 

Ingrediens episcopus (cr dicat : Pax huic domui 
^S Quia Christus ingrcdiens niundum pacera attu- 



partem parielis saperiorem aspergitur ; inter as- 

pergendum, quidam episcopi aspergunt et atcium» 

quidam vero priusquam ecclesia fuerit asper&a, as- 

pergunt atrium aqua quaB prius fuerat benedicta, 

sicut in canonibus leperilur. Canonicus autem ter- 

minus atriorum est triginta vel quadraginla pas- 

saum, exceptis capellis, qus continentur infra 

ambitum casteliorum. Atrium est Christus pcr 

quem in coelestem llierusalem patet ingressus, qui 

sanctificatur in nobis 'S juxta illud : c Sanctilice- 

lur Bomen tuura '*. i Tricenarius autem et qua- 

dragenarius ministerium reprxsentant Gdei et pce- 

Dilentix» quae necessaria sunt mililanti Ecclesia;. 

Fit autem bxc aspersio cum aspersorio de hyssopo lit hominibus bon:e voluntalis 

facto, juxta iilud : c Asperges me, Domine, hys- concilians Trinitati. Cum duc 

sopo, et muudabor**^ > Hyssopus est herba hu- 

milis qux in petra nascitur, et medicandis corpo- 

ribus adaptatur, ideoque signiflcat humiiitatcm, de 

petra Cbristo prodeunlem *^, qui dixJt : t Discite 

a me quia mitis sum, et humilis corde "; > non 

enim proficit in baptizatis unda baptismatis, nisi 

a radice processerit humilitatis ; at si humiiitas 

accedit, usque adeo su|»erbiae tumorem depeliit, et 

bominem lavat» et mundat, quod eum super nivem 

dealbat iucomparabiliter, vel sicii^tiivciiri "Sjnxta. 

iiiud Isaix : i Yelut nix deaibal>unlui ^%*> ut il^l 

bomo vestis Domini ; qui enim Christo baptiza- 

tur, Christum induit '*; vestis, ii^uafu^ uive^^ 



eos sanclx re- 
duohus, vcl tribus in- 
greditur, ut in ore duorum, vei trium testium stet 
consecralionis verbum '*, vel quia pro Ecclcsia 
paucis praesentibus se Dominus transfigurans ora- 
vit ^^ Deinde proslernit sc pontifex in oratione pro 
Ecclesise consecratione; quia se Christus humiiia- 
vit, et pro Ecclesiae sancliflcalione Patrem oravit, 
dicens : cPater, sanctiGca eos, quos mihi dcdisti 
^". > Cierus orans et litanias concinens, Apcatolos 
signilicat, qui pro Ecclesi» et animarum sanctiG- 
€atioiiie<'d;Deuin intercedebant. Surgens pontifex 
per 'Dominusvobiscum populum non salulat; sed 
per Flectamus genua ad orationem invitat ; quo- 
oiam iafideles Tion sunt salutandi, scd ad pceui- 



id est sine macula, et ruga ", quod repraesentatum C tentiam provocandi, et nondum sanctiGcatis non 



est in transfiguratione Dominica *^ 

Veniens episcopus ante ostium ecclesiae, cum. 
baculo ter percutit supcrliminare, diceiis : Tol- 
lite portas^ principes, vestras *^ Haec trina percus- 
sio est trina Christi potestas in coelo, in terra et 
in inferno **. Ter ergo percussit cum potestatem 
ligandi, et solvendi io coelo et in terra Ecclesiae 
suae concessit, et portas inferi adversus eam non 
praevalituras adjunxit ** ; jubet ergo toUi portas 
nortis, et elevari portas aeternales ; portae mortis 
sunt vitia. portae vitae sunt virtutes, et Ecclesiae 
sacramenta ; vel ler percutit, cum impios verbis 
asperis increpavitt juxta illud Isaiae : c Percutiet 
terram virga oris sui et spiritu labiorum suorum 
interGcict impium *^ ; et boc ter quia Gdem tri- 
nitatis docuit. Hac percussionCy diabolus pellitur 
qui per fugientem diaconum intelligitur. Merito 
qui hujus ordinis est, illius vice fungitur; quia 
diaconus minister interpretaturi; ipsi autem sunt 
ministratorii Spiritus, juxta iilud : c miilia mil- 
lium ministrabant ei *', > et Apostolus : c Omnes 
sunt administratorii spiritus in ministerium missi 
^. I Si autem archidiaconus fuerit, Luciferum re- 
praesentat, de quo dicitur in Job : c Ipse principium 



est applaudendum, sed pro eis orandum. 

Post hxc in pavimcnto duo alphabeta describity 
per quae ulriusque Testamenti scicnliam, vel sacrae 
Scripturae intelligentiam,scilicetlitteramet spiritum 
intelligimus. Paucae quidem Utterae sunt ; verumta- 
men in eis omnis plenitudo scientiae continetur. 
Haec itaque scicntia scribenda est in pavimento pe- 
ctoris nostri» in cordibus terrenorum, ut per eam 
Dominum agnoscere et ad coelestia erigi valeamus. 
Ergo scribitur a sinistro angulo orientis usque ad 
dexlrum angulum occidentis; sinister angulus 
orientis est Judaea, in qua Christus sccunduin car- 
nem oritur, et tamen cum sinistris ob pcrGdiam rc- 
putatur. Dexter angulus occidentis est genlilitas 
.iu qua perGdia cccidit, et pro qua Cbristus sol jus- 
titiae ^* occiditur, et in dextera obttnebit. A siuistro 
igitur ad dextrum angulum scribitur iu mcmoria 
iilius translationis, de qua dicitur : c Auferetur a 
vobis regnum Dei et dabitur genti facienli fructus 
ejus'^.» Scribilur etiam alphabetum a dextro an- 
guloorientis io sinistrum occidentis; dexter angu- 
ius oricntis est Ecclesia primitiva, in qua lux est 
orta Gdei^'; sinister occidcntis sunt reliquiae Israei 
quae adhuc sinistrant, et usque ad mundum occi- 



•* Ephes. 4. " Malth. 6. 
5. "Ephcs.S. ••Mattb. 17. 
•• Hebr. 1. •» Job. 40. •• Ez 
Vatlh. 18. '' Malth. 17. 



wPsal. 50. «M Cor. 10. •• Malth. 11*. ••Psal. 50. «^ Isa. 1. •» Gal. 
•• Psal. as. ••Philip. 2. •• Matth. 16. •• Isa. 11. •• Dan. 7. 
Ezech. 28. •• Luc. 11. " Hebr. 2. '» Luc. 40. '* Luc. 2. '» H Cor. 15; 
" Joan. 17. '• Malach. 4. " Matth. 21. " Psal. 96. 



51 



SfCARDI CREMONENSIS EPISCOPI 



52 



dooin tlnlKtrabunt. Igitur a deztro scribitur in 8i- \ dum misit Fiiium suum, ut mundus salvaretur per 



nistruni» qnia post gentium plenitudinem '*, Israel 
eonyertetur ad fidem ; et primum quidem ilphabe- 
tum Graeca lingua; secundum scribitur in Latina ; 
flla nam prior est, et sapientia poliet ; haec sequens 
est, et potentia pra^eminet. Haebrea iion scribitur, 
quoniam in Ecclesia silet ; utrumque autem per 
baculnm scribitur, quoniam haec omnia per pnedi- 
catores aguntur. Sic aulem scribuntur, ut in forma 
crucis in medio pavlmento conireniant, tum quia 
dno Testamenta fTdem edocent passionis, tum quia 
duo popuii salvantur in mysterio crucis. Prius ta- 
men de pavimento, si qua sunt ibi corpora infide- 
liuni etellantur, quia nec sancta sunt, nec sanctili- 
cabuntur, nec eorum animas Christus annuio fidei 
snbarrhavit, nec in gloriosam transibunt gencralis 
corporis unionem ad fidelium corpora, aut evellan- 
tur, aut terr» sic profundius immitlantur, quod 
nullum vcstigium appareat tumulorum. Pavimen- 
tom enim pcctoris nostri si humilitatis hyssopo de- 
sideramus aspergi, aqua sacramentali mundari, 
•cientia spirituali repleri, crucis fide salvari , eva- 
cuandum est quisquiliis, et omnis mortalis conta- 
gione peccati, ut supernivem deaIbaIti'*Christum 
Induamur*'; et ei sponsa virgo, ca§la« .svpqjugp^, 
elmacula exbibeaipur ". .V. ::••'•: ' * 

CAPUT vn. • *'• • •••••' 

ITEM DE EODEX.... ... • . ... ,., 

Christus assistens pontifex J>^.*pppdtAi| 90111*-] 



ipsom ". Cinis est Christi humaiia natura, haec est 
vitula nifa, quae cremabatur**; caro Christi vide- 
licet, sanguine rubricata, passionis igne decocia, 
qua redempti sumus; aqua populum sigiiificat. 
Unde : c Aquae multae populi multi '* ; > ergo sal et 
cinis miscentur cum Verbum caro efllcitur**, quae 
per signum crucis, aquae roiscentur, cum populus 
in Christi passione salvalur. Quod autem vinnm 
ailjungiiur, significat quod hanc redemptionem di- 
vinitas operalur, vel quod tristilia passionis versa 
est in gaudiuro resurreclionis, vel per hanc aquani 
Spirituro sanctum accipimus *^ de quo dicitur : 
c Qui credit in me, flumina de ventre ejus fluent 
aquae vivae **. > Commiscentur sal, cinis et vinuin; 
quia quos Spiritus lavat, sapieutia condiuntur, poe- 
nitentias pulvere asperguntur, et spirituali intelli- 
gentia inebriantur ; igitur Ecclcsia foris et intus 
Javatur, ut qui salvandus est, aqua et spiritu re- 
nascalur **. Vel sal, doctrina fidel, cinis memoria 
passionis Christi, vinum aquae mistum divinitas 
juncla hnmanitati. Sic ergo sanctiOcamur docirina 
fidei, et memoria passionis Christi, ut jungamur 
capiti nostro Deo et homini. 
^ Postroodum cum pollice de aqua ista cruces fa- 
'cfiit-Tii atlslrU^ti vitiedio et pcr quatuor cornua, et 
iSlfcr^aVln Mfcultum ipsuro alure septem aut tri- 
bu^ yicij)jiis, AltarCj in lioc loco, designat Eccle» 
sVm prsQii^taini »t cujus roeilio crucem fecit, dum 



guinem introivit in sancta *', hucusque fnit quasi C in m*edi6 tenrse^S^sciricet Hierusalem, passionem 



IiroQemiun? dedieationis, abhinc incipiet ecclesiae 
dedicatio, et ideo per hoc, quod sequitur, Chrisli 
passio, etSpiritus sancti eflbsio figuratur. Accedens 
itaque pontifex ad altare, ad benedicendum aquam, 
dicit : Dett$ in adjutorium meum intende*^, et sub- 
}ungit : Gioria Patri^ sine AUeluia. Hic modus ser- 
Tandus est in benedictione hujus aquae, et praece- 
dentis, et illius, quam Alexander papa in Domini* 
cis benedicendam instituit, ut divinum imploretur 
auxilium; et quoniam haec benedictio fit ad exhi- 
bendam gloriam Triniuti, etiam subjungitur G/o- 
ria; sed quia adhuc purgamur, et nondum sumus 
sortiti benedictionis eflectum, idcirco inter suspiria 
positi, Alleluia, id est laudem pro perceptis beneli- 



subiit. Quatuor etiaro cornua significavit, dum 
quaiuor partes mundi cruce salvavit. Altare sepiies 
aspersit, cum Ecclcsiam Hierosolymis bapiizari 
prarcepit ut sancti Spiritus septem dona percipe- 
ret*'. Aut tcr aspergiiur, cum in sanctae Trinitatis 
nomine baptizatur, vel curo Ecclesia a peccatis co- 
gltationis, locutionis et operis emundatur. Unde : 
JVtsereremet, Dens**, inter aspergenduro cantatur. 
Deinde ter aspergit ecclesiaro iu circuitu ab oriente 
in occidentero, et per mediuro semel in forroaro cru- 
cis; quia Chrisius totaro Judaearo, autorones gen« 
tes baptizari praec^pit in noroine Trinitalis *^, cui 
baptisroo tribuit eflicaciam in mysterio passionis. 
Quod aspersio fit in circuitu, significat quod Domi- 



ciis Deo debitam subticemus, unde post consecra- nus curam suorum babens mittit angeluni suum in 



tionem ecclesiae cantabitur; quoniam exclusa dae- 
monisphautasia,Detts in ea laudabitur ; ita Chri- 
Btus ad aram Crucis accedens Patris auxilium 
invocavit et ad Trinitatis gloriaro manifestandam 
mortem subiit **, licet AUeluia duntaxat post resur- 
ractionem manifesta operis exhibitione cantavit. 

Deinde sal, cinis et aqua benedicuntur, et cruce 
facta comroiscentur, et derouro vinuro apponitur. 
Sal est Dei sapientia. Unde Elisaeus salcm misit in 
aquaro, ut sanarentur aquae '*; Pater in hunc inun- 



circuito tiroentioro se*'. Quod ab oriente iu occi- 
deniem innuit quod coepit a Judaeis**, dequibus 
ortus est Doroinus et refertur ad illos nostra fides. 
Dum isU fiunt, canUlur psalmus : Lcetatus sum in 
his quos dicta sunt mihi »••, etc. Exsurgat Deus; et 
dissipentur \ etc. Qui habitat in adjutorio *, etc, 
quoniam apostolis mysterium resurrectionis, sacra- 
mentum baptisroatis praedicantibus , inimicorum 
rabies cst dissipaU, et domus Domini firmiter 
aedilicaU, quam intrabimus* et in cujus nunc adju- 



'•Roro. II. ••Psal. 50. •« Rom. 13. •• Ephes. 5. 
«3.»«lVReg.2. •^Joan. 3. ••Nuin. 19. •»Apoc. 17. 
5. •^Psal. 73. ••Act. 1. •• Psal. 50. •» Mallh. 28. 
121. * Psal. 67. • Psal. 90. * Matth. 7. 



••Hebr. 9. •* Psal. 69. •» MaUh. «7; Luc. 
••Joan. 1. »«Joao. 16. •• Joan.l7. •• Joan. 
•• Psal. 53. •• Matth. 1,^ et Uebr. 7. "•PsaL 



S3 MITRALE. — LIB. l. 54 

lorio hdbilamus^, pro qua Chrislus orat, et slans in A sancla Trinitale vesiris orationibus impetrastis , 

sepulcro sigillantur eC 



niedio velul medialor pro nobis Deuni Patrem quo- 
tidie interpellat". 

Deinde fundit aquam ad Lasim allaris, innuens 
quod de Hierusalcm fons erupit ipse baptismatis ; 
vel commiltens Deo, quod in tanto sacramento vires 
humanas excedit. Quod allare post linteo tergiiur 
ad instar passionis Christi,Ecclesi(e primitivae tri- 
bulatio miligalur; nam per linum quod de terra 
oritur, et cum labore ad candorem veriitur , Chri- 
stum accipimus, qui est de virgine natus % qui per 
laborcm passionis perienil ad gaudium resurre- 
cliouis. 

C.\rUT VIIL 

ITEM DE EODESf. 

f Festincmus ct nos ingrediin illam requiem',i 
participes Jcsu Christi '. His iu peractis, vadit 
pontifex ad reliquias, et cum processione, oratione , 
reverentia , magnaque devotione portat eas ad lo- 
cum sibi a diacono prxparatum. lla Christus post- 
quam nobis locam praeparavit, justos, qui in prae- 
senti nocte vigili mente se a malis custodinnt , as- 
sumitct in domum Patris sui perducit *; unde can* 
lalur : Ambulate sancli Dei^ ingredimini in civita' 
iem Domini^ id est coclestem HierUsalcm ; haec est 
eum Ecclesia nova , in qua populus adorabit Do- 
niinum in aeternum. llic cantus , ibi gaudium an« 
gelorum, animas cum gaudio recipientium , qui 
eas ciimitantur , quousque pro meritis in debitis 



postea vero reliquiae in 

animae in coelestibus collocantur. Unde rationabili- 
ter dum ista fiunt : Jn cceleslibus regnis , etc, « 
clero cantatur. Tabula chrismate conlirmaia el 
superposiu , est protectio Jcsu Chrisli ; unde can- 
tatur : sub altare Dei sedes accepimus^ haec est re- 
qiiif s sempiterna quie nobis caice, id est charitatis 
glulino, cunsoiidatur. 

CAPUT IX. 

ITEM DE EODEM. 

f Opcratus est Dominus saluiem in medio ter- 
rse **. > Pontifex enini qui crucem facit de oleo 
allaris sancto,in medio allaris, el per quatuor cor- 
nua ipsius , Christus cst qui super Ecclesiam 
primitivam Spiritum sanctum, per fidem passionis 
effudit, et per eam, ad quatuor mundi climata diia- 
tavit. Ter cantatur : Erexit Jacob lapidem in fttu- 
lum " ; illa enim Ecclesia fuit titulus aliarum c quia 
de Sion ^exivit lex, et verbum Domini de Hierusa* 
lem '^. I Ter altare ungitur , bis oleo sancto» ter- 
lio chrismate ; quoniam Ecclesia iide , spe » cha- 
riiate, quae est major caeteris, insignitur "• Dum 
chrismate infundilur, cantatur : Ecce odor fHii msi 
sicut odor agri pleni '*• Hic agcr est Ecclesia , quse 
floribus vernat, virtutibus splendet, operibus fra- 
grat, ubi sunt rosae martyrum, lilia virginum, viois 
confessorum , ubi viror incipientium , flos proil- 
cientium, fructus percipientium ". Dcinde per 



mansionibus recipianiur.Antequam pontifex intret G P^rietes ecclesiae duodecim cruces cum chrismate 



ecdesiam, cum reliquiis circumcat eam, ut sint il 
lius ecciesiae protectores. Ilerum canutur respon- 
sorium , de decimis ; ideoque postmodum pontifex 
monet populum de dcciuiis et oblationibus, dote et 
luminaribus. Post cum chrismate signum crucls 
faciat in superliminari , pcr quod inuuitur «quod 
iion debemus erubesccre portare in froutibus si- 
gllium passionis Domini noslri Jesu Christi, ct est 
sumptum a sanguiue agni paschalis , quo postes 
liniebantur cx mandatu Domini **. PontiAcem in- 
gredienlem populus comitatur , ut Christi et sau- 
ctorum protectione gubernctur ; ideoque mediator 
pro fidelibus interpellat. Cum autem ad sepulcrum 
venerit ad rccondendas reliquias, extendat velum 



facit , incipiendo a dextro perveniens ad sinislrum. 
Haec unctio esi fides passionis, quae per apostolo» 
a Judaeis pervenit ad gentes , vel potius est unctio 
haec gratia Spiritua sancti, cujus plenitudo existens 
in capite Christi , descendit in barbam» barbam 
Aaron'",|id est in apostolos, qui crucis mysterium, 
per quatuor parietes ecclesiae , id est quatuor mun- 
di climata, praedicavcrunt, el lidem Trinitatis etiam 
addiderunt ; unde in unoquoque parieie tres cru^ 
ces rationabiliter imprimunlur. Incensi frequenta- 
tio est continua Christi sacerdotis atque pontilicis, 
pro nobis, apud Deum Patrem interpellatio ; cru- 
cem cum incenso facere est passionem Patri osten- 
dere, et pro nobis interpellare ; incensum copiose 



inter altare et popuium ; quia loca vel cubilia ani- ^ comburere in roedio altaris et in angulis ejus, est 

orationes pro Hierosolymitana et universaliEccIesia 
multiplicare. 

Postmodum frontem lapidis in modum crucis 
ungetepiscopus, dicens : Confirma hoc^ Deus *'; 
quia Christus , vel ipsa Ecclesia Patrem exorat ut 
redemptionem, quam operatus est, ipse confirmet» 
unde fit, quod baptizati confirmantur ; quae redem- 
ptio coepita templo sancto quod est in Hierusalem; 
quia salus humanae naturae ccepil in medio terrae *% 
vel a templo, id est Christo, in quo diviniutis habi- 



roarum secreU sunt a visione mortalium, de qui- 
bus cantatur : exsuUabunt sancti in gloria, iasta' 
buntur in cubilibus suis ''. Deinde ponit chrisma 
Ui confessione, per quatuor angulos in cruce, di- 
eens : Sanctificetur lioc sepulcrum, in nomine Pa" 
tfis , et Filiif et Spirilus sancti^ id cst firmentur 
nobis ista cubilia in perpetuum propter lidem 
passionis Christi , quam praedicastis per quatoor 
dimata mundi. Deinde ponit tres portiooes In- 
censi, quasi dicat, et rursus firmctur nobis quod d 



*Psal. 5. «Joan. 17. 
" Psal. 149. " Psal. 73 

Psal. 67. " Psal. 73. 



139. 



19 



• Luc. 1. ' 
•» Gen. 48. 



Hebr. i. 
«* isa 2. 



• Hebr. 3. 
" J Cor. 13. 



• Joan. U, Malth. S6. >• Esod. li. 
«• Gen. 27. »' Matth. 15. " Pwl, 



S SICARDI CREM0NENS1S EI^ISCOPI 36 

tit pleiiitndo ** ; el quoniam banc redemplionem A Dominum perrenitur; in his snnt reliqui», id est 



Trinilas operatur, ideo gloria Patri subjungilur, 
ut laus Trinilaii cantetur ; post liaKi benedicantur 
Tasa, vestcs, linteamina, cultui mancipanda. Uten- 
silin benedici , est opern nostra ad Dcum referri ; 
quse sint ulcnstlia necessaria iiifra dicemus. Ad Iiaec 
altare vesillur ;,aUare vcstiri, est animam immor- 
tali et incorrupi»bili corpori jungi , de qno vesli- 
mento dicit ipse Christus de se : € Conscidisti sac- 
cum nieum mihi , circumdedisli me Isplilia ". • 
Vel allaris ullima benedictio , illam finalera signi- 
ficat bencdiclionem, qaa dicitur : c Venite, bene- 
dicti Patris mei "*. » 

Post hsec muliipliciter, ut infra dicetur , ornatur 
ecclesia et accendunlur luminaria ; tunc enim 
opera justorum splendcsccnt, tunc c Fulgebunt ju- 
8ti, et taiiquam scintillae in arundineto discur- 
Tcnt «^ • Tunc Missa cantatur; non enim sine 
missa dehent ecclesix consecrari ; tunc cnim |re- 
Telabitur sacramcntum, quod etiam angelis ab ini- 
tio fuit absconditum *'. Introitus : Terribilis eU 
hctts iste ** ; quid est enim terribilius quam quod 
angeli limebunt , ct vix justus salvabitur*^ ! Tunc 
Yeiiit pontifcx solcmniter indutus, et cantatur in 
l»titia ; tunc enim videbitur Dominus anobisfacie 
ad facicm in gloria sua ". Et vide quoniam in 
aspersione basilicai lineis duntaxat , et minoribus 
utilur induinenlis ; sed ad mysterium altaris acce- 
dens vestibus ornatur pontilicahbus et pretiosis. 



thesauri sapientix et scientix Dei '*. Haec est enim 
arca Domini ^*, in qua fuerc manna et tabulae te- 
stamenti; in his thus et oleum adolemus, cum ei 
sacerdolium et regnum evidenter ascribimus. Super 
allare Christianum capsae ponuntur , hi sunt apo* 
stoli et martyres , simiiiter vestes , et palbe, con- 
fessores et virgines, vel onincs sancti, de quibus 
dicitur : t His sicut vestimento vestieris ^^ i Su- 
per hoc non immerito codex evangelicus adoptatur, 
eo quod Evangelium ab ipso sit editum, et ipsi per- 
bibeat testimonium. Super his etiam crux Iribus 
de causis crigitur, ut signum regis in domo» vel 
urbe regia vencretur, aut Christi passio repraesen- 
telur, ut populus Christum crucilixum , se crucifi- 
^ gendo cum viliis et concupiscentiis, imitetur ^*. 
Vexilia quoque superaltaria eriguntur,ut trium- 
phus Christi jugiter in Ecclesia memoretur, per 
quam et nos de inimico triumphare speremus. 
CAPUT X. 

ITEM MORALITER DE EODEX. 

c Templum Dei sanctum est, quod estis vos ^*. • 
Haec omnia referuntur ad hominem ; nam ecclcsia 
forinsccus lota , ostiuro. ab episcopo percutitur, 
episcopus ingreditur, alphabetum tn terra scribi- 
tur, ecclesia illuminatur, altare lavatur sale, ci- 
nere, aqua et vino, ecclesia intus aspergitur , in 
altari , corpus Domini et reliquiae reconduntur , 
incensum, el chrisma ponitur , altare oleo perun- 



recolens quod legalis pontifex , in lineis sanctua- C Si^^r, multipliciter incensatur , vestibus ornatur, 
rium expiabat, et post lotus in pontificalibus in 
bolocaustum arietcm oflerebat; et quia in eisdem 
lineis hircum cmittebat post expiationem '*; ideo 



et in consecratione fontium et immersione cate- 
chumenorum , ubi peccata transferuntur eorum , 
quidam utuntur simplicibus et lineis indnmentis. 
Vel pcr allareChrislum, sicut per Ecclesiam spon- 
sam accipimus ; ipse enim est lapis qui a Jacob 
erigilur in titulum *^; quia stctit in signum popu- 
lorum •» ipse lapis angularis ", c qui fecitutraquc 
unum ", > ipse lapis est crescens in montem »\ 
ipse mons pinguis ", oleo laetitiae prae consortibus 
nnctus *•, ideoque non unguntur altaria nisi lapi- 
dea. Hic etiam, per lapidem itinerarium figuratur, 
eo quod c Exsullavil, ul gigas ad currendam 
Tiam »' ; • el : De lorrente in via bibet »•; itinera- 
rius auiem similiter, et ob similes causas , cx sale, 
cinere et aqua, et vino conspergitur, et datis odo- 
ribus chrismate confirmatur;juxU hoc altare, Chri- 
stianum loquor, lavacrum est, quo manus abluun- 
tor. liaec Christi misericordia , qua homines in 
baptismo vel poenitentia a peccatorum sordibns 
diluuntur ; ad hoc per gradus ascenditur , hi sunt 
martyres» ut praediximus, autvirtutes perquasad 



et in eo sacrificium laudis offertur. Homo quidem 
I est Ecclesia, juxla quod Paulus in hodierna epi- 
stola dicens : c Dei aedificatio estis ^^ ; i igitur ho« 
mine baptizato de tribus peccatis, scilicet cogita- 
tione, lucutionc, operatione compungiiur; et, aperto 
fide» ostio , Christus ingreditur ; unde in hodiemo 
Evangelio : c Zachxe, oportet me hodie in domo 
tua manere ^*. > Utriusque Testamenti Scriptura 
menti infigitur , et mens doctrina duodecim apo- 
stolorum iiiuininatur , cor quod sic est in corpore 
nostro , velut altare in templo, scientiae sale condi- 
tur , pulvere pcenitentiae aspergitur, Spiritus sancti 
aqua salutari iavatur, vino sapientiae inebriator ; 
et sic qui lotus est in carne, etiam in mente lavatur, 
ut possit dicere : c Cor meum et caro mea exsul- 
taverunt in Dcum vivum ^* ; • Ideoque verba offe- 
rendse non irrationabiiiter duplicantur, scilicet f^ 
cii Salomon^ etc. In aliari corpus Domini et reU- 
quias ponere, est mandata Domiqi et exempla saa- 
clorum memoriter retinere , ut possit dici : c In 
corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem 
tibi ^^ ; > in altari quoque incensum ct chrisma 
ponuntur, cum orationibus,bonae opinioni, bnnisque 
▼acamus operibus; oleo altare nostrum inungi- 



irlr^?i?*''.?V.".??*-!!?V, "Matth.25. •> Sap. 3. " Ephes. 3. •• Gen. 28. " I Petr. 4. 
P^^\l'^tV\^^'»^^^'?'l^' •Msa.H. ••Act.4. ••Ephes.2. •* Daii. 2. •• Psal. 67. 



3. 



57 



IflTRALC. - LIB. I. 



5S 



mas, CQm misericordi» non obliviscimur. Accedit A rii carnis perpe(rare; non eiiam praesumat itifra 

ecclesiarum conlinia, quae sunt triginia, vel qua« 
draginu passuum domos infringere. Hic cst enim 
locus sanctus, hoc estfirmus, de quo Dominus ad 
Moysen **, et angelus ad Josue : c Solve calceamen- 
tum dc pedibus (uis. Locus nam iu quo stas san- 
ctus est *'. > Calceamcntum Ot dc pelliltus mortao- 
rum animaliuro : ergo solvere calceamentum de 
pedibus, est solvcre vincula mortalium peccalorum 
de actibus, quxintrantes in sanrluarium Dei sol- 
vere debemus, ut cogitemus de conversatione an- 
gelorum , ubi est requies sine somno, pax sino 
bello, quies sine laborc, satietas sine requie. Quo- 
ties igilur bunc locum ingredimur, praesertim cum 
cceleste mysierium celebratur, ubi credilur coelus 
angelorura adcsse; cum reverenlia ingrediamur ad 
illorum couspcctum, vultum in terram declinemus, 
eorum gaudia contcmplanlcs, et nos cinerem esse 
recolenles *•. 

In ecclesia quoque a superlluis verbis abstineri 
oportet, juxta illud Chrysostomi : In aulam regiam 
ingressurus, babituet inccssu tccomponis; Imcin- 
gressurus, ubi est vere aula regia rides ? tu non 
nosli, quia non vides, scilicet angelos esse praesen- 
tes, quia domus Dei esl piena vir;ulibus incorpo* 
reis. Quid autcm loqui debeamus Apostolus do- 
cet, dicens : < Loquentcs vobismelipsis in psalmis» 
hymnis et canticis". t Ob cjusdem privilegii rcve- 
reniiam, mulieres a partu surgcntes non ingre« 
p diunlur ccclcsiam, nec menstrualae, nec viris con* 
junclae , secundum consuetudinem Romanorum. 
Ob hoc ctsolemniler poenitentcs arcentur, tum quia 
dum pceiiam patiuntur, culpx reminiscunlur, tum 
quia in omnibus illud mysterium inlelligilur, quod 
immundi a lemplo coelcsli pcnilus excluduntur; 
alioquin ea die, qua prafdictoruni aliquod agerenl, 
vcl pateicntur, inlrarelicerct, ut Doo gratias age« 
reni; baec est nam civilas sancta, urbs beala llie- 
rusalcm, civilas Dei, dc qua : < Gioriosa dicta sunl 
dc (c, ^iviias Dei **, » el alibi : c Yidi civilalem san- 
ctam, llierusalem novam, desccndenlem dc coelo 
*^ > Ujsc militat in tcrris, scd regnat in ccelis; 
hxc est gloriosurn regnum, cujus in terris custodes 
collegium prelatorum, agmina martyrum, coeluf 



summas sacerdos secundam ordinem Ifelchise- 

dech ^ ad allare cordis nostri, et illud inungit, 

curo dicit : « Estote misericordos , sicut ct Paler 

vester misericors est ^*. > Hoc olco summus ille 

pontifex pne participantibus abundabat '* , cum di- 

cebat : c Patcr, ignosce illis , quia nesciunt quid 

faciunt " ; i hoc olco non solum cor, sed omnia 

membra «debent esse peruncta ; manus enim, si non 

ungilur et inopl non aperitur, aret. IIoc altare no« 

stnim orationibus fumigemus, virtutibus adorne^ 

mus , ut in eo nos ipsos hostiam vivam Deo pla- 

centem oflerre possimus'*, ut simus hostia templi et 

teroplum Dei. 

CAPUT XI. 

DE RECONCILIATIONE ECCLESI^B. 

c Solve calceamentum depedibus tuis, locus nam 
in quo stas sanctus est ". > Cum ecclesia tanto 
Sponso, taro celebri sit consecralione dotaia et ejus 
uten^Iia divino cultui mancipala, conslat esse 
peccatum immane eam inhoncstis asibus violare, 
unde Balihazar vasis Domini abutenti apparuit in 
aula regia comminativa scriptura, Mane, Tbeccl, 
Phares, idest numeralum, appensum, et divisum 
•^ Yiolatur aulcm ecclesia, combuslione, homici- 
dio, adulterio , sigilli privalione , principalis alla- 
ris motione. Qii» autem fuerit violata nisi reconci- 
lielur, vel cuin oportuerit, denuo consecrelur ; im- 
inunda et pcrvia eanibus eril, forma vero reconci- 
liationis haec est, ut prius ponlifex oret ante forcs 
ecclesix, postmodum inlrcl ecclesiam cum lita- 
niis, et iterum oret, deinde aqua benedicla, sale, 
cincre, vinomisla ecclesiam lavet, et loca conlami- 
naia purihcet, et sic cantibus ct oralionilius ad hoc 
deslinatis reconcilialionem cfficiat ; sic homo Deo 
lemplum in baptismate dedicalum viliorutn incen- 
tivo et morlali crimine contaminalur ". Si quo- 
que pcr haere^m lidei sigillum amiserit violalur, 
si capitis eliam diminulionem (mentein vel epi- 
ftcopum loquor) passus fuerit, totum corpus, et 
populus inGrmatur ; proplerca necesse esl, ut qui 
jam nequit baptismo adjuvari, fonle lacrymarum, 
idesl per poenitentiam, rcnovctur et orationibus ad- 
juvetur, alioquin Dei templum redibit in lupanar 



dsmonnm; hospitium Trinitalis, in prostibulum confessorum etvirginum, quamcuriam, illa gcmma 
nieretricis, ubi daemones saltent, et sirense mdiQ- 
cent ; orationibus autem revertitur in (emplum De 



et habitaculum Spiritus sancli, et qui passus esl 
naufragium maris, redit ad portum salutis. Magna 
iuqae debet ecclcsia custodiri cautela, quae trino 
privilegio gaudct in personis, in rebus, in loco. De 
personis ei rebus nihil ad praesens, locus autcm 
ca debet reverentia cuslodiri, ut quis non prxsu- 
mat inibi agapas celebrare, ac cubitus stcrnere, 
choreas ducere, assaltus facere, furta committere, 
fugientem inde eitraherc, aut alia quaevis desidc- 



singularis adornat,.qu9e ncc primam visa est, nec 
iiaberc sequenlem. Cum lameii eliam mililantem 
dcsignet Ecclcsiam, non abhorreo, siquando bo* 
nis mali corpore misceantur ; nam in Eden mu* 
lier de viro formatur, lignum vilae et sciciitiae pro- 
ponitur *', serpens etiam invenilur *^ in arca 
Noe sunt animalia munda et immunda *S siroulin 
unum paccm habentia ; qui pacem non tenent, in 
arca non sunt, licet essc videantur et truculentio* 
res bestiis inveniunlur ; extra ecclesiam non est lo- 
cus refugii, non tamen omnes, qui ounc insant. 



^ Psal. 109. *• Luc. 6. 
" I Cor. 5. " Eiod. 3. 
•• Gcii. 8. •»Cen; 3.. •* 



••Psal. 4i. »»Luc.23. »• Rom. 12. •• Exod. 5; Josae 6. »* Dan. 5. 
" J0S.5. •• Gen. 18;Job. 30. •• Ephes. 5. •• Psal. 86. •« Apoc. il. 



Gen. 7. 



S9 SlCARDl CREMONENSIS EPISCOPI 40 

pttris gratiam merebuntar; quia Cbam iu flliis A menta solvamus, ut in loco sanctificari a Dpmino 



maledictionem accepit *', in domo Abrahae filius 
•ncill» cum filio liberae lusisse creditur **; in utero 
praegnantis Rebeccae gemini colluctantur *^, quo- 
rum lenis diligitur et hispidus reprobatur *" ; sx- 
pe in ambilu korti eonclusi reperitur amaritudo 
absynthii; in Domini c^na **, et navicula Simonis, 
fuit Iscariotes; in rete piscatoris pisces boni et 
mali ^^; in area granum et palea '% similiter et 
in ecdesiis viri cum mulieribus orant '*, ita quod 
mulieres secundum consuetudines quorumdam 
sint in parte aquiionari, sicut viri in australi ; 
quoniam per viros, fortes inteiliguntur in tentatio- 
nibus hujus mundi et in fide, et fervidi charitate; 
per mulieres aulem fragiiiores et bonis operibus te- 



tnereamur ''. 

CAPUT Xll. 

DE ORNATU ECCLESIiB. 

c Domine, dilexi decorem domus tuae, et locum 
habitationis gloriae tuae*^ i Decorantur ecclesiae cae- 
laturis, picturis et tornatilibus sculpturis, quae a 
labernaculo Moysis *^, vel templo Salomonis *', foi^ 
mam accipiunt; sculpsit nam Moyses duo cheru- 
bim ; sculpsit et Salomon, sed et parietes caelaturis, 
et torno,etpicturisornavit.Fiunt autem hujusniodi, 
ut non solum sint ornatus ecclesiarum , sed etiam 
litterae laicorum. c Quaecunque enim scripta , i vei 
sculpta sunt, c ad nostram doctrinam scripta sunt 
**; I litterae, inquaro, rememorativae praeteritorum, 



pidi. Secundum alios. viri in parie anteriori, mu- ^ »ndicalivae pr«sentiura etfuturorum. Pneteritorum, 



lieres in posteriori ; vir nam est caput roulieris '^, 
ideoque dux ejus; quod seorsum mascuU, seorsum 
feminoe stent, secundum Bedam accepimus a veteri 
consuetudinc derivatum ; hincfuit nam quod Jo- 
seph et Maria puerum derelinquunt '^ ; quoniam 
altcr quia secum non cernebat, cum aliero esse 
pulabat, causa divisionis haec estj; quia caro viri 
et mulieris, si propius accesserint, ad iibidinem 
accenduntur. Ubicunqnc mulieres locum habue- 
rint, semper secundum Apostolum ^' velatae de- 
bent orare, ne laxis crinibus alliciant auimos juve- 
num, nec ob formositatem superbiant capillorum, 

imo propter angelos, id est sacerdotes. Sacerdos 
enim judex est et vicarius Jesu Christi, ergo ante C 
sacerdotem mulier debet se velare, ut conscla ori- 
ginalis peccati, quod per eam evenit, vldeatur eru- 
bescere et se coram judice ipso habitu accusare. Id- 
circo Linus ex praeceplo Peiri instituit quod mulier 
ecclesiam, velato capite, introiret, cui etsi liccat 
orare, noii tamen loqui, id est populis pra^di- 
care ^*. Ergo locus non salvat, quem pravitas con- 
scientia: damnat, sicut horrida loca non obsunt 
iis, qui pie vivuut : Nadab etenim et Abiu igne in 
tabernaculo consumunlur ^^; Chore, Dathan, et 
Abiron antc tabernaculum deglutiuntur ^'; Heli 
poniifex in loco sancto periit^* ; Oza juxta arcam 
interiit **, Joab juxta altare occiditur", Ozias in 



ut historiarum et visionum ; praesentium ut viriu- 
lum et vitiorum ; futurorum ut poenarum et prae- 
miorum, de quibus etsi non singula, tamen usi- 
tatiora percurramus exempia. Duo igitur in taber- 
naculo cherubim se versis vultibus in propitiato- 
rium respicientia, suut duo Tesiamenia iu nuliodis- 
crepantia ; facies enim a se averterent, si quod 
unum promittit, aliud denegaret. In propitiatorium 
respiciunt, dum quidquid continetur in eis, ad 
obsequiura refertur condiloris ; in nostris autem 
ecclesiis imago Domini nostri Jesu Christi pingitur 
multipliciter, et ex causa multiplici ; uam picta ia 
praesepio, rememorat nativitatem , picta in matris 
gremio, puerilem aetatem; picta vei scuipla iu 
cruce, passionem. In cruce quoque sol et luna 
eclipsim patientia depinguntur; latrones et clavi, 
forcipes et vulnera, iancea, saoguis et aqua, titu- 
lus et corona, cum veste purpurea, quae omnia sunt 
passionis insignia; picta in scalarum ascensu, 
ascensionem; picta in solio excelso» praesen- 
tera indicat majestatem et potestatem quasi di- 
catur : Data est ei omnis potestas in coelo et in 
terra *^, et adimpletur visio Isaiae dicentis : c Vidi 
Domiuum sedentem super solium excelsum et ele- 
vaium *% id est Dei Filium, regnantem super au- 
gelos, juxta illud : c Qui sedes super cherubim *'. i 
Quandoque yero pingitur, sicut videre eum Moyses 



, , ^ et Aaron '**, Nadab et Abiu, sctUcet super moutem 

lemplo lepra perfunditur •* ; econira : Moyses de ^ ^^b pedibus ejus quasi opus sapphirinum, et 
llumine",Josephdecisterna^etcarcere "^Job» serenum i^a. rui nnand«n.,« 



de slerquilinio *% Jeremias de coeiio '^, Daniel de 
lacu leonum **; tres pueri de camlno ignis libe- 
raniur **; demum diabolus de coelo '*, homo 
cecidit de paradiso *^ ; justi autem in terra visi- 
tanturetde inferno ad coelestia sublevantur; sed, 
licet non sanctificet locus, tainen ob reverentiam 
sacramenti cooperatur plurtmum sanctiflcationi. 
Ob hanc itaque reverentiam de pedibus calcea- 



quasi coelum, cum serenum est; cui quandoque 
circum circa pinguntur angeli cum sex alis secuii- 
dum Isaiam dicentem : i Seraphim stabant supt^r 
illum, sex alae uni, et sex alje alteri, duabus veia- 
bant faciem ejus, duabus pedes et duabus voia- 
bant '. I Puto quod seraphim, hic debet scribi per 
m, et subinteliigitur duo^ quia sequitur, uni et 
alteri. Qui staut super eccles.am, quasi custodes : 
et cum siut ardentes, eam ad duo praeccpta chari- 



••Gen. 9. ••Gen.2i. •'Gen. 25. ••Gen. «7. •• Matth. 26. '•Malth. 8. ^» Mafth. 13. ^•ITim. 

2. '«Ephes.S. »^Luc. 2. " 1 Cor. li. '•ICor. 14. " Levit. 10. ^^Nura. 16. ^* i Reg. 4. ••11 

Keg. 6. •» 111 Rcg. 2. •• II Paral. 26. •• Exod. 2. •^ Gen. 37. •• Gen, 40. •• Job. 2. •» Jer. 38. 

••Daii.e. ••Dan. 3. •• Isa 14. •«Gcn.3. ••Exod. 3. •• Psal. 25. •* Exod. 25. •• UI Reg. 6. 

•Rom. 15. •' Matth 28. ••Isa,6. •• Psal. 79. ^••Exod.^^. * Isa. 6. • 



i\ 



MITRALE. — LIB. L 



i% 



utis accenduiit, qoi diountur alas habere proptcr A ct resurreclio fuit omniaRi Uetilia generalis. Und^ 
velocem custodix corsum, quibus caput et pedes 
velant et mediata revclaiit ; quia nos priora et no« 



vissima eelant. 

Unde Isaias : Priora annunliate mihi , et novts- 
sima qiue erunt, et dicam quoniaro dii estis*, Medii 
vero , quae sex diebds et sex aelaiibus fiicla sunl •, 
nobis ticaria Tcl partiali demonstratione revelant, 
quoniam ex parte cognoscimus , et cx parte pro- 
phetamus^; nam, licet invisibilia Dei per ea , qu» 
facta sont, quomodo libet intellecla conspiciantur"; 
incomprehensibilis est tamen ejus aeternilas, ct 
qoomodo sit A et Q non suflicimus intueri. Quando- 
que circumpingiiur angelus Michael draconem 



in Psaimo : c Ad matuiinum laetitia". > 

Lucas viiulus est , eo quod a Zacharia sacerdote 
inchoavit, et Ghristi passioncm et hostiam pertra- 
ctavitspecialius; vitulus cnim animal est sacerdo- 
tnm sacrificiis aptum; vel ideo vitulo comparatur, 
quia duo cornua , quasi duo continet Testamenla ; 
et quatuor peduni ungulas, quasi quatuor EvaiH 
geliorum summa. Per hoc quoque Oguratur Gbri- 
stns, qui fuit pro nobis vitulus immolatus; ideoqiie 
ponilura sinistris; quia mors Gbristi fuit apostolis 
trisiis, undc : f Ad vesperum demorabitur flelus*', » 
et alibi : c Yos contristabimini , sed tristitia vestra 
vertelur in gaodium ^\ i Joannes est aquila , quo-* 



suppeditans , juxla illud Joannis : c Factum est n "^^tn ad excelsa pervolans ait : c In principio erat 



prxliuni in coelo, Michael cnin dracone pugnabat*, > 
quam pugnam aestimo, dissidium angelorum, con- 
firmalionem bonorum et ruinam malorum, aut 
etiaui io praesenti Ecclesia pcrsecutionem fldelium. 
Quandoque circumpinguntur vigiiiti quatuor senio- 
res, secundum visionem ejusdeni, in vestibus albis, 
etcoronis aurcis*; pcr quos significanlur veteris 
ei novae legis doctores ; qui sunt duodecim proptcr 
fidem sanctae Trinitatis, quam annunliant, per 
quatnor dimata mundi , aut viginti quatuor propler 
opent et observantiam evangeliorum, qui per iiino- 
centiam conteguntur, et charitatis, et sapientiae 
diademate coronantur ; si lampades adduntur» dona 
sancti Spiritus representantur, si mare viireum , 



Verbum "; > hic quoque signiflcat Ghristom cujut 
juventus, ut aqoilae renovator^*, cum resurgens a 
mortuis floret et coslum ingreditur. Hic non juxia , 
sed super esse describitor, qooniam ascensionem 
designat, et Verbum apud Deum pronontiat *' ; 
qoilibet quatuor pennis volat, cum ad Divinitatem 
oculos levat eamque per quatuor mundi partcs 
annuntiat. Joannes autem bis animalibus scnas 
alas attrlbuit , quia per hujns mundi visibilia sex 
diebus *' consummaia, invisibilia cognovere, et 
Deiim sicut Dominuni gloriflcavere*'. Vel prima 
ala fuit lcx naturalis , secunda Mosaica , tertia pro- 
phetSi quarta Evangelium, quinta inslitutiones 
apostolorum, sexta doctorura. His volat Ecclesia, 



baptismus innuitur. Qoandoqoe circumpinguntur C dum ab his praedicatores totius praedicationis acci- 



quatuor animalia, secundum visionem Ezechieiis*, 
ei ejusdera Joannis% similitudo vultus corum facies 
hominis » et facies leonis a dextris , facies autcm 
bovis a sinistris , et facies aqoilae desuper ipsorum 
quatuor; et quidem quatuor facies uni, et quatuor 
peiinae uni, ct similitudo eorom, quasi carbonum 
ei aspcetuslampadum; hisuntquatuorevangelistae, 
onde cum libris depiuguntur in pedibus ; quia quae 
verbis , et scriptura docuere , mente et opere com- 
plevere ; unicuique facies quatiior , nam quae fuit 
unius , fuit omnium de incarnatione Verbi notitia ; 
{sed singula singulis sunt appropriata ; licet enim 
quilibet propria prosequatur, sua tamen singuli 
singularius exsequuntur, ut Mattbaeus humanitatem 



piunt fundamenla. Secundum Joannem quoque sunl 
ocuiisplena, ob perfectam ipsorum de creatione 
notitiara. Ili sunt carboncs ignis**, carbones deso- 
latorii*', si sederis supcr eos, erunl in adjutoriua 
tlbi ; si eos tctigeris ab his carbonibos aceenderis» 
et cum sanctis sanctus eris*^ Ui sunt lampades 
bonae opinionis lumine coruscantes ". Quandoquo 
circumpinguntur, vel potius suspinguntur apostoli, 
qui fuere testes, verbo et opere in Samaria et 
Judaea , et usque ad ultimum Cerrae 'h Pinguntur 
autem quandoque dispertitae linguae super siugnloft 
eorum quia talibus indiciis Paracletus replcvit 
corda eorum". Pinguntur quaiidoque criniti , quasi 
Nazarei '*, id est sancti ; lex enim fuit Nazaraporuni» 



dicens : c Liber generaiionis Jesu Ghristi ^, unde ^ ut tempore suae separationis novacula non transirel 

figuram sortitur humanam et figurat Ghristum 

bomiiiem , qui cum esset Deus , factus esl hoino '*. 

Marcus, incipiens a praedicaiione Joannis in deserto 

clamanlis, figuram tenet leonis in deserlo rugienlis; 

apertius quoque caeieris Ghristi resurrectionem ex- 

planat, in qua Ghristus a leone figuratur , qui 

inorluus nascitur, ct voce Patris die tertia vivifica- 

tur. li ponuntur a dexlris» quia Ghristl nativitas ^ 



super caput eomm ; separabant autem se a com- 
muni vita hominum, quidam ad tempus, quidam 
jugiter, ut Samuel *^. Quandoque Baplisla iulerse- 
ritur, ut eremita, martyres cum eqouleis, nt 
Laurentios in craticula , Slephanus cum lapidibus» 
confessores cum suis insignibus , ut episcopi ini- 
trati, abbates capuciati, doclores cum libris in 
manibus, virgines secundum Evangelium cuni 



Msa. 41. •Gcn. I. M C^r. \Z. »Roro. I. «Apoc. 12. ' Apoc. 4. «Gap, 1. » Apoc. l. »• Mallh. 
I. "PbU. 2. "Psal.29. "Ibid. "Joan. 16. ««Joan. 1. »»Psal. 102. "Joan. 1. "Gen. 1. 
«•Rom. i. "Psal. 17,139. "Psal. 119. "PsaL17. "Malih.25. »^\cl. 1 . ^» AcL 2. " Num.6. 
»^ I K g. 1. 

riTROL. CCXIIL 1 



45 



SICARDI GRE\ION£iNSIS EP.SCOPI 



41 



lifnpadibus *', quandoque fnavtyi es cum palmis ct A virtulum varielatem : c Alii cnim Jalur per S|)iri« 



confessores cum Htiis depiiigiuitur*^;palma enim 
victoriaro signiOcat, et liiia caslitalcni ; palma vi- 
ctoriosis dabatur, ut sicut palma viret, sic eorum 
luemoria in aeterno vernaret. Paima ab arcto crescit 
in altum ; sic roartyres curo ab agone revertuntur 
in superno capilolio prxmianlur. Unde : c Justus 
ut palma florelil '*. i Cum painia ad regna pcrve- 
nere. El vide quouiam Dominus Jesus semper co- 
ronaluB depingilur, quasi dj^atur : c Egredimini, 
et videte regem Salomonem in diademate , quo 
coronavit oum mater sua ^K c Et attende quod 
Dominus fuit tripliciter coronatus a matre; corona 
misericordias in die conceptionis ; et bxc corona 
duplex est propter naturaiia et gratuita , ideoque 



tum sennosapienliae, alii 3ermo scientix^ alii tides, 
alii gratia sanitatum'*. i Charitas etiam, gaudium» 
pai, et patientia , et longanimitas^® sunt cselalurae 
sanctarum mentium ; quod aulem \irtutes in mu- 
liebri specie depinguntur, inde est, quia ^mulccnt 
et nutriunl. Vcl per ca^laturas, quae et laqucaria 
nominantur, quse sunt ad dccorem domus, sim- 
pliciores Cbristi famulos intelligimus, qni non 
doctrina sed Ecclesiam solis virtutibus ornant, dc 
quibus laqueariacypressina^*; sunt enim alti odo- 
ris optimi, et medendis corporibus apti. Sculpuntur 
parietes torno , cum ndclcs prompto pollent animo» 
ad obsequia Qomini dicentes ; Renedicam Dominum 
in omni lcmpore** i et c Paratum est cor meum , 
et diadema Tocatur, quia diadcma est duplex co- ^ Deus, paratum cor meum^' : i cumque lantum vir- 



roiia. Coronatus est et a noverca corona miseriae 
in die passionis"; lixc corona fuit spinea, quia 
peccata nostra portavit ^'. Coronatus est et a Palre 
corona gloriae in die resurrectionis , unde : i Gio- 
ria et liouore coronasli etim, Domine*\ i Dcmum 
coronabitur a familia corona potentiac, in die re- 
▼elationis ultimae, quando vcniel cum senatoribus 
terrae, quorum caterva siipatus judieabit orl)em 
terrarum in aequilate*'. Sic omnes sancti coronati 
pinguntur, quasi dicatur : Filiae Ilicrusaiem ,• 
Teuite et videte martyres cum coronis, quibus 
ooronavit cos Dominus. Hanc antiphonam, Deo 
volente, inferius ponemus; hic autem suflicit 
dicere , quod cum coronis pluraliter diximus pro- q 
pter coronam interrasilem , labio mensae aflixam et 
propter aureolam superposiiam **. Blensa est sacra 
Scriptura,4abium priedicatorum doctrina, corona 
interrasilis vita aelerna sanctis pro divcrsitate 
meritorum distincta ; quia c siella diflcrt a stella 
in daritate ", i Aureoia est generalis corporum 
glorificatio, aut spirilualis virginum coruscatio; et 
tide quia iu formam scuti rotundi bujusmodi corona 
depingitar; quia sancti prolcctiolie divina fruuntur, 
iinde cantaut gratulabundi : c Dominc, ut scuto 
bon« voluntatis tu« coronasti nos'^ ct attende 
quod Chrisli corona per crucis figuram a sancto- 
mm corona dislinguilur; quia per vexillum sibi 
carnis glorificationem, et nobis meruii a captivitate 



tulibus nitunlur, ut ab earum iramite nullis con- 
trariclalibus avcrlanlur; tornatura cnim ca^leris 
artibus velocilate praccellil, ct rcgulam, quae sine 
crrorc opcrelur, conscrval ; sic vita sanctorum esl 
ad divina obsequia prompta , nullis erroris diver- 
ticulis labefaclata. £t vide quia sculptura^ pronii- 
ncntes et de parietibus egrcdientes esse videntur; 
quia cum virlules fidelibus in tantam consuctudi- 
ncm devenerunt, ul eis naluralitcr insitae videan- 
tur, mullifariis ipsarum operaiionibus exerccntur. 
Ornanlur et allaria et Ecclesix palliis , cortinis eC 
boUosericis , el lineis, tapctibus bistoriatis, coronis 
regalibus, aut aliis ideis, aut diversis characteribus 
insignitis;quae omnia pertincnt ad Christi miracula, 
vel ad futuram gloriam , quoe ex antiquorum 
exemplis , et mcritis . nostris , imo gratisc Dei 
mullifariis et fructuosis operibus revelabitur in 
uobis^^. Qnae aulcm non extra sed intus ornaniur, 
ad moralem sponsae spectant ornatum , cujus gloria 
est ab ir.tus in fimbriis aurcis^", id est in perseve- 
rantia bonorum operum ; licet enim ct exterius 
nigra tribulationibus , est tamen iutus formosa 
virtutibus^*. Ergo pallia vel cortina candida mun* 
ditiam, rubca charilatem, viridia contcmplationem, 
nigra carnls mortificationem , variata coloribus 
virliilum varletalem , iinea Iribulalionem, hollo- 
serica significant virginitatem , ut per visibilia ad 
invisibiles moveamur ornalus ^\ et repositam in 



liberationem et vitae fruilionem. Quandoque in I> ccelis gloriam avida raenle quaBramus*«» 

ecclesiis paradisus et infernus depingilur, ut ille 

no8 ailiciat ad deicctationem praemiorum ; hic vcro 

deterreal a formidine tormentoi*um : quandoque lilia 

depinguntur, quandoque palma , ut per iilia casti- 

tatem, per palmas victoriam intelligamus. Alios 

quoque flores cum fructibus inlermiscemus; ad re- 

praesentandum fructuni bonorum operum , cx vir- 

totum radicibus prodeunliuni. Demum varietas 

caclaturarum sculptarum , qux in Grxco sermone 

anaglypha dicuntur, rursus et picturarum significat 



«•Matlh. 25. «^Apoc. 7. 
Paal. 95,97. ••Exod. 45. 
^Psal. 107. ^*Rom. 8. ' 
i5. "Ulllcg. 7. 



••Psal. 91. »«Cant.3. 
•MCor. 15. "Psal. 5. 
•Psal. 44. *«Cant. 1. 



CAPUT XIII. 

DE UTENSILIBIS ECCLESI.C. 

f Thesaurum Domini habemus' in vasis fictiii- 
bus '•. I Yasa vel ulensilia in domo Domini a 
Moyse**, vel Salomone origincm habuere"*; fecit 
enim ex praccepto Domini Moyses arcam de lignis 
sctim deauratam intus et foris cum aurea corona , 
et circulis quatuor, et vestibus duobus semper in 
clrculis, in qua ponebantur tabulae Testamenti, 
super quam propitiaturium, et duos cherubin re- 

wMatth. 27. "IPetr. 2. " Psal. 8. "Rora. 2; 

•M Cor. 12. **Gal. 5. *'Canl. i. *• Psal. 53. 

"Rom. 1. *»1I Tim. 4. *•!! Cor. 4. ••Exod, 



i5 NITRALE. 

s^cienlcs versis vullibus in propitialoriuin collo- A 
orrit. Fecit ef roenftam de lignis setim deauraum 
cum labio corona inlerrasili et aureola cum pedibus 
quatuor circulis totidem , vectibusque duobus sem- 
per in circulis : siiper quam panes duodecim po« 
nebantur; fecit phialas et acetabula, cyathos; 
thoribula, in quibus offerebantur libamina; fecit 
et candelabrum de auro, hastile et calamos, scyphos 
et spbaerulas, et lilia ex ipso procedentia; feeit 
et liicernas super candelabro collocandas, cum 
emunctoriis et vasis eorum ; habueruutque patrcs 
nostri lebeies , forcipes el fuscinulas et batilla et 
ignium receptacula, scuticas et amulas, hydrias, 
mortariola^luteres et batos; babuerunlque ad caslra 
movenda, quorum imitavere excmpla, tubas'*, 
signa, et veiilla". Necessitas et usus utensilium ^ 
tempus sequitur, et ritum sacriilciorum ; inde est 
qnod qinedam sibi tempus legis vindicat proprja , 
ut lcbeles et fuscinulas; qii^dam vero tempus 
graiiae sibi appropriat slngiilaria, ut crucem, cali- 
eem cum patena ; qusedam snnt utrobique commu- 
nia, ut thuribula et candelabra; sed, licet usus 
materiei transierit, thesaurum tamen spiritus, qui 
permanet et vivilicat'\ inquiramus. 

Arca itaque Domini de lignis setim, quje sunt le- 
via et imputribilia, et albae spinie similia, curpus est 
Cbristi de mombris purissimis compaclnm , nulla 
pcccati conlagione corruptum ; non cniiii venit in 
eame peccati , sed iii similitudiiie carnis peccati ", 
cojus longitudo patientia passionis, quam verbo el q 
opere docuit. Undc ct duorum exstitit cubitonim , 
htitodo charilas, altitudo spes futurae glorincationis. 
Deaorata intus, propter divinitatem , foris propier 
sanctorom operum et miraculorum coriiscationen. 
Yel arca de lignis setim est Ecclcsia de fidelibus 
constrocta, uude in omni dimensioue continet sc- 
missem; quia ex parte cognoscimus, ct cx parte 
prophetamus, cum autem venerii quod perfectum 
est evacuabitur quod ex parte est '* ; quae deauratur 
fapientiaet vita coronatur xterna. Utriusque arcae, id 
est corporis [Ghristi] etEccIcsia; quatuor circuli ; per 
quatoorangulossunt quatuorevangelista?, perquatuor 
jniindi climata, sacramcntum incarnationis, etlidem 
Ecdesix deferentes, unde dno in latere dextro Mat- 
Ibaeus et Joanpes, qui Ghristo praedicanli adhaese- ^ 
runt; duo in sinistro, Marcus, et Lucas qui, post 
ascensionem Domini, ad ridem venerunt. Utriusque 
arcx vectes sunt doctores fortes, sapientia praediti, 
duo charilatis pra^cepta servantes, fidem incarna- 
tionis et Ecclesiae, suis praedlcationibus circumfe* 
rentes , semper circulis inserti ; quia neccsse est , 
ut qoi aliis coelestia praedicant, nunquam mentem a 
memoria sacrae Scriplurae, nec manus ab observan- 
tia roandatorum contineaiit ; qui ad officium praedi- 
cationis excubant a lectionis studio non recedant. 



- LIB. I. 46 

ut cum arca portanda fuerit, de intromittendis ve- 
ctibos nulla tarditas generetur. Ignuminiosum eniin 
est si pastor quaerit discere, cum pastor quaestioncin 
debeat enodare. Seroper igitur iibrorum circulis in- 
haereamus, ot divina eloquia meditantes '^, cum ne- 
cessefuerit, aream levemus, et parati simus omni 
poscenti reddere rationem de ea , quae in nobis est, 
spe ". 

In utraque arca sunt tabulae Testamenti ; quia in • 
Ghristo sunt thesauri sapicntix et scieiitiai Dei 
absconditi '*; in Ecclesia meditalio Dei et Evangelii. 
1n utraque urna aurea est mpnna ; quia in Christo 
pleniludo diviuitatis **, in Ecclesia Hdcs incarnalio- 
nis; in utraque virga Aaron, quia in Ghristo pote- 
sias sacerdotii, quae per mortem succisa, mane re- 
surrectionisrefloruit, in Eccle&ia participatio regni, 
ifndc : f vos estis genus cleclum , regale saccrdo- 
tium •*,! vel beata Virgo, quae sicca peperii flurcm, 
et incorrupta gcnuil Salvatorem ^*. Super utramque 
arcam propitiatorium, tabula scilicet aurea ejusdeiii 
mensurae cum arca, super quam Dominus apparens 
Moysi, populo propiliabatur , unde et in Ghristo si- 
gnificat misericordiam,quae superexaltat judicium *\ 
et omnia opera ejus, unde : c Siiavis Dominus uni- 
versis, et miserationes ejus super omnes operationet 
cjus *^ ; > in Ecclesia significat divinam gratiam , 
quac in mcntes fidelium descendit a Patre iumi- 
uum ". 

In uiraquc arca sunt duo cherubim; super propi* 
tiatorium duo Testamenta, incarnationem Domini» 
et miseratiouesejus **, et gratiam quae dala est no> 
bis, in scientiae plenitudine demonstranlia *\ Et Iioe 
vcrsis vullibus in propitiatorium ; quia qjiod alle- 
rucn promittil, alterum exhibet de propitiatione. 
Mensa de lignis setim est sacra Scriptura de furiiboft 
verbis patrum contexta , cujus longitudo est perse» 
verantia, quam praedicat versus ille : c A custodia 
matutina usque ad noctem, speret Israei in Domino 
*". > Latitudo est charitas , quam praecepii vcrsus 
ille : c Diliges Dominum Deum tuuin ex toto cordo 
tuo **. > Altitudo cst spes, quam insinuat versua 
ille : c Beati mites quoiiiam ipsi possidebunt terram 
^^, I et quidem longitudo perseveranti» duoriim est 
cubitorum, propter munditiam, et operationem» vel 
conscientiam , el famam. Latitudo charitas unius 
cubili; quia una, ct simplex est charitas, qua Do-> 
minum ct proximum , et inimicos diligimus, licet 
differenler. Jacob namque omnes filios , sed Joseph 
merito innocentiae, prae caeteris diligebat ^K Aliitu- 
do spei unius cubiti et dimidii , quia unum est re- 
gnum, quod exspectantes contemplamus , sed per- 
speculum in aenigmate '*. Labium aureum muiida 
praedicatorum ductrina. Goroiia interrasilis ailaqua- 
tuor digitis vita %lerna , quae a praedicantibus pro- 
mittitur, pro diversitate meritorum, si doctrina sor- 



••Num. 10. "Num. 2. «MI Cor. 3. •■ Rom. 8. »« I Cor. 13. •^Psal. 1. " I Pelr. S. " Golos. 
2. *• Ibid. •» I Peir. 2. *• Isa. 44, 45. " Jac. 2. " Psal. m. " Jac. 1. •• Psai. \AL " Joan. i. 
*• Psal. 129. •• Dcut. 15; Maith. 22. •• Mallh. 5. '» Gcn. 37. '• 1 Gor. 15. 



47 



SlCARDl CRCMONENSIS £PISC0P1 



48 



tayerint qaatuor Evangdlonim, quae digito scribun- A nis. Ergo logica proficit ad tlieologiani, cum verbis 



tur, vel in quibus Dei digitus reperitur ^K Aureola 
generalis gloriflcatio est aut virginum coruscaiio ; 
quatuor pedes mensae , quadriformis est expositio 
sacrae Scripturae; exponitur enim historiaiiter, ai- 
legorice, tropologice, anagogice. 

Historiaest cum res simplici sermone refertur; 
ut populus ex iEgypto veuit in lerram promissio- 
nis ^^ : dicitur autem hisioria ab hisiorin, quod est 
\idere, quia historiographorum est res gestas secun- 
dum primam vocum significationem exponere. 

Ailegoria est cum verbis, aut rebus roysticis Ec- 
clesiie sacramenla signiticantur ; verbis, ut < egre- 
dielur virga de radice Jesse , el flos de radice ejus 
iscendct ^' , i quod est : Nascetur virgo de stirpe 



exponilur; ethica proficit, cum moribus adaptatur; 
theorica proficit, cum invisibilia Uei per ea quae 
facta sunt intellecla conspiciuntur '^ 

Quaiuor circuli per angulos, sunt qualuor libri 
evangelici per quatuor mundi climaia divulgaii; 
duo vectes sunt pr«edicatores duo charitatis praecc- 
pta servantes, sempcr in circulis, id est doctrinis 
evangelicis inhaerenles, ut supradiiimus de Tcctibus 
arcae, qui, duui verba sacrae Scripiurae ad fidem et 
ad diiectionem referunt Evangelii « totam portant 
mensani Domini. Super hacc ponebantur panes refe- 
clionis; quia cibum vilae suggerit ad aetenia gaudia, 
et quomodo ad ea perveiiilur ostendit; qui dicunlur 
panes propositionis *' ; quia non del)ent in Ecdcsia 



David et de virgine Chrislus ; rebus, ut populus de ^ deesse verba solatii, sed cunclis fidciibus debet pa- 
jEgypto, per sanguincm liberatus agni ^*,cst Eccle- 
sia, de poiestate diaboli sanguine Christi redempta. 
Dicilur autem allegoria quasi alienum eloquium. 

Tropologia est moralis scrmo de morum institu- 
tione vel correctione , et fit verbis apertis , ut : 
< Filioli , non diligamus Tcrbo neque lingua , sed 
opere et veritate ^^ ; > figuratis, ut : < Omni tem- 
pore sint vestimenta tua caudida , et oleum de ca- 
pite tuo non deficiat '*. > Et dicitnr tropologia con- 
Tersa iocutio , cum quod dicitur ad mores signifi- 
candos convertitur. 

Anagoge est locutio ad superiora deducens, ut de 
praemiis futuris vel de viu futura ; et fil apertis, vel 



tefe sermo saiutis. Super ea ponebuntur vosa iil»a- 
minum , id est votorum , ut phialae '*. Yarielas ista 
vasorum varietatem significat veriiorum pro capa- 
citatibus audilorum; quia non omnibus omuia 
cbnveniunt. Unde Aposloius : < Lacdedi vobis*^ : > 
c Sapientiam aulem ioquimur inler perfectos *'. > 
In phialis itaque larga praedicatio , in cyathis vero 
tenuis designatio : qui pien.us audilores inebriat, 
phialam porrigit ; qui quod scntit utcunque denun- 
tiat, per cyathum gustum tribuit; qui subditos in« 
crepaty acetabulum ; qui ad orandum excitat , ihuri* 
bulum gestat, et haec omnia sacra Scriptura propi- 
nat , quae reficit nos cibo et potu » graviora porri- 



Diysticis Terbis; aperlis ut : < Beali mundo corde, ^ gendo, levia propinaudo; nam lacie rigat minimos 



quoniam ipsi Deum videbunt^*; > mysticis, ul 
< Reati qui iavant stolas suas, ut sit iilis potcstas 
ia ligno vit«, et per portas intrent in civitatem **. > 
Id est beati qui mundant cogitationes *^ et opera , 
«t possint videre Chrislum qui est via , veritas et 
Tita ** ; ei per doctrinam, et exempla praecedentium 
intrent in regnum. Et attende quod duplex est signi- 
ficalio : realis et vocalis. Yocalis est cum per voces 
res mediantibus intellectibus significantur , de qua 
logica loquitur ". Realis est com per unam rem, res 
alia figuratur. Yocalis est ex huinana institutione. 
. Realis vero ex divina , sicut enim homo per vocem, 
\ sic Deus per creaturas ei opera, suam indicat volun- 
titem.Yocaiis aoiem est univoca,autaequivoca. Rea- 



pane cibat validos, sed quae proponitur nobis ad ci- 
bum, versa est Judaeis in laqucum, retributionem 
et in scandalum **. Thuribulum vero vas estutrique 
legi commune , quod , ut diximus , vel orationalcm 
significat praedicationem , quae excitet ad orandum , 
vel Domini carnem. Sed, si aureura fuerit, consi- 
gnificat sapientiam ; quia omnes thesauri sapientix, 
et scientiae in eo fueriut absconditi **. Unde : < Ste- 
tit angelus juxta aram tcmpli, habens thuribulum 
aureum in manu sua *S > id est Christus resurgens 
camem habuit in potcstate. Si argenieum fuerit, con- 
significat eam ab omni labe mundam, et munditia 
renitenteut ; si cupreum , fragilcm et mortalem ; Si 
ferreum, resurgcutis forliludinem. Si quatuor habu- 



lis autem profundior est; quia quot sunt proprie- D erit lineas, demonstrat eam ex qualuor elementis 



tates , tot significationum diversitates , utraque est 
in mensae pedibus necessaria; et ideo clarum est 
seientiam artium ad cognitioncm divinarum profi- 
oere Scripturarum. Tres enim suntartesseu partes 
pbilosophiae : logica , ethica et theorica. Logica de 
tocibos, ethica de inoribus, theorica de rebus, et 
theorica in mathematicam , physicam et theologiam 
ditidilur. Mathematica loqUitur de fomiis visibi- 
libus,physica,defiatttrisTisibiiibus theologia dedivi- 



constare, vclquatuor virtuiibus, prudentia, justitia, 
fortitudine, tcmperantia decorari. Qiiinta linea, quae 
partes dividit, animam designat, qirae se in morlc a 
carne iu illo triduo separavit. Si vero tres habuerit 
lineas, figural carnem, animam et verbum in unam 
convenire personam. Quarla quae partcs soparal , 
potestas est, qua animam suam pro ovibus suis po^ 
suit ** ; si una^ tanium linea sustentatur, siguificat 
quod solus de Yirgine generalur "^; vcl sulus est 



" Exod. 3i ; Dcul. t) ; Exod. 8; Luc 41. ^* Exod. 12; Josiie 5. 
Joan. 3. " Eccl. 9. " Mallh. 5. •> Apoc. 22. ■* Mallh. 5. »» Joau. 14, 
i. •• Levil. «4. •* Exod. 37. " 1 Coi-. 3. •• I Cor. 2. •• Psal. 68. •• Colos^ 2 
••Joan. 10. •Usa. 7- Maltb. 1. 



"Isa !!. '•Exod. 12 
•» Arist. 1, peri. •^ 



Rom* 
•» Apoc. 8. 



M HITRALE. 

iuier mortuos liber *^ ; circulus , cui haec omTiia in- 
nectuiUur , est diviuitas qu» nullo termino claudi- 
tur, a qua haec omnia continenlur et operantur. 
Inccnsum vero significat orationes, quas pro nobis 
effudit in earne '*, unde : c Dirigalur oratio mea si- 
cut incensum in conspectu tuo ** ; > ignis est cha- 
rius, qua usque adeo dilexit nos, quod ipsam car-« 
nem calefecit et torruit in ara crucis '^, unde : 
< Aruit tanquam testa virtus mea *' > et odorem ora- 
tionum rctulit conspersum in nares Patris, unde re- 
spondit : i Clarificavi, et iterum clarificabo **; > vd 
per odorem, inieiligimus bonum odorem de CbristOy 
quem, qui vult vivere, debet iu suum cor trajicere. 
Yel per thuribulum apostolus et prxdicatores icci- 
pimus, qui sunt aliis odor vitae in vilam, et aliis 
odor mortis in mortem *^*; quorum sermones et 
oraiiones sunt velut incensa multa et velut fumus 
aromatum *. Vel thuribulum est cor humanum ; 
ignis, cbaritas; thus, oratio; sicut Ihus cum igne in 
thuribuio redolet et sursum ascendit, sic oratio 
com charitate in corde ullra omnia pigmenta fra- 
grescit. 

Candelabrum quoque duclile utensile est utrique 
kgi cemmune, sed antiqui palres sumpluosius for- 
maverunt : fecit enim Moyses candelabrum de 
auro mundissimo','hic est Cbristus, qui illuminat 
omnem hominem venienlem in hunc^mundum ' ; 
fuUit enim lumine divinitatis, et suae praedicalionis, 
ut mundi candelabrura lieret, cujus lumine lencbras 
suas peccator agnosceret ; fuit ex auro propler sa- 
pienUam et munditiam , et fuit ductile propler 
passionis tolerantiam, prnpter quam duclus est.in 
resurrectionis gratiam, unde : < Propter quod exal^ 
Uvit illum Deus, et dedit illi uomen quod est supra 
orone domen ^. i 

llasiile est Ecclesia, quae statinter adversa libera^ 
vel potius totum candelabrum est totus Christus, 
caput et membra '. Nam et ipsa Ecclesia erranti- 
l.us lucem ostendit, quae habet sapientiae clarita* 
tem, et malleis tunditur, et ducitur de virtule in 
viriutem MlastileChristuse$l,caputEcclesiae^ ,me- 
dialor Dei et hominum **, ex quo totum corpus con- 
structum crescit in augmentum Christi. 

Calami sunt praedicateres, qui dulcem sonuMi| 
id est canticum novum muudo dederunt, et omneSy 
qui dicenti Prophet^ : < CanUte Domino canticum 
noTum ', > obtemperantes, in laudes resonant Grea* 
toris, et sunt sex propter operum perfectionem ** ; 
tres ex uno latere, et ires ex altero , quoniam et 
qui praeibant, et qui sequebantur, clamabant : < Ho- 
sanna in excelsis ^^ , >^ praedicanles fidem deilicae 
Triniutis. Nam David, in numero praecedentium , 
att : < VertK) Domini coeli iirmati sunt, et Spiritu 
oris ejus omuis Yirtus eorum " ; > Joannes sccutus. 



-LIB.l. M 

A adjunxlt : < Tres snnt qui lestimoninm dant ia 
ccble : Pater, Verbum et Spiritus sanctus ", > vel 
um ante incamationem quam postea, tres fuerunt 
in Ecclesia gradus : Noe, Daniel, et Job, id esi re« 
ctOFCS, virgines vel conlinentes, et conjugaii : hi 
«nnt qui, secundnm Efangelium, sunt in agro, in 
lecto, in mola '^. 

Scyphi praedicatores, tcI auditores, qui inebriant, 
Tel inebriantur vino scientiae. Splixrulx sunt prae- 
dicatorum, ei quorumlibet electorum volubilitaSi 
sphaera ex omni parte volvitur, sic praedicator et. 
quivis electus non adversitate, non prosperiiate 
corrumpitur, sed inter adversa foriis, inter prospera 
humilis, nec liinoris babet angulum, nec elationis 
erigit supercilium ; post scypbos et sphaerulas lilia 

B formantur, quia po&t deliberationem spiritualem« 
post sanctam operationem, pro iem[K)rum diversi- 
tate Toliibileni, virens patria sequilur, qua: ani- 
mabus sanctis, id est floribus vernat aeieriiis ; D<i- 
minus eniin qui poculum sapientiae spir-itualis pro* 
pinavit, cursum operaiioiiis inoffensuin ostendit. 
Ne in vacuum curramus ^', nobis januam vireutls 
patriae palefecit. £t suut per singuios calamos tres 
scypbi, sphaerMi;£que siiuul, el lilia; nam quiiibet 
erdo tria habet tempora, sive ante incarnationem, 
sive postea, ante ui tempus anie legein, sub iege 
et sub propbetis ; post, ut in primitiva Ecclesia de 
Israel, in secanda de genlibus, iii lertia de reliquls. 
lii qualibet sunt, fuerunl et erunt, qui pocula gra- 
tiaequasi Fcyphi silireiit, Inebriarentur et inebria~ 
renl ; qui in via Dei quasi splixrul;e currerent, qui 

' candoreni et odorem perpetua; lucis, quasi lilia vi- 
deie desiderarent. El vide quoniam haec omnia suul 
ab hastili procedeniia, quia omnes de pleiiiludine 
ejus accepimiis ^^ ; sicut ergo dicit : < Ego vitis et 
vos paljiiites ". > sic dicat : Ego candelabrum et 
vos calami, et scyplii. lii ipso hastili sunt quatuor 
scyphi, spbxrulaique simul et lilia ; quia quatuor 
evangelia prxdicant ipsum plenum gratia Spiritus 
sancli '% et qnod : < Exsullavit ut gigas ad cur- 
rendam viain ^*, > et qiiod clarificatus '* scdeat ad 
dexteram Patrls *'. Sed nec illud e^t otiostun, quod 
ainguli calaini scypliis, sphaerulis et iiliis. imitan- 
Cur; quia sancii praedicatores divinis uiandatiset 

D promissionibus Domini sustentantur. 

c Fecit ei lucernas sepieni **. ^ Luccrnae septem 
SUOt dona sancti Spiriius, quae in nocte bujus sae> 
culi tenebras nosirse caeciiatis illustrant, quae supra 
caodelabrum ponuntur, quia requievit supra Chri- 
stum spiritus sapieuiiae et inteliectus, spiritus coii- 
siiii et fortitudinis, spiritus scienii^e et pietatis, 
et spiritus timoris Douiiui ", quibus praedicavit ca- 
ptivis indulgenliam *^ Emunctoria suut forcipes ad 
emungeuiium^ enychnia , hxc sunt, verba divina. 



•^ Psal. 87. 
' Apoc. 8. • 
» Psal. 95, 97, 
1. 



•»Isa. 53. 
Exod. 25, 37 
^•Gen. t. 
"Joan.iJ5. ••Joan. 
•* Isa.tJl. 



••Psal. 140. •Moan. 45. ■»Psal. 21. ••Joan. 12. »•• H Cor.i. 

•Joan. 1. ^ Philip. 2. » Ephes. 5. •Ps?1.83. ' Ephes. 5. • 1 Tim. i. 

'^Mallh. 21. " Psal. 52, "I Joaa. 5. ** Maith. 24. »• Gal. 2. " Joan. 

1. ^•Psal. 18. «•Joan. liL •» Psal. 109. " Exod. 37. •» Isa. t^ 



81 



SICARDI CREMONEiNSlS EPlSCOPi 



5i 



quibus liUeram ampntamus, et lucciftem Spirilum A bus ignis de altari holocaustorum porlahatur ad 



revelamus, smii enim quaedam in le^ge ei Cvangelio, 
hic et futuro servanJa ut : < Dilige Dominum Deum 
tuum *'. > Qusedam hic, non in fuluro,ut : < Facite 
vobis amicos de mammona iniquitatis ** ; > quaedam 
in iege, non in Evangelio, ut : Observa diem Sab- 
bati '' et rilus sacrificiorum , quae suo tempore 
custodita, quasi cllychnia lucebant perfusa oleo de^ 
voiionis, inccnsa igne charitatis. Sed emunguntur, 
cum iittera cessassc docetur, et lucidius intelligen- 
tia spiritus apcriiur. Propterea dicilur : t Vctustis- 
sima veterum comedetis, et novis supervenientibus 
vetera abjicietis '^ » Yasa in quibus emuncta el- 
lychnia exslinguntur, sunt corda fldclium, quae ex- 
spirasse observantiam legalem admittunt, vel el- 
lychnfa sunt charismata gratiarum. Yasa, corpora 
vel corda sanctoruni; emuncla igllur in sanctis 
ellychniaclarius elucent;quia, sublatis praeseniibus 
usibus donorum, clariores erunt usus eorum, vel 
finita mortalitate : < Fulgebunt sicut sol in regno 
Coelorum ••. i Pluralilas in ecclesii luccrnarum , 
pluralitatem in fidelibus significat gratiarum. Vel 
Juminaria sunt illi quorum doctrina fuIgetEccIesia, 
Qt sol et luna , quibus dicitur : < Yos estis lux 
mundi '* ; i singularis vero lucerna Christus est 
qui illuminat omnem hominem vcnientem in hunc 
mundum '^ Apud niodernos in coronis lucern.^e 
ponuntur; coronae vero tribus de causis in ecclesiis 
suspenduntur; primo vel ad decorcm, vel ad utili- 



altare thymiamatum, sunt praedicalores, qui, exem- 
piis sanctorum, charitatis ignem transferuut iii 
corda fidelium,quivecorda patrum in filios onver- 
tunt *^ , ipsosque de virtutein virtulem " accendiint. 

Ignium reccptacula sunt ipsi filii, qoi corda pa- 
trum pietate ferventia imilantur , et flammam coe- 
lestis sacrificii, quam in proximoriim mentihus 
aspiciunt, iii se accendere satagunt. Oinnia autein 
vasa fuerunt senea, quia corda sanctorum perseve- 
ranter obediunt, et clara voce instruuiit. 

Scutise sunt vasa sequalis ampiitudinis in fundo, 
et ore ad calefaciendum facta, ii sunt doctorcs qui 
thesaurum cordis non celant, sed ex eo proferunt 
nova et vetera '*. Lucernam quoque non ponunt 
sub modio, sed super candelabrum, ul luceat iis, 
qui sunt in domo Dei " , ut lumen et calorem acci- 
piant Spiritus sancii. 

Amul;e sunt vasa ad offerendum vinum ; hi sunt 
praedicatorcs subditos mordaciler increpantes, vel 
Judices rigide judicantes, vel quilibet gralia Spiritus 
sancli inebriati et alios inebriantcs. Hydriae sunt 
aquaria vasa : hi sunt doctorcs aqua sapientiae sa- 
lutaris potali, vitalibus aquis repleti '*. Mortariolum 
est labor poenitenlium, quo carnem suam mortifi- 
canl, castigant corpus et in servitutem redigunt'*, 
et pilo timoris contundunt. Salomon vero fccit 
decem luteres *•, id esl conchas, praeterfusile mare, 
id est majorem luterem. Quilibet illorum decem 



tatcm ; secundo ad significandum quod ii qui per- C quadraginta batos capiebat, major autem duo mil- 



manent in uniiate Ecclcsiae, si Deo dwote servie- 
rint, coronam vitac percipient *"; tertio vero coelestis 
Ifierusalem nobis ad memoriam revocatur, ad cujus 
llguram facta videtur ; constat enim ex auro, ar» 
gento, aerc, ferro, catcnis et lapidibus pretiosis. 

Aurum sunl mariyres , argentum sunt virgines, 
m doctores. ferrum continentes, gemmae quiuque 
vlrtutibus coruscanies. Catena contemplatio, quae 
■emper eos ad Dominum erigit. Supremus circulus 
est DcHs, qui omnia continet et comprehendit. 
Ollae seu lehetes cineres suscipientes, sunt fldeles 
qui Doinini passionem pia mente retractant ; nam 
per cinerem vitulae , quo inquinatus sanctificaba* 
tor " , sacramentum Dominicae passionis accipitur. 

Forcipes quorum gemino dente componitur Ignis, 
sunt praedicatores , qui nos consonis utriusque 
Tesiamenti paglnis instruunt, et in omnlbus com- 
ponentes ad charilatem accondunt. Fuscinulae vel 
creagrae, quibus carnes de caldariis efferebantur , 
<;l ad esum reficiendorum afferebantur, quaedam vero 
'ignibus consumi relinquebantur, sunt praedicatores 
qui sacramenta Christi, quasi carnes hostiae salu- 
taris pertractant, partim operibus imitanies, partim 
alios reficientes, ea vero quae non sunt noslrae ca- 
])acitatis sancto Spiritui relinquentes ; batilla qui- 



lia, in decem luteribus holocausta iavabantur, in 
majori sacerdoies se lavabant ; major luter est ba- 
ptismus, qui marc dicilur, in memoriam maris 
Rubri. Unde : < Patres nostri omnes sub nube fue- 
runt, omnes mare transierunt, et in Moyse haptizati 
suni in nube et in mari ^*. i In his omnes sacer- 
dotes, id est electi membra sacerdotis Jesu Clirisli 
lavantur, dum per vim ejus a peccaiorum maculis 
abluuntur; duo millia batorum cepit ^*,dum utrum- 
que populum abluens ad perfectionem denarii qua- 
drati Iraiismisit, in praesenti ad stabilem conscien- 
tiam, quae nulla tentatione a statu rectitudinis in- 
clinatur, in futuro ad dcnarium vitac; in quo nulla 
reprobatio reperitur. 
^ Decem luteres sunt decem praecepta, vcl baptizati 
decem praeccpta servantes. Und<^, et quivis qua- 
draginta balos capiebal propter observantiam De- 
calogi ct Evangcliorum, in quibus sacrificia mun- 
dantur, id est spiritiis contribulantur et corda hu- 
miliantur, ut faciaot Domino suaviiatis odorem *' ; 
quia : < SacrificiumDeo spirilus contribulatus; cor 
contritum et humiliatum, Deus, non despicies ^^.i 
Tuba utebantur antiqui, ut legitur in Numeris *•, 
ad multitudinem congregandam, ad dimicandum» 
ad gratulandum in diebus festis,sed,cum diversitate 



•■Dcut.6; Matth. 22. ••Luc. <6. " Exod. 20. ««Levit^e. •• Mattl|. 13. »• Mattl». 5. »» Joan. 
t. ••Jac. 1. •• Num. «9; Hebr. 9. »^ Malach. 4. »• Psal. 83. •• Matth. 13. •» Maith. 5. »• Eccli. 15. 
»1 Cor. 9. ^ IJI ftcg- 7. *« I Cer. 10. " lil Reg. 7. '* Num. 28. ^^ Psal. 50. *» Cap. 10, 



fiS 



senQmai 



MITOALE. ^ UB. L 



54 



, et eranl duciiles, el argenleae, quorum ^ absil gloriari nisi incrucc Domini "* ; i lignum enim 



usus tanis fuit virtuiis in jubilo, ul ad slrepilum 
eanim corrueril Jericho ♦•. Hac snnl duo TesU- 
menta, vel prxdicalores quibus ad procinelum fidei 
populus evocatur ad poenilenliam, el lacrymabilem 
compunclionem excilalur, ad laudes Domino exbi- 
bendas invitatur, el ad monlem Sion, et ad civiia- 
lera sancum Uierusalem " , et multorum millium 
angelorura frequenliam *• , el ad fulurum Dei ju- 
dicium provocaiur, ei vide quia in adversis ei pro- 
speris, tubis clangiiur; quia omne lempus convenil 
verbo Dei, unde : « Benedicam Dominum in oniui 
tempore, semper laus ejus in ore meo *». t Sed se- 
ciindum quaiilates audiiorum, el lemporum lem- 
perandus, el diversificandus esl sermo doclorum ; 



passio Cbristi in capiie nostro , id esl in menle lo- 
cau, a prophelis praedicata, per aposlolos divulgala. 
Funis esi sacra Scriptura , quae ex mullis sen- 
lenliis compaginalur, aul vinculum charitalis, quae 
usque ad lerram, id esl infirnios, porrigitur , vel 
pnedicaloris bumilius, qui proplcr alios condesccn- 
dit. Unde Apostolus '* : Sive excedimus, sive con * 
desc**.ndimus, propter vos. In cujus fine ponilur 
annulus, qui significal perseveranliani, aul pnemii 
coronam; saccrdos deorsum funem trahit, dum ad 
viUm aclivam a contemplatione descendit; sursuni 
Irahitur, dum, Scriptura docenie, in conlemplatio- 
nem erigitur. Vel deorsum trabil, dum Scripturam 
ad Utleram, quae occidit *®, intelligit ; sursum tra- 



est enim quandoque docendum, quandoque oran- B bitur, dum spiritualiter eam exponit. Vel sccundum 



dum, quandoque vero cantandum *», el multiludini 
lac tribuenles '^ , simpliciter loquimur ; el aperte 
sapientiam aulem loquimur inter perfeclos '* ; om- 
nia tamen ad xdificationem fiani '*. 

Quid enim prodest iectionis obscurius, quae au- 
dilorem non aedificat?pro nihilo loquimur, si ab his 
propler quot loquimur non inteliigimur ; qui ergo 
docett ioter omnia, verum non verba, doceat •*. In- 
signis indoles est, in verbis amare verum , et non 
verba ; quid clavis aurea prodest , si non aperil ? 
Qaod obesl ferrea, si aperit? Nibii quaerimus nisi 
«1 pateani clausa el revclanlur occulu. inlegra u- 
men verba potius sunl eligenda ; quia lubae suul 
argenteae, id est eloquii intentione fulgentes , qusp 



Gregorium : Deorsum Irabit el sursum trabitur , 
dum in ea se mclitur, quantum in pravis jaceat el 
quantum ad bona facienda proficiat. Non despiciat 
sacerdos hoc opus agere , ui sit imiuior filiorum 
Aaron, de qttibus dicilur: iFilii Aaron clanganl lu- 
bis '^ > Qui se recognoscil debiiorem praedicatio- 
nis, non se retrahat a movendis signis; ex Iractu fu- 
nis, campana resonat, el populus couvocatur ; quia 
ad expositionem sacrse Scripturae praedicator audi- 
lur, et populus in uniUle fidei et chariutis unitur. 
Sicul ergo campana crepiut , sic custos Ilierusa- 
lem in specula coustitutus non taceat, juxU illud : 
c Qui reminiscimini Dominuro, ne detis siJentium 
ei **. > Et quia praidicatores lempore grati» cre- 



siiionocourrunl,etiamcorruplisuUntur, dumniodo brius abundant , idcirco in diebus feslis, quae ad 



res integre doceatur , et discatur. Sed quia pialien- 
tia probat opus perfectum " , ductiles sunl, ut ex- 
crescant tunsionibus Iribulationum. Protubisho- 
die campanas babemus, ad annuntiandum mane 
viisericordiam Domini, el veritatem e)us per no- 
ctem ", ut dum ad horas personant, allenlos, do- 
ciles el benevolos divinse laudis auditores efllciant. 
Suni aulem campanae vasa aenea ^ in Nola Campa- 
niaereperU; unde majora vasa, campanae, a Campa- 
nia regione, dicunlur : minora vero nolae, a Nola civi- 
Ule. flabenl pleclrum cum vinculo, lignum cum 
fune, quam dum trahit sacerdos et trahitur, cam- 
paua resonabili pleciro pulsatur. Licel lubae et cam- 



gratiam pertinent,tumultuosius tinniunt,productius 
Goncrepanl, [ut] dormienles» el ebrios ( c qui enim 
dormiunl, nocte dormiunt» et qui ebrii sunt nocte 
ebrii sunl ", » ) ad Deilaudessurgere coganl. Trinuni 
iuque sallem solemnisdiei classicum, id estmatuii- 
num; vespertinum, etquodad mi$s:e pulsatur initiuni, 
sic imitelur evangelicus praedicalor, ut opportune et 
mportune pra^dicct lamenUtiones *^ praesentis vi- 
tae, carmen futurae , vae gehennae ! Ilaec mireris » 
praedicalores tot, ul praediximus, nominibus appel- 
lari, qui sunl ad mulu ministeria necessarlL 

Signis el vexillis utebantur ** antiqui ad caslra 
movenda, secundum sua signa quilibel incedebai 



panaesinidissimiIisspeciei,sttntumenrationisejus- d incastris; signa sunl singulorum proprieuies, quae 



dein, oam campanaesuut praedicatoreft^quisunt vasa 
Spiritus sancti, fortes ek sonori. Nam duritia meUlli 
fortiludinem significat mentis , unde Dominus : 
c Dedi fronlcm tuam duriorem frontibus eorum ", > 
Pledrum ferreum est lingua, vel sermonis ron« 
8Unlia,qua^ utramque partem percutil, dum utrum - 
qoe resonat Testamcntum ; vinculum modulatio 
est, qua lingua temperatur, vinculum vero, quo 
canipaua ligno cunjungiti^r esl chariUs , qua pru;- 
dicator ligno crucis astringitur, juxta illud : c Mihi 



sunt in corpore vel in animo , verbi gratia licet 
omnes similes simus , esl tamen propria cujusque 
dislinctio, vel in vuitu, vel in voce, vei sUtura, vel 
in babitu, vel inpositioiie; similiter et in animo, 
alius mitis, alius elatus. Ct forle quanta est iu 
corporali specie diversitas , lanu est in animis, 
unde Salomon : Sicut diversi sunt vultus a vultibue, 
sic corda hominum. Cx quibus simul junclis , ut 
aiunl quidain, procedit illa singularis proprietas , 
qua Petrus a Paulo distinguitur, qua; emendicato 



^•Jo«ueb. ^Msa. 2. « Hebr. 12. *• Psal. 35. »• Eccl. 5. •« I Cor. 5. •■ I Cor. 2. •• I Cor. 
U. •^ Ibid. •• Jac. I. •• Psal. 91. •^ Ezcch. 3. •• Gal. 6. •• U Cor. 5. •• II Cor. 3. •»Num. 10. 
•• Isa. 6i. ••! Thess. 5. •* Ezccb..?. •' Num. 2. 



55 



SIGARDI GREMONENSIS EPISGOPI 



SB 



▼ocabalo Paulius appellatur. SicuC sunt in homine A calix mysiice spiritus sapienti»**» qoi datas csl 



istius modi universalia signa, sic arbitror etse gra* 
tuita, scilicet usus virtutum. Eadem sunt eleroenla 
apud Grxcos et apud iios, sed non eadera signa ; 
exdem virtutes sunt in omnibus in habitu, &ed non 
esedem in usu; unde Ahraham de fide'% Moysesde 
mansuetudine '\ David commendatur de bumili- 
tate ". Secundum haec, et similia signa , quivis 
procedit de mifitia et stadio castrorum ad patriam, 
et bravium xternorum '*; unde qui scientia prae- 
feruntur , tr^nseunt ad cherubim ; qui solo Del 
amore pascuntur, transeunt ad seraphim, et ita dc 
reliquis mansionibus; sicut enim divisiones gra- 
liarum sunt, operationum et ministeriorum in vita 
prxsenti '*, sic sunt diversx mansiones in regno 



nobis secundam mensuram fldei ** ; ex parte enim 
cognoscimus '^, unde : c Dominus, pars hseredita- 
tis meae et calicis mei *'. i Est et Vetus Testamen* 
tum continens iu se vinum merum spiritualis inleU 
ligentiae, et moralium praeceptorum, et mistum fece 
litterae et corporalium sacrameniorum, unde : < Ga* 
Ux Id manu Domini vini nieri plenus roisto > quem, 
licet < inclinavit Dominus ex hoc in hoc **, > id 
est a Judaeo in gentilem, lamen fex iitier» non esl 
esinanita, sed bibunt eam peccatorcs terrae , Judaei 
et Ebionilae. Est sapientia mundi vei camis; sa- 
pientia mundi stultitia est apud Deum ^ : < Sapien- 
lia carnis inimica est Deo ** ; > prima suadel imi- 
nia, secunda suavia ; per primam , sapere est de- 



Dei '*. Nostrum signum, nostrumciue vexillum est cipere ; per secundam , sapere est insanire. Unde 



sanctae crucis mysterium. Unde : < Qui stat in si- 
gno populorum ^',i id est gratia Dei, item : 

VexiUa regi$ prodeuiit^ 

Fttlget crucii myiterium, 

Signum sanclae crucisinecclesiiserigitur,uttignum 
regis in domo sua quasi in urbe regia a militibus 
adoreiur. IlemutnobisGhristi passio repraesentetur. 
Item ut quivis carnem suam crucitigens Ghristum 
imitetur **. Grux Ghristi triumphalis in medio Ec- 
ciesiae ponitur, tum ut signum vicioriae in publico 
videamus, tum ut de medio corde Redemptorem 
iiostrum diligamus, qui < media charitate constra- 
Til propter fllias Hierusalem '*. > Vexillo simul 
cum cruce in altaribus utimur in memoriam iro- q plumbum ; caro Christi licct noo fuerit plumbum , 



<CaIix aureus Babylon**. > Esl et calix passio, 
quasi placita potio. Unde: < Ibant gaadentcs a 
conspectu concilii **, > quia patiebantur contume- 
iias pro nomine Jesu Gbristi. Vel mensurata potio, 
fldelis eniin est Deus, qui non patietur nos tentari 
snpra id quod possumus**. Dicit bic : < Galicem 
salutaris accipiam **, > et illic : < Poteslis bibere 
olicem quem ego bibiturus sum *' , > et illud : 
< Accipiens calicem, gratias egit *^. > Hic si aureus 
est, significat thesauros sapientix inChristo abscAn- 
ditos *' ; si argenleus, designat munditiam culpae ; 
si stanneus est, iniiuit similitudinem culpae el poe- 
na;. Stannum enim medium est inter argenium el 



pbaei Domini uostri Jesu Ghristi ; quia Dom''nas a 
ligno regnavit " ; nam dum viia in f igno moritur , 
in amore exsurgit. Nam fortis rortem ligavit **, ct 
ojus vasa diripuit ; calicis nomen, et a Veteri et a 
Novo Testameoto extraxit originem. Unde Jeremias : 
< Galix aureus Babylon inebrians omncm terram^',» 
€t David : < Galix in manu Domini vini meri ple- 
nus misto ^*, > ct alibi : < Galicem salularis acci- 
piam, et nomen Domini invocabo '*; > in Evangelio 
Dominus : • Potestis bibere calicem, quem ego bi- 
biturus sum •• ? > itcm : < Accipiens calicem, gra- 
lias egit •*, > 

Debet esse calix de auro, vel aru^ento, vel slanno, 
iion de aerc, vel aurichalclio, quoniam ob vini vir- 



id est peccatoris, fuit tamen similis pcccatrici 
carni •• , et licet non fuerit argenturo, id est passi- 
biiis propter suam culpam, fuit tamen similis pas- 
sibili propter nostram ; quia < languores nostros 
ipse tulit, et dolores nostros ipse poruvit *' ; t co- 
dices quoque evangelici auro, el argento, et lapidi- 
bus pretiosis non immerito decorantur , in quibus 
rulilat aurum sapientiae , argentum eloquentiae et 
miraculorum; lapides pretiosi, hae sunt sponsae mu* 
renulae aureae, argenlo vermiculalae *•. Nec sit qui 
dicat : Poterant haec venundari a dari pauperi- 
bus •* ; quia similis est Judse, et mulieri coiitrarius 
unguentariae. Hoc enim agimus, non quia Domino 
nuda corpora minus deiectent, quam aurea , sed 



lutem, aeruginem et vomiium provocaret; non de ^ quia cum iiomines quod diligunt, Deo libenler of- 
vitro, quia cuni sit frangibile, cffusioiiis periculura ferunt, per dlvinam latriara iioslram vincimus ava- 
immineret ; non de iigno, quoniam cuni sit porosum riliam. Hursus divinae sunt haec piiHatis oflicia mo- 
corpus, et spongiosum , sanguinem absorberet. Est ralia, ct fulune gloriae signiflcativa. 

•• Gen. 15. •» Num, 12. '• \l Rcg. 6. •• I Cor, 9. '• I Cor. ii, " Joan. U. " Isa 1 1. " Cal r>. 
^^Cant. 3. '•Psal. 95. '•Luc. 11. '^Jer. 51. '• Psal. 74. "Psal. 115. •• Mailh. 20. •» Maiih. 
28, •»EccIi.l5. •»Ronf.l2. •MCor.13. ••Psal.15. ••Psal. 74. •MCor. 1. •• Rom. 8. ••Jer.51. 
•• Act. 5. •»Gor. lU. •• Psal. 115. ••Matth. 20. •*MMtlh.26. •»Col. 2. •• Rom. 8. •' Isa. 55. 
• •Cant. 1. '•Mailh. 26. 

LIBER SECUNDUS. 

DE LNSTITUTIONE, VESTIBUS ET HABITU MINISTRORUM ECCLESL€. 



PROLOGUS. 
Auclor univcrsiiatis allissimas de ipsa partium 



univcrsitalc quoidani sibi specialia vindicavil, ut de 
locis, loca vencrabiiia ; dc pcrsonis, ctericos, mo- 



87 



M1TRAL£. — LIB. IL 



m 



nacbos et moniales ; de rebus, decimas el oblatio- A nim hls utimur verbis, qui ergo Domini pars est» 



nes ; de temporibus, dies solemnes. l^ locis pr»- 
diiimus, insequenti particula de personis aga- 
mus *••. 

CAPUT PRIMUM. 

DE UfSTITUT105E ET HABITU PEKSONAKUM ECCLE- 
SIASTICARUM. 

cSic Bos eiistimet homo, utministros Christiet 
dispensatores mysleriorum Dei *.i Ad majorem per- 
sonanim eeclesiasticarum evidentiam» scieiidum est 
quod tres leguntur sectae famos» , gentilium, Ile- 
brcorum et Cliristianorum ; prima dicitur secta a 
secando, quia secat, id est iios a Deo separat, se- 
cunda et tertia a secundo , illa enim illuroiiiat, isu 
salvat et liberat. 

Ritus geniium et Hebraeorura conversi sunt in ^ 
Tilam Christianorum, et haec inutalio deiterae Ex- 
celsi *. Christianorum personae » tam sseculares 
quam, ecclesiasticae sumpiae sunt ab illis duabus 
sectis, ifebraea scilioet et gentili. Nam apud genti- 
les luii diversiUs personarum ; quoniam aliae po- 
pulares, seu laicales (Laos enim populus) vel sae- 
culares, ut monarcha scilicet, imperator, rex, palri- 
cius, praefectus, senator, dux, marchio, comes, 
praeses, tribunus, centurio, decurio, quatuor-viri, 
uiumviri, praetor, quaestor, aulae janitor ; aliae deo- 
ru.n cultibus mancipatae, ut archiflamiiies.flamines, 
a lilo quod in capitibus gesubant, scilicet sacerdo- 
tes in utroque sexu. Aliae studiis depuutae ut co- 



vel partem habet Dominum, nihil habeat, ut Hie- 
ronyrous ait, praeter Dominuih, sed Ulem se exhl- 
beat, ut possideat Dominum, vel possideatur a Do- 
mino, et tunc accipiet benedictionem a Domino, 
ct erit generatio quxrentium Dominum \ slcut ia 
eadem tonsura dicere consuevimus. Tonsura clcri- 
calis acceptt initium ab usu Nazaraeorum, qui ex 
jussu legis crines radebant et in sacriflcium ineen- 
debant * ; Nazaraei dicuntur sancti ; ideoque do- 
cuerunt ministros Ecclesiae forc toiidendos, ut su- 
perfluis cogitationibus a mente exclusis, et flam- 
misdiviui arooris iiicensi, sancti, Sancto sanctonim 
in sanctitatc serviaiit **, vd aliter a lege tonsura 
contrahit occasionem. 

Sacerdotes legis tiaram, id est pileolum ex 
bysso in modum mediae spherae in capite '* ; rex 
verocoronain gesubal. Pars ergo capiiis rasa tia- 
ram ; circulus crinium designat coronam, ut intcl- 
ligamus et gratias agamus, quod instituit nos Deus 
in genus electum et regale sacerdotium **. Vel ali- 
ter a lege, ubi corona quatuor digitorum super 
mensam, et de super aureola tieri mandatur **. Per 
circulum ergo criniuin corona, per plateain coro- 
nula fingatur, ut speremus, quod per doctrinam 
sacrae Scripturae, et maxime quatuor Evangelio- 
runi, promerebimur non solum animae viiae aeternae 
dulcedinem, sed et corpori clarilicalionem. Vel 
tonsura clcricalis, et rasura simililer, sicut eis 



rooedi, tragoedi, historiographi. Siiuiliter apud He- q more nostro utimur, orlgiiiem accepit a Christo. 



braeos saeculares personae, ut reges, et duces, et 
sub eis chiliarchae, hecaloniarchae, pentaconUrchae, 
decarchae, id est,millenarii, [centenari,] quinquage- 
nahi, decani. Nam chile mUle, echas c«»i/um, penu 
^R^ica^^Mia, decas decem iiitcrpreUtur. Hos consti- 
tttit Moyses ad consilium Jethro soceri sui ', divinis 
culiibus lAaiicipatos, ut summus sacerdos, minores 
saccrdotes, Levitae, Nalhinei, emunctores, exorci- 
stae, janitores, cantores, et arditui \ Hos etiam 
Moyses instituit, quosdam vero David, et Salomon 
ex praeceplo Domini ordinavit. Simililer et apud 
ChhsUanos sunt plures personae, quae fere nomi- 
nibus censentur eisdem cuin gentilibus divinis cul- 
tibus mancipatae, ut clerici, monachi. Clerici di- 



Christus eiiim rex nosler, spineam coronam porta- 
vit *^, ut spinas et tribulos nostrorum peccatorum 
auferret, so ipsum in ara crucis oblaturus calvilium 
pertulit. Mos enira erat apiid antiquos, quod ca- 
ptos decalvabant, quos crucitigere volebant, uode 
et locus calvariae dicebatur, ubi erucifixus est Do- 
minus " ; et ideo dicitur decalvatus, non quia de- 
calvatus, sed quia in calvaria passus, unde figura- 
tus est pcr Core, qui calvus interpreutur , et per 
Elisaeum, cui a fatuis diccbatur : c Asccnde, calve 
^*; I etper Samsonem cui Dalila caput abrasit *\ id 
est quem Synagoga, mentis inops, in Calvana crud- 
fixit. Nos iuque filii Core supehus decalvamur , 
cum radimur, et sic per circulum crinium, et nu- 



cuntur a cleros, quod esl sor$ ; nam in Veteh Te- ^ diutem rasura passionem Chrisli recolimus, in 



sumenlo sacerdotes eligebaiitur sorte ', et Ma- 
thias sorte fuit electus ' ; gentiles enim ad divinum 
eultum sorte unum ex liberis eligebant ; vel ideo 
nomioantur clerici, quia sortem, id est haeredita- 
tem Domini percipiunt, ut decimas, phmitias et 
Obiationes. Nam et clcros haredilas dicitur, vel 
dicitur clericus quia Dominus sortitus est eum, vel 
ipse Dominum, juxU illud : < Dominus pars hxre- 
ditatis meae ^ » Inde est quod in tonsura clcrico- 



qua gloriari et quani imiUri debemus. Diciturautem 
rasura, corona ; quia decalvatio Christi fuit nostra 
victoha. Unde : c Mihi autera absit gloriah nisi iu 
cruce Domiui nostri Jesu Chrisli ** > ; sed nondum 
apparuit haec gloria, quid erit ** ; habet enim ad- 
huc Ihstitiae signum, donec thslitia vcrtatur in 
gaudium *^ ; vel ohginem habet a Petro, sicut cx 
auclohutc Bedae In historia reperitur Anglorum, 
qui ait : Nuliam tonsuram magis amplectendam ea, 



«" ni Reg. 9; Nom. 3; Deuter. 26; Exod. 20. • 1 Cor. K. • Psal. 76. • Exod. 18. / Exml. 28 ; 
Niim. 18; lParal.6. «Lev. 16. -Act. i. » Psal. 15. • Psal, 23. • Num. 6. *' Luc. I. " Kxod. 
2«. '• I Petr. 2. " Exod. 25. »* Matth. 27; Marc. 15; Joan. 19. " Ibid. »• IV Rcg. 2. " iud. 
10. " Gal. 6. " I Joan. 3. •• Joan. 16. 



59 SICARDI CREMONEiNSlS EFISCOPI 60 

qaam ille gesUbat in capite, cui se coniitenti Do- A mundiiiam, vel potius novam sanctorum gloriaro, 

et viiam rcpraesentat angelicam; forma passionem 



minas ait : < Tu es Petrus, et super banc pe- 
tram aedilicabo Ecclesiam mcam *^ ; i et nuliam 
magis detestandam ea, quam ille gerebat, cui gra- 
tiam sancti Spiritus compararc volenti Petrus ait : 
c Pecunia tua tecum sit in perditione **. » Petrus 
enim captus a gentibus, barba rasus cst, capite de- 
calvatus est, sed quod illi fecerant in ludibrium, 
liic observari voluit in mysterium, scilicet vel me- 
iDorat£ passionis divinae, vel quae nobis debet etiam 
inesse moraliiatis : per caput namque mens acci- 
pitur, quae, sicut caput capillis, . sic cogitalionibus 
exornatur, quae novacula timoris Dei debet a super- 
fluis cogitationibus radi, ut nuda facie cordis va- 
leat coeiestia contemplari ; circulus crinium est or- 



dictani. Et attende quod in profestis, cappis utimur 
nigris, ut simus sicut comae elatae palmarum ni- 
grae ; quasi corvus, ut capiti adbaereamus, mentes 
ad coblestia dirigamus, et peocatorum nostrorum 
nigredinem buniili conscientia conrueamur ; ut in 
feslivis, togis utimur albis, innuenies quod quoti- 
dianam salul)ris justitiae nigredinem candore fu- 
turae laetiiiae vestiemus ; non enim possAint Glii Sponsi 
lugere, quandiu Sponsus est cum eis ** : indivisae 
sunt vestes, albae, talares et laxae, unam vel duas 
linguas babcntes. Alba;, quia vitae munditiam desi- 
gnant ; laxae, quia bonorum operum largitatem ; 
talares, quia perseverantiam usque in iinem. llaec 



natus virtutum; capilliin circulo coaequantur, quia ^ est tunica talaris Joseph *^,aclio consummata in ter- 



virtutes in concordia chariiatis consumantur, ut sit 
dericus fortis ki se ipso, totus teres atque roton- 
dus ; nihil enim in flguris, magis sibi concordat, et 
€x omni parte consentit, quam circulus. 

Superior pars raditur, et circulus in inreriori 
parte relinquitur, ut ratio libere quaf^ Dei sunt con^ 
lempletur et sensualitas concordetur, et non ra- 
tioni dissentiens, quae mundi sunt necessario medi- 
letur. Capillos uecesse est remanere, quoniam de 
temporalibus, sine quibus vita non ducitur, expedit 
aliquando cogitare, dummodo aures et oculos non 
impediant ; ne saeculares cogitationes, aures et ocu- 
los mentis ad saecularia trahant,quaesolentsuffbcare 



mino vitas. His vestibus ulantur, qui volunt in san- 
ctimonia et sanctiiicatione Deo placere. Tunica Do- 
mini inconsutilis dicitur *f lingulam habuisse ; lin- 
gula vestis est lingua doctoris, quae, si duas fuerint, 
duo signlficant Testamenla, in quibus debent esse 
periti, vel duo charitatis praecepta, ut diligant Do- 
minum et proximum ** ; vel in sacerdotibus binam 
potestatem ligandi scilicet, et solvendi '*. 

Lanea tunica est asperiias pcenitentiae, vel humi- 
litas, aut virlus patientiae, quae deliet esse circu- 
laris, ct clausa non scissa, ne ventus, quasi vilium 
subrcpat arroganiiae. Clerici non debent arma por- 
tare ; quia non debent bomines, sed daemones im- 



verbum seminantis *' ; vel opprobria gestamur in q pugnare, sicut Moyses non armis Amalec, sed ora- 



capite, ut in frontispioio videamur exspectare coro- 
nam vitas aeternae, quam repromisit Deus diligenti- 
busse *^. Barba radimur ut pueri videamur, quorum 
«i humilitatem et innocentiam imitabimur, cum 
Domino pulmentarium comedemus, et regnum coe- 
lorum intrabimus *', et angelis, qui semper juve- 
nili aetate reflorent, aequabimur ; sed in jejuniis ca-r 
pillos et barbam crescere permittimus, ut habitum 
poenitentium repraesentemus, vel activas cogitatio- 
nes, quae Deo non obvianl, non improbemus, ut 
ecclesias aedificare, et similia ; vel quia, secundum 
Oregorium, per vitam magnae continentiae, signifi- 
camus praesumptionum cogitationes excrescere. De- 
mum nostri schema stemmatis unde traxit origi- 



tionibus impugnavit ** ; sicut apostoli non nos ar- 
mis resistere docuerunl, sed magis injuriam pati 
** ; et'ideo ncc debemus laicalibus vestiwentig 
abuti, sicut et laicis non licet clericale oificium 
usurpare; et ideo nec dericales vestes induere. Lni - 
corum autem vcstes debent esse strictae et scissae, 
ul expediti sint ad pugnam, ut protegant ab baere- 
ticis et paganis Kcclesiam. Ilunc igitur liabitum 
observemus, ut non laici, sed ministri Domini, id 
est clerici videamur. Monacbi dicuntur singubires 
et tristes a monos, quod est unumf et a chaos quod 
trislitia interpretatur ; qui cum habitum bumilitalis 
suscipiunt, ad obedientiam se obligant, et castita- 
tem, habitum vestium, abrenuniialionem proprio-« 



nem non est magnopere inquirendum, cum scia- ^ rum, Ilaec enim suni de voli substantia, caetera vcro 



mus illud magisterium ratione compositum ; mulu 
enim suni, quorum auctores Ecclesia prapsens igno 
rat, sed consuetudine approbat. Inter clericos ton- 
surandi, aut illico tonsurati, cappis utantur, et 
stolis in divinis, et camisiis, et quandoque laneis 
dausis et fissis. Cappa videtur a casula tracta ; per 
hanc igitur, ut per casulam, monemur in charita- 
tis operibus manere, eamque verbo et exemplo do- 
cere. 

Stola, seu cotta, seu superpellitium, vestis est 
ctndida in modum crucis formata, candor enim 



*> Matth. 16. 
••* Gen. 57. * 
4. *^ €al. 5. 



** Act. 8. 
Joan. 19. 



*» Luc. 8. 
*• Malth. «2. 



Jacob. 



sunt appendicia, ut jejunium, officium, silentium, et 
similia. Ex inde cucullam eos induimus, cum oru- 
tionibus ad boc destinalis, ut cxuant veterem ho- 
minem cum actibus suis, et induant uovum *% qui 
secundum Deum creatus est. 

Cuculla monachorum sunipta est a collobiis 
apostolorum,qua;, ut dalmatica formabaiitur,ctprac- 
ferebant in eis formam crucis ; quia secrucifiie- 
Tunt cum vitiis et concupiscentiis ** ; hujus nigredo 
est contemptus niundi, longitudo perseverantia 
boni. In monialibus autem nigredo vcstls contem- 
i. *» Matlh. i8. *• Matlh. 9 ; Marc. ^ ; Luc. 5. 



'* Matlh. i8 ; Joan. 20. *» Exod. 17. ** Act. 5. *■ Ephes. 



61 MITRAL£. 

pias amplexQS virilis, veluni signuin pudoris et fu- 
Uiri bonoris. In nuptiis, puellx capita velant : sicul 
iMiac visOy Rebecca velavit se " ; sic sponsa Chrisii 
te velal, ul illicita cunctis viris appareat, propter 
quini est ei corona vitae reposita " ; cum bis beata 
Virgo depingitur, quae fuit utriusque vitae magistra; 
aciivae, quia nupta ; contemplativae, quia contem- 
piibilibus indumentis induta ; unde et iu ejus festi- 
Titate legitur Evangelium Mariae et Marthae '^. Vi- 
duis quoque vilis babitus est mundi despectus ; no^ 
mine siquidem monacborum et conversos, et ere- 
roitas, bospitalarios, utriusque sexus accipimus. 
Orones babilum suscipiunt humilitatis, licet non 
omnia praedicia in omnibus observentur. Quod mo- 
nAcbi et monacbae alierius ordinis candidis vesti- 
m^-ntis utantur, sumptum est in mulieribus a beata 
Cecilia, quae cum fbris veste fulgebat, intus casti- 
tate nitebat ; candida namque vestis votum praeferl 
virginitatis ; in viris sumptum est ab angelis, qui 
vi%! sunt in resurrectione Doroinica in vestibus al- 
bis ** ; albedo quorum signiOcat splendorem futurae 
glorificationis. 

CAPUT II. 

DE ORDINIBUS, 

c Haec est generatio quaerentium Dominum, quae- 
Teotium faciem Dei Jacob '*. i EccIesiasMcarum 
Itaque personarum aliae babent siroplicem statum, 
aliae in Dei fkrclesia personatum. Nam autduntaxat 
religionis babitum, ut monacbi ; aut ordinero, ut 
clerici; aut cum babitu, vel ordine dignitatem, ut 
abbates et episcopi ; ordines aulero septero sunt, ut 
ostiarius, lector, exorcista, acolytbus, subdiaconus, 
diaconus, presbyler : septero quippe sunt pro 
septiformi gratia Spiritus sancti ^^, cujus munere 
sua prosequuntur officia. 3i autero ad singulos or- 
dines cupis singula dona referre, a timore inci- 
piens , cum osliariis deputabis, et exinde singula 
singulis referens, sapientiam presbyieris adaptabis, 
ilssantseptem muiieres, in quibus Spiritus san- 
ctus habet bospitiiim, et unicuique illarum suum 
parat convivium ^*. Cum qiiis ad bos gradus gra- 
dualiter proroovetur, generaliter est baec series ob- 
servanda, scilicet ut priroo vocentur, se( undo de 
ofliciis instruanlur, tertio ordincnlur, quarlo bener 
dicantur, omnia sunt solemnitatis praeler ordina- 
tionem, quae, cum consistat in verbis et rebus, \\xc 
prosequamur tanqiiam substantiaro sacramenti, 
Ostiarii vicem tenent janilorum, vel aedituorum,qui 
templum vel aedem custodiebant, ut Samuel ^', de 
quibus dicitur in Paralipomenon : c Per qua- 
laor ventos erant osliarii ^*. » Ostiarius cum ordi- 
natur, tradat ei episcopus claves ecclesiae, dicens : 
Sic age quasi redditurui Deo rationem pro rebu$^ 
qum i$ti$ clavibus recluduntur. Claves igitur, et 
haec verba suiit hujus sacramenti subslantia; 
rcs dicil ecclesiae tbesauros et personas ; opor- 



- LIB, IK 61 

A tet enim ostiarium, libros et campanas, el omnia 
quae sunl intra eccksiam custodire, sed el li- 
brum praedicantibus et legentibus tenere et signum 
pulsare, ecdesiam claudere et aperire, fideles recl- 
pere, excommunicatos et inOdeles ejicere, catechu- 
menos introducere et excludere , pcenitentes per 
episcopura recouciliatos in sinum mairis adducere. 
Lectores vicem tenent cantoruro, qui Salomonis 
cantica resonabant, ut Asapb etlditum. li cum or- 
dinantur, codicem prophetiarum eis Iradit episco- 
pus, diceus : Accipe, et e$to verbi Dei relator; habi^ 
turui, sifideliter et liumiliter impleverit officium^ 
partem cum hit qui verbum Dei minittraveiunt ; co- 
dex igitur, et haec verba siint hujus sacramenli 
substantia, officium distincte legere, lectiones ia 
ecclesia pronuntiare; qua* prophetae sunt valicinati, 
populis praedicare; quod autem praeniittitur, ul 
distincte legat , de Esdra putalur assumptum, ui 
dicitur ^^, quod iegero distincte et aperte populo 
coilecto legebat. Ejusdem quoque officium esl, 
panem benedicere, et omnes fructus novos, bnde 
moris est alicubi terrarum, ut mensas et pra:lato- 
rum lectiones , pueri benedicant. 

Exorcistae dicuntur, et olim dicebantur, qui dae- 
mones adjurabant et de obsessis corporibus expel- 
lebant, ut Josephus ait de Eleazaro exorcista : Iste 
vero curo ordinatur, codicero exorcisrooruro ei tra- 
dit episcopus, dicens : Accipe^ et cgmmenda memo» 
ritBfethabetopotettatem imponendi manumtuper ener» 

Q gumenum, $ive baptizaium $ive calechumenum : codex 
igitur et haec veri^a sunt hujus sacraroenti substan- 
tia. Energuipenurodicitur obsessum, en tn erga 
lubor, menon dejectu^f noos men$; indc energuroe- 
num, qui sic a daeinonibusobsidetur, ut roentisde- 
fectu laboret, quod est non solum per corporalem 
vexationeni, $ed etia(n cuin quis, perpeccatum,esl 
diaboli membrum et dasmonis habitaculum. Exor- 
cislae igitur est officium hunc exorcismuro niemori- 
ter retinere : Adjuro te,immunde$piritu$, perDeum 
Patrem^ et Filium, et Spiritum tanctum^ ut recedas 
ab ho^ famulo Dei; el exorcismis, id est adjuratio- 
nibus, catechumenorum daemonibus interdicere cor- 
pora, a baptizatis vel baplizandis obsessis daeroones 
effugare. Hos ergo decet mundum babere spiri- 

^ tum, qui debent immundis iroperare spiritibus. 
Acolyihi locuro lenent emunctorum seu concinna- 
torum, qui lucernas emungeb^nt et luminaria con- 
cremabant ^", ut Nadab et Abiu; hiccuro ordinatur, 
ceroferariuro cum cereo tradit ei episcopus dicens : 
Accipe ceroferarium cum cereo^ ut scias te ad accen^ 
d^nda luminaria mancipari, Itcm tradit urceolum 
vini vacuum dicens : Accipe urceolum ad tuggerendum 
vinum id est Eucharistiam sanguinis Chrisii : haec 
igitur utensilia et haec verha sunt hujus sacrameuti 
substanlia. Acolythus Crxce, Latine ceroferarius 
dicilur : ad hunc pertinct praeparatio luminariorum 



" Gen. 24. " II Tim. 4. *' Luc. 10. " Marc. 16. 
♦» l Par. 9. ♦^ II Esdr. 8. *• Levil 24, 



'» P.sal. 23. ^* Isa 11. ** Isa. 4. ^* I Reg. 4. 



6S SICARDl CREMONCNSIS EP1SG0PI 64 

insacrarto, cereos et thuribuU ferre' ad alUre or- A consecrantur, penilus improbamtts. Nunquid enim 



nanduiu, et sacerdotem vestiendum, palliili et ve- 
stibtis investire, vinum et aquam ad eucliaristiaro 
snbdiacono ministrare. Sequitur de sacris ordinibus 
ubi major cxfgitor inquisitio. Nam archidiaconus 
postulat, examinat episcopos. Archidiaconus atte- 
statur, popuius adjuratur, pro consecrandis preces 
a plebe funduntur. Deinde ordine prsemisso vocan- 
tnr et instruuntur, postmodum ordinantur et bene- 
dicuntur, et, ut diiimus, omnia sunt solemnitatis 
pneterordinationem, quae consistit in verbis et re- 
bus, quae veluti substantiam sacramentorum prose- 
quamur. Qui uunc subdiaconi vocantur, olim na* 
thinaei ^', id est humiliter servientes appellabantur ; 



putest plus precari solus episcopus quam plures 
afostoli?Iroponentesautemmanumnon dant Spi- 
ritum, sed orant ut super eos veniaL Curo igitur 
usus oronium donorum non sit in uno, sed in plu- 
ribus, merito plures manus imponunt, ut unusqui»- 
que Domiiium deprecetur, ut partem de Spirita 
sancto tribuat ordinando, ad instar Moysi, de spirita 
cujus Dorainus dedit septuaginta viris **. 

Postca dat ei stolam super humerum sinistruro 
episcopiis, dicciis : Accipe stolatn candidalam de 
manu Domini, etc. ; et postea, ut inteUigat se esse 
Christi praeronem, Iradit Evangelium, dicens : Ac- 
cipe polestatem legendi Evangelium in ecctesia tam 



quia sacriflcia suscipiebant a populo et !n templo ^ provivis quam pro defunctis in nomine Domini, llaec 



iiecessaria ministrabant, ul Nathanad, de quibus 
in Esdra reperitur : c ilabitavit unusquisque in 
urbibus suis, sacerdotes, levitae, natbinaei ^\ > qui 
Gracce hypodiacones, Latine vero subdiacones ap- 
pellantur. Hic verocuni ordinatur, accipiat abepi- 
scopo calicem vacuum et patenani, ab arcfaidiacono 
urceolum cum aqiia, manili et maniitergio, dicente 
sibi episcopo : Vide cujus ministerium tibi tradilur. 
Merito ab archidiacono illa suscipiuntur, quoniam 
ad cjus adjutorium consecrantur. Postea tradit ei 
manipulum dicens : Accipe manipulamtuamet impie 
fninislerium tuum ; potens est enim Deus ^, ut au^ 
geat tibi gratiam^K h»c ergo utensilia et haec verba 
sunt hujus sacramentl substantia. Dat et eplscopus 



rcs igitur, ct haec verba sunt hujus sacramenti sub- 
stantia ; dalmatica vero si cui datur, solemnitatis 
est, et non subslantiae. Et vide quia stola est per 
quaro obedientia, vel jugum Domini, quod in Evan- 
gelio exprimitur ■*, et ideo cum Evangelio dalur. 
Sinistro humero tantum imponilur, vel quia obe- 
dientia Evangelii, priraum in activa suscipitur, vel 
quia docet tcmporalia supprimere et spiritualibus 
deservire, vel quia dexteram diaconus debet habere 
liberam, ut expedilius ad niinisterium sacerdolale 
discurrat. Est enim ejus ofOcium ccclesiam et ejus 
supellectilem custodire, ut in Numeris dicitur •* : 
c Et cum necesse fuerit cortinas, et vasa porlare. » 
Ideoquc putocustodes debere diacones esse.Rursus 



illi tunicaro dicens : Tunica jucunditaiis et indu- C diaconi est officium sacerdotibus assistere, et mi- 



mento l(Btitiw induat le Dominus.^ Haec vestis et hxc 
vcrba pertinent ad solemnitatem, non ad sobstan- 
tiam ; quoniaro sine ista perficitur subdiaconi mi- 
nisteriuro. Hujus ergoest officium, epistolam legere 
et diacono ministrarc, scilicet corporale ei tribuere, 
patenaro cum oblatis, calicem cum vino, ct urccum 
cum aqua deferre, presbytcris et levitis ad altare 
aqnam praebere, manutergiuro, et aquae manile tenere. 
Ideoqoe lex continentiae illis imponitur Juxta illud: 
c mundamini qui fertis vasaDomini ^*; i et videtur, 
quoniam huic primo vestis, scilicet niapula, quasi 
nianipula datur, per quam poenitentia intelligitur. 
Unde nullus nisi poenitens ad subdiaconatum acce- 
dat. Qui vero diacones, id est ministri nuncupan- 
tur, quondam levitae a Levrfilio Jacob, id est assuin- 
pti vocabantur, quoniam assumpti sunt ad auxilium 
sacerdotum, ut Eleazar et Ithamar ". Hic ordo cst 
ab apostolis confirroatus ; quoniam elegeruntseptero 
viros Spiritu sancto plenos '*. Hi sunt septem 
angeli seplem Ecclesiarum **, septem aurca cande- 
labra ", septem quoque tonitrua'^; quia verburo 
Domini praedicaverunl et auditores illuminaverunt, 
quibus comminati sunt. Hic autem cum ordinatur, 
imponat super eum nianus episcopus. Qnod efgo 
dicStur solum episcopum deberc manus iinponere ; 
quia non ad sacerdotiuni , scd ad ministerium 



nistrare iu sacrameniis Ecclesiae, baptismate, chri- 
smate, patenaet calice, oblationes offerre, et in al- 
tari disponere, sanguincm distribuere, mensam 
componere, crucem ferre. Unde et dalmaticam for- 
roam crucis habentem induit, per quam Christt 
passio designatur. Ipse preces, id est litanias pro- 
nuntiat, ordinandorum, catechumenorum, excora- 
corarounicatoruro successoruin nomina recitat, 
cvangelium legit;. Doroinus eniro curo evangeliura 
praedicavit minister fuit, ideoque specialiler dia- 
cono Evangelium conceditur, quia minister inter- 
prelalur. Olim diaconus lectiones legebat, quanda 
Evangelium nondum scripturo crat ; sed, postquam 
jv slatuturo est ut diaconus legerelevangelium, addi- 
tum est ut subdiaconus legat cpistolas et lectiones, 
quae, quanto minora sunt evangelio dignitate, tanlo 
niiiior estsubdiaconus. Dlaconus ipsequoquc, si ne- 
cesse est, praedicat et baptizat. Ipse monet orare, 
dicens : Flectamus genua, Monet aures habere ad 
Dominuro, dicens : Humiliate vos ad benedictionem^ 
vel capita vestra Deo. Ipse dat licentiaro populo, 
diccus : Ue, missa est. Ipse horlatur clamare ad 
Dominum, ipsedies soleranes annuntiat et jejunio- 
rura. Qui modo presbyleri nominantur , olim prin- 
cipes populi, ut Core, Dathan et Abiron, vcl ma- 
gistralus aut roagistri teropli, ut Nicodcraus ■• el 



^» I Par. 6. " II Esdr. H. ^» !! Cor. 9. *Msa. 52. ••Nuro. 20. •• Act. 6. •• Apoc. 8. •» Apoc. 
1. •* Apoc. (0. »» Nuiu. 11. »' Matlh. il. •• Cap. 18. »• Joan. 3. 



63 



MITRALE. 



Gainaliel *^ diccbantur, nunc autem presbyteri, id A 
est senatores, non ab aetate, sed sensu. < Cani sunt 
sensQS bominis '*, > vel presbyteri, quasi iter prae- 
bentes; quia praebent iterpopulo de exsilio mundt 
adpatriam regni ; vel sacerdotes, id est sacri du- 
ces, ut ait Beda, quia praebent ducatum populo; vel 
sacra dantes, quia dant sacramenta populo et sa- 
crificia Deo. Sacerdotes succcssores sunt 8eptu&- 
ginla virorum, quibus Moysi spiritum Dominus 
propagavit '* ; septuajsinta quoque duorum discipu- 
lorum *'; sicut episcopi suiil vicarii Moysi et apo- 
st6lorum. Hic cum ordinatur, ad diaconorum et 
presbyterorum testimonium de moribus, et conver- 
satione futura, et obediMtia comprobctur, cui be- 
nedictoria sacerdolum praesentium manus imponi- 
tur. Manus imposilio sancti Spiriius operum exer- " 
citationem significat ; nam per caput mcntem acci- 
pimos, per digitos sancli Spiritus dona, permanum 
opera figuramus; illi ergo supra caput digitus, aut 
manus imponitur, qu^ mente sancti Spiritus donis 
imbutus Cbristi opera imitalur; a pluribus sacer- 
dotibus manus imponitur, ea ratione quam in dia- 
coDO prxtaxavimus, sed, quia manus diacoiio im- 
ponitur, cur sacerdoti rursus manus impouitur ? 
RespondeO : quia de ministerio ad ministerium et de 
opere Iransfertur ad opus ; cui reflectit orarium 
episcopus super bumerum dexirum in modum cru> 
ds in pectore, dicens : Accipe jugum Domini ; jugum 
enim ejus suave e$t el ouus eju$ leve *'. Stola re- 
flectitur ab bumero sinistro in dcxtrum ; quia, cum (;; 
obedientia incipit ab activa per dilectionem pro- 
ximiy iransit io contemplativam per dilectionem 
Dei; vel quiaoportet sacerdotem esse munitum a 
dexiris et a sinistrisper arma justitiae'^ quicrucem 
gerit in pectore, dum passionem Cbristi cujus mini- 
ster est, imitatur in mcnte, quod a quibusdam ad- 
ditur : Siola innoceutia induat te Dominus : stolam 
respicit primitivam, quae fuit innoceutiae significa- 
tiva, cujus vi«)aria est, ut inferius exponetur ; baec 
qoa nuiic utimur, obedientiae stola. 

Exinde casula induit cum episcopus, dicens : 
Acape ve$tem $acerdotaUm, per quam charitas tn- 
telligitur; potens enim e$t Deu$ *', ut augeat tibi 
charitaiem et opu$ [perfectum. Haec est vestis nu- 
ptialis, quam qui non habuerint sacerdotcs, ejicien» ^ 
tor in tenebras exteriores ". 

Postea ungit episcopus chrismate ambas manus 
ilUus, dicens : Consecrare et $anctificare digneri$^ 
Domine^ manu$ i$ta$, per istam unctionem et no$tram 
benedictionem, ut queecunque con$ecraverit conse- 
crentur, etc, manus inunguntur, ut inundae sint ad 
oflerendas hostias pro peccalis, et ut Christi cruci- 
fixi vestigia sacerdotes in misericordiae operibus 
imiientur, qui potestatem consecraudi a cousccrato 
Domino sortiuntur. 



- LIB. n. €6 

Postea dat episcopus ei patenam cum oblationi- 
bus, et calicem cum vlno, dicens : Accipe potesta- 
tem offerre sacrificium Deo^ mi$$a$que celebrare pro 
vivi$ et defuncti$ in nomine Domini ; stola igilur et 
casnla, oleum calixque patena simul, et baec verba 
sunt hujus sacramenti subslantia ; caetera praece- 
dentia et subsequtiitia suiit solemniiatis. llujus 
oflQcium est personas et res benedicere, missam 
celebrare, corpus Domini dispensare, meditari de 
lege Dei, docere, praedicare, orare, baptizare, poe- 
■itentes ligare vel absolverc, infirmos uiigere, mor- 
tuos sepelire; magna potestas, mira dignitas, ex- 
cclsum etexpavescendum ofliciuml Etvide quod sa- 
cerdotcjk et diacones praecipue nominantur a po- 
pulo; qiiia prxcipui sunt in aliaris oflicio, iir.de et 
ipsorum praesertim ordinatio secundum Ambrosiumy 
circa allaria celebratur, et pro eis ante altare pro- 
sternitur episcopus. Ordinandi caeleri nequaquam 
ad altare ordinantur, eo quod nec ad aUaris mini- 
steria statuuntur, sed alii adimplent oflicium lecUo* 
num, alii^ soUicitudinem lumiuariorum, alii neces- 
saria praeparant iufra diaconuin ; omnes tamen 
quaeruut faciem *^, id est praesentiam Dei, ut va- 
leant iu primogenitis haereditare, ad instar Jacob, 
qui sibi fratris primogenita vindicavit *'. 
CAPUT III. 

ITEM DE ORDIISIBUS MORALlTATEt. 

c Qui mihi ministrat, roe sequatui^'*. i Omnes 
quidem suprascriptos ordines, dicto, seu faclo Je- 
sus Christus expressit, et in se ipso omnium figti- 
ram ostendit ; ostiarius enim fust, cum flagello de 
funiculis facio numuiariorum meiisas evertit, et dc 
tcmplo vendentes et ementes ejecit ^*; item cum 
se ostium nominavit ^\ et merito ; quia nemo ad 
Patrem, nisi per eum vadit '*; ipse enim est ostii- 
rius, « qui aperit, et nemo claudit, daodit et nemo 
aperit ^*. > Lector^ fuit, cum in medio seniorum 
isaiae librum aperuit, dicens : c Spiritns Domini 
super me, eo quod unxerit me, ad annuntiandum 
pauperibus misit mc '^. > Exorcista fuit, cum dae- 
moniacos liberavit, et saliva letigit aures sordi el 
linguam muii, diceus : c Epheta, qiiod est adape- 
rire ^'. i Acolythum se esse testatur, cum dicit^: 
c Ego sum lux mundi ^<. i Subdiaconi gessit offi- 
cium, quando lintco se prxcinxit, pedes discipulo- 
rum lavit, liuteo tersit '^ Diaconi repraesentavit 
oflicium, quaudo sacramentum corporis et sangui- 
nis discipulis dispensavit, vel cum dormientes ad 
orationemexcitavit, dicens : c YigiIate,etoraie ^*. » 
Sacerdotis exprcssit ofliciom cum panem in corpoS 
ei vinum in sa^iguinem commutavit, et cum se Ip- 
sum in ara crucis obtulit idem sacerdos et hostia ^*^ 
et adhuc gloriosus implet oflicium, dum sedens ad 
dexteram Patris quotidie interpellat pro nobts **• 
Cum itaque Rex regum '\ Dei virtuset Dei sapien- 



■• Act.. 5. •• Sap. 4. " Num. M. " Luc. 10. •» Malth. ii. •* H Cor. 6. •• II Cor. 
«2. •^ Psal. m. •• Gen. 27. *• Joan. i%. '• Joan. 2. " Joan. iO. '• Joan. U. 
'^ Luc. 4 ; Isa. 61. " Marc. 7. ^« Joan. 8. " Joan. 13. '• Matth. 20. '• Matlh. 27. 
Roio. 8. •« Apoc. i^. ~ 



9. «•Matth. 
^* Apoc. 3. 
•• liebr. 1. 



«7 SlCArtDI CUFMONENSIS EPISCOPl 68 

tia ••, cujas potcsUs a mari usqae ad mare •', haec A ferl se hostiam vivenlcm el Deo placenlem •• : Om- 
exsequi non esi dedignatas oflicia, nuHus qaantum 



llbet, nobilis, sapiens, dives aut potens in his mi- 
nistrare contemnat. Nullius ordinis olBcium ilti vi- 
lescat, qui ad summum pontificatum aspirat, sed 
exterius ad officia, cum oportuerit, festinus accele- 
ret; et ne reprobus inveniatur '^, in se moraliter 
impleac, quod aliis serviendo niinistrat. Ostiarius 
ergo cum sit templum Dei '*, se aperiat virtutibus 
et Deo, se claudat vitiis et diabolo, ne vitse via pne- 
pediatur, ne mors per fenestras suas ingrediatur *' ; 
quivis etiam spiriiualis ostiarius est, cum per lidem 
humiles in Ecclesiam introducit, et contumaces im- 
probat et expellit ; fldes enim ostium est ^er quod 
in ovile iiigredimur;quia < Justus ex flde vivit "y > 
quod donuiD gratiae connumeravit Apostolus, di- 
cens : < Alii fides in eodem spiritu ". > Lector 
operibus impleat quae populo servanda pronuntiat; 
quivis etiam spiritualis lector est, si aliquos vilae 
galubria docet, et docens os turturis ad axillas re- 
torquet **, ne dum aliis praedicat notam reprobalio- 
nis incurrat; quod ministerium comprehendil Apo- 
stolus in dono scienliae, unde qui ad hunc gradum 
lectoris vel praedicatoris provehitur, debet esse 
scientia decoratus. Exorcisla imperiose daemonibus 
imperat, si eum reatus conscientiae non accusat; 
quivis etiam spiritualis est exorcista, dum oratio- 
nibus suis a^iiquos liberat a potestale daemonis, ab 
aegritudine peccatorum, quod donum intellexit Apo- 



nis enim sanctus sacerdos est. ut Chrysostomus 
ait, quod sapientiae credimus ascril)endum. His ita- 
q«e modis Domino ministremus, ut eum consequi 
valeamus. 

CAPUT IV. 

DE DlGNlTilTlBUS. 

< Constitues eos priucipes super omnem tcr- 
ram *'. » Ex praemissis liquido constat ordines a 
lege traxisse originem et cxempla ; dignilatum quo- 
que institutio pendet a Teteri Testamento; Hoyscs 
enim ad consilium Jelhro, chiliarchos, hecatontar- 
chos. pentacontarcbos, et decanos instituit, qui 
minora tractabaut negotfa ad Moysen referendo 
majora *^. Septuaginta demum viri bunt instituti, 
qui Moysi spiritum accipientes populo suut pne- 
fecti *', quorum instar habent scbdecanus et deca- 
nus , subscholasticus et scholasticus , succensor 
et tantor, thesaurarius , a^rchicola, cimiliarcha, 
primicerius et oeconomus, vel praepositus, archi- 
presbyter et archidiaconus, vicedominus et coepi- 
piscopus, episcopus, archiepiscopus, primas et pa- 
triarcha. Aiunt tamen quidam, quod ordines a lege, 
dignitates formam capiunt a geniilitate, undc papa 
similitudinem gerit monarchae, patriarcha potestati.s 
regiae; unde sicut rex praeesl tribus dncibus, sic 
patriarcha trihus archiepiscopis. Archiepiscopi vcro 
ducibus; episcopi comi;ibus comparantur, unde 



nonnulli archiepiscopi duces, et episcopi comites. 
ftolus in gratia sanitatis. Acolythus sicut gestat lu- ^ Coepiscopi praefcclis, praepositi militum tribunis, 
cernas ardentes in manibus **, sic luceal opcra sua archipresbvteri centurionibus, decani decurionibus. 



coram Deo et hominibus; quivis etiam spiritualis 
acolythus est, dum aliis luceni boni operis admini- 
atrat, eis verbo vel opere ignem chariiatis accen- 
dens, quod donum ad prophetiam credimus perti- 
nere. Domino namque sunt ofiicia prophetarum, 
acilicel futura praedicere et obsqiros sensus Scri- 
pturarum exponere, ut auditores illuminentur et ad 
diligendum Dominum inflammenlur. 

Subdiaconi, dum vasa munda recipiunt, etma- 
pulam accipiant et poenitentiam, ut se ministerio 
roundos exhibeant et se vasa Domini recognoscant; 
quivis etiam spiritualis subdiaconus esl dum verbo 
vel opere aliorum crimina lavat, quod donum com- 
prehendere possumus in operatione virtutum vel D antistes; quia ante alios stans populo praeeminet. 



archipresby 

Sed undecunque fueril instituiio, conslat quod om- 
nibus praeest dignitas episcopalis. Episcoporum au- 
tem dignitas in quatuor dividitur, in episcopos, ar- 
chicpiscopos, priroates et patriarchas. Episcopus 
generale nomen et speciale superintendens dici- 
tur; episcopi enim supra, scopi iutendens; quia 
custos vineae Domini Sahaoth in allo residens *'« 
mores et vitam respicit singulorum. Dicitur et spe- 
culalor *^ ; quia sicut in specula collocatus, hostes 
scilicet diabolum, carnem et mundum, haereticos et 
falsos fratres adveniantes speculatur, et cives ad 
resistendum hortatur, et armare nititur. Dicitur et 
praesul, quoniam ad consilium praesidet; dicitur 



discretione spirituum. Diaconi, dum slolam reci- 
piunty se astriclos legi Domini recognoscant, et 
per dexteram liberam, ad fidelibus ministrandum 
•e expeditos •gnoscant; quivis etiam spiritualis 
diaconus est, dum aliis servit, in charitate, et verbo, 
Tel opere alios docet orare, quod dopum inteiiigere 
possumus in interpretaiione sermonum. Sacerdotes 
quorum manus unguntur chrismate, se ab omni 
immunditia contineant, ut corpus Domini digne 
conficiant ; quivis etiam spiritualis presbyter est, 
si offert sacrificium spiritus contribulati ** et si of- 



vel contra staos, anti enim conlra, quoniam haere- 
ticis episcopi obviant, ut pastores lupis resistani et 
oves protegant. Dicilur et pontifex quasi pons san- 
ctus; vita enim episcopi debet esse pons populi, 
super mare saeculi ad patriam paradisi, vel pontem 
faciens; pontcm etenim populo facit, dum cum 
sana doctrina super paludes haeresum ad atria vitae 
perducit. Hic est Aaron summus in lege sacerdos. 
Episcopi cum ordinantur, Sabbato circa vesperara 
postulantur et examinantur de moribus et statu 
praeterltae vitae, interim benedictio petitur, ul sau- 



. " LSS'- l . " ^^^' ^*- " ' ^«^- ^- - * Cor. 3. " Jer. 9. •» Rom. 1. 
6. ••Matth.5. •» Psal. 50. *•» Hom. i± •» Psal. 44. •^Exod. 18. 
•* Eiech. 3. 



•• I Cor. 12. 
•»Num. ii. 



•• Levit. 
" Isa. 5. 



G9 MITRALE. 

dai TriuiUs ordinationi prseesse monslretur. Mane 
autem facto examinantur de futura conversione, 
eonversjitione et iide; fit autem hapc examinatioex 
primitivae Ecclesiae constitutioue propter suspectos 
iu fide, moribus et condilione. 

Posimodum, codicem Evangeliorum duo tenent 
episcopi super scapulas, quasi orantes et ordinah- 
dum commonentes, ut aniplius solito jugo subja- 
ceat et obediat Evangelio. Tertius episcopus bene- 
dictionem infuiidat. Trium episcoporum praesentia 
sumitur ab apostolis ; quia Jacobus fraler Domini 
a Petro, Jacobo et Joanne Hierosolymitanus est 
ordiiiatos episcopus ; et ratio est, ne tanlum bene- 
icium videatur furtivc praestitum ; in ore autem 
duonim, vel trium testium pcrmanetomne verbum *' ; 
tales igitur advocentur, qui de ordinandi profectu 
gaudeant, et pro ipso preces fundant. Postea chri- 
smate caput in modum crucis inungat, dicens : 
Cngatur et coniecretur caput (ufim, ccelesti benedi- 
ctione^ in ordine pontificali, in nomine Patris^ et Fi^ 
lii et Spiritus sancti. lu hac uiictione demonstra- 
tur spirituiiliter vicarius Jesu Ghristi, qui fuit un- 
ctus oleo invisibili **, ut sicut iile fnit caput uni- 
versae Ecclesise "•, sic isle sibi cominissae. Vel secun- 
diim Gregorium, oleum in capite, charitas est in 
mente. Et post manus in forma crucis inungat, di- 
cens : Inungantur manus istce de oleo sanctificato et 
thrismale sanctificationis^ sicut Samuel unxit Da' 
tid in regem et prophetam ^ ila uugantur et conse- 
erenturj in nomine Dei Patris, et Filii, et Spiritus 
saneti; post coufirmat pollicem; post baculum, post 
aunulum, post Evangelium tradit, ut pollicis impo- 
sitio cunctis proUciat ad salutem, in baculo potesia- 
tem ligandi atque solvendi sibi traditam recogno- 
scat, iii aonulo fidei integritate se muniat ; item 
baculo doctrinx gregem ad pascua ducet, annulo 
fidei secreta Scripturarum sponsae committat;in 
Evaogelio apostolum se esse sciat* 

Traduntur autem singula cum propriis verbis. 
%^tar capitis et manuum unctio, pollicis confir- 
inatio, baculi et annuli traditio, et eorum singu- 
laria verba, sunt, ut pulo, hujus sacrameuti sub- 
stantia; caeiera solemnilatis. Cbrismatica onclio a 
lege ccepit, ubi ex mandato Domini reges, sacer- 
dotes et prophetae leguntur inuncti * ; dicitur enira 
in Levitico ' de pontifice : c Super cujus caput fu- 
sam est unctioiiis oleum, et cujus manus sunt in 
sacerdotio consacrat». » Manus impositio ab Isaac 
eoepit, qui dum Jacob benedixit, ei manum inipo- 
suit \ et Moyses Josue manum imposuit, cum eum 
ducem populo praefecit'; sed et Dominus aposlo- 
lU manum imposuit, dum eos principes mundi con- 
sUtoit * ; sed et ipsi apostoli per manus impositio- 



— LIB. II. 70 

A nem Spiritum sanctum dederunt ^. Consecrationes 
autem episcoporiim celebrari debent in Dominicis 
diebus et hora tertia ; tali namque die talique hora, 
apostoli sunl a Spirltu sancto oleo invisibili con- 
secrati '. Oleum illuminat et vulnera curat, iia 
Spiritus sanctus apostolis scientiam ministravil et 
peccata curavit. Igitur unguntus episcopi, hac die, 
hac hora, ut se Spiritum sanctum apostolis datum 
accipere doceantur. Quae sit missa consecrationis 
in poutificali ordine, cujus ofiicium cum evidenter 
consecrationi conveniat, diligens exquisiior atten- 
dat. Episcopale ofiicium est presbyleros el alios Eo* 
clesiae ministros ordinare, virgines velare, bapti- 
zaios confirmare, chrisma et oleum consecrare, ec- 
clcsias dedicare, rebelles excommunicare, poeni- 
tentes reconciliare, vestes et vasa sanctificare ; et 
attende quod olim episcopi etiam presbyt^ri nomi- 
nabantur, ut multis aucloritalibus demonstiatur» 
post aliud est nomen aelatis, aliud quidem oQicii ; 
sed postea sicut a diaconibus archidiaconus, et ab 
exercilu imperator eligitur, sic a sacerdotibus ma- 
jor secernilur; et sic divisa sunt nomina, utqui 
major est in singulis civitatibus, quasi [vicarius 
Chrisli (2)] episcopus vocaretur [est autem uniis 
niajor et super alios sacerdotes electus, ad quem 
omiiis cura Ecclesiae pertinet, ut de medio schis- 
matum seniina tollerentur» ne quis diceret : Ego 
sum Pauli, ego Apollo *; ad quem praedicta perti- 
nent oflicia potius ex cousuetudine, ut Hierony- 

Q mus ait, quam disposiiionis Dominicae veritatej. 
Ar^hiepiscopus dicitur princeps episcoporum , 
idem est metropolita vel metropolitanus, a.metro- 
poli matre civitatum ; hic est Moys^ qui Aaron in 
pontificem oleo consecravit **• Sunt et quaedam 
sedes quae primatiae nomine decorantur, a jftimi- 
tiis conversionis ad fidem ; qoorum quidam, quit 
primas et patriarcha solo nomine diffcrt et non of- 
ficio, sibi nomen ei patriarchae vindicarunt, ut Ve- 
netus. Palriarcha, pater arcac, id est Ecclesiae, vel 
Patrum princeps dicitur. [Hi sunt tres a tribus 
partibus orLis : unus in Asia qui in Antiochia te- 
nuit praesulalum ; alius in Alexandria, qui in Africa 
tenuit principatum; tertius in Europa, qui in Roma 

l^ obiinet pontificatum. Hos praefiguraverunt Abra- 
hain, Isaac et Jacob. Hae dignitates aliis translatae 
fuerunt favore vel odio, ut Antiochenus palriar- 
chatus in Hierosolymam, Alexandrinus in Aqui- 
leam; quia licet Petrus in Aiitiochia, et Marcus 
praedicavecit in Alexandria, quia tamen utrique 
revcrsi sunt ad vomituni *^ infidelitatis, patriar- 
chati fuerunt dignitaie privati; Hicrusalem vero 
decoratur ; quia de Sion exivit lex et verbum Do- , 
mini de Hierusalem '*. Aquileia quoque honoratar; 



(2) Quae hic et infra uncis conclusimus Joca, in apographo liturata exhibentur. 



•• Deut. 17; Matlh. 18 ; H Cor. 15. ** Psal. 44; Hebr. i. *•• Ephcs. i et 5; Col. 4. » I Rcg. 16. 
I Rcg. iO; Exod. 29;mRe^'. 19. »Cap.2i. * Geti. 27. • Deut. 51. « Luc. 24. » Act. 8. •AcU 
2. • 1 Cor. i. *• Exoil. 29. »» Prov. 2b i II Petr. 2. " Isa 2. 



7i SICARDI CREMONLTNSIS EPISCOPI 72 

quia Marcus primus AquilciaD , secundo praefuil A siae tradidere, quasi per paranymplios spomae Da- 



Alexaudrix. De patriarcliatu autem Romano placuit 
antiquis, ut sicut Augustus prae regibus haberetur, 
sic prae cunctis episcopis papa speciali nomine vo- 
caretur, et jus et nomen patriarchatus Constanti- 
nopolim transferretur.] Arcbiepiscopis, primatibus 
et patriarcbii praoter supradictam solemnem epi- 
scoporum tonsecrationem, crucis ante eos ferendae 
insignia conceduntur, ut se Crucilixum imitari de- 
bere cognoscant ; insignia quoque pallii conferun- 
tur, ut torque \ictoriae coronentur. Verumtamen 
de pallio inferius latius exponetur. 

Arcbiepiscoporum est ofDciura episcopos conse- 
crare, patriarcharum autem arcbiepiscopos, ntro- 
rumque vero concilia congregare, jura dilapsa re- ^ 
parare. Papa vero dicitur Pater patrum ; bic uni- 
versalis etiam nuncupatur, quia utiiversce Ecclcsiae 
principatur. Dicilur et apostolicus ; quia Principis 
apostoloruiB vice fungitur. Dicitur et summus pon- 
tifex; quia caput est omnium pontiflcum, aquo 
slcut a capite membra desceudunt, de cujus pleni- 
iadinc ottnes accipiuut ; ipse autem vocat eos in 
partem soUicitudinis non in plenitudinem potesta- 
iis. Hic est Melcbisedech, cujus sacerdotium non 
eftt caeteris comparatum ". Papae, cum ordinatur, 
nomen mutaiur, quia Petro nomen Dominus in Ec- 
ciesiae praelatione muiavit *\ et Paulus de Saulo 
factus est Paulus "; quem quidcm septem cereo 
Btata, quasi Spiritus sancti dona praeceduui, cui 



mino consccrentur, qua* vitam apostolorum et con- 
versationem redolcnt, etiam angelorum. Imperator 
etiam consecratur seu potius ungitur et coronaiur, 
quod sumplum est a Davide, quem Samuel unxit 
in regem '*. Consccralur autem boc modo, prinio 
(idelitatem facit sanctac Romanae Ecclesiae, secundo 
orationes dicantur super ipsura, tertio Portuensis 
inungit ci bracbium deitrum et intcr scapulas, di- 
cens orationes. Quarto suramus poutifex.ei dia- 
dema imponil, dicens : Accipe^ signum glorim^ in 
nomine PalriSf el FiUi, et Spiritus sancti. IIujus of- 
ficium est Ecclesiam Cbristi protegere, jura con- 
derb, justitiam servare, ut satietatcm consequatur 
aeternam. 

CAPUT V. 

DE VESTIBUS SANCTfS. 

c Facict vestimenla sancla Aaron , et iiliis 
ejus '®. > De sauctis vcstibus et pracdictarum di- 
gnitatum iusignibus latius est exsequendum. Sacra^ 
vestes a veleri lego videntur assumptae ; pra^cepit 
enim Dominus Moysi, ut faccret Aaron et filiis ejut 
vesles sanctas in gloriara et decorem ; quaedam vero 
sumuntur ab apostolis sanctis, tam bss^ quam illi;, 
virtutes siguiticant, vel opera justitiae, vel myste- 
rium Incarnationis Dominicae. Cura autcm omues 
vestes, quas caeteri vestiuntur ministri, vcsliantur 
et episcopi, sed non econverso , de vesiibus cpi- 
scoporum agamus, ut in generalibus spccialia con- 



daves traduntur; quia Petro Cbristus tradidit cla- C <^lu<la"^ur. Igitur bolosericae caligae iiiam pedum 



ves regni coelorum '* ut te Janitorem cceli cogno- 
seeret*. Rubeus maotut tribuitur, per quem chari- 
tas, v^I martyrium declaratur, ad quod pro ovibus 
semper debet esse paratus ". Ilujus oOiciura est 
missas et alia ofiicia ordiiiare, canones instituere, 
augustum consecrare, pallia patriarcbis et arcbi- 
episcopia, privilegia cuuciis religiosis dare, totara 
Ecclesiam regere. 

Abbates eiiam benedicuntur boc modo : primo 
eligitur a congregatione, ab episcopo roboraiur et 
10 ambone ad consensum omnium publicatur. Se- 
cundo, stratis ante altare pontifice et ekcto, fiant 
litanias et oratio Dominica, tertio surgat solus pon- 
lifex, et dicat super elecio preces et orationcs ud 
boc destinatas. Demum tradat ei Regulam, a san- 
Ctis Patribus nobis traditam. Posi dct ei baculuni, 
dicens : Accipe bacnlum pastoralis officii, ut sis in 
corrigendis vitiis pie san^iens^ et cum iratus fueris, 
misertcordio! memor eris *'. Similiter ad benedi- 
cendam abbatissam, nisi quod super eam specialis 
benedictio funditur. Virgincs aut non nisi in diebus 
Epipbauiarum, vel in Albis pascbalibus, vel in die- 
bus Apostolorum vclari debent, nisi gravi languore 
detineantur ; et boc ideo ut Spiritus sanctus super 
eas simplices ut columbas descendere videatur ; ot 
per apostolos, qui morcm virginitatis prius Ecclc- 



•• Gcn. i4;Hcbr. 7 
"Exod. 28. "Joan. 13. 



** Joan. I. » Act. 9. 
> Maltb. 28. 



significant munditiam et lotionem, de qua Doiui- 
nus ait ; c Qui lotus est totus, noii indigct, nisi ut 
pedes lavet **. > Verum quia non suiBcit munditia 
cordis absque pntientia perseculionis , ideo se- 
quuntur centones rubei, martyrii siguificatiri. Qui 
aulem in corde roundiliam et in voluniate, si opus 
fuerit, babuerit patieniiam, secunis accedat ad 
pracdicalioiiem, quain sandaiia significant, aposto- 
licain. Sandalia dicuntur ab bcrba saudaricae, vel 
sandarico colore, quo depinguutur. Est autera ge- 
nus calccamenti, quo partim pes tegitur iuferius, 
partira relinquit superius, factum ex peliibus ani- 
malium mortuorum, intus album, foris nigrum vul 
rubeum, multis filis ct lineis coutextum, genimis 
oriiatum, babcns forte lingulas quatuor, vcl ad 
roiuus duas ligandas, unam super pcdem, altcrain 
a calcaneo surgentcra. Yestimeutuin peduni non 
babuit initium ab Aaron, qui duntaxat in Judaca 
conversabatur, ideo opus non babuit, sed ab apo- 
stolis, quibus dictum fuit : c Eunles, docete omncs 
gentes **• i Hi ergo boc calceamentorum genere 
utebantur, quo et episcopi uti debent ; non auioin 
sacerdotes, ut per varietatcm sandaliorum notelur 
varietas ministrorum. Episcoporum est per paro- 
cbias ad regendam plebem discurrcre, idcoque ba- 
bcnt sandalia, ne defluaut, pedibus alligata, ex quo 

•• Maiai. 16. " Joan. 10. *• Tob. 3. »• I Reg. IG. 



73 



MITRALE. — LIB. IL 



U 



pcrpendi potesl, quanlum nccessc sil cpiscopis fir- A proximis compali, menlc proTidcre el humerif 



niare gressus mentis; prcsbylerorum est domi ho- 
stias imBiolarc, et ideo cum incedat securus, non 
kabet ligaturam in pedibus. Diaconus habet, quia 
soum est ire in comitatn. Mystice haec cst aposto- 
lomm praedicatio, qua per litteram carnalibus te- 
gitur, per allegoriam coelestia pctcntibus dcnuda- 
tuf, vel partim nudatur et tcgitur ; quia praedicator 
cceleaiia non debet absccmdere, ncc tcrrenis uUa- 
tenus inbiare, qui praeTcrt praeccdcntium sanctorum 
exempla, quorum fuit conscicntia, scu vita coram 
Deo pariute caiidida , coram hominibus nigra, id 
est hiimiliute dejccta ; vcl rubea, id est cbaritate 
inflammaU; mulu (ila, muitae scntentiae ; tres h- 
neae sunt : Lei, prophctia et EvaDgelium ; latcrales 
legem ct propbetiam, mcdij» vcro significat Evan- 
gelium. Duae lincae ad medianam rcplicantur ; quia 
lex ci proplietia in Evangelio recapitulantur. Gem- 
mae sunt opera virtutum. Quatuor lingulae doclrina 
auDt Testamentorum doccntium nos a terrcnis sur- 
gerct nec eis inhiare et ad coelcstia nos erigerc ; vel 
lingulae a sandaliorum corio scpaiatae, sunt linguae 
hominiim praedicationibus bona testimonia exhi- 
bentium, licet sint separatae a conversationc spiri- 
tualittm : oportct cnim eos habere lionum tcstimo- 
Dium zb his qui foris sunt *'. Ligatura mysterium 
est incamationis, multiplicatio ligationis est super- 
erogakio praedicationis. Quod solvitur, sed non ex 
totO) innuit quia non sumus digni, id cst suflicien- 
tes solvere corrigias calccamcntorum Christi *^ : 
quod autem alicubi sunt intcgra et alicubi perfo- 
rau, significat quod coelestia sacramenU quibus- 
dam sunt revclanda, quibusdam vcro tcgcnda, 

HumeralCi quod dicebatur ephod, in quo eranl 
dao lapidcs xii patriarcharum nomina contincn- 
les **, et apud nos vocatur amictus, vestis est can- 
dida* qua eaput, ct coUum^ et humcri teguntur, 
cujus duabus lineis mamillae pectoris accinguntur, 
iu ui una ora pateat, altera lateat, haec est spe» 
coelestiHroy pro qua munditiam mentis, castigatio- 
Bcm vocis et opcrationis Domino consecramus. 
Capui enim est officma mcntis, collum est organum 
vociSy huneri sunt bajuli oneris. Gapul igitnr 
amictu mBndu vclamus^ cum pro spe ccelestium 



oncra fcrre. Vel amictus simul superhumerale ei 
rationalc typum gerit, et per humerale ad Justitiam, 
per rationale pertinet ad sapientiam, ideoque tegil 
pectus ct humeros. Vcl per amictum, vocis intellige 
castigationemi tcgitcnim collum organum vocis; el 
cogitationum compressioncm , cingil enira peaus, 
et oculorum tegitaspcaum. 

Alba, quae in lege lunica, vel talaris, vel apud 
Graecos poderis appellatur, vcstis csl alba, desccn-» 
dens usque ad talos, habens caputiumcum lingulai 
medio angustatum, in extrcmitate multis commis- 
suris dilatatur. Haec cst casiiutis munditia, castiga- 
tio corporis, qua toU vita saccrdotis est decoranda 
finalitcr ct pcrseveranter, ut ministros aetcrni Rcgis, 

^ sciiicct angclos, in albis vestibus imiictur. Gapa- 
tium cst profcssio castitaiis. Lingula est potesua 
linguae saccrdotalisi quae ligat contumaccs ct ab-^ 
solvcndo reconciliat poenitentes **. CastiUs hasc in 
medio nationis pravae atqae perversae *' pressuris 
mundialibus coarctatur; scdin chariuie multipli- 
catis virtutibus dilatatur. Haec stringit manua et 
bracbia, ne quid lasciviant, genua ne al^ orationis 
insUntia tepeant, libias et pedes, nc ad malum cur<* 
rant. Haec vestis olim fuit arcta, quoniam haboe- 
i^unt spiritum serviiutis ; nuncautemlarga, eo quod 
accepinius spiritum adoptionis et libertatis *'. Gin- 
gulum quod in lege apud Graecos baltheu$ appella- 
tur, qoo lumbicingantur; ct alba, ne defluat et 

Q grcssum impediat, cohibetur, cst mcntis eusiodiai 
vel timor Domini, vcl continentia, qaae camis con-^ 
cupiscentiam rcfrcBat : unde ad lumbos ponitor, 
qnia in luxuria dominantur : unde : c Sint luihbi ve- 
stri praecincti 'S > el de diabolo dicitur : i Virtos ejos 
in lumbis cjus ". > Lumbos ergopraHsingere est luso- 
riosos impetus refrenare. Haec cohibet castitatsm ne 
per dcvia dilabatur, ne et gressus bonorum operum 
impcdiatur. Subcingulum quod perizomna vocatur, 
vel succinctoriomi quod duplcx a zona dependet,8i- 
gnificat orationem et jejuniom, quibus castitas ro* 
boratur, ct sine quibus difficile conservatur, vel per 
subcingulum, studium accipimos miserentis, ideo- 
que duplcx cst| quia convenit unicuique, primo : 
animaepropriaemisercri, deiode proximis neccssaria; 



ori coslodiam apponcntes *', non nisi laudes Do- D misericorditer impertiri. 



mijii, personamus, humeros cooperimus, dum pro 
ape coelestium alter allerius onera porUntcs **, ac- 
tive labores sobimus et proximis in nccessitatibus 
subvenimus. Duae or» bumcralis sunt charius, seu 
fides el operatioi quae cUm in pcctorc eomplentur, 
fides el chariUs occultaiitur in corde» operatio 
vero patet in operum cxhibitione. Duae vittae seu 
lineae sunt timor poenae et dcsiderium vitae, quae 
pro spe beatiludinis arcent pravas cogiutiones a 
pectore sacerdotis. Vel gcneraliter per humcralc, 
onus accipimus saccrdoialc, quo tenemur ex corde 



Slola fuit antiquitus vcstis candida, pertingcns 
usque ad vcstigia, qua patriarchae ante legcm ute- 
bantur, quam primogcniti, cum benedictionem pa» 
iris acciperent, induebant, et Domino victimas, ul 
pontifices oficrebant. Sed postquam coepit alba por- 
tari, mutata est in torqucm, quae stola et oranum 
appellatur. Pcr primam stolam, intclligimus inno-' 
ccKliam, qu?e fuit in primo honiinc, scd cum eam 
perdidit proptcr peccatum ", recuperare oporiuii: 
eam per vitulum saginatum *^. Rcati qoi hanc sto- 
lam a criininum labe custodiunt, vel maculaUBB 



*MTjro. 5. «Woau. I; Liic. 5. " Exod. 39. •• Psal. 58. *» Cal. 6. 
lipp. H. ^ Kom. 8. . *» Luc. 12. " Job 40. »» Gen. 5. '» Luc. (5. 

Patkol. CCXIII. 



** Malth. 16. 18. *• Pbi^ 



75 



SlCARDl CR£MONENSIS EPISCOPI 



70 



laciTmls lavant, qufa illonim polestas erit iii ligno A sed beatus Silvester collobiom in Dalmalicam vcr- 



vit»'^, scilicet in Christo per qucm amissam glo- 
riam posstdebunt, sed superest nt, qui per inobe^ 
dientiam cecidimns, per obedientiam resurgamus. 
Recte pro veste tecuperanda innocenti», subimus 
torqueni obedienViae, nam per stolam, qua nunc 
utimur obedientiam accipimus Evangelii. Evange- 
lium quippe est jugum Domini suave et onus ejus 
leve, de quo Dominus : c Tollite jugum meum sn- 
per vos '*. > Obedientia vero lorum : dum itaquc 
sacerdos loris collum subjicit, innuit quod evange- 
licojugo paticnler obedit. Unde a sinistro buniero 
transfertur ad dcxtrum, qnoniam ab actione trans- 
itur per obedtentiam in contemplationem. Orarium 
appellatur, quia licet sine aliis indumentis sacer- 



tit. Laxas manicas addidit, et in sacriflciis porian- 
dam instituit. Crucis itaque formam gerit, duns 
babens[ lineas, ante et retr<y, coccineas vel purpu- 
rcas cum xv Gtnbriis altrinsecus dependentibus in 
utrisque lineis, scilicet ante et retro dispositis. 
Sinistra quoque roanica fimbrias habet, dextera 
nequaquam. Per hanc itaquc religio sancta et im- 
maculata^*, qualis debet essc pontificis, intcliigitur. 
Dux manicx sunt sicut alse pontificis protectiunis , 
sicut enim Dei sapientra pullos Ectlesiae congrega. 
subalas^' giati^ et misericordiac , sic pontifex 
debet fiJelcs sub alas veteris et novae lcgis praedi- 
cando congregare , et exemplis se super eos expan- 
dere,et orationibus a volucribus» id est daemonibus» 



-^^ , -,. — — - - . , 

doUlilMis liccat saccrdotibus baptieare, poenitentiam '^ defensare atque protegere : largitas manicarum est 

bilarilas pontificis donatoris. Sub ala pertusa laieiis 
[latera?] ut ejus vesligia imiletur*Squi fuitin la- 
tere lancea perforalus^. Ad missam et ad annun- 
tiandum evangelium est portanda, ubi Christus 
praesentatur et praedicatur , quia formam gerit cm- 
cis ; formam vero gerit crucis tum quia Christus 
pro nobis tulit patibulum crucis ^S tum quia pon- 
tifex debet se crucifigere cum vitiis el concupi- 
scentiis*'. Lineae coccineaj, ante et retro, dilectio 
Dei et proximi in utro(iue Testamento mandata^. 
Linea! purpureae , fides sanguinis Christi in utroque 
populo necessaria ; fimbriae sunt mandata , vel ef- 
feclus , vel exercilia dilcctionis , aut verba et opera 



darc, et similia facere, tamen sine x>rario, nisi 
sumnia necessitate cogente, non licet. Hoc usque 
ad genua, quae curvantur, extenditur, ut per hoc 
nostra humilitas ostendatur; quidam per stolam 
intelligunt in adversis et prosperit tolerantiam , 
et per ejus longitudinem perseverantiam. Quod 
antem stoU curo zona coliigalur, innuit quod vir- 
tutes virtuiibus adunantur. Tunica in Veteri T&- 
stamento*' fuit solummodo Hyacintliina habens 
superius capitium textile per girum ad pedes, quast 
mala Punica,cum tintinnabulis intermistis. Haec, 
^ut Hieronymus att , subucula nominatur, quati pro- 
pria ponlificis, et inlerior cst; per hanc perfecto- 



rum coeleslis couversatio intelligitur, coeli namquc q praedicationis , unde xv ante ct retro , quia quinde- 



hyaciiithinum habet coiorem. Hac tunica indutus 
erat Apostolus dicens : ^ Nostra conversatio in 
caeiis est '*. > Vel sicut lapis iliius coloris mutat 
colorero ex aeris qualitate , «st eniro serenus in 
sereno ct pallidus in nubilo , sic decet episcopum , 
gaudere cum gaudentibus et flere eum flentibus **; 
<[iiod si alterius fuerit coloris , alterius sit signifi- 
cationis. Textile , id est bene firmatum capitium, 
est priroordiuro coelestis conversationis radice ti- 
rooris Doroini subnixuro, autconstans praedicatoris 
liducia praedicandi coelestia. Hanc vestero ad pedes 
usque protendere , est usque ad finero vitas bonis 
operibus insudare. Per roala Punica , vitaro sacer- 
dotit iqteil|ge, qui castitatem et promptam ad 



cim psalmi in Veleri Testamento , quasi quindeciin 
gradus exeunt de tramile charitatis, el quindecini 
rami simililer in Novo Testamento excrcscunt de 
arbore charitalis , verbi gratia : c Charitas p^tiens 
est, benigna est, non smulalur, non agit perpe- 
ram , non inflatur, non cst arobiiiosa, noii quxrit 
quae sua sunt , non irritatur, non cogitat nialum , 
non gaudet super iiiiquitaie ; coiigaudet autero ve- 
ritali, omnia suflert, oninia credit, omnia sperat, 
omnia sustinet. Charitas nuuquam excidil^. i Ali- 
quae dalmaticae habent viginti quatuor fimbrias 
anle , et retro totidero , ubi septiforrois Spiritus 
estoclies repetitus,quirepletocto roaneries laudan- 
tiuin Dominum, scilicet reges et populos , principes 



inartyrium voluniatem uno defendit rounimine ^ et judices, juvenes et virgines, seniores et junio- 



diaritatis; per tintinnabula doctrina significatur 
ejusdem ; naro contra se occulti Judicis iraro pra« 
vocat , si sine doctrina praedicationis incedat. Per- 
fectio itaque saccrdotalis conversationis in operibus 
ei doctriiia claudilur veritatis, juxla illud : « Coepit 
Jesus facere , et docere ^*. > 

Palniatica vestis est a Dalroatica provincia no- 
roinata, ubi priroo fuit invcnta, quae ab incon- 
suiili Doroini tuuica ^^ et apostoloruro coUobio 
crcditur routuata ; collobiuro eniro vestis est sine 
roanicis , sicut videmus in roonachoruro cuculiis; 



res'*. Linea quie est in medio, slipes est charitatis; 
sinistrum quoquc latus fimbrias habet, quia vita 
activa sollicita est , et turbatur erga pluriina ; dex- 
terum vero latus fimbrias non babet, quia vita 
eonleroplativa optimam partero elcgifS scilicet 
securiiatem vitae prxsentis et quietem contenipla- 
tionis. His omnibus redimita debet esse vita ponti- 
ficis; prxsens quoque vita, quae pcr lcnevam acci- 
pitur, pluribus impeditur obstaculis, futura, quae 
per dexteram intclligiiur, nuUls angnstiabitur cuiis. 
Saepius cst caudida , scilicet opcre polymito variata 



»• Apoc. 22. »• Mauh. H. " Exod. 39. " Philip. 3. " Rom. t2. *• Act. 1. *» Joan. 19. ^ Jac. i. 
VMatth. 25. *MPetr. 2. *'Joan.*19. *• Philip. 2. *^ Gal. 5. *• Dcul. 6 ; Mallh. 22. *MCor. 15. 



«^* Ptal. 148. •* Luc. iO. 



n 



UITKALE 



propler mandiUain et virtutum varietatero , et est 
aurifrigio adornata , Juxta illud : c Astitit regina a 
dexcris tuis in Testitii deaurato circunidata varie- 
tate** » ;TelperdaIniaticamocculiam rationem sub- 
limium intelligimus , unde circa collum clausa 
est, ut pectus sit opertum ; quia carnalibus occulta 
est ratio sublimium secreiorum. Ilae duae tunicae 
non cinguntur, scilicet tunioa et dalmatica , quia 
5ub legc non sunt, qui Spiritu Dei ducuntur". 

Casula quae quasi parva casa dicitur, planeta 
quoque voeatur a plano , quod est erro^ cum er- 
rabundus limbus ejus super bracbia levatur. Et 
Tkle : iiuia vestis haec in pectore, et inter bumeros 
duplicator, et iu bracbiis triplicatur, et indumentis 
caeteris superponilur, et pro qualiute temporis in 
colore mutatur. Ilxc est charitas mater, et casa 
Tirtotuni ; sicut bomo totus casa cooperitur, sic 
charitas totum corpus virtutum amplectitur , quia 
< pleniludo legis est dilectio*^ > In pectore dupli- 
catur, quia per cbaritatem bona voluntas et sancta 
fogilaiio generatur. Intcr huroeros duplicatur, quia 
per illam adversa supportantur, a proximis et ab 
adversariis ; vel duplicatio significat quod cbaritatem 
habere debemns ia corde et opere , intus et Toris. 
Ad bracbia levatur, dum bona opera charitas ope- 
ratur ; et ad dextrum , dum operamur bonum ad 
domesticos Odei"; ad sinistrum, dum extenditur 
etiam ad inimicos. Triplicatur igitur in dextro , 
dnro fideUbus monacbis, clencis, laicis, vel 
potios Noe , Job ct Daniel , id est rectoribus , con- 
jagatis el continentibus subvenirous. Triplicatur in 
tinistro, duro infidelibus, scilicet malis Christianis , 
Jodaeis et paganis, vel mercenariis, adultcris et 
foluis virginibus'* necessaria ministramus : ca^te- 
teris vestibus superponitur, quia caeteris virtutibus 
eminentior comprobatur. Unde Apostolus : c Adbuc 
eminentiorem viam vobis ostendo'^; > vel quia 
f i^nitudo legis est cbaritas '* ; i in ejus enim 
praeceptis tota lex pendet et propbetae '*. In colore 
pro qualiute temporis alteratur, ut : alba utimur in 
resurrectione , quoniam angeli apparuerunt in ve- 
stibus albis ** ; rubea in Pentecoste, quoniam Spi- 
Titus sancUis apparuit in igneis linguis apostolis*^ 
iloic bomerale in suprerois annectitur, quia spes 
charitatem velul matrem amplcctitur. Sacerdos in 
soo quidem ofiicio non dcbet se casula exuere ; 
qoia, pnecipiente Domino'*, non licet ei de san- 
ctis exire. Vel per casulam vitapi accipimus con- 
templativaro , quam si quando exuimus , boc faci- 
mus innuentes quod interdum pro fratribus est 
necesse temporalibus necessitatibus indulgere. 

Rationale vestis est a lege sumpta, ex auro, 
byacintbo ei bysso retorla , duplex et quadrangula, 
cujus erat unius palmi in omni parte mensura; 
duodecim lapidcs erant intexti , in quibus nomina 



— LID. U. 78 

A filiorum Israel fiierunt insculpta**; veritas et do- 
ctrina fuerunt inscripta, quae omnia pontifex in pc- 
ctoregeslabat. Ilodie praefertur aurum etgcmroae in 
pectore pontificis, planetis affixae. Haec vestis ratio- 
nem sive discretionem significabat, ideoque ratio- 
nale judicii vocabatur ; quia debet' rector subtili 
cxaroine bona malave discutere, auro sapientiae, 
byacintho spei supernae, bysso carnalis munditiae 
fulgere; duplex est, ut ejus examen Deo placcat et 
bomo non contemnat; quadrangula, ut quatuor 
virtutibus appareat exornata et in eum tendat, 
qui coelum palmo mensurat *^ et disponit cuncta 
in pondere, oumero et mensura ". In sanctitate duo- 
decim apostolos imitetur, et patriarcharum fidem » 
et siropiicitatis opera imitetur, verilate fulgeat ei 

^ doctrina, virtutum gemnis ornetur, in sacrificium ^ 
totius populi recordetur. Fanon qui ct sudarium et 
mapula quasi manipula noniinatur, sumitur non ab 
Aaron , sed ab antiquis Patribus qui , sicut legitur 
in Bcdae Martyroiogio de Patre Arsenio, semper su- 
darium ferebat in sinu vel in manu, ad lergendam 
lacrymarum effluentiam. Sudario vero sudorem et 
pituitam oculorum , narium et salivarum abstergi- 
mus.; et ideo per sudarium accipimus poenilentiam» 
qua labes quotidiani excessus extergitur, vel tad- 
dium mundanae conversationis , de quo : f Dormi- 
tavit aniroa mca prae taedio '*; > taedet enim animam 
peccatorum conscienliae et infirmitatis corporeae ; 
quo fronlem conscientiae tergimus, quo dissolvi cum 

Q Apostolo desideramus *% dicente : c Infelix ego 
homo, quis me libcrabit de corpore roortis hu- 
jus *'? > Hinc sudarium , a sudore dicitur, quo su- 
dorcm, qui fit cx labore corporis, abstergimus. 
Unde sudarium legitur super caput Domini nostri 
Jesu Cbristi ^^. Ergo et bracbio sinistro gestatur ^ 
quoniam in praesenti saeculo lanlum tacdium pati« 
mur, et peccata nostra poenitentia emendantur ; vel 
per nianipulum futuram intelligimus operum re- 
tributioneml, unde in quibusdam monasteriis, quo- 
ties in festis albis utunlur, manipulos portant, eo 
quod in illa viia , unusquisque propriam^ mercedcm 
accipii secundum proprium laborem '% ct : f Vc- 
nientes venient cum exsultatione , portantes mani- 
pulos suos '*. > Mitra sumitur a lege; quae tinra, 

^ cidaris, infula, pileum appellatur, ex bysso confi- 
citur, auro et gemmis ornatur, babes duo cornua» 
duasque linguas posterius, et fimbrias dfpendentes 
inferius. Hac caput velatur et coronatur, baec signii 
ficat custodiam quinque sensuum ab illecebris mundl 
in mandatis Domini , pro corona vitae quam repro-. 
misit Dcus diligentibus se '*-^* ; vel designat Ecde- 
siam quaebysso munditiae, auro sapientiae , gemmts 

' virtuturo coruscantibus decoratur, duo praedicans 
Tcstamcnia, duo jugiter adimplens mandata, in infi*- *. 
mis tamcn sustinens, cum opprobriis et solliciludi- ' 



•• Psal. 44. " Cal. 5. »* Rom. 13. " Gal. 6. •• Mallh. 25. " 1 Cor. (2. »• Rom. 1.3. •• Malth. 
^. •• Joan. 20. •» Act. 2. •• Lcvil. 21. *» Exod. 28. •'^ Isa. 40. " Sap. II. " Psal. 118. •' Phil. 
I. •• Rom. 7. •• Joan. 20. »• 1 Cor. 5 '» Psai. 125 "-'' Jac. I. 



79 



SlCAUDl CIIEHONENSIS EPISCOPI 



89 



nibas impedimenta. Hsc capat Christi coronat » A cumtur, lignum inferius ferro acuilur, modice 



dum bapiismate munda, bonorum operum labori- 
bus candidata^ pro corona gluriae caput imitatur, 
et ejus dignilate congratulatur. 

Chirotliecarbm nsus cst ab apostolis mutuatus. 
Pcr manus igitur, operationes; per cbirothecas ac- 
cipimus earum occultaliones ^^; sicut aliquando chi- 
rothecis \elantur, aliquando denudantur, sic bona 
opera propter arrogantiam dedinandam celantur, 
inlerdum ad aediftcandum proximos propalantur ^'; 
inconsuliles sunt, quoniam acliones ponlificis rc- 
ciae fidei delient esse concordes. Annuli usus de 
Evangelio creditur receptus, ubi qui perierat et in- 
ventus est, prima stola vestiiur et annulo insigni- 
tur **. Solebant antiqui olini litler^s annulo sigil- 
lare. Ponlifdx igilur annulum portat, quoniam 
Scripturx niysteria et Ecclesiae sacramenta, perfldis 
sigillare debet, ei inimilibus revelare. Itcm annulo 
utebantur in signum libcrtalis. Poiitifcx igitur an- 
nulum portat, tum quia nullius debct esse condi- 
tioni obnoxins, pontiflcalis enim dignitas liberat 
a conditione servili, tum quia praedicator sit spiri- 
tualis libertatis, qua Christus nos liberavit^^. Item 
Protcus quidam sapiensprimus ob amoris signum fer- 
reum annulum fecitct inibi adamantem inclusit,et 
inde subarrhari sponsas institnit ; quia sicut ferrum 
domat omnia, sicomnia vincit amor, ct sicut adamans 
cst infrangibilis, sicest insuperabilisamor: c Fortis 



tamen retunditur, os et lignum arte rasili poliun- 
tur. Per baculum doctrinae auctoritas intelligitur, 
hoc inOrmi sustentantur, inquieti corripiuntur, er- 
rantes ad poBnitentiam rctrahuntur. Unde et pedum 
vocatur; est cnim pedum lignum curvum, quo 
pastores pedes retrahunt animalium. flicex osse , 
id est duritia legis, et ligno, id est mansuetudine 
conficitur Evangelii , quae duo cincta sunt spbaeruia 
divinilatis Jesu Christi. Vel per os severitatem, 
pcr lignum pontificis accipe lenilatem , quas jungit 
in judicio pontifcx per charitatem. Nam sevcrilas, 
vel misericordia nriultum destltuitur, si una sine 
altcra teneatur ; ideoque ferrum obtunditur « quia 
judicium clemcntia tcmperatur. Baculus recurva- 
tur, cum os pra&dicatoris ad asellam retorquelur 
operationis^ vel cum errantes ad poenitentiam revo- 
cantur. Ferro inferius acuitur, cum praedicatio per 
ultimum judicium terminatur. Aliquando in curva- 
tura cape (<tf)ponitur, qu::niamad Dominumconver- 
sis vita aiterna promittitur. Aliquando in cunratura 
scribilur : i Cum iratus fueris, misericordiae recorda- 
beris **; i ne ob culpamgregis ira turbet in pastore 
oculum raiionis, sed verbo et exemplo revocet pec* 
cantes ad misericordiam Redemptoris. Aliquando 
in sphaerula scribitur bomo, ut se pontifex homi- 
nem merooretur et de poiestate collala non eleve- 
tur. Aliquando juxla ferrum scribitur: Parce, ut 
in discipliuis subditis parcat , ut misericors a mi- 

intelligat 



est enim ut mors dilectio^*; > ideoque et in digite 

annulari , in quo vena procedit a corde, annulum C sericorde misericordiam consequatur ** 

portari constituit. Postmodum vero pro fcrreis sunt crgo pontifex se debere 

aurei constitiiti, et pfo adamante gemmis adorna- 

ti, quia sicut aurum caetera metalla , sic amor 

univcrsa bona praecellit , et sicut aurum gemma 

decoratur, sic amor caeteris virtutibus adornatiir. 

Pontifex ergo annulum portat, ut se sponsam Chri- 

sti vel sponsum Ecclesiae recognoscat, juxta illud : 

f Despondi enim vos uni viro Virginem castam 

cxhibere Christo **, > pro quo vel qua si necessc 

fuent animam ponat"*.;Vel quia in annulo nomen 

rcgis sculpiiur, et imago ; ideo per annuluhi intel- 

ligimus Catholicae fidei symbolum ; audi nomcn : 

Donr.inus Pater, Dominus Filius, Dominus Spiritus 

sanctus ; vide imaginem , qualis Pater, talis Filius, 



Parcere *ubjecti$ et debellare superbos , 

(ViRC. jEn. VI, 853.^ 
Unde dicilur : 

Curva trahit mttes pars, pnn§it acuta rebelles; 
et iternm ; 

Curva trahit, quos virga regit^ pars ultima pungit, 
Cuncla sunt rasili arte polita , quoniam haec om- 
nia regula sauctitatis debent esse in oontifice re* 
dimita. 

Pallium est torques in modum circuli cingens , 
babens ante et rctro lineas dcpendentes de lana , 
bxilicetvili materia contextum , in sinistra duplex , 
in dextera simplex. Cruces nigrae superponuntur. 



lalis Spiritus sanctus ; igitur annulum in manu ^ tres acus seu spinulae infiguniur. Constatquod haec 

portare, est fidem in opere demonstrare. Baculus 

a lege sumiiur et Evangelio, qui et virga pastoris, 

et.sambura,etpedum,et ferula nominatur. Moyses 

cx mandato Domini, virgam habuit , qua terribilia 

fecit in cobIo, in terra et in mari ** ; quia cibum de 

coelo **, potum de terra produxit *' et gregem ad 

terram fluentem lacte et melle roinavit. In Evan- 

gelio quoque Doroinus praecepit apostolis, ut eun- 

tes ad praedicandum virgam tollerent *^. Hic ergo 

baculus cx osse et ligno conficitur, quae crystallina 

vel aurata sphaerula conjunguntur, os superius re- 



vestis non cst decoris^ sed spiritualis signiflcationis ; 
significat enim imitationero passionis Christi, de qua : 
c Si quis vult venire post me,abneget semetipsum, 
et tollat crucem suani et sequatur me *^; i pro qua 
nierebimur \itae aitemae coronam. Duae lingulae 
sunt duae leges Christi passionero proferentes. Haec 
imitatio est bomjnibus despectibilis, cujus etiam 
praedicatores, in praesenti vita **, nunc menii, nunc 
carni serviunt, nunc coelestibus iuhaerent, nunc 
terrae neccssaria peiunt, nunc adversis franguntur, 
nunc prosperis extolluntur; sed in fuCura vita, non 



»*Maltb. 6. "Malih. ^. 
*• Exod. 10; •' Exod. 17. 



'• Luc. 15. 
*^ Marc. 6. 



••Tob. 3. 



'* Cant. 8. " H Cor. H. ** Joan. iO. •' Exod. 4. 
*• llebr. 4. •' Malih. lU. •" Rom. 7. 



Sl MITRALE. — LIB. IK 85 

eHl diipliciUs, qon macBla, neqiie niga ••, ted cril A nihil nostrae tunc deerit perfectioni, sed quod nunc 

ex parie cognoscimus, tunc cogno^cemus, 



ili feltcius sine adversiute, gaudium sine moerore. 
Cmces sanl eordis contrilio et carnis mortificatio. 
Tres spinulae» fldcs, spes, charilas, fel timor servi- 
lis, initialis et filialis, quibas, ne a proposito imita- 
tionis ponlifex decidat, sustenUtur; vel per pal- 
lium dependens super humeros episcoporum signi* 
ficalnr reverentia quae sedi Romanae debetor. Unde 
paltinni a sede apostolica duniaxat accipitur: sicul 
enim qoia Paler misit Frlium, ei obedivii *% el 
sicDl quia Filius apostolos misit , ipsi obedierunt 
Domino*'; sic quia apostolicns misit eplscopos, 
ipsi obedinnl apostotico. Vel per pallium intcllige 
disdplinam , quam debct superinduere, ut sciat se 
uiortbvs subditorum confingere el condcscenderc, 
cujus du£ lineae duo sunt TesUnicnta, in quibus 
vera permanef disciplina ; el sicnl torques non da- 
balar nisi his, qui legilimc cerlaverant •% sic pal- 
lium non datur nisi his, qui iilum gradiendo me- 
rueninl , et nos disciplinam servantes, torque vi- 
ctoriae coronabirour, juxta illud Salomonis : < Ad- 
datur gralia capiti tuo , el torqups collo tiio •*. i 
Diconl qoidam quod pallium pro auiya Inmina 
fieril ihslitutum '^, potius puto quod aurifrigia 
milrae vicem gerant laminae, vel potius aurea la- 
mina tiguravil signum crucis, quod fit In oflicio 
confimalionts ; ibi incflabilis majestas nomi- 
nis, htc ineffabile mysterium cnicis. Erat cnim 
snpcr tiaram imminens fronti pontificis, in qua 



sicut el 

cogniti sumus •*. Demum notabile esl quod noster 
ponlifex plura quam ocu> induit vestimenta , cum 
Aaron non nisi octo legatur habuisse ; qula oportcl 
jusliliam noslram abundare magis quam Soribarnm 
ei Pharisaeorum^ul iutrare possimus in regnum 
coelorum •'. 

CAPUT Vf. 

E IIEGA.LIBUS 1NSK*I«1BUS. 

c Dabo vincenti potestatem super gentes,.cl regel 
eos in virga ferrea , et dabo illi stellaro niatuii- 
nara ••. > Insignia regalia snnl sceptrum , corona , 
diadema, vcstis purpuroa. Virga sceplri cst potest;is 
regni , corona circuhis mundi , diadeina pnemiuiii 
' bravit, purpura caro inlirmi. In virga monetur ui 
justiliam diligat ••; in corona, ut mundum regat; 
in diademate , ul sic in agone contcndat, quod pra;- 
mium aeternum accipiat ^•^ ; in purpura, ut licet sc 
tantum vidcrit, tamen non supcrbiat, sed se iiifir' 
mum agnoscat, et qui sut, videat ne cadat *. Ad 
ha?c dicitur, quod pcra ctiain supcradditur, ul se in 
hocsuoregno peregrinum esse cognoscat, et cusn 
hic manentetn civilalem non habeat, fiituram inqiii- 
rat *; vcl quia sicut ad fasiigiura regni ascendit, sic 
etiain ad mendicitatein descendere possit, sicut Dio- 
cletianus, qui dc Augusto exsiilit hortulanus. Cx- 
terx vestes rcgales sunt principales virtutes, vel siiii 
subditae potestates. Grux etiam ante reges porlatur, 



fail inscolptum telragrammatoii, scilicet He, Toth, r ul regi serviant Grucifixo. Ensis ct lancea, ut non 



He, Vau , quod cst interpretatuin : Iste princijnum 
pasiiottis. vilos; quia pontifex repraesentai Chri- 
•tum, qui esl principiura vita; in Adam perditae, 
qnam reparavit nobis sua passione, el significat la* 
mina professionis nostrae fiduciam ; idcoquc in 
fronie portabatur, el nos bodie in fronle signamur, 
ei chrismale confirmamur; qnoniam passionem 
Cbristi non crubescimos. 

Cappa^erediiur a'lunica muluata , unde sicut illa 
tinlinnabulis •*, sic ista fimbriis insignitur, haec ha- 
bel eapucium , usque ad pedes pertingit , in ante- 
riora manel aperta ; hac sancta conversatio desi^ 
gnatur ; fimTiriae, quaj inforius sunt, laborcs et hujus 
mundi soUicitudines. Capucium, supernum gau* 



declinet a justilia in judicio. Huic modo tropaeuin , 
modo triuinphuin Romanum vulgus exhibere sole- 
bat. Tropaeum est de fugatis hostibus exsultalio , in 
quo non palniae, sed laureae, id*est sertae de Lauro 
dabantur , et candidae togae. Hi vero , qui in agone 
viriliter dimicaverant, circa collum torquem , id cst 
aureum circulum accipiebant. Triumphus est de vi- 
ctis hoslibus exsultatio, cujus hxc erat rcpraesenla- 
lio. Imperator trabea , id est purpurea veste indue- 
batur, coronabatur in curru slemmate, illum Iraheii- 
libus niveis equis in Capitolium,cum laudibus vche- 
batur , senatoribus praecedentibus , militibus Iiinc 
inde equitantibus, populo scquenle, omnibus hyin- 
nos de victoria compositos concinentibus ; principcs 



dium; prolixitas usque ad pedes, pcrseverantiam D capti ante currum vincti catenis aureis duccbanlur; 



usque in finem ; apertura ^ignificat quod sancte 
conversantibus vita patei aeterna , vel per cappam 
gloriosorum corporum accipimus immortalitalem. 
Unde eas nisi in festis majoribus noii superindui- 
mus, aspicientes in futuram resurrectionera, quan- 
do elccti quibus depositione carnis iii aniinabus 
alba: stoiae donantur, binas slolas accipient , et 
requiem animarum , et gloriam corporum , quae 
cappae rectae ab anteriori parle sunt patulac, et, 
Disi sola iieccssaria fibula , inconsutae , quia cor- 
pofa jam spirilualia facta , nullis animam obtura- 
bonl angustiis ; fimbriis ctiain subornantur, quia 

li; I.uc. 10 
Sap. I. 



*• Kphos. S. •• Joan. 8. 
»• I Cor. 15. •^ Mallh. o. 
* Ma:ih. 15. 



•» Malih. 
»• Apoc. i. 



vulgus captivum vinclis post tergura manibus scque- 
batur. Greges camelorum , cquorum , et qui spoiiu 
portabant, poslea sequebantur. Dura sic ducoielur 
tota civilas alliis decorabatur, deinum spolia dividc- 
bantur, et hisqui homines ceperant palraa*et togio 
palmalae, id est in quibus palmae erant depictae diik- 
bantur. llinc esl quod hi qui de Hierosolymis 
veniunt, palmas in manibus gerunt, in signum quod 
illi regi militaverunt qui Hierosolyrais cum diabolo 
pugnans, et victor exstitit, ct coeli palatium cum 
angelis triumphans introiit, ubi jusli sicut palniui 
florebunt * et sicut stcllai fulgebunt ^.^ 

. •• H Tim. ^. •*Prov. 1. •* Exod. 48. •■ tbid. 
'•• 1 Cor. 9. . » I Cor. 10. • llcbr. 13. » Pwl» 91. 



83 



SICARDl CREMONENSIS EPISGOPl 



84 



CAPUT VII. 

ITEM DE TESTIBUS. 

I Yidi slmilem Filio hominis vcslitum podere*.i 
Prxterea JoxtaPatnim antiquorum exempla % Testes 
sacerdotales aecundum positionem, materiam et co- 
lorem, quatuor elementa et duo coeli signiiicant he- 
misphaeria. Aurl namque bmina superius posita in 
fionte pontiOcis innuebat, quod omnia quae subtus 
8unt» Dei sapientia gubeniantur; et pontifcx Crea- 
toris similitudinem gerens, pro universis subditis 
sapieuter curam gerere teueiur. Allegorice vero ad 
Christi sacerdolium referuntur; sacerdosenim ca- 
pitis nostri personam gerit, scilicet Domini Jesu 
Christi, ergo per calceameiita pontiOcis mystcrium 
inleUigimus incamationis. Unde per colorum ipso- 
rum varietatem virtutum Christi intelligimus mulii- 
plicitatcm. Calceata namque venit ad nos in eo 
diviiiiiasl, dc hoc calceamcnto dicitur iii Psalino : 
€ Inldumaeamexteudamcalcearaentura mcuni^,iidest, 
gentibus notam faciam incarnationein meam, Ilujus 
calceamenii corrigias solvere, se non posse Baptisla 
Doinini confltetur ^ Unde per singulas sandaliorum 
incflabilem divinitatis et humanitatis accipimus 
unionem. Christus amictu caput obnubilavit , cum 
divinitatem , qu» esC caput , id est principium sine 
principiOv in latibulo carnis abscondit. Bic est an- 
gelus fortis amictus nube, qui in Apocalypsi de coelo 
dicitur descendisse * » et in Isaia : « Ecce Domiiius 
ascendit &uper nubem. candidam *^; i et pulchre 



A io quo fuerunt omnes ihesauri sapicnlix et scien- 
to Dei absconditi "; eamquc dedit apostolis, di- 
cens : c Omnia quae audivi a Patre nieo noia fe<:i 
Tobis '*. » Suut autem duae vestes duo Spiritus saiH 
cti dona, sciiicet sapientiam et scieniiam signiflcan- 
tes, et quidem mapula significat opera. Chirothecae 
munditiam significant operum Jesu Chrisli. Per an- 
nulum episcopi donum significatur Spiritus sanctit 
quo dives et ornatus ad Ecclesiam descendit Filiut 
Dei, quod credentibus in se dividit prout vult, 
dans alii sermonem sapientiae, alii sermonem scien- 
tiae '^. Gratiarum divisioues " imiiatur ponlifex per 
ordinum collationes , instituens alios praesbyteros, 
alios vero diaconos. Non igitur abs re in ejus digito 

^ gemmatus fulget annulus, per cujus ministerium 
dantur fulgida charismata sancti Spiritus ; vel an- 
nulum Christusporuvit, cum sponsam integritate 
fidei subarrhavit. 

Per casulam sancta significatur Ecclesia. Hoc est 
vcstimentum veri Aaron : in oraiu cujus a capito 
per barbam descendit unguentum ". In capite nostro 
est pleuitudo Spiritus sancti , qui descendit in bar- 
bam , id est aposlolos aliosque perfectos , et exinde 
in totam Ecclesiam, usque ad orara vestimenti, hoc 
est extrema Ecclesiae membra.llaec est una, integra, 
undiqucclausa, ut unilalem tidei significet, elinte- 
gritatem; sed, licet una, per exteusionem tamcn 
crucifixi , quodamniodo dividilur , et pars anterior 
partem signiflcat Ecclesiae , quae prapcessit Domini 



idem in amictu et sandaliis figuraiur , quoniam et ^ j^„^^ . p^^j^^i^^ ^g.^, j^^q^^nj^,^ Hy^ 



in carne diviuitas latuit et per carnem ejus uotitia 
universum mundum percurrit. Christus albam in- 
duit, cum.novam innocentias vitam verbo docuit et 
exemplo, et resurgentibus contulit in bapiismo. 
Poderis et Christi caro ejus est ; vei Ecclesia , cujus 
vcstimenti lingulam non inferius sed sursum afll- 
xit, cuni innoceniiae doctrinam, carnera et Ecclesiam 
ad coelestia, nou ad terrena direxil. Christus cingu- 
lum portavit, cum lumbos praecingeudos admonuit, 
dicens : c Sint iumbi vestri prxcincti ". i Ilxc est 
aurea zona, de qua legitur in Apocalypsi ** : i Vidi 
pnecinctum ad mamillas aurea 7^ona. i Pcr stolam 
Christi accipimus obedientiam et servitulem, quam 
aubiit propter nostram salutem. Hic cst enim Jacob 
qui praecepto patris scilicet Dei, et consilio matris, D 
id est Spirilus sancli ubediens servivit Laban ", 
id est mundo, subjectis humeris, ejus pcccala por- 
tando , ut RacUel et Liam in matrimonium duce- 
ret '\ id est Synagogam de Judaeis et Ecclesiam de 
geiuibus assumeret. Pertunicametdalmaticam epi- 
scopalem sublimium Christi et de Christo rationem 
iiKciligimuSv quae non patet omnibus, sed majori- 
buset perfectis *'. Hanc habucrunt pontifices, qui- 
bu$ dicebatur : c In moutem excelsum ascende tu , 
qui cvangclizas Sion '*. i Hanc significavit incon- 
sutilis tunica JcsuChristi *^; hanc habuit Dominus, 

■Apoc. 1. «Exod. 28. » Psal. 107. « Joan. !. 
'» Gen. 27. ♦«^ Cen. 28. «» I Cor. 2. *« Isa. 10. 
•* Ibid. " Psal. 132. «^ Joaii. 20. *' V\\\\\\>. 2. " 



superducitur et ori circumponitur ; quia corona et 
decus Eceiesiai Chrisli humanitas inteliigilur. Pal- 
iium episcopi humiiitatem significat Jcsu Christi , 
quinon sibi, sed Patri auctoritatem altribuit, dicens : 
c Sicut misit me Pater, ila ego mitto vos "; i qui 
Patri usque ad mortis amaritudinem obedivit , pro- 
pter quod cxaltavit illum Deus, etd^dit iIIi*nomen 
quod est super omne nomen , et dedit iili potesta- 
tem in coelo et in terra *S quae per baculum repra»- 
scntatur, et coronavit eum gloria et honore *'. Unde 
ctepiscopusmitratur,etsummus pontifex corona- 
tur. 

CAPUT VHL ' 

DE INDUENDIS MINISTRIS. 

c Saccrdoles tui induanlur justiliam , ct sancti 
tui cxsultpnt '*. I Sacris veslibus non est utendum, 
nisi cum iiigrcdimur in Sancta saiictorum, iicc iu 
cls est exeundum ad populuin ; sic enim Steplianus, 
nationcRomanus, instituit, per quod inleiligilur , 
non omnia sacrata, vel sccreta esse populis commit- 
tcnda; talis enim dcliet esse homiiia, ut intcliigi 
possit a subjccta familia, similitcr ncc cum pollutis 
ct quotidianis vcstibusest ingrcdicndum ; quia muii- 
da conscicntia est acccdeudiim ad Domini sacra- 
mentum, ct in ca contcmplatioiie qua cxiiatur car- 

• Apoc. 10. «Msa. iO. ** Luc. 12. '* Cap. 1. 
" Joaii. 1!>. '"Col. 2. •' Joan. 15. '' I Cor. 12. 
r>al. «. '•Psal. 151. 



S5 MITRALE. - LIB. iT. ^ 

nali cogitatione; idcoque Ilieronymus ait : Religlo A 
difina alterum babet habitum in ministerio , aite- 
rom in usu communi. Inpraesentiarum vero de ha- 
bitu in ministerio necessario prosequamur» praedi'- 
ctas Tcstes ministros Domini vcstientes , ut compli ' 
ad niensaro Gbristi veniant, et ornati ". Ostiariis 
iiaque, leetoribus, exorcistis, acolythis, albx vestes 
conceduntur ; ut angelos, Domini ministros, per ca- 
slitatis munditiam imitentur,eteis in came glorio- 
sa cirecla spirituaii, qiiasi in albis vestibus socien- 
lur ; ct attende quod minislri allaris potius lineis 
vestinientis utuntur, qiiia sicut linum per multos 
Ial>ores ad candorem perduritur, sic nccessc est pcr 
miiltas tribulationes ad regni gioriam pcrvcnire '*. 
Ad castilatis quoque decorem ncccsse est attingere 
per jejuniorum et vigiliarum laborem. Induuut igi- ^ 
tnr humerale, quo tcguntur caput et coiium, et bu- 
josmodi, quibus oncra dcferuntur, ut discant mcn- 
tcm comprimcrc, iinguam refrenare*', et aliorum 
onera portare ••, et sic Cbristo in mcmbris suis ne- 
cessaria miiiistrare ", et Christi amicli nube, hu-. 
manitatem ad memoriam revocare. 

Induunt podcrem talarem, ut discant munditiam 
corporis ct castitatem iDduere , et in ea usque fn 
fi lem vitaj Dco servjre. Deindc baltheo rcnes accin- 
gunt, ut sub timore Domini discant carnalcs.qoncu^ 
piscenUasrcrrenarc, ci lumbos ad maiidalum Christl 
prxcinctos habere s". Subdiaconis eiiam supradictse 
vestes conceduntur, etduae superadduntur, scilicet 
snbtile ci sudarium; subtiic, quaeet stricia tunica C 
dicitur, porlaul, ut se justiliam industnt quasi Ipri- 
cam *». Sudarium quoquc in sinistro bracbip por- 
tant, quo sordes a vasis et lacrymai dclcrguntur ab 
oculis, utdiscant in vita pracsenti sordes vJiiorum 
purgare et pcr poBnitentiam prxtcrlta mala deflere. 
IUud notabile est quod sudarium subdiaconorum , 
majus fauone sacerdotali formatur ; quia ubi major 
cxcessus, major exigitur poenitentiac fructus. Dia- 
conis usus addilur dalmaiicarum ct stolx , et qui- 
busdam certis temporjbus casularum. In dalmatica. 
discant sancte et religiose vivcrc, carnisconcupiscen- 
liam mortificare, Deum et. proximum diligere *^, 
inandata diiectionis, qy^a^ sunt ante et retro , id est 
in lc^e et Gvaiigelio servare, vel occultam rationem 
sublimium indagare; undc ea non nisi in festis uti- ^ 
tur» quia discipuli sqblimia non inteiiexerunt, ni&i 
postquam Domious est glorificatus *'• 

In fimbriis sinistrsc nianic«'e, et in sto^a super si- 
nibtrum humcruni positn, discaut se activae vitse 
onera subire, viduis ct piipillis debcre cum Stcpha- 
no miiiistrare **. In co vcro quod ad lumbos stola 
subcingitur, ut sit fortis ct cxpcditus conlra pugnas 
libidinis invitatur. In casula discat, se esse praedi- 
catorem qui in dilcctionc fcrveat, et vitae contcm- 



86 

plativx inhiet, interdum se illa pra^cingit, et humero 
duplicatam imponit ; dum opus prsedicationis, ora- 
tionis, lectionis, meditationis intermitlit,, proximis 
in necessitate succurril, et ob geminam dilectio- 
nem, laborem pro fratribus subit. Quani reflectit In 
dextrum, cum omnia refert ad summum bonum, et 
sic dum casulam induit Mariam, dum prascingit re- 
praesentat in ministcrio Martham ". Nunc cum his 
ministris, ad induendum pontificcm fcstinemus. KX 
nos verbo, illi ministerio. Saccrdos Dci summl» 
vicarie Jesu Chrisli, vidc quid dicas, quid agas, qnas 
circa te ponnntur, et intellige mysteria, quae signifi- 
cantur. Prius enim dccantas psalmos : i Quam di^ 
lecta tabernacuki **; i in quo proponis flliis Chore, 
idcstcalvi, scilicct ministrisChristi in cahraria de- 
calyati, te inaestimabili desidcrio domum non ma- 
nufactam concupiscere '*, pro qua et oras ette bu- 
milem asseveras, diccns : < Elegi abjectus esse in 
domo, elc. *• i — i Benedixisti, Domlne, terram 
tuam ^S > I|i quo miscricordiam ostendi petis, et 
salutare, id est de Clirislo invisibiliter ostenso gra- 
tlani agis, et filiis Cbore, agendam ostendis, pcr 
quem Deus Pater habilitatem ad illam redeundi 
proposuit, dum captivilalem nostram avertit iiiU 
quitatem remisit, iram mitigavit* et benignitatem 
dedil; i IncKna, Domine, etc. ^*, i in quoChristus 
orat pro suis, pro quibus ut nobis praedicia confer- 
ret, de terra ortiis est, in patibnlo crucUlxus cst/ 
cujus oratio nostra est instructio ; nostra autem 
oratio peccatorum est aboKtio ; i Fundamenta ejus 
in montibus sanctis ^',iin quo domum supradictam 
commendas multipliciter, ut fiKos Chore, ad ipsam 
allicias, ac si dicas : c fiKi Chore, sumite exem- 
plum a me; fesiinoenim intrare inillam requiem^, 
et ut intrem oro, humilitatem ostendo, festinate et 
vos, et polestis , quia Pater vos pcrFilium libera- 
vit ^ , et ut perveniretis, Filius ad Patrepi oravit*»; 
et debetis festinare ad ipsam, quia ibi erit Istitia 
sempiterna, de qua di^ta sunt antiquilus gloriosa. 
Deinde rediens ad te dicis : c Credidi propier quod 
locutus sum**, »ubi promiltis calicem Domini 
accipere et laudis hostiam sacriflcare, sed quia Ut 
sentis indignum , nullus enim est in mortali cor- 
pore sine peccalo , scquitur poenitentialis supplica- 
tio, cum dicis : i De profundis clamavi ad te, Do- 
mine **, » ut sis sicut Jonas clamans de ventre 
ceti ad eum ^*, apud quem est propitiatio, miserl- 
cordia et copiosa redcmplio. Idcoqiic preces sub- 
dere debes, etorationcstuo ministcrio competentes, 
ut : Aures tux pietaiiSy elc. 

His dictis, exue vestes quotidianas, et indue # 
mundas cl sacras, ut exuas veterem homincm cum 
aciibus suis, et induas nov«m,qulsecundumDeuni 
crcatiis cst ■•. Vclus Iiomo est Adam, cujus veiu- 



"Joan. 20. •• Acl. U. "Jac. I. 
»» Malth. io. ••Act.G. " Luc. 10. 

Psal. 86. *^ IKbr. 4. ^» Joan. 8. 
Cnloss. 111. 



»• Gal. 6. »» itoin.'l2. »• Luc. i2. " Ephes. 6. ^ Matth. 22. 
" Psal. 83. » II Cor, 5. *• PsaJ. 83. *' Psal. 84. *• Psal. 881. 
*^Joau. 17. ♦MSal. 115. ^" Pt>al. 120. ^» Jon. 2. »• Kplies. i; 



VI si(;ardi CREMONENSIS EPISGOPI 8S 

stas vitia sunt et peccata. Novus horao Christus A fauces amlctu iineo, el i prohibe linguam tuam a 
est, cujus novitas yirtutes, et bona opcra. Deinde malo **, i ut sit ori tuo custodia et labiorum tuo- 



pecte capitis orines, ut discas mentis componere 
mores, vel superfluas abigere cogitatiopes ; exinde 
manus et faciem, si volueris, aqua lavabis, ut scias 
carnales actus et meniis sordes abluere iacrymis 
poeuitentiae ; ut sis innumero innocentum audacter 
dicentium : c Judica me, Domine, quoniam ego, 
etc. 'S I et infra : < Lavabo inter innocentes ma- 
nus meas " ; » et postea lola manuiergio lerge, 
intcUigens quod debeas post lacrymas contritionis, 
eiiam abolere peccala per opera saiisfactionis. ti- 
num, ut prxdiximus, per laborem ducitur ad qin* 
dorem, sic poenitens per satisfactionem ad perpe- 
tuam glorificationem ; nec ista crinium, faciei et 



rum circumsUntia '*. Semper sacerdolis colium et 
pectus cingatur amictu ; seniper cor ejus sit mun- 
dum et eloquium castum ; nam cogitationibus et 
mendacio corrumpitur anima, et fornicatur a Do- 
roino. Deinde indue poderim albam, talarem, ut 
habeas ip te munditiam carnis perseverantem, et 
castitatem, et ad inimicas dilatatam cbaritatem **, 
et intelligas adoptionis flliorum lil)ertatem *% qua 
Filius nos liberavit*^. Deinderenes accinge, discens 
quod debeas impetus luxuriae refrenare. illud no- 
tpbile est quod pectus et fauces (eniter, renes au- 
tem fortiter stringere debes ; quia motus animi in 
tua potestate non sunt. Helias prius clausit coelum 



manuum ornameuta sunt voluplatis oblecumenla, ^l"^™ animum existimans se solum de propheiis 



sed in flguram a Domino sacerdoiibus legimus in- 
juncta ■». Quod in labio aeneo, de mulierum specu- 
lis facto se lavabant, baec est sacra Scripiura cunti- 
liens perspicuam vitam sanctorum, in qu^ vitam 
nostr$im lavamus, dum exemplis sanctorum pur- 
gantes nos a maculis vitiorum, cohibentes crines 
cogitationum , transformamur in pulchritudinem 
virtutum. 

Posl haec a miqistris sandalia calcearis, ut me- 
mpr sis Dominicae incarnationis, et ut ad instar 
aposiolorum calceatus incedas ad pr»parationem 
cvangelii pacis. Unde ip ornatu pedum meminisse 
debes illud : Quam specio^i pedes evangelizantium 



Domini remansisse, cum adbuc supercssent septem 
millia virorum, qui non curvaverant genua sua 
ante fiaai ". Lingua etiam in nudo sedet, et nia- 
dido, et facile lubricatur. Princeps apostolorum ad 
vocem ancillx negavit Magistrum **. In renibus au- 
tem frater noli errare. Deus non irridelur *^ ; ne 
dicas carnis lapsum venialem, tanquam debilum 
vectigal naturae, ne dicas jumentum indomabile ; 
8cd astringeus renes, castiga corpus tuum et in 
servitutem redige *■; et ut eflicacius valeas impetus 
luxuriae refrenare, duplex tibi succinctoriura a 
zona dependeat, scilicet jejunium et oratio ; his 
enlm armis cjicitur impetus libidiqis, et spiritus 



bona "^ Haec calceamenta non sunt honoris, sed C fornicationis, unde Dominus : i Hoc genus non 



oneris ; non ad quiesccndum, sed ad iter prsedica 
tionis agendum. Insta ergo prxdicationi opportune 
cl importune, argue, obsecra, increpa in omni pa- 
tientia •■ ; illorum imiteris exempla, quorum in- 
ducris vestimenta, sed ut Spiritus Patris loquatur 
in te '% detque tibi scientiam vocis sicut dedit apor 
Btolis '^, cum sandalia calcearis dicas hymnum : 
jV«iif, creator Bpiritu$,et alibi : Veni, sancte Spiri- 
ItM, et orationes de Spiritu sancto : Deui qui corda 
fidelium^ et ^liam : Adsit nobis^ qucesumus, Domi- 
ne; aliam : Mentes nostras quas^ Domine, Paracle- 
iui ; et aliam : Prasfa^ quasumus, omnipotens Deus^ 
nt Spirilus. Postmodum protege mundo caput, ami- 
ctus, tegas et bumeros, stringe pectus, et fauces. 



ejicitur, nisi | in oratioue et jejunio ■*. i Exinde 
stolae coUa suppone, in signum obedientiae, quod 
obedias Evangelio Cruciflxi. Postea tunicam indue 
liyaciutbinam, id est coelestem conversationem ; et 
superindue dalmalicam, id est sanctam religionem, 
yel carnismortificationem,vel sublimium rationem; 
postmodum chirothecas, ut declines vanam glo- 
riam, juxta illud : c Cavete ne justitiam veslrain 
coram hominibus faciaiis, ut videamini ab eis '* ; 
interdum tamen exue chirothecas, ut iiivites proxi- 
roos ad operationera bonam ^S juxta illud : i Lu- 
ceat lux vestra coram homi|iibus, ut videnles opera 
veslra bona, glorificent Patrem vestrum qui in coe- 
lis est ^*. I Ideoque chirotbecas induis, ut mun- 



ut quidquid meiite capis, quidquid oneris subis, ^ diliam operum tuorum praetendas. Cohibe ergo ma- 



quidquid cogiUs» quidquid loqueris, fldem non 
vloles medifitoris, sed omnia pro spe coelestium, 
$ine macula referas ad Domjnum, timcns poenam» 
desiderans gloriam ; si ergo iu cor tuum pravae co-t 
gitationes ascenderint ■■, sentiat amictuni, candi- 
dum indumentum, ut sub spe beatitudiuis aeteruse 
memor castitalis el munditia;, nullius muscae con- 
tagio corrumpatur, nt fiat cor munduni, spiriium 
rectum percipiens, in visceribus innovatura ■*. Quod 
si quando cogitatio casliganda subrcpat, stringe 

50, 38. ■* Isa. 52. 



pus tuas a contactu immundae cuticu)ae, et non so- 
lum a furto et rapina, sed expute eas ab pmni mu- 
nere, ne cuhi accesseris ad mensaip Chrisii» dicat 
tibi : I Noli me tangere '■ ; i vox enim lua Jfacob 
sonjit, scd manus tuae sunt Esau '"'. Ad bxc annu- 
ium indue, ut diligas sponsum pius quam te cui 
fldem serves, sponsam sicui te, cui secreta reveles 
et libertatem pra^ices, qua te verus Sponsus, cujus 
es vicarius liberavit^*. Praetcrea superindue ca- 



sulam, vestem nuptialem ^*, per eara intelligeus 

•' Psal. 25. •« ibid. ■» Exod. 50, 38. ■* Isa. 52. ■■ H Tim. 4. ■• Malih. 10. ■» Acl. 2. ■• Lnc, 
2i. ■•Psal. 50. ••PsaL35. •» Psal. UO. •• Malth. 5. " Rom. 8. •* Joan. 8. «• 111 Reg. 47-19. 
'•Mallh. 26. " Gal. 6. •• I Cor. 9. •• Malt. 17. ^» Mallh. 6. '« Matth. 5. " Ibid. " Joan. 20, 
r* Gin. 27. " Joan. 8. *• Mallh. 22. 



» MITRALE. — LIB. DL 90 

charitaleiii, qaara sl nmi habveris. eris sicot ae» A sics' induas tpirilaaks angeli saffragantar; ▼d 

qnia vicarius es Jesu Cliristi, cui tunc angeli nii« 



iiouans et cymlMilum txnnieus ^^, nuptiis privaberis 
ct miueris iu tenebras exteriores '* ; quam in bra- 
diia leTabis, et triplicabis per dilectionem operis 
ad omnes, scilicet rectores, \irgines et coptinen- 
l«s. 

Manquam sacerdos suum ofBciom debet sine oa- 
lula exeroere; qota semper eom decet in chariutis 
Ttncul» permanere ; sed, quoniam io moltis offen* 
dimas orones ^*, ei nemo diu sine criroine vi?it ; 
idcireo sinistne manui sodariura iropone, ut qui 
fragilitate Tel ignorantia peccas, in posnitentia de^ 
gas et peccau lacrymts abluas, ut cum euntibus 
eas, et fleas, ei serojna mittas **. Deinde pallium 
soppone, at appareat quod imiutor sts iesuChristi, 
qui Ungoores oostros tulit '*, et tu cum sis peri- 
pseraa mundi **, despeclibilis roundo, crucifiius 
Kundo, subditoruro onera feras *', quibus servitu- 
tis et homiliUtis exeropla proponas. Demuro mi- 
tram accipias, inlelligens quod qainque sensus ab 
ilecebris mundicustodias, duorum Tesumentorum 
mandau conserres, duo praBcepu chariutis adim- 
pleas ot coronam percipere merearis aeternam. Cae- 
teri umen sacerdotes, ut clerici, caput, generali- 
ter uollo contegunt qrnamenio, licet in festis, alias 
tilit |oto corpore subornati ; vel qui^ noqdum est 
ploaum gaodium nostrum *^; gauderous eniro, 
nou in re praesentiuro, sed in spe fulurorum ; vel 
quoniam ad hoc tendirous, ut Deuro nuda facie 



nistrabant, et nunc omnia serviunt '*. Et vide no» 
tabllero ordinero ; prius est ut veterero exuas ho» 
roinem, cum actibus et cogiutionibus suis ; exutura 
laves, lotum induas ; induas autem munditiaro roen- 
tis, cordis, vocis et camis, quae ut non decidant » 
adjungis tiroorero, jejunium et orationem, qoae ot 
proficiant in te, addis coelestem conversationemy 
sancum religionem ; ut proficiant etiam aliis, id 
est ot allicias alios, opera manifesus, et secreu 
revelas ; sed quia si corpus tuum tradis ut ardeaty 
nihil tibi prodest, si chariutero non habueris "^ ; 
idcirco Deuro diligis supra te, proximuro juxta te» 
caetera infra te ; sett quia qui tangit picem, coin- 
quinatur ab ea *', et qui lotus est tolus, non indi- 
get, nisi ut pedes lavet '*, ct quia incolatus prolon- 
gatur **, ideo luges; sed, quia mors intrat per 
fenestras *S quinque sensus proiegis et custodis ; 
sed quia pasior es, cui dicitur : c Pasce oves 
meas *' , i ideo baculum accipis, quo te sustentes 
et oves corripias. 

Deinde cantor suas indual vestes, id est cappam, 
quae etiam singulis apuiur ordinibus, unde nec in- 
terest, cujus ordinis exstiterit ; per quam intelli- 
gat sancte vivere ; secundum quosdam coronet se 
pileo, ut sciat se Deuro qui est caput oronium lau- 
dibus extollere ; vel pro laudibua coronam acqui- 
rere. Tabulas, secundum quoRurodam consueLudi- 



coniemplemur ^. Curoque fueris his indumentis C "^s ger^^ ^^ inanu, ut non solum voce laudet, sed 



omatus, secure baculum suscipe, id esf auctoriu- 
lem doctrinae; sicut eninvejus praedicatio contemni-' 
Mr, cujus viu despicitur, sic ejus dQctrina time- 
tar, et ab auditoribus acceplatur , cujus vita tol 
▼irtitlibus rediroilur. Post haec tapeU calcas, ut 
lerrena despicerc, et amare coelestia discas. El vide 
qnoniam has orones vestes induis, vel indueris 
ministris deservientibus tibi ; vel quia tibi ut ve- 



"ICor.13. 
" I Cor. 13. 
41. •*lsa.58. 



'• Matlh. 22. 
•• Blauh. i. 



^* Jacob. 0. 
•MCor. 13. 



••Psal.i25. 
•• Eccli. 15. 



opere. Cum enim voce cantas ; Frange esurienti 
panem tuum •• ; voci manus consonet, ut tu ipse 
panem porrigas ; sunt autem hae Ubuiae de osss, et 
significant dilectionem Dei et proximi,, vel perse- 
verantiaro bonoruro operum ; sed gerit secuudum 
alios alicubi baculum, ut quos ad consonas laudes, 
voce niiitur exciure, ad angelicas per opera sata- 
gat ipviUre. 

•» Isa. 53. •" I Cor. i. •» Gal. 6. ^ I loan. I . 
»• Joan. 13. •• Psal. 119. •» Jer. 9. •• Joan. 



LIBER TERTIUS. 

DE OFFICIIS MINISTRORUM ECCLESIiE. 



PROLOGUS. 

Ponlifex a nruiislris ct cum ministris ornatus de 
saerario procedit in publicum, missae celebraturus 
ofliciun) ; de hoc ergo, licet insufficienles sirous 
aliquid a nobis exponere, tamen quia i suificientia 
postra ex Deo est "^, in ejus aucloreni jacientes 
ancboram inchoerous ••. Secretarius salutis, cu* 
slos clavis David, qui aDcrit et nemo claudit ; clau- 
dit el nemo aperil ••, introducat nos in hane cel* 

*"' II Cor. 0. " Psal. 51 ; I Pilr. 5. •• Isa. 22 



'D lam vinariaro '^, in hoc sacrariuro propitialionis 
••, ut in illud propitiatoriuro intendamus , in quod 
versis vultibus duo chcrubin, id est duo TestanienU 
intendunt, et rouluo se respiciunt. 
CAPUT PRIMUM. 

DE NOmifE, ET INSTITCTIONE, ET PARTIBUS IIISS;C. 

Nomen ergo miss^e aliquando est propriuin, ali- 
quando collectivum ; pro]irium , quia significat 
Christum, qui est missus a Patre in hunc roundum. 

Apoc. 5. •' Canl. 2, »' Levif. 25, 



9i SlCARDl CRhMOMilNSlS EPISCOPl 93 

Item significat aiigclum qui miltitur, ut per ejus A ficis, scptimum abosculo pacis. In primo figuratur 



manus hoslia prorerfttur iu sublime altare Domiui. 
CoUective ponitur, quia quandoque missa vocatur 
oiBcium, quodest ab iulroitu usquead ofieriorium, 
et hsBC missa catechumenorum ; quandoque iliud 
tantum ofiicium, quod est ab initio sacrificii usque 
ad Ite misM e«l, et hoc verius, quia tunc hostia 
roittitur ; quandoque iilud, quod in silentio legitur, 
forieeoquod tunc foras catechumeni mittebantur, 
quandoque illa solummodo verba, per qux panis et 
vinum mittuntur, id est transsubstantiantur in 
carnem et sanguinem. Usitaiius autem ofiicium 
totnm in missa dicitur, quod ab introilu usque ad 
Ite missa est^ vel Benedicamui Domino continelur ; 
et hoc quatuor ex causis : quia sacerdos a popuio 
raittitur ad Deum, ut intercedat, angclus a Deo 
mitiitur ad popnium, ut exaudiat. Item quia in hoc 
officio repraesentalur missioChristi a sinu Patris in 
roundum redimendum, id est incarnatio, et missio 
Christi a mundo ad Patrcm placandum, scilicct 
passio. Unde concluditur : Ite missa est, Quidam 
aiunt quod missa dicitur a dimissione ; quia popu- 
lus, celebrato officio, dimittitur. Missam instituit 
Dominus Jesus, sacerdos secundum ordinem Mel- 
chisedech *', quando panem et vinum in corpus et 
sanguinem iransmutavit, dicens : c Hoc est corpus 
meum, hic est sanguis meus ^^® ; i ecce quod Do- 
minus missam instituit, id est haec verba consti- 
luit, cisque vitam substantivam dedit ; quibus pa- 



Cbristi legalio, in secundo Ecclesiae gratulatio, in 
tertio Chrisli vel apostolorum praedicatio, in quarto 
auditorum devotio, in quinto Christi passio, in 
sexto ad inferos descensio, in septimo resurreciio*. 
Secundum hanc ultimam dislinctionem omnia pro- 
sequamur. Hoc igitur officium quod est a proces- 
sione usque ad iectionem, introitus appellatur, eo 
quod ad memoriam nostram Cbristi reducit adveu- 
tum in carne, et corporalcm in terris conversa- 
tiouem, quousque paiernam sedem ascendit, quod 
diligenter intuentes, per partes prosequemur officii. 
CAPUT H. 

DE PRIUA PARTE MlSSf. 

Legatum misit Dominusad gentes^Hanc legatio* 
nem praefiguravit Moyses ', qui cum descenderet \h 
iEgyptum a senioribuset a populo suscipitur : di$pcr- 
sosaggregat,iEgyptuni signisdomat, oppressos a ty- 
rannodedura servituteliberat, quos de iEgypto edu- 
cit, el in terram promissionisinducit. SicChrislus ve- 
niensin liune mundumabangeiisetpastoribus exct- 
pitur*,diversosparietes in una tide continuat, mun- 
dum miracuiis subjugat, oppressos a diabolo libe- 
rat, de inferno educit et in patriam paradisi in- 
ducit ^. Hanc quoque legationem, quam prophctae 
praedicaverunt, sapicntes docuerunt, processio no • 
bis praesentat episcopi, qui gerit figuram Christi. 
Pontirex euim, ornalus de sacrario procedit ad 
templum ; quia Christus spcciosus prae filiis homi- 



nis in corpus, et vinum mittitur, id est transsub- C num * de accubitu Patris, vel de utero Yirginis 



tlantiatur in sanguinem. Item missam instituit el 
causam institutionis adjunxit, dum hoc faciendum 
esse maudavit, scilicet ob memoriam sui, dicens ^ : 
€ Hoc facite in meam commemorationem. i Unde 
licet apostoii hanc adauxerint, dum super panem 
ct vinum, non solum verba quae Dominus dixerat, 
sed etiam Dominicam oraiionem superaddendam 
statuerunt ; licet dcinde successores eorum, qui 
decorem domus dilexerunt ' , diversi diversa, in 
diversis temporibus adjecerint ; tamen ins(itutio 
simul et adjectio, ad ipsum verum poniificem refc- 
runiur, qui proprio sanguine semel inlroiYit in 
sancla ■. Aliquotics vero, et eorum quaj iii missa 
dicuiitur, aut cantantur, aut gcstibus rcpraisentan- ^ 



tauquam sponsus de thalamo suo procedens *, 
veuit in mundum. Ordo processionis secundum 
quonimdam consgetudines bic est : Campanaruin 
fragore, tinnitu consono concrepante, septem prae- 
cedent acolythi cum luminaribus. Quos septem se- 
quuntur subdiaconi cum plenariis ; post quos se- 
ptem diacones, post eos duodecim priores, quos 
comitantur tres acolythi cum thuribulis et incenso ; 
postea subdiaconus cum evangelio. Exinde poiiti- 
fex adextraturadlacono etpresbytero ; quem turba 
comiutur orando. Campanae concrepantes, pro- 
phctas signiticanl, Christi adventum praenuntiantes. 
Septem acoiytlii cum luminaribus fuerant omnes 
qui, per septiforniem gratiam Spiritus sancti, lumeii 



tur,quaedamsuntremcmorativa prxler';torHm,quae- I^ scientiae tidelibus ministrarunt. Septem subdiaconi 



dain vero dcmonstraliva prxsentium,*quaedam pro- 
iiostica futuroruni. Distinguitur aulem sccundum 
quosdam officiuni niissaj in quatuor partes, Obse- 
crationem usque ad secrctain ; orationcm usque 
ad Pater noster^ cujus quatuor sunt partes, secrcta, 
prxfatio, canou, dicta oratio ; postulationcni usque 
ad communionem, gratiarum actionem usque ad 
finem. Secundum aiiosin septem officia : primum 
incipit a processione, secundum ab epistula, tcr- 
tiuin ab cvangelio, quartum ab oflTertorio, quintunri 
a dispositione altaris, sextum a bcnedictionc poati- 



cum plenariis sunt qui, per eamdem gratiam, ple- 
Ditudincm divinitatis in Christo habitaturam cor- 
poraliter docuerunt **. Septem diaconi sunt univer- 
saiiler omncs qui, per eamdem gratiaro, spiritua- 
lcm sciiicct, evangeiicam de Christo intelligcntiam 
babuerunt. Duodecim priores fueront omnes qui, 
fide sanctae TriniUitis, vel trium et quatuor virtu- 
tum operibus coruscaverunt. Tres acolytbi qui 
fcrunt ihuribula, significant tres magos, qui obru« 
lerunt Christo munera **.Unus autem subdiaconus, 
cvangelium portans, legcm sigiiificat. IJeoquc prne- 



•» Psal. 109. >•• Mallb. 20. » I.iic. 22. « Psal, 2r>. 
• Luc. 2. ' E|»l:cs. 2. " Psal. 54. ^ Psal. JS. '" Cnl. i. 



^ llrbr. 7. * Ab.I. 5, I * ExoJ. i cl inrra. 
" Mallli 2; 



93 MITRALE. - 

cedit ct cvangelium porUt, quia Icx Ghristi praeceft> A 
sit aJTentuiDy ei in sc conlinet passionis evangcli- 
cum sacramcntom ; quod quia fuit in liliro legis 
obscumro, antequam Agnus septem signacuia ape- . 
riret *\ Ideo portat CTangclium clausum. £vauge- 
linm ante pontiGcem ponitur, quia per doctrinani 
cvangelicam ad Chrisli vitam via prseparatur. Epi- 
icopus qui a duobus vehitur vel deducitur, Ghri- 
Etus csty qui a duobus Testamentis mundo pcr pro- 
pbetas et apostolos praedicalur. Oiacotius euim a 
dextris» est Evangelii pnedicator ; in quo coelestia 
promiltantur. 

Presbyter et subdiaconus a sinistris : praeco pro- 
pbcticus et legislator, qui terrena quoad littcram 
prumittebant ; et quia lcgislator prophetas prae* 
cessit, ideo presbylerum subdiaconus antecedit ; ^ 
turba comitatur pontificem ad templum ; et po- 
pulusfidelium sequitur Christum ad coelum. Et al- 
tende quod in hoc ponliflcis comitalu, qiio quasi 
Tcbitur in curni, sunt decem ordines, scilicel os- 
tiariiy lectores, exorcisis, acolythi, subdiacoui, dia- 
eoni, presbyteri, cantores, laici, maresclmulieres; 
quia « currus Dei decem millibus multiplex ". i 
Miilibos dicitur ad insinuandam corum perfectio- 
nem ; sed diacones, subdiacones et acolylhos prae- 
sertim secum paratos adducit, juxia iilud : i Ecce 
ego mittam ad vos prophetas, sapicntcs et scribas 
*\ I Prophetae sunt diaconi, qui ex Evangelio futu- 
ram vitam annuntiant ; sapientcs sunl subdiaconi, 
qui sapienter vasadisponunt ; scriba: sunt acoiythi, q 
qui ex Scriptura corda fidelium acccndunt. Sed et 
hic ordo comitatus in noslris est pnRdicalionibus 
obserrandus. Acolythi namque, subdiaconi el dia- 
coni suot omnes pra^dicalores, qui praeparant viam 
Domino *% ante faciem Jesu Ghristi. Praecedit autem 
acolytbus cum ihymiamate ; quia Christi humilita- 
tcm primo. necesse est praMJicare, unde Aposiolus : 
« Nihil me judicavi scirc intcr \os, nisi Domi- 
num nostrum Jesum Chrislum, et hunc cruciQ^ 
xum *•. • 

Candclabra sequunlur, ut super fundameiitum 
coram hominibus lux luceat praedicatorum ; qui 
poriant ea in manibus, dum adimplcnt opere, quod 
pnedJcant in sermonc. Subdiaconus cum evangelio 
seqoitur, quoniam auditoribus iiluminatis sapieu; D 
tiara loquimur inter perfeclos ". In Evaugelio enim 
perfcctio continetur, ut ibi : « Si vis pcrfcctus esse, 
vende omnia quae habcs, et da paupcribus *', i ct 
in bis oranibus virtus numeri a matcria prxdica- 
lionis attenditur. Si cnim fucrit unus acolythus, 
Bubdiaconus ct diaconus, illos praedicatores insi- 
nuant, qui unum essc prxceptum dilectionis osten- 
dont, unde omnis Icx in uno sermonc complelur 
** ; si duo fucrint in quovis ordinc, illos prtledica- 
tores equidcm repraeseniant, qui duo pr;rccpla cha- 
ritatis, et duo prxdicant Tcstameula. Undo Abra- 



LIB. ill. U 

ham duos filios habuit, unuih de aociHa, et unom 
de libera *• ; si tres fuerint, illos figurant qui Scri- 
pturam in lege, et prophetis, et psalmis continuo 
annuntiaut. Si quatuor fuerint, qoadrigam reco- 
luDt Aminadab '^ et quatuor animalia visa ab Eze-i 
chiele ". Si quinque fuerint, illos insinuant qui 
praedicant quinquepartitam Doniiiii passionem. Si 
fuerint sex, illos signiGcant qui ad opera miseri- 
cordiae nationes invitant. Si sepicm fuerint, illos 
figurant, qui donis graliae scptiformis gentes infor- 
Qiant. Haec etenim omnia, ct de his debcnt praedica- 
torcs subditos edocere ", quibus Jesu Ghristi vi* 
carius, et ipse Ghristus dcducitur. in publicum, ia 
mcdium adolcscenlularum tympanistriarum. Pro- 
ducunt cantores, ct duo chori suscipiunt gratu- 
lando, cantantes introitum pro tcmporc cum vcrso, 
et Gloria Patri, quem bis in profestis, et ter repe- 
timus in festivis. Primo tcmpore duntaxat epistola 
ct evangclium ante sacriGcium legebantur, et ofli- 
cium a Icclione inchoabatur, qui mos in Sabbato 
sancto et Pentecostcs adhuc rctinelur ; se<i Cce- 
leslinus papa psalmos ad introitum cantari consti- 
tuit. 

Gregorius ad niajus gaudium dc Christi advenlu 
repraesenlandum,tropos et anliplionas ad introitom 
pro psalmis moJuiaudas composuit, unde primus 
versus iilius psahni cum Cloria cantatur, qui ad 
dicm maxime pertiuet el qui lotus adiutroitumolim 
cum Gloria cantabatur. liide est quodiulroitusraro 
sumilurnisidepsaiterio, vel quia psaUcrium ab in- 
fcriori parte percutitur, et a superiori sonum rcddit; 
ideo a psallerio missam incipimus, quoniam in ea de 
opere passionis, quae habet inferius porcussuram, 
ad resurrectionis dulcedinem superiorem propcra- 
mu$; verum Gloria Patri Nicaena synodus addidit ; sed 
Damasus papa ad niissam cantari prxcepit. Canlo- 
rcs, qui pontificcmvenientem,cum67orta Patri sus' 
cipiunt, sunt angeli, qui Christum venientem com 
gloria susceperunt in altissimis. Duo chori,quiIau- 
dcs concinunt,suntduo populi, Judaicuset gentilis, 
qui Ghristo venicuti cum laudibus occurrerunt. lu- 
troitus laus cst Ecclcsix de Judaeis, idcoque tria con- 
linet : Antiphonara, versum et gloriam, propter tres 
ordines Gdclium, qui fuerunl linguae Uebraicae, sci- 
licet palriarcharum, prophetarum et apostolorum. 
Antiphona laus est patriarcharum, versus prophcta- 
rum, gioria vcro apostolorum. Antiphonae repctitio, 
cst praedicationis* idcntitas, ct conGrmalio, quasi 
quod longe prius patriarcha gestibus Gguravit, pro- 
pheta praedixit, et apostolus evangelizavit ; ad quam 
cliam convcrsionem denotandam tropi soicmncs iu- 
lerseruntur. Tropo« Graece, conversio Laline. Ilapsunt 
laudcs ad introitum convcrtibiies. Interim dum ista 
cantanlur a choro, sanctuarium intrat cpiscopus, 
ivleoque primus iste cantus appellatur iutroitus ; et 
inclinatus coram ahari, dicit cum antiphona psal- 



»• Apoc. 5. " Psal. 
«♦ Gal. 4. »» Caiil. «. 



67. «^ MiiUli. 25. » M:iljuh. 5. 
''Ezoch. i.' " l^sal. 07. ' 



I Cor. 2. •' \h\d, '^ Manh. 19. " Gal. 5. 



1« 



SICARDI CREMaNENSlS EPISCOPI 96 

: Judiea tiM, Deui^»jet diicenu causam meam*^, A rei ^*- Non erubesco evangelizare Cruciflxum^Squi 



B 



1« quo petU a malis separari, ne in pressurisdefi- 
ciat; et exsultat quod intraturus sic adaltare inTisi- 
bile, cujus desiderio ingreditur ad Tisibile. Deinde 
Gonfisus illa consolalione : Dixi eonfitebor^ et tu re* 
nisisti *', ut stne macuia ingrediatur, confessionem 
factt, confiteiis genera singuloruro peccatorum, sci- 
licet se peccasse in cogitatione, locutione et opere, 
cum apostolo dicente : c In multis offendimus om« 
nes **. I Non autem exprimit singula generum, ut 
homicidium, adulterium, ne cauteriet conscientias 
andilorum. Deindepro circumstantibus orans, in- 
dulgentiam eis inriplorat. Hic est Christus qui cum 
de secreto Patris in roundum venisset, et dum a 
patribus suspiria mullipliearentur, e virginali utero 
proeessisset, pro nobis passurus, Hienisalem intro- 
ivit, in morlemseinclinavit, causam suam contra 
hominero dolosum et iniquum Deo committens, et 
Fatri coMfessionem fecit, dicens : c Confiteor tibi 
Fater coeli, et terrae, quoniam abscondisti ha^c a sa- 
pientihus, el prudeulibus, et revelasti ea parvuiis 
". » Patrera etiam pro suis exoravit**, ipsequoque 
nobis indulgens , proprio corpore peccata noslra 
portavit ••. Posl hac evangclium osculatur, eiinde 
GoIIalerales ministros, qui sunt a dextris et sini • 
stris : Chrislus enim venit, et passns est, ut per fi- 
dem, quam Evangelium docet, Ecclesiam, qux prius 
dicebat : i Osculelur me osculo oris sui '•, » Dco 
Fatri reconciliaret *S et duos in unam fldem pa- 
rietes copularet, et pacem praediSans bis qui longe G 
ct hisqui prope", venicntesabaquiluneetaustro**, 
in uno pacis vinculo *^ sociaret. Secundum quos- 
dam offert etiam pacem cantoribus qui relro sunt 
adimplens iliud : c Pacem roeam do vobis, pacem 
relinquo vobis '^, » dal praeseniibus, relinquit ab- 
sentibus. Illud cavendum est, quod ante osculuro 
pon dicalur, Gloria Patri, quia fides Trinilatis non 
ante claruit, quam se Dominus inclinavii, et nos 
reconciliavit, et Trinitatera per aposlolos pncdican- 
dam mandavit ". Unde osculo dato, innuil episco- 
pus cantori ut dicat : Gloria Patri et Filio, et Spi- 
ritui saneto. Sicut erat in prtnctpio, et nunc et sem- 
per^ et in smcuta sasculorum. Amen. Ecce quid canlor 
annuntiat, scilicet quod corda patrum convertuntur 



venit ut nobis pacem evangelizaret ^*; vel per altare 
Judaeos, per evangelium gentiles Evangelio eredentes 
accipias ^*. UCrisque pacemChristusdedit,cumIapis 
exstitit angularis ^. Siroiliter diaconi bini, et bini 
allaris latera solent, secunduro quosdam altrinse- 
cus osculari, eo quod binos misit Dominus ad pra»- 
dicandum ; quibus et dixit : c In quarocunque do- 
mum intraverilis, dicite : Pax huic domui ^, » qui 
reversi sunt ad Christum sicul revertuntur diaconi 
ad episcopum. Altare thurificat in figura Angeli, 
qui in Apocalypsi ^* cum aureo thuribulo allari asli- 
terat. Unde stelit Angelus juxta araro templi, ha- 
bens thuribuluro aureum in manu sua, de quo fu- 
mus aromalum in conspectu Domini ascendebat : 
Christus enim magni consilii Angelus ^* carnero 
immaculatam sancti Spiritus plenam pro nobis ii\ 
ara crucis obtolit Domino in suavitatem odoris ^. 
Fumus aromatum sunt orationes sanctorum, qua& 
per ardorem charilatis ex passione Domini propa- 
gataR ad Deum Patrem asccndunt, et nos ad coro- 
naro aeternitatis provehunt ^*, idcoque thurillcat in 
moduro crucis et coronae. Si semel cruci tbwrificat» 
recolit unicam passionem ; si semci coronat,. unius 
denarii retributionero '* ; si vero ter, et Trinitatii^ 
in passione operationem, et trium ordinum glorifi- 
cationem : ideoque thurificans, ait : Dirigatur, De- 
mine, oratio mea, sicut incensum »/i eonspcctu tue^ 
elevatio manuum mearum sacripeium vespertinum *K 
Inde quoque est quod duni Ihurificatur, oratio* 
nes, scilicet Kyrie eleyson^ ab Ecclesia decanlantur» 
qnae sunt incensa vera, de quibus subdltur : c Et 
data sunt ei incensa multa ". » Kyrie eteyson Grae- 
cum cst, quod Silvester papa de Graecis assumpsit» 
sed Gregorius ad missam cantari praecepit a clero» 
cum olim cantaretur a populo. Et attende quod 
tribus linguis missa celebratur. Hebraica propter 
legem, Graeca propter sapientiam, etLaiina propter 
regnum; veiquia titulus Christi in cruce pendentis 
scriptus fuit Hebraice, Graece et Latine". Ilebraica 
sunt Aiieluia, Amen^ sabbaolh et iu>sanna. Graeca 
vero Kyrie eleyson^ et ymas, caetera sunt Latina. Kyrie 
eleyson inlerpretatur Domine^ miserere^ quandoque 
additur ymai, quod interpretatur nobis ct est sen- 



in filios ■'. Abraham tres vidit,- et unum adoravit ", ^ sus Kyrie eleyson ymas : potentia divina miserere 



sic oportKt et nos, ejus filiosvcredere Trinitatem in 
unitate. Osculo dato rorsns diaconi cum pontifice 
orant, quasi dicant : c Domine, doce nos orare '*; » 
camque post orationem ad altare pervenerit, illud 
osculalur in rnedio. 

Post evangelium osculatur, et se crucis signaculo 
signat, ac si dicat : Huc accessi, ut sim vicarius 
Crucifixi, qui venit in munduro, ul pro nostra pace 
in ara crucis penderet, et media charitate cousta- 



nobis; Cbriste eleyson, qui redemistl no& sanguinc 
tuo; Kyrie eleyson, qui rediisti ad Pairis aequalita- 
tem ; ac si dicat : Qui es homo et Deus^miscrere no- 
bis. Triplicat^Ecclesia Dominum, propler Patrem 
et Filium et Spiritum sanctum. Triplicat et Chri- 
slum, et rursum Dominum quoniam ipse est Deus 
ct homo, per quem perveniturad Ratremet Filium, 
ct Spiritum sanctum. De hac tamen triplicatione 
alias et inferius exponelur. Novies aulero compli- 



•^Psal. H. "Psal. 31. 
Cor. 5. " Ephes. 2. " Luc 
18. «•Mallh. 0. *»Cani. 3. 
♦• Cap. 8. " ba. 9. *• Ephes 



•• Jac. 3. •' Malth. il. •• Joan. 16. •• I Petr. 2. •• Cant. I. •' H 

. 43. »^ Ephes. 4. •» Joan. 14. •• Mallh. 28. " Malach. 4. •• Gen. 

^» Rom. 4. *• Ephes. 2. *» Act. 4. *^ Ephcs. 2. " Mail.h. 10; Luc. 2, 

5 *^ Hebr, 7. •• Matlh. 20. •' Psal. 140. ■• Apoc. 8. •'Joan. 19. 



17 



MITRALE. 



B 



eal Ecclesia miserere^ quia per misericordiam Pa- A 
tris, el Filii , el Spiritussancti petit angelorum or- 
dinibus sociari, et respicit ad anteriora, vel pertinet 
ad seqoentia. Ad anteriora sic : fideles per oQlcium 
eanioniiii id est praedicatorum in unum convene- 
nint ad laudandum Dominum ; ne igitur aliqua prae- 
Miraplio sobrepat, dicamus : Kyrie eieyson^ inutiles 
serri sumus, quod debuimus facere fecimus "^. Ne 
rursus propter compositionem melodiarumf nos 
inanis fallada deprimat, dicamus : Kyrie eleyson. Ad 
seqoenlia sic. Oraturus esl sacerdos pro populo; ul 
igitnr ejos oralione muscae moiientes abiganlur ", 
ulmenseJQS serenetur; ut cum Deo digne loqua- 
cur, ul ei si mente non oraverit, Dominusin futuro 
non irascator, sed miserealur, praenntlimns ante 
orationem Eyrie eieyson. Simiii ratione prxmittitur 
anle Dominicam orationem in cxteris ofliciis, ut in 
malotinali el vespertinali synaxi, et repraesentaliir 
laosEcclesiae de gentibus, quae primitivam originem 
iraxil a Graecis. 

Ad bsc, cboro Ucenle, Gioria in excelsis Deo, 
solus sacerdos alle incipit, ad orientem conversus ; 
quam populus concinendo recipit iaetabundus. Nam 
dom mediom silentium tenerenl omnia **, veritas 
laiibulom iegis elTugiens, de terra orta est '^ ; qus 
sob bominibus bonae voluntatis pacem cum Deo el 
angelis dedit *', el gloriam angelorum restituit "*. 
Unde populus ad insUr angclorum in laudes ipsius 
Okrisli, qui esl ipsa Veritas, perstrepit laeUbundus ; 
non Uroen in ipsa Christi nativitate £icU est pax, C 
▼el reconciiiatio , nec angelorum restilutio, scd 
pneoccupatio esl; quia, nato Christo, jam accensa 
est locerna, per quam aetema invenlura est dracb- 
mam perditam Sapientia '^. Sed rationabiliter boc 
in loco canUlur, unde mox transituros est episco- 
pos ad partem altaris dexteram, significans Iransi- 
tom Jeso Cbristi de morte ad vitam, qoo transitu 
animas sanctonim copulavit consortiis angelorum. 
Unde facu est gloria Deo in excelsis et in terra pax 
bominibus; quia sub eodem Domino terrenis coele- 
siia copolanlur ; vel ideo solus 8acerdosincipit,quia 
aolns angelns in nativitaie Domini bunc bymnum 
incipit el mililia coelestis exercitus congratulando 
concinil *^ Incipiens autem sacerdos se convertit 
ad orienlem, eo quod angelus ab>rienle venit Be- ^ 
Ihleem; vd quia Dominum ad orientem adorare 
solenos. 

Et aitende quod bic solum esl bymnos An-^ 
geliCQS, scilicel GioHa in exceisis Deo, el in terra 
pex kominibus bone^ ro/«nlafti, ei boc prios ad mis- 
sam donUxal dicebatur ; sed Hilarius, iaudamus te^ 
eicslera, quae sequuntur adjunxit, el merito quae 
soni laudis adjecit, nt bymnus esse laudis ostende- 
relor; qnod ex evangelica lectione perpenditur, ubi 
aii: f FacU est cum angelo mullitudocoelestis,lau- 



LIR. 111. 98 

dantium Deum, el dicentium : Gloria in excelsis 
Deo **, i el boc tolum quod referunl, quod Hilarius 
ad missam cantari instituit. Sunt qui dicuut quod 
Thelesphorus nocte Untum nataiis Domini ad mis- 
sam a se ipsa nocte instilulam cauuri instituit, el 
in eo ad angelorum verba, quaesequuntur adjunxit; 
Symmachus vero, ut in festivis cantaretur adjecil. 
Et aiunt quidam non esse canlandum in missa, nisi 
in boraiertia ; quia tunc Spiritussanctussuperapo- 
stolosdescendit, et eos gloria etexsulutione replevit 
"; verum et in nocle Domini est canUndus; quia 
tunc prius auditus est, et in Sabbatis Paschae el 
Pentecostes , quia baptizaiis perdita gloria re.sUu« 
ratur. 

floc bymno finito, sacerdos ad dexteram trans- 
ilurus ad populum se convertens, ait : Dominus vo- 
biscumy vel : Pax vobis. Ha:c salutatio : Dominus vo- 
biscum, sumpta est de libro Rutli *^, ubi lcgilur quud 
Booz dixit messoribus agri sui : i Dominus vobis- 
cum. I Melius sumitur a Paralipomenon, ubi regi 
Asa, el populoqui secura collectus erat ad praelium, 
dixit sacerdos : i Audf» rex Asa, et omnis popuius 
Juda, et Benjamin : Dominus vobiscum» qui colie- 
cti estis ejus facere voluntatem **. i 

Saluuvii etiam angelus G^eonem, dicens : c Do- 
minus tecum **, i et periinet baec salutatfo minori- 
bus sacerdotibus ; altera vero, scilicet : Pax vobis^ 
quas sumpU est de Evangelio *^, pertinet ad episco- 
pos, tum quia specialius sunt vicarii Jesu Christi, 
qui post resurreciionem hac usus est ad apostolos 
salutatione. Chirographo namque pacis inter ange* 
los et homines in sua morte compacto, resurgens a 
mortuis **, ipsum pacis chirographum promulgavll 
dicens suis : c Pax vobis ; » qooetiam verbo usus esl 
dispensator Joseph ad fratres ejos [suos] **; tum qula 
Novum Testamentum dignius est Veteri. Cui popa« 
lus : Et cum spiritu tuo. Orat populus, nt Doroinos 
sit cum spiritu sacerdotis, qui faciat eum spirito 
orare , et mente, menlem enim etiam nomine>piri- 
lus intelligimus ; orat enim tantum ore, qui lantom 
verba pronuntiat; oral ore et spiritu, qul verba pro- 
nunliat, et interpretationem discernit '*. Orat ore, 
spiritu et mente, qui verba profert, discernit, et ad 
Deum el ccDlestia refert ; et est hasc responsio sumpu 
de Apostolo, scilicet de secunda Epistola ad Timo- 
Iheum, ubi dicitur : c Dominus Jesus Christus sil 
cum spiritu tuo ^*. » 

i Ex his mutuis salutationibus innuitur quod 
sacerdotis et populi debet esse unus aifecins ; 
el vide quod cum sacerdoti respondeat cborus : 
Cum spiritu tuo , nunquam sacerdos dicit po- 
pulo : Dominus tecum, ut angelus Gedeoni, sed 
vobiscum, unde sutuit Sother papa ut nullus missam 
celebret, nisi saltem sit tcrtius. Exinde ad aUare 
conversus orat, manus elevans ad insur Moysi ^', 



■* Luc. 17. " Eccli. 10. »• Sap. 18. »^ Psal. 84. 
•Mbid. "Act. 2. "^ C^p. 2. "HPar. 15. •• Judic 
45. '• lCor. 14. '' nTim..4. " Exod. 17. 



»• Luc. 2. »• Joan. 14. •• Luc. i5. •* Luc. 2. 
6. " Luc. 24 ; Joan. 2J>. •• Rom. 6. •• Gcn. 



M * SICARDl CREMONENSIS EPISCOPL 100 

ye\ Salvaioris in crucc pendeiilis. Orans aulcm, et A dabit yobis*\ > Ipsc enim mcdiaiorcst Dcict bo- 



alios invitans orare, dicit : Oremici. Universalcro 
colligit ad se Ecclesiam, vel ut syndicus univcrsita- 
tis loquens sub persona multorum ; quod sumptum 
est ab antiquiute. Antiqui praemisso Oremus, sub- 
jungebant communiter orationem. Orat autem in 
dextera parte, quia Christus a mortc transivit ad 
vitam '* ; per quod de exsilio nos reducet iii patriam ; 
unde quidam diaconorum stant post episcopum, 
quasi orantes, ut eum scquantur usque ad mortem, 
ct cum co traRseant ad vitam aeternam. Major autem 
pars in dextera parte moratur allaris, et minor in 
sinistra, quia utramque petit Ecclesia, et tempora- 
lem scilicet benedictionem, et aeternam, ut ibi : Sic 
transeamus per bona temporalia ut non amittamus 



roinum ", per quem a Patre benelicia impetrarous, 
sicut per mcdiantem crystallum a longinquo solc, 
in subjectam escam ignem coelitus mutuamur. 
Forma vero terminandi orationes haec est: si fltser- 
mo ad Patrcm , et nou sit ibi expressa mentio da 
Filio nec de Spiritu sancto, concluditur : Per Domi' 
num noitrum Jesum Christum Filium tuum^ qui te- 
cum vivit et regnat in unitate Spirilus sancti^ Deus^ 
per omnia scecula sceculorum ; si auiem fit ibi mcntio 
de Fiiio, concluditur : Per eumdem Dominum no- 
itrum, etc. ; vel : Qui tecum vivit et regnat, etc. ; vcl 
Dominum nostrum^ niiDeui quisalutis astemcB; vel : 
Jesus Christus^ uiiQ Coena Domini:/pse tibi. Si au- 
lcro fit ibi mentio de 'Splritu sancto, additur : In 



asterna, Ilaec oratiosignificalbenedictioncm, quacoe- B unitate ejusdem Spiritus sancti^ etc. At si oratio di- 



los ascensurus discipulis l)encdixit ^^ ; et attende 
qnod oratio dicitur ab orando ; quia bona corporis 
et animx, praesentia et futura orantur. Orat enim 
sacerdos pro bonis ut adsint, pro malis ut absint ; 
dicilur et coUecta, quia sub ea populus colligitur, 
et petitiones populi in unum coUiguntur, ut per sa- 
cerdotem ad Dominum rereranlur, Proprie tamen 
collecta dicitur, qu» in proccssionibus sub collecta 
multitudine legitur, vel ad pprtas civitatum, vel ad 
eompita viaruro, vel ante januas eccicsiaruro ; et 
debet dici una oratio, sicut una epistola et unuro 
evangeliuniji propter fidei unitatero ; quia unus 
Dcus, una ' fides, unuro baptisma '' ; sed ex Pa- 
truro institutionibus quandoque dicuntur tres, vei 
quinque, vel septero. Praeter bos nuroeros, alius est 
non dico reprebensibiUs, sed extraordinarius. Tres 
dicuntuT propter sanctam Trinitatem; vel quia 
Christus ter oravit, dicens : i Pater, si fieri potest, 
Iranseat a me calix iste '*. > Quinque dicuntur, 
propter quinquepartitam Domini passionem, quae in 
quinque vulneribus est consumroata. Septero dicun- 
luryproplersepteropetitiones Doroiuicae orationis '^, 
quarum numeruro excedere praesuroptuosuro est; 
▼elpropter septero dona Spiritussancti ^*. Paresnon 
sunt dicendae, quia i nuroero Deus imparc gaudet. i 
Duas tameu, si festivitas occurrat in dic Dominico, 
Romana permittit auctoritas , quae duas ad missam 
Katalis Domini dicendas instituit, et in festo Om- 
nium Sanctorum, sic etiam et quatuor in memoria 
Jnnocenturo. Ouotcunque dicantur, soia priroa et 
ultima conclusione debita terminentur. Orationes 
ex roaxiroa parte, ad Patrero diriguntur, et per Fi- 
lium iu sancto Spiritu concluduntur, ac si dicat: 
Pater, exaudi per Filiuro tuum, qui boc vult et po- 
test; vult quia vivit, potestquia regnat ; vivit, in- 
quam, et regnat tecum, in unitate Spiritus sancti ; 
non vivit nec regnat ut tyrannus, spiritus iniquila- 
tis, sed vivit et regnat Deus spiritu benignitatis, et 
mcrito per FiUuro conciuditur oronis oratio; quia 
iieroo vadit ad Patrem, nisi per ipsuro ", el quia 
dixit : I Si quid petieritis Patrem in nomine meo. 



, '• Rom. 6, '^ Luc. 2i. 
•^ I Tiiu. 2. «^ Joan. i4. 



'■ Eplies. 
•' Ejiiics. 5 



'Malth 



rigitur ad Filium, concluditur : Qui vivis et regnas 
cum Patre in unitate Spiritus Sancti, etc. ; vei : Qui 
€um Patre vivis et regnaSy etc Yef um si oratio diri- 
gitur ad Trinitatem, concluditur sine personaruu 
aliqua distinctione, sic : Qui vivis et regnasy Deus^ 
per omnia swcula sacutorum^ ui: Placeat It6f, sdncta 
Triniiast obsequium servitutis meae^ ct : Suscipe^ san- 
cta TrinitaSy hanc oblationem, Ycl convertat orator 
serroonem ad se, vei ad populos dicens : Quod ipse 
proBstare dignetur^ sicut etiaro concluditur in bene- 
dictionalibus orationibus, in quibus ad popuios ser • 
mo dirigilur. Quxrilur dc bis orationibus Adventus, 
ut : Excita^ Domine^potentiam tuam et veni. 

^ Solutio : Tres sunt adventus : primus in carne, 
secundus in mcnte, tertius in magestate; in his 
agitur de secundo adventu ; quare serroo dirigi po- 
test ad Patrero, vei ad FUiuro ; dicit eniro : c Filius 
ego et Pater, ad eos qui servani prsccepta mea, ve- 
Dierous " ; > Vel de priroo, vel de tertio potius in 
eis oralur adventu ; praecedentes eniro patrcs Doroi- 
nuro Patrero dcprecabantur, ut Fiiiuro roitteret ; aut 
FiUuro, ut ad redirocnduro veuiret. Modcrni vcro 
petuntPatrero, utFiliuro roittat; velFiUuro, ut ipse 
Filius ad judicanduro et rerouneranduro veniat ; 
ideoque fere in oroni oratione adventus concluditur : 
Qui tecum, vei qui vivis, vel etiam ad Trinilatem scr- 
mo dirigitur. 
Quaeriturde hsiQ or^ilone : Fidelittm^Deus^omnium 

D conditor, etc, redemptor cniro proprie Christus 
est. Respondeo : Ad Patrero serroo dirigitur. Tota 
eniro Triuitas est Dcus, oroniuro conditor et redcm- 
ptor ; uaro Deus oronipotens, roisericors, aetcrnus, 
sempiternus, Ucet sint cssentiaUa nomiua, tameii 
personaliter ad Patrem significandumsaepius in ora- 
tionibus ponuntur. 

Quaeritur et de iUis in quibus sermo dirigitur ad 
capuf.Ecdesiae, si qua reperiatur, caput enim Kc- 
clesiae Cbristus est >*. Respondeo : Similitcr ibi ad 
Pairem sermo dirigitur ; tou enim Trinitas est ca- 
put Ecclesiae. In exorcismalibus orationibus dicitur : 
Per eum qui venturusestjudicare soeculvm, etc.,quqd 

26. "Malih. 6. ^Msa. ii. »• Joan. i4. "Ibid. 



101 



MITRALE. — LID. IIL 



109 



qnanto ciio diabolas audil, fugit, jadicium ignis A est, ut praedixlmus, dc Chrisli nativilatc liymnus 



tiinens;'siiniliter quidam volucrunt csse dicendum 
ID orationibus defunctorum, sed usus in aliquibus 
conlradicit. Per omnia scccnla saculorum dicilur, 
quia se sequuntur ; aliis enim discedenlibus, alia 
soccedant. 

Ad oratlonem respondct populus : Amen. Quod 
cnm sit Hebneum, Latine sccundum Ilieronymum, 
patj secundum Aquilam fideliter^ sccundum quos- 
dam,rertiminterpretatur ; utin Evangelib :.c Amen,i 
id est Gdeliter, Tel verum i dico vobis '^ ; > Ghri- 
stus ctiam dicitur Amen, ut in Apocalypsi '* : c Haec 
dicit amen, Christus, tcstis Adelis,» sed in oralioni- 
bos pro /!al, accipitur, ac si dicatur : Fiat nobis 
quod oras. Post ba^c scdet opiscopus innuens Chri- 



angclorum ; laudes et conccntus chori, est aggra* 
tulatio pastorum. Salutatio et oratio est nobis salu- 
taris Chrisli operatio. Tota cnim \ila Doniini, et 
omnis ejus actio, pro nobis fuit oratio. Ilic est fu- 
mus aromatum, qui manu angcli ascendit in con- 
spectu-Domini **• In diebusenim carnis sux, sicut 
ait Apostolus *^, preces et supplicationes oflerens ad 
Deum exauditus est pro sua reverentia. Orat ergo 
sacerdos ; quia Christus pro nobis oravit et orare 
monuil, etdocuit ; orat igitur in dextera,f quia Chri« 
stus Judaeos docuit, ad quos a Paire missus fuit, 
unde : c Non sum missus nlsi ad ovcs quas peri- 
erunt domus Israel^.i Unde quidam : c Dcxtcra Ju- 
daeos, gentiles lasva figurat. i Et ila bucusque omnia 



sii ascensionem, et ejus sedcm ad dexteram Patrjs ; B fuerunt in canlu et opere. Unde mos inolevit, ut 

usquc ad icctionem in ecclesia non sedeatur ; quo- 
niam aggratulationi de adventu et operibus Chrisli 
pra^cedens officium deputatur. Ideoque in Romano 
dicitur ordine, ut pontifex non sedeat, quousquo 
post primam orationem dicatur : Amen, Pontifex 
enim Cbristum significat venientem et operanteni ; 
caDteri vero eos rcpraescntant, qui praeibant, seque- 
bantur ct obviabant **. Qui ergo Christum comitari, 
vel Christum dcsiderat suscipere venientem, non 
torpeat, sed Christum suscipiat vententem, cantans 
cum prophetis Christum praenuntiantibus , orans 
cum Anna et Simcone Christum desiderantibus, 
exsullans cum angelis et pastoribus venienti aggra- 
tulantibus ^^*. Vel scquatur Dominum cantans cum 
pucris clamantibus : c Hosanna filio David * ! » 
plorans cum Maria dicente : c Domine, si fuisses 



cum eo quidam sedent, per quos Christi membra 
iDtelligirous, in pace jani quioscentia, de quibus 
Apostolus : c Consedere fecit in ccelestibus in Chri- 
sto ** ; > aut eos, quLsedcbunt super sedes duode- 
cdm, judicantes duodecim tribus Israel ". Per eos 
vero qui stant, intelligimus Christi membra adhuc 
in certamine posita ; sedens autem Dominus in alta 
coelorum **, custodit civitatem suam '* ; et vicarius 
sedens in loco eminentiori, superintendit populo 
soo, et quasi vinitor, custodit ' vincam suam, ut 
reddat tinicuique secundum opera sua ***. Quo se- 
dente, cereostata mutentur de locis suis in ordine 
anius line» a primo usquc ad altare. Consuetudo 
ista est quarumdam ecclesiarum, ut notctur, quod 
de plenitudine Christi omnes accipimus *\ in spi- 
ritus unitate, sed gratiarum varictate. c Divisiones 
enim gratiarum sunt, idem autem Spiritiis ** ; > 
Spiritus enim a primo cercostalo, id est a Christo 
procedcns , et usque ad altare, id est electorum 
corda perveniens alternatim, in membris dona va- 
riat gratiarum ; et memento, quod cereostata in 
terram deposuerunt acolythi : quia post pcracta 
praedicationis officia per humilitatem agnoscunt, 
quod suntpulviset cinis, sicut dixit Abraham : cLo- 
quar ad Dominum uieum, cum sim pulvis et cinis 
*'. > Numerus cereostatorum rfon excedit septena- 
riuro ; quia septiformi gratia tota illuminatur Eccle- 
sia. Tel aliter ab hujus partis exordio. Nam Christi 



hic, frater meus non fuisset mortuus' ; > orans cum 
Chananaea dicente : c Domine, misercrc mci, filia 
mea male torquetur '. > 

CAPUT IIL 

DE SECUNDA PARTE MISSiK 

cAudivitetlaetata esl Sion^> Sedcntcsaccrdote^Ie- 
ctor lectionem recitat, populus circurosedet, ciiorus 
cantus resonat. Tribus horis sacerdos sedet in missa, 
dum iegitur cpistola^ dum graduale, et dum cjon^ 
cinitur, alleluia; quia Dominus dicitur tribusdie- 
bus in lemplo sedisse ' ; Yel sacerdos sedet semel, 
id est continuo. Eo sedente, ista celebrantur ; quia 



processio est egressus ejus a Patre ; inclinatio est D Christo a Patris dextcra residenlc , praedicator 



ejus exinanitio : c Inclinavit enim coelos et desceii- 
dit '\ > cum se formam servi accipiens exinani- 
vit ••. 

Introitus antiquorum Patrum de adventu Domini 
desigoat dcsiderium ; versus, vaticinia ; iteratio, 
SQspiria; Cloria Patri, laudes ; Kyrie eleyson, eorum- 
dem preces ad hoc mnltiplicatas, ut sanctae gratia 
Trinitatis, per adveiiUim Christi eos agminibus an- 
gdorum distincti? novies sociaret. Cloria in excelsii 



roundo Scripturas intonuit, et populus obcdivit. 
Et altende quod leclio dicitur a legendo, debet 
enim legi et non cantari ; epistola dicitur ab epi 
quod esl supra^ et stola quod est rNtiito ; quia sicut 
prophclix sunt super legem, sic sunt epistolae su- 
per evangelium missae, iunde non solum cpistoiae, 
sed loco cpistolarum prophetiae leguntur; ambae 
namque sunt panniculi Jeremiae *, ambae stabula- 
rii super erogationes ^, ambae iegum supermissio- 



*^ Blallh. 5, etc. " Cap. 2. «• Ephes. 2. •' Mallh. i9. •• Act. i ; Hebr. i. »• Psal. 126. 

•• Malth. i6; Rom. 2. •' Joan. i. •' I Cor. 12. " Gen. 18. «^ Psal. 47. •• Phil. 2. •• Apoc.8. 

•'Hebr. 5. •• Matlh. io. »• Mattli. 2i. »" Luc. 2. ' Mallh. 21. » Joan. 1 1. » MalUi. 15. ' Psal. 96. 
• L^ic. 2. • Jer. 58. ' Luc. iU. 



105 SIGARDl CREMONENSIS EPISGOPI 104 

nes, sed illae ¥6(6148, istx novae. Cpistola igitur A cti Spiritus adsit nobis gratia, Et dicitur graduale 
est vicaria legis et prophetiaram ante sanctum evan- 
geliuro, praeconis gerens oflicium. Praecessit itaque 
lex Evangelium, sicut praeco judicem, timor clia- 



ritalem, initium perfectionem , actio contempla« 
tionem, quae, quamvis saepe de scriptis apostolicit 
assdmatur, iu eo tamen gradu est, ac si semper 
de lege vel prophetarum praeconio sumeretnr; 
semperenim praecursionem llgurat, moralitatem et 
actionem insinuat, et tantum distat ab evangelica 
majestate, qumtum actio a contemplatione, servus 
a Domino, praeco a judice, legatus ab eo qui mi* 
sit illum. Quapropter cum epistola legitur, sine 
injuria sedemus, sed dum Evangelium audimus, 
DomlnOt demissls vultibus, reverenter assistimus. 



a gradibus, io quibus cautatur, vel quia gradatim 
canitur : idcm quoque responsorium dicilur, quia 
respondet praedictioni, vel quia illud incipientibut 
respondet chorus, vel quia respondet versui. Ver- 
8us autema vertendo|, quia vertilur ad responso- 
rium. Tractus a trahendo , quia iractim cantatur» 
cujus ad ipsum vertitur versus; alleluia laudate 
Deum ; allelu, taudate; ia, unum est de deccm no- 
roinibus Domini, de cojus versu ad alleluia reverti- 
mur, et revertentes neumis utimur. Est autem dif- 
ferentia inter neuma neumae, et pneuma pneuma- 
tis; neuma neumae, jubilus; pneuma pneumatis 
est Spiritus Sanctus. Sequenlia vero diciiur , quia 
neumam jubili sequitur, et dicitur sequentia se- 



Usus vero sedendi, a Yeteri Testamento assumi- ^ quentiae , et hic et in Evangelio, quam et prosam, 

tur, sicut in Esdra legitur ' ; quidam tamen slant 

cd Epistolas PauU *, eo quod suam praedicalio- 

nem Evangelium nominavit. Vel Epistola spiritua- 

liter significat praedicationem Joannis Baptistae pras- 

cursoris Domini, vel doctrinam septuaginta duo- 

rum discipulorum quibus ait : c Messis quidem 

multa, et operarii pauci ** ; i vel significat lecior 

omuem scribam doctum, qui de thesauro suo pro- 

fert nova et vetera '^ Unde utriusque Testamenti 

recitat lectiones ; vel signiiicat Christum, qui ape- 

riens codicem Isaiae legit : c Spiritus Domini su- 

per me **. > Rurtus vide quia, sicut non permit- 

titnr ulli nlsi sacerdoti roissam celebrare» evange- 



id est longam etiam appellamus. Sicut per episto- 
lam iutelleximus Joannis praedicationem ; sic quo- 
que per graduale, apostolorum intelUge praedica- 
tionem ; et per Aileluia, cum devotione et praedi- 
catione laetitiam. Quidam vero per lectionem Vetas« 
per cantum Novum accipiunt Testaroenturo : sic- 
ut namque Novum suavius est Veterii sic cantus 
fiuavior lectione. Sanius, vero cantus epistolas co- 
mitantur quoniam praedicationes praedicatorum 
tecuta sunt gaudium Ecclesiae, Deo laudes et prae- 
conia !de credentioro conversione ; quia per gra- 
duale conversio de Judaeis accipitur ; per versum, 
conversio de gentibus intelligitur ; per alleluia 



lium legere nisi diacono ; sic nec debet epistolam p utriusque in lide laetitia figoratur. Sequentia vero 



quisquam legere, nisi fuerit in subdiacouaU offi< 
cio, cujus est offlcium ia sinistro brachio portare 
manipulum» fimbriis adornatum. Quia si secun- 
dum Joannis Baptistae praeconium, hic praeco et 
ejus auditor securim judicii, quae posita est ad 
radicem arboris pertimuerit, et dignos fructus pce- 
nitentiae fecerit ^*, cum perseverantia bonorum 
operum, manipulos justitiae reportabit, de quibus 
in Psalmo : i Venientes aatem venient cum exsul- 
latione portantes manipulos suos '^. i Fimbria 
namque manipuli, et cujusque sacrae vestis cum 
fiit ultima pars vestis, perseveranUam et bono- 
ram operum completionem significat. Post episto- 
lam, chorus cantu resonat graduale, tracium 



canticum desigitat victoriae. Unde plausum victo- 
rutn cum neumis imitatur; hanc exsultationem 
praefiguravit lympanislria M^aria, qux victoriam 
Uberato populo recitavit, dicens : c Cantemus Do- 
mino ^'. » cum qua et populus jubilavit. Morali- 
ter vero, et hodie gradualia canimus, dum in la« 
mentis puenitentiae liberamur, et de virtute in vir- 
tutem ^* gradiri conamur. Hic enim canlus ad poe- 
nitenti^epertinetlamentum, etlaborem operantium. 
Inde est quod adeo gravis est, quod illum ex- 
cellentioribus efferre vocibus non susUnet usiis. 
lude quoque est qaod diebus Pentecostes de officio 
toUitur , quia tunc felix in regno et quiete status 
Ecclesiae praefiguratur. Inde etiam est, quod can- 
Alleluia, cum versibas, neumis et sequcntiis. D tor similis illi qui in valie plorationis positus *% 



Usas eUam cantuum ut in Esdra legitur, origi- 
nero traxit a Veteri Testamento ; graduaUa, tra- 
ctus et alleluia, Arobrosius et Gregorius et Gela- 
sius composaerunt et ad roissaro cantari statu- 
erunt. Hieronjrous taroen ait, quod aUeluia dice- 
retar in roissa, tractum esse de Hierosolyroorura 
Ecclesia. Nocberus, abbas Sancti GaUi, prius se- 
qaentias pro neurois ipsius allelaia composait, et 
NicoUus papa ad missam cantari concessit, sed 
et Uermanus Contractus, qui fuit inventor astro- 
labii» fecit : Hex omnipoten$f Die hodicrnaf et Son- 



ascensiones tamen in corde suo disposuit, et poc- 
nitentiae ploratum, et huroilitaUs graduro, etascen- 
sionis initiuro, loco innuit, cum ad gradum in- 
ferior eo, qui concinit alleluia^ persisUt. Inde 
quoque est quod et in gradibus cantatur, et a gra- 
dibus derivatur ; quoniam posnitentes et aclivi pro- 
ficiunt in gradibus virtutum, duro quae audierunl, 
operibus iroplent. Nam in Jeclione audilores pa- 
tcantur» sed in cantu quasi aratio compunctionis 
corda conscinduntur; habet enim musica natura- 
lero quamdam viro ad flcctcnduro animum, sicut 



•lEsdr. 10. Ml Tim. 4. »• Luc. 10. " Matth. 13. » Luc. 4: Isa. 01. »» Mallh. 5. »^ PsaL 
m. » Exod. i5. »• Psal. 83. " Psal. 84. 



m 



MlTRALE. — UB. III. 



106 



Boeiius ait. Traetum canimus, quia in lioc itinere A dandam inviiant. Alii auiero pueri, qui graduale 
bboramos. De tractibus inferius plenius proseque- 
■or; hic tamen scias hoc inieresse, inter respon- 
soriam et tractum, quod est inter columbam ct 
tnrtorem . 

Responsorium assimilatur columbae, quae gre- 
gatim Tolat et gemit, et signiiicat gemitum aclivae 
\it« ; tractus tcto turturi compar&lur, qune singu- 
lariter Tolat et gemit, ideoque denuntiat gemilum 
coDtemplatiyau Gum in al>scondito Patrem oramus 
**, Curtureni offsrimus. Sicut Moyses qui solus 
montem ascendit *•; cum rero dicimus : i Venlie, 
adoreroas, et procidamus ante Deum '^, > colum- 
has ad altare portamus. AUeluia canimus, quo- 
uiam ad laudes angellcas in hoc itinere festinamus; 



in gradibus cantant; hi sunt aciivi pueri de virtHle 
in virtulem '* in charitatis gradibus ascendentes, 
qui dum graduale inchoatur» alios ad compunetio- 
nem invilaiit ; dAm versus concinunl, ad se rcd-* 
euntes suas cogilaliones attendunt; duni rursus 
graduale incipiunt, bonum certamen ccrlasse *' 
et cursum insinuant se consummasse; qui primo 
non alte voccm eievant, versum post modum can- 
tant : i Qui enim voluerit luri im sedificare prius 
sumptus cogitet *^. i In rcpetitione vero jam non 
umentes, versum fiducialitcr voce exaltanl. Alii 
sunt perfecti viri, qui alleluia, vel tractus in pulpi- 
tig concinunt, hi sunt contempialivi, carnem aflli-' 
gentes •', mente exccdentes •* ; quorum conver- 



%crsas, quoniam sic euntes, laborantes, feslinanies B salio est in coelis ••. i Non est hominum sed an- 

gelorum. Sequcntia vero non illi soli decantant, 
scd chori communitcr jubilanl, quoniam jubilus 
seternus, ineffabilis communis erit anfl[elis et ho- 
minibus. 



ad Dominum reverlimur ; unde et versus cantantes 
ad orientem nos convertimur ; et attende quod alle- 
luia, prlus sommotenus dictum, praesenlis conlem- 
plationis gaadium repraesentat, sed postea repeiitum 
com jubilo gaadium designat seternum, et tam an- 
gelonim quam bealarum animarum convivium. 
llnde et hoc Hebraicum nomen in ofllcio remanet 
pcregrinom ; qaoniam gaudium illud peregrinatur 
ah hac Tila, et nosa Domino peregrinamur*^ Con- 
grae igitur post gradoale cantatur , quiapost actio- 
nem sequitor contemplatio ; post luctum poeniten- 
tix, canticum ^laetitix; post irriguum dilationis, 
magnitudo consolationis ; quoniam : c Bcati qui 
lagenty quoniam ipsi consolabuntur **; > et : c Qui 



CAPUT IV. 

DE TERTIA PARTE mSSiC. 

Pnedicans pra^xeptum Domini constitutus est in 
nioute sancto ejus •^ Ilic Cbristi et apostolorum 
praedicatio insinuatur : c ViJens enim Jesus tur- 
bani, asccndit in montem, et aperiens os suum, 
docebal eos •*. i Ilanc praedicationem praefigura- 
vit Moyses •*, qui ascendit in montem, et acci- 
piens Itabulas et benediciionem , populo mandata 
proposuit. Ilanc etiam repraesentamus cum diaco- 
nus benedictionem a pontifice petit; coi pontifex 



seminaot in lacrymis, in exsultatione raetent «•. i C ^^^^^^^^ Diaconus, et non alterius ordinis Evan 



Congrue quoqoe in alleiuia jubilamus, ut mens 
illue rapialur, obi c sancti exsultabunt in gloria et 
belabuntur in cubilibus suis *\ i quod gaudium 
nec potest verbis exprimi, nec omnino taceri ; non 
exprimitur propter magnitudinem : non tacetur 
propter amorem. Seqoentiam canimus in jubilo, 
qaia Deom videbimus cum ineffabili gaodio. Uiide 
habet verba inositata et laudiflua; quia illud 
gaodiom est mortalibus incognitum, ubi est habi- 
taUo sicot omnivm laekantium **. Quaedam eccle- 
siae sioe Terbis sequentias neumizant, eo quod 
ibi non crit Terborom significatio necessaria uhi 
patebant eorda singulorum, singulis vitae intuen- 



gelium legat ; quia diaconus miniiter interpretatur. , 
Christus autem cum Evangelium praedicavit, mi- 
nister fuit. Unde : c Non veni ministrari sed mi- 
nistrare ". i Diacono pontifex benedicens, ait : 
Dominu$ sit in corde tuo et in labiii tuis. Intendat 
ergo diaconus ut cor concordet cum labiis, ne in- 
fructuosa sit oratio sacerdotis ; proiude per manus 
sacerdotis munilur signo crucis, ac si dicatur ei : 
Dum praedicaveris, passionis Dominicae non obli- 
viscaris. 

Diaconus enim iste ordo est apostolicos, coi 
Dominus bcnedixit, cum dedit eis Spiritum san- 
ctum ••, et misit ad prasdicandum per universum 



tibos iihrom , vel qaia verba non sufiiciunt ad p mundum •». Ilanc benedictionem non accipit sub- 

diaconus ; quia legisiatorem et prophetas Deus in« 
visibiliter misit; aposlolos autem et evangelistas 
factus visibilis visibililer misit et docuit. Diaconus 
de altari accipit Evangelium; apostoli enim de al- 
tari evangelium acceperunt, cum praedicantes pas« 
sionem Domini evangcHzaverunt. Vel altare, in quo 
ab initio usque nunc jacuit evangelium, est Hie- 
rusalem, unde legem evangelicam susceperunt; 
quia de Sion exivit lex et verbum Domini de Hie- 
rusalem ^ ; unde cum notus fuisset Deus solum- 



iUod exprimendum. Unde quae vox, quae poterit 
tingoa retexere, quae tu martyrilHis munera prxpa- 
ras; qois possit narrare quod in cor hominis non 
ascendit *•. Unde Pauliis ait : * Quod vidit er« 
qaae non licet homini loqui ** ; i unde cum ad 
allehiia seqoitur jubilus, non cst sequenlia neces- 
saria, nec econtrario. Et quldcm ista canentium 
alii sont cantores, qui cantus in choro voce ma- 
gna distriboont, qui sunt rectores Ecclesiae, qui 
Deom laudaot et alios verbo et exemplo ad lao- 



" Matth. 6. " Exod. 24. «• Psal. 9i. •* II Cor. 5. " Malih. 5. •• Psal. 125. •* Psal. 149, 
w PsaL 8(1. •• I Cor. 2. " 11 Cor. 12. •• Psal. 85. •• II Tim. 4. •• Luc. 13. •• 1 Cor. 9. • •• U Cor. fi. 
»• Pbil. 5. •* Psal. 2. •• Matth. 5. •• Exod. 24, »» MaUh. 20. •• Joau. 20. »• Marc. 16. *• Isa. 2. 
Patrol. CCXIII. \ 



107 SICARDl CliEMONEiNSlS EPISCOPI lOS 

inodo in Judea ^S racliim est adniirabile noincn A praedicaverit '*, vel quiadixit: i Quod in aure audi- 
ejus in univcrsa lerra " ; vel aliarc Judaeos signi* stis, praedicaie super lecla"; i vel quod praece- 
flcat, a quibus transferlur regnum Dei, et datur pta sublimia dedit^ In hoc autem quod evange- 
genti facienti rruclom ejus ^*. Diaconas Evange- lium in altiori gradu legitur quam epistola, in- 
yiium insinistro brachioportat, quia sinistra prae^ nuitur quod apostolica dignior cst legali doctrina 
sentem vitam praefigurat in qua debet evangelium et evangelica excelleniior apostolica; quod se adl 
praedicari. Nam in futura scientia destrueiur *S id austrum evangelium lecturus veVtit, inde est quia 

sponsus cubat in meridie ", et Ecclesia in omni 
fervet amore; vel quod in bac parte viri stare so- 
lebant, quibus debcnt spiritualia seminari : per 
viros enim spirituales intelliguntur, et per austrum 
'^* bpiritus sanctus accipilur. Quidam vero, ut pene 



id 
est non erit opus magistrali doctrina. Diaconum 
prsecedit subdiaconus cum pulvillo ; quia ad omne 
quod legitur evangelium Icx competens suggerit 
testimonium, vel pulvinar cst suavitas et dulcedo 
mandatorum Dei, dc qua Propbeta : c Parasli in 
dulcedine tua paupoi i Dcus ^' ; i el alibi : i Quam 
dulcia faucibus meis eloquia tua ^*, unde, evan- 



in omnibus ccclesiis velus obtinet consuetudo, se 
ad aquilonem convertunt, ubi feroiuae sunt, quae^ 



[I 



gelio lecto, liber evangelicus supcr pulvillo porta- ^ carnales signilicant , et aquilo significat fideles : 



tur ; quoniam Ecclesia i in auditu auris obedi 
vit ^', > et verbum suaviier in corde suscepit, cu- 
jus anima liquefacta est, ut dilectus locutus est 
ci ^*. Duo praecedunt acolytlucum candelabris et 
candelis, et unus cum thuribulo ; hi sunt Moyses 
et Helias, inter quos ut sol Dominus io moute 
refulsit ^*, vel apostoli, quos binos Dominus ad 
praedicandum misit ". Quandoque tamen ut in pro- 
festis, unus tantum pr«ecedit acolylhus cum ccreo. 
Hic est Joannes Baptista, qui fuit verbi lucerna 
*' ; prascessit enim Christi primum adventum ; crgo 
duo sigoificare possunt Henoch et Eliam, qui 
praeced^nt secundum". Duo candclabra, duoprx- 
cepta; duae candelae, lex et prophetiae, quxs dum 



carnalibus autem et infidelibus est cvangelium 
praedicandum, ut convertantur ad Christum; vcl 
diaconum ab austro venire, est Filium Dei ope- 
ratione Spiritos sancti carnem assumere. Ad aqui- 
lonem sermonem dirigereestsalutem geniibus,quae 
a calore solis recesserant, et secreta mysteria re- 
velare; vel ad aquilonem legitur, ut aquiloni, a 
quo omne malum panditur *', opponatur evange- 
lica fides, juxta illud : i Cui resistitc fortes in 
fide*^ I Hicest aquilo frigidus, id est diabolus, 
qui flatibus tentationum corda congelat hominum, 
et infrigidat ab araore Dei. ideoque dicitur ei : 
€ Surge, aquilo ", i id est recedc. Si autem evan- 
geUum fuerit ad aliare legendum, in sinistra parte 



evangelium legitur, secundum quosdam in pavi- C legatur, nam ex nunc a dextera fit transitus ad 



mento ponuntur, quoniam legis umbra et prophe- 
tiarum aenigmata, pcr lumen Evangelii, eiiam ab 
liumilibus intelliguntur; quas, pcrlecto evangelio, 
pi'otinusexstinguuntur, quia per evangelicam doctri- 
nam lex et prophetia peniius evanuerunt in lit- 
lera ; vel quia cum veritas Evangelii dcprehende- 
tur, omnis scicntia destruetur /'. ille thuribulum 
porlat, qui odorem suavitatis exiguae praedicans eli- 
cit passionis. Per incensi fumum bona opinio prae- 
dicatoris df^signatur, qui debet esse odor vitx in 
vilam '^, odor agri pleni cui benedixit Dominus ". 
Thuribulum prseccdit Evangelium; qui& bona fama 
operum debet praecedere doctrinam vcrborum. 
Unde : i Jesus coepit Taccrc ct docere **. > Diaco- 
nus ab australi partc ascendcns analogium, id est 
locum ad verba de superioribus destinatum, et sc 
vertcns adausirum, primo salutat populom, di- 
ccns : Dominus vobiscum ; cui populus : et cum 
ipiritu iuo ; Chrislus enim a Behilehem, quae est 
ad ausirum, venit iu Hierusalem. Unde dicitur : 
c Deui ab austro veniet ". > Quod diaconus ascen- 
dii, hoc est quod prxdicator debeat stare in monte 
virtutum, juxta illud : i Supra montem excelsum 
aiiceDde iu *^ i Yel quia Christus in alto monte 



sinistram ; in quo notatur transitus apostolorum, 
qui deJudaeis transierunt ad gentcs, illis rcspu- 
entibus verbum Dei **. Desiccaio namque velamine 
Gedeonis, ros aream irrigavit *', et qui prius dixe- 
rat : i In viam gentium ue abieritis "'^, i postea : 
< Ite iu universum mundum **, i subjunxit ; quod 
lecturus evangelium primo salotat populum, cum a 
susceptione codicis de altari nihil in via dixerit, 
inde est quod apostoli, in via neminem salutabaot, 
sed quamcunque domum intrabant prxdicaturi 
habitantes in ea, primo Ok mandato Dumini snlu- 
labant dicentes : < Pax huic domui ^®; ct reddit 
hac salutatione diaconus auditores attentos ad 
audicndum verbum Domini ; unde se vcrtit a d^eos . 
Cui populus factus altentus et benevolus cordibus 
adversis ad Deum, et vultibus ad diaconum ait : Ei 
cum $piritu /uo. Orat popuhis ul Dominus sit cum 
spiritu praedicatoris, qui facial eum sane praedi- 
care et ad Deum referre. Cumque diaconus addit : 
Sequenlia Sancti Evangelii^ auditores dociles red- 
dit : non quod majestas evangelii dignetur regulis 
oratorum subjici, sed quia quod in homioibus ni- 
titur eloquentia» hoc in Ecclesia sua perficit Sa- 
pientia. Dicitur aulem evangelium nuntium banum 



^«Psal. 7.n. "Psal. 8. *»Maiih.21. **ICor. 45. "Psal. 67. ' ••Psal. H8. " Psal. 17. "Cant. 5. 
** Mailh. 47. ■• Mauh. 10; Luc. 40. »» Joan. 5. " Mal. 4. " ICor. 43. •* H Cor. 2. " Gen. 27. 
•• Act. 4. ■' HalMic. 5. •• Isa. 40. »• Matth. 5. •• Matth. 40. •* Canl. 4. •• Cant. 4. •• Jer. t. 
•• I Pclf. §. •• Cant, 4. *• Act. 15. •» Judic. 6. •• Matth. 40. •• Marc. 46. '• Matth. 10; Luc 



109 



MITRALi!:. 



antonoroaslice, ab eu qiiod est ionum, ct ange- 
lus quod est nuntius. Nuntiat enim vitam post 
mortero, requiero posl laborem regnum post ser- 
Tiliuro!; ▼el ab Epan el Celos^ ut qoidam dicunt ; 
ted idero seosus est. Licet enim ali» •ScriptuKE 
booum annuntient, tamen b»c, quam ore proprio 
Dominus praedicavit, sibi nomen Evangelii vindi- 
cavit. Tilulantur autem Evangclia duplici forma, 
Tel per mitiuro Sancli Evangelii ; sicut in princi- 
piis evangelisurum ; vel pcr sequeniia sancti Evan- 
gelii, et dicitur sequcntia, quia sequilur inilium 
vei prapcedentia. Respondet popuius : Gloria it6i, 
Domine. In Evangelio agitur de gioria Dei et no- 
stra, scilicet quod diabolum vicit, et victor ad glo- 
riam Dei Patris ascendit, quod nos redemit et 
nobis roajora promisit. Audienles igitur Evange- 
lii mentionem, nos ad orientem vcrtimus, et ex- 
daroarous in landem Creatoris : Gloria lt6t, Domine^ 
qoasi dicamus : Quod in Evangelio praedicatur, et 
nos credinius et speramus, nobis proflciat, nobis 
eveuiat, sine line permaneat. Et exinde : c Non no- 
bis, Domine, non nobis, sed nomini tuo i inest, et 
ioerit c gioria '\ > et ita populus glorificat Deum 
qoi roisit nobis Verbum saiutis, c et fecit redem- 
plionero plebis suae ^', i juxta quod in Aclibus 
apostolorumdicilur: c EtgloriOcaveruntDcum^'. > 
Cumque baec dicuntur, tam qui audit, quam qui 
profert, primo cum pollice fronti signum crucis 
imponit, secondo ori, tcrtio pectori. Fronti signum 

'crucis iroponilur, quoniam in.fronle sedes est pu- 
doris et verecundiae. Unde impudicos homines ap- 
peliarous cffrontes, quasi sine fronte. Per hoc ergo 
qood fronti signum crucis imprimimus, oslendi- 
Aus nos non erubescere Dominum nostrum esse 
crucifixom, quod nobis a Judaeis ct gentiiibus im- 
properatur. Unde Apostoius : c Praedicstmus Chri- 
stom Dominum nosfrum crucifixum, Judaeis qui- 
dem scandalum, gentibus vero stuititiam '^; i 
nec erubescere debemus, quoniam qui erubuerit 
Fiiiam in hoc roundo, fiiius erubescet eum coram 
Palreel angeiis in Judicio ^'; in boc quod os si- 
gnamos et peclus , innuimus quod Dominum 
crocifiium et ore confitemur, et corde credimus; 
eorde eniro creditur ad juslitiam, et ore confes- 
tio fil ad salutem^*; igitur in pectoris signo fi- 
des et oris signo confessio, in frontis signo in - 
telligilnr operatio, quasldicat : Signo me in fronte, 
ore el pectore; quia crucem Christi non erubesco 

. sedpraedico etcredo. 

Quamtur quaiiter nos signare debemus, sciiicel 
a slnistra in dexteram, vel econtrario. Quidam vo- 
lonl a sinistra in dexteram esse signandnm , ex hac 
aactoritale ^* : Egressus ejus a Patre, excursus 
usque ad inferos, regressus usque ad sedem Dei ; 
Cbrislus enim a Patre venit in mondum ^S inde 



— LIB. III. HO 

A ad infcros ^», inde -^d sedcm Dei ••. Inclpiens iia- 
que se signare, incipit a superiori parte qu» Pa- 
trcm significat; descendit ad infcriorem, qoaemun- 
dum significal; aiiatcrat a sinistra in dexteram : 
sinislra significat infernum, dextera coetum. Chri- 
stus autem ab inferno ascendit etiam ad alia polo- 
rum. Alii vero a dexlera signanl in sinistram, quia 
Christus veniens a dexlera Patris, dialK>lum, qui 
est sinistra, cruce peremit. Vel ad nos crucis re- 
fertur effectus : c Deus inclinavit coelos, et dcscen- 
dit *S I ut doceret nos, primum quaerere rognum 
Dei, quo quaesito eliam temporalia nobis adjicien- 
tur *' : et ecce transitus de dextera scilicet ad si- 
nistram. Descendit etiam ut nos de terra levarel 
ad coeium, et ecce quod de sinistra transitur ad * 

^ dexteram. Et quidem supradicta tria loca pollice 
signamus, et demum eadem tria tribus digitis com- 
prehendimus, quoniam totain nostram fidem, con- 
fessionem, audaciam, vel operationem ad Deum vi- 
vum et trinund referimus. 

Exinde iibrum diaconus thunficat, signat et os-i 
culatur librum in signo, quasi dical : Uic est liber 
Dei, hic est liber Crucifixi, hic esl liber PaciQci. 
Quidam vero primo signanl librum, poslea sc, ci 
se quidem in fronte el pectore tantum, quasi in 
utroque superiiminari *'. Postea diaconus incboal 
evangclium, quod habel triplicem inchoationem, 
vci pcr initium evangelii, ul In principio eral Ver- 
bum, iletn : Liber generalionis iesvi Christi; veiper 

^ certam temporis detenninationem, ui :Anno quin^ 
todecimo imperiif etc; vei per In illo tempore^ ubt 
snitem confusum lempus significetur, et est sen- 
sus : In illo tempore, scilicel gratiae, de quo : c Ecce 
nunc tempus acceptabile *^. i Et attende quoniam 
propheliae, et Epistoiae, et Evangclia per ilias di- 
ctiones vei orationes inchoantur, vel concludunlur, 
quae in eis saepius iterantur. In prophetiis hae clau- 
sulae saepissime repetuntur , sciiicet : /n diebus t7- 
/ti, cl haec dicil Dominus omnipotens. In epistolis 
autem Pauli hae clausulae frequentantur ; Fraires^ 
et tfi Christo Jesu Domino nostro. In Epistolis Ja- 
cobi et Pelri hsec particula frcquentatur, sciiicet : 
Charissimi, In Evangeliis autem haec oratio saepius 
invenitur : In iUo tempore. Leguntur autem evan- 

D geiia quandoque secundum historiam, ut iilud : Pa- 
ilores loquebantur ad invicem ", et illud : Maria 
Magdalene^ et Maria Jacobi^ et Salome " ; quan* 
doque secundum allegoriam ut iiiud : Intravit Je- 
su$ in Quoddam casteltum '*, in quo fit mentio de 
Maria el Martha sororibus Lazari : per quas quia 
duae vllae significantur, contemplativa scilicel et 
activa, ideo legitur in Assumptione beatae Mariae*. 
in qua est utriusque vitae cousummatio ; quandoque 
secundum personam, ut in festo sancti Tbomae apo^* 
slolt dicitur : Thomas unus de duodecim ^ ; quan- 



»• FsaL H3. " Luc. I. " Act. 41. '* l Cor. 1. " Luc. 9. '• Rom. 40. " AmbrosMis in 
hymiio Vent.Hedempior genlium, '• Joau. 16. "» Ephes. i. •• Act. ctHebr. \. •» Psal. 17. *^ M4IUU 
6. •■ Exod, li. •* 11 Cor. 6. •• Luc. 2. •• Maic. 16. «^ Luc. 10. ^ Joan. 2U. 



111 



SlCARDl CREMONENSIS EPISCOPI 



m 



doque secuiidum partcm ul m leslo Sancla Cni- A fucril virgo, vel maler, vel alia mulicr, capiii su 



cis : Erat homo ex Pharisteis '*, propler lianc clau- 
sulam, sicul Moyses, exallavit scrpenicm in de« 
scrto *", sic oportet exaltari Filium hominis ; in 
lioc enim Terbo passio, et iii cruoe corporis exal- 
latio figaratur ; quandoque secumlum totum, ut il- 
lud : Po$tquam consummati sunt die» octo *K 

Dum autem legitnr eTangelium, summa cum 
reverentia audiatur; nuUus sedeat : hoc enim 
Anastasius papa decrevit. Baculi de manibus, 
et yelamina de virorum capitibus deponantur. 
Ciim vcro sedere probibemus, nec jaccre nec 
appodiare» nisi in necessitate, permiitimus. Erecti 
stare debemus : scdent desides, jacent dormien- 
tcs, appodianiur debiles , stant foru^s pugiles. 
Ut igitur inuuamus quod pro defensione evangelii 
sumus fortes pugiles Jesu Christi, dum legitur 
cvangelium, stemus erecti» scientes quod c non 
est nobis colluctatio adversus carnem et sangui- 
nem, sed adversus principes et potestates **; » 
et, ut omnis appodiatio removeatur , etiam baculi 
deponantur, non solum a caeteris verum eliam a 
cantoribus. In lcge praecipiebatur **, ut edentcs 
agniim baculos in manibus baberent, qtiod reprx- 
seiitant cantores, qui tencnt baculos in missa, si- 
gnilicantes quod qui ad patriam fcstinant, esu coe- 
lcstis Agni ct baculis contra hostes*, id est Scriptu- 
rarum sententiis indigeaut contra daemones. Gene- 
rMitcr cnim per baculos legales intelligimus obser- 



perpoiiat aliqiicm pannum , si iion habel velamcn * ; 
licet eniui virgo lasciviat in capillo, tamen etiam 
orare non debet , ni operta ccsarie in signum pu- 
doris antiquae praevaricatlotiis, et sabjectionis, et 
reverenti» sacerdotalis. Perlecto evangelio, debet 
onusquisque dicere : Benedictus qui venit in nomine 
Domini; vel Deo gratias; sicut post alias diciroas^ 
lectiones : Dignum est enim ei benedicere et gratias 
agere, qui venit nos hac doctrina salvare ; scd roe- 
lius est ut dicatur : Amen , quasi verum est quod 
dictum est , et est hoc contra quonimdam haereses, 
vel superstitiones, qui, dum legiturevangeIium,con- 
tradicentes dicunt , Falsum cst. Vel amen^ quaai. 
fiat nobis quod Dominus in Evaogelio polliceiur ; 
debel et quilibet post evangelium se signo crucis- 
munire coiitra diaboIuin,qui, evangelio leclo, «on- 
feslim insidialur, ne capiat in nobis sermo.|Mu- 
nimus itaque nos sigiio crucis, ne rapiat fideni 
passionis, spem evaiigelic» promissionis de cordc, 
confessionem de ore, audaciaai de fronte, vel opere, . 
neve per zizauia haeresis corrumpat in nobis semen 
reclae praedicationis *. Diaconus aatem,posiquam 
se sigDaverit , librum thurificat , et osciilatur gra- 
tias agens Deo, qui nos orare docuit et pacem dedil. 
Post haec, thus episcopo et ad osculandum Evan- 
gelium fert, apobloli enim a praedicalioiie ad 
Christum reversi snnt ', non sibi, sed ei gratias de 
miracuiis et profcctu praedicationis agentes, quem 



vanlias ; spiritualiter ])er baculos cintorum, sen- constet nos et orare docui8se^,et nobispacem de- 

lAtitiaft SArintiirArum . vel doctrinas oraedicatorum: HiftaA *. FWkinHA faAit AnicAAmia fip.rmnnpni %i\ nA« 



lentias Scripturarum , vel doctrinas praedicatorum; 
per evangelicara ergo praedicationcm in praesenti 
legales deposuimas observantias; et in futuro, cum 
veritatem comprehenderous evangelicam , evacua* 
buntur linguas doctorum, quia scientia destriietur*^; 
vel baculos deponimus, ne judaizarc vidcamur, qui 
caput Christl arundine percussenint *'• Vel bacu- 
lum deponere est ob perfectionem evangelicam 
injurias iion viudicare, sed Domino viudiciam scr- 
vare, uiide : i Mibi vindictam, et ego retribuam",i 
et in principibus aut in terrenis sustentaculis non 
confidcre ; quia c vanitas vanitatum , et omnia va- 
iiitas'^ I Non est opushumanoauxilio,duin prxsto 
Christum habemus, et ejus vocem audimus. Simi- 



disse '. Deinde, facit episcopus sermoiiem ad po- 
pulum , aliqui etiani anle evangelium praedicant « 
forte ex prava coiisuctiidine laicorum cantato 
evangelio rccedenlium. Vel ideo congriie prxdicat 
ante, et congruc postea , quoniam expositurus est 
evangelium pepulo ; aiite ergo praedical, ut legeo- 
dum intcliigentes avidius audiant; postea prxdical, 
ut lectum intclligentes memoriter teneanu Tbeolo- 
gius tamen postea pra^ilicatur, quia Chrislus post- 
quam populo per apustolos innotuit, idem ipse po- 
pulis voce propria pranlicavit, unde etiam priedicat 
episcopus^ quae et docuit Christus, scilicet poeni- 
teiiliam et similia. Post praedicationem clerus can« 
tat : Credo in unum Deum ; quia quod diaconus le- 



libus rationibus velamina de virorum capitibus de- D git« episcopus prasJicavit, se credere populus asse- 



ponuntur, scilicet ut Judaeis dissimiles videamur; 
qui Christi caput corona spinea contexerunt ** ; 
vcl quia praesens evangelica praedicatio abstuiit 
velamina legis; vel quia futura verilaiis cvangelicae 
oompreheusio auferet aenigma et squamas ab oculis 
Bosiris ". « Nunc videmus Deum , quasi per specu- 
lum in aenigmate , tunc aulem videbimus facie ad 
faciem '". i Vel caput detegimus, innueutes quod 
attente verbum Domini audire debeamus. Ideo 
dixi virorum, quia malieres non debent audire ca- 
pilc revelato, prupter pomi vetiti pudorem. Licet 



verat. Rectus ordo quo rex vocat , milites accele- 
rant. Non tamen esi in omni missa cantandum, 
sed in featis iiloriim, de quibus in Symbolo fit ali- 
qua mentio, et aliquid sonare videtur» ui iu Natali, 
in Circumcisione, Epiphania, Pascha, Ascensione, 
Peniecoste, iii iesto Omnium Sanctorum et siu^MiIo- 
rum apostoloruin ; et in omiifbus festis beatae Vir- 
ginis, in die Transiiguralionis Domini,in festis 
Sanclae Crucis, ct in omiiibus Dominicis diebus, ct 
in festo Sanct.c Triiiitalis, et in Dedicalione tcm- 
pli : in aliis vero nequaquam ; maxime vero perti 



•»»Joaii.3. ••Num.21. •» Liic, 2. •» Ephcs. 6. •» Kxod. 12. 'MCor. 43. •* Marc. 15. •• Deut. 
S2, Rom. ii. •' Eccli. 42. •» Joan. li). •• Ait. 9. »•• I Cor. 13. ' 1 Cor. 41. • Luc. 8. ' L«c. 
iO. * Maltb. 6. ' ioan. ii. 



115 MITRALE. — LIB. III 

net ad Resurreclionen ei Penlccoslcn, qnoniani so- A 



lU 



boles uova reddit iu tripudio, quae didicit in cale 
chiftmo. Dubilatur de festo beali Joannis Baplisue. 
Aiuot quidam quod in ejus festo sit cnntandiim , 
vel qaia in ejus nativitate memorata fuit Christi 
naiJTitas , vel quia in Symbolo fit mentio dc pro- 
pbetis; hic autem est plus quam propheta *• Alii 
dicunt aliter. Dubitatur etiam de festis propriis ora- 
torioTam, et quod aliquoruin coDsueludiDiA est in 
die proprio noo omittere , sed iu octava si eam 
celebr^verint subticere, et esl hoc Symbolum syn- 
odi Constautinopolitanx. Quatuor aulem symbolis 
nunc utitur Ecclesia, videlicet Symbolo Athanasii , 
quod composuit contra h»;reticos, Arianos scilicet : 
Uukunque vuU ialvm e$U; item Symbolo Ililarii , g 
quod composuit in libro de syoodis, undc in syno- 
dis legitur totum, vel ex parte; ilem Symbolo apos« 
tolorum, scilicel : Credo xn Deum Patrem omnipolen- 
lem ;item Synibolo ConstanlinopoliUnae synodi* 
qaod aynodus conposuit, sed Damasus papa ad 
missam cantari instituit , in quo duiu cantalur : 
Et komo faetus est^ genua ficctimus* quia Cbristum 
homiuem factum el pro nobisoruciftxum adoramus; 
quod, dum cantatur, evangelium cum incenso de- 
fertur, et singulis a subdiacono ad^sculandum 
apertum porrigitur quod ab eodem clausnm ante ^ 
portabatur; quouiam aposloli Verbum Christi per 
mundum porUviTunt % et odor vila» in vllam ex- 
stilerunt *, el pacem aternam declaraverunt; et 
sic fides evangelica , qune prius in lege fuerat clausa, C 
Bune patuit manifesta. Porrigitur autem maxime 
dericis, quasl dicat eis : i Vobis datum est nosse 
mysterium regni Dei ». • Symbolo cantato, se qui- 
libet sigaat; quia verbum est evangelicum. Hocesl 
Verlom abbreviatum, quod fecit Dominus super 
lerrara, et sicut alibi dicilur, quod veuit super fi* 
lios Dei ". > Generaliler quidem in omnibus ver- 
bis evangeiicis debcmus nobis imprimere signum 
crucis, sicut in fine Gloria in exceisis Deo; Credo 
in uuum Deum; Sanctus^ sanctus, sanctus; Pater 
noutr; et in fiue Benedictus; Magnificat; Nunc di- 
mUtit^ ea ratione,qua superius diximus, in fine 
evaDgeliorum esse signandum. Uude simiii ratione 
aicutevangeiium, ita et haBcdebemus stantes au- jv 
dire, Symbole cau^to, ante et dum cantatur, ali- 
cubi caDtat populus KyrieeUison; quoniam posl- 
qnam Cbristus et apostoli populum docuerunt, fide 
recepla , laudes Deo dederunt ", quas forsitan re- 
prcseniat Symboli melodia suavissima; vel po- 
tius ne objiciatur : Cantavimus et non salUstis , 
auilitor evangelii alacri mente et jucunda et sal- 
Ubili voce ostendit quam bene evangeiicam doclri-. 
BaiB reiinuLt. 

CAPUT V. 

BE QUARTA PARTE MlSSiC. 

€ Acccptabis, loDomine, « sacrificium justitiae 

• Mallh. II. » Marc. 16. « II Cor. 2. • Luc. 8. 
»♦ Exinl. 55. «•M:»Ulj.2l. 



oblationes ct holocausia, et imponent super adare 
tuum vitulos '^ • Quartum ofiicium ofiertorium 
vel offerenda vocatur, quod incipit a Dominus vo- 
biscum '*. Consuetudo est quod cum nuper ad ope- 
rarios ingredimur, eos salutemus. Sic, secundum 
quosdam,^ cum de uno olBcio ad aliud transitum fa- 
cimus, salutationem pnemittimus. Uude quidam vo- 
lunt quod secundum ofiicium a salutatione coUectae 
incipiat,tertium abevangelica^quartumhic, quintum 
a salutaiionepraerationiSfSextum a salutatione pacis, 
sepiimum a salutatione conpletionis. Inslitutio 
hujus oflicii origioem traxit k Moyse et a Chrislo. 
Nam Moysi dc monle descendenti et populum sa- 
luunti et oranti occurrit populus, et munera obtu- 
lit '^; sic Christo de monte descendenti, ct turbam 
secundum bonum morem anliqu» traditionis (ut 
est credibile) saluUnti , et pro ipsa oranti , turba 
cuin fioribus occurrit *' ; sic cpiscopus populum 
saloUt per Dominus vobiscum , orans ut in fide re- 
ciuia sUbilis perseveret ; et rum populus saluta- 
tioni responderit : Et cum spiritu l»o, confestiin 
sacerdos populum ad orandum invitat dicens : Ore- 
mus. Hic apud Graecos oratio sequitur, sed apud 
nos populi procedit oblatio c t canticum oiTerentium, 
ac si dicat populus : Credo , et fidem quam cou- 
fessus suHi hilariter operis exhibitione demonstro. 
£t attende quod secundum legem quandoqiie pepu- 
lus ofl^erebat de animalibus , ut de armentis vitu- 
lum et vitulam, degregibus agnumet hacdum, ovem 
et capram, de avibus turturem et columbam ; et 
dicebatur hostia , eo quod ad tabernaculi osiium 
off^erebatur ; aut victima, eo quod animal viiicieba- 
lur; gentiles autem hostiam ab hestibus vincendis 
et victimaro ab hostibus viclis appellabant. Quando- 
que de sicca materia, ut similam , panem , thus, ct 
dicebatur oblatio; quandoque de liquida. ut vinum 
et oleum , el dicebatiir libamen vei oblalio, quae 
omnia, licct ad Cbristiim pertineant allegorice, sunt 
tainen uobis sigiium prxsentis justiti». Nam vitu- 
lum oflerre est justUiam viriliicr exercere. Yitulam 
oflerre est superbientem Dominocaroemconsecrare. 
Agiium et ovem offerre est iniiocentem esse et 
a malis simpUciter abstinere. Hasdum ct capram 
offerre est peccatorum humiliter posnitere. lii lur- 
ture ofiG&rinus castitatem,iACoIumba simpliciutem , 
in similagine sapicntiam , iii pane chariutem, vel 
Dei cogiutionem; in thure orationem ;io oleo mise- 
ricordiam, in vino justitis&disciplinam. 

Offerebat autem populus septem ex. causis : scili- 
cet lcgale sacrificium et volunUrium, pro peccato, 
pro gratiarum actione» dona, vou el holocausu. 
Sacrificium legaje sunt decim?B et priiniiiae, vel ea 
quae lex praecepit oflerre ; voluntarium, quod spontc 
ofiertur ; pro peccato, quod offerebatur pro traiis- 
gresso legis mandato ; pro gratiarum actione, ut 
quod pro vicloria et,triumpho. Dona sunt quseofle- 

" Uom. 9. " Maltli. II. *• Psal. nO. »» Ruth. 2. 



^18 SICARDI CRCMONENSIS EPISCOPI 

rebaiilur pro ornatu templi ; vota quae pro pericu- 

lis infirmitatis aut belii. Holocausiuni, id est lu- 

lum incensum : Holo enim toium, et cauma inter- 

pretatur incendium^ oflerebatur, cum in altari ag- 

nus totus, aut vitulus incendcbatur. Hoc dicitur in 

Paralipomenon ^* quod obtulerunt principes pro 

votis, pro spontaneis, pro peccato, pro regno, pro 

sanctuario, pro Juda. Ritus Synagog» transivit in 

religionem Ecclesiae, ct sacriticia populi carnalis 

mutata sunt in observantiam populi spiritualis Chri- 

jfttiani. haque sicut Moysi de monte dcscendenti 

populus iile diversa dona ad faciendum tabernacu- 

lura oflerebant ^^ ; sic episcopo de pulpito venien- 

ii, diversas oilert oblationes, alius aurum, alius ar- 

gentum, alius aliquid de alia substantia. Qui au 

rum offert magos imitatur qui aurum Domino ol>- 

tulerunt ** ; qui argentum offert eos sequitur, qui 

pecuuiam in gazophylacio posuerunt ** ; qui aliud 

offert, iilis associatur, qui, per Paulum et Barna- 

bam, necessaria pauperibus Hierosolymam transmi- 

serunt *®, Offertur quoque legaie sacrificium in 

decimis et primitiis, voluntarium in spontaneis ob- 

lationibus. Pro peccatis, dum poenitentiis redimi- 

tur ; pro gratiarum actione, dum pro aliqua coi- 

lata gratia quidquam offertur ; dona, dum in aedi- 

licia ecclesiarum vei utensilium coufertur ; vota, 

dum quod in pericolis voverunt, exsolvunt. Holo- 

caiistum offcrunt, qui sxculuro derelinquunt et sua 

pauperibus dislribuunt. Et sicut anliqui ex edicto 



116 

A ditatem Israelitici populi offerentis donaria ad aedi- 
ficium tabernaculi '*, et etiam Salomonici templl 
*" ; vel etiam ad recolendum laudes et praeconia 
puerorum cum psalmis et floribus occurrentium 
Cbristo de monte Oliveli descendenti et ad crucis 
patibulum accedeuti " ; vel potius ad designandum 
clamorem mulieris» id est Ecclesiae, quae legitur in 
Apocalypsi '* amicta sole, scilicct Christo, quem 
induit in baptismo ; habens lunam sub pedibus, id 
est omnia mutabilia caicans ; et coronam duodecim 
stellarum in capite, id est chorum duodecim apo- 
stolorum in sui inilio gestans ; habens in utcro 
clamat, parturiens cruciatur ut pariat ; clamorem 
cujus parturientis, id est salubrem Domini crucia- 
tum imitatur offerenda per suum gravem el grandi- 
sonum canlum, quae neumis distenta et versibus fe- 
cundata, quantumvis longa jubilatione, quod si- 
gniticat non satis valel exprimere. Susceptis obla- 
tionibus, sacerdos qui, secundum quosdam, hucus- 
que praedicationem omiserat, eiiam hic recte pra^- 
dicat, admonens populum ut se futurac immolationi 
dignom exhibcat. 

CAPUT VI. 

DE QIIIMTA PARTE UISSJE, 

I Christus inlroivit semei in Sancta *^. i Sacer- 
dos ad altare ingressurus de immolatione dispouii, 
prius manus lavat, quia Dominus, antequani pas- 
surus Hierusalem ingrederetur *' , pro nosiro amore 
lacrymas fudit» ul tn Lazari suscitatioue innotuit '*; 



B 



legis *' lu Hierusaiem in certis solemnitatibus con- q sed etiam priores sacerdotes immolaturi, se in la- 



veuiebant et offerebant, sciiicet Pascha, Pentecoste 
et in festo scenopegiarum ; sic ex institutione san- 
ctorum Patrum juxta facultates offerre tenemur, In 
Nauli Domini, Pascha , Pentecoste et in festo 
Omnium Sanctorum, ut inde sibi victum habeant 
sacerdotes ; debent enim oblationes in usus verti 
sacerdoium, vel pauperum, vcl in aliud, quod ad 
altaris pertineat sacramenlum. Praeterea debet of- 
ferri ad emendum cereum Paschalem, quod facit 
Ecclesia G^ilicana. Coilationes et consorliales fa- 
cere debent ad emenda luminaria ; alias, ut qui- 
dam aiunt, non tenentur; sed si fiaut, spontaneae 
fiunt oblationes ; quod autem alicubi sepulturae 
venduntur, et pro campanarum pulsatione donatio- 



bro lavabaut '*, quod munditiam operum et nostras 
lacrymas figurabat. Praeter hasc offerunt et mini- 
Btri, qui significant fideles pugiles, qui sub Aate- 
christo, per diversa tormenta , se Christo vivum 
offerent liolocaustum. Sed in altari sindon aiitea 
prapparatur, ut sicul a terreno est castigatus liu- 
more et suonitet splendore, sic mens offerentiuni 
castigetur a carnali cupiditate et coram Dco niteai 
simplicitate. Aliqui tamen prius offerunt, ct in ai- 
tari disponunt, et prius a populis oblationes acc - 
piunt, quos de panc verbi Dei reficiunt. Sed hic 
est, ut credo, praeposterus ordo potius desidix vei 
ignorantiae, quam alicujus castitate peritiae : ordo 
namque rectus' est quod prius verbum auditur, 



ues exiguntur, peccatum cst, ut quidam aiunt , D secundo exponitur, tcrtio credilur, quarto exsecu- 



ac si sacramenta Ecclesiae venderentur. Et primo 
quidem offeraut viri, qui Jortes in Christo desi- 
gnant, scilicet martyres, qui in primitiva Ecclesia 
dura perpessi, Christi victimae occubuerunt; deinde 
feminae, qua: fragiliores designant, sciiicet confes- 
sores, qui lempore pacis Domino laudis hostias ob- 
tulcrunt. Dum sic offertur a populo, offerenda vel 
offcrtorium cantatur a clero, ad designandam hi- 
luritatem offerenlium : c Quoniam hiiarem dato- 
rcm diligit Deus *'; • vcl ad meniorandam jucun- 



lioni mandatur ; nam fides est ex auditu '^ et fides 
per dilectionem operatur '* : oflerunt aut^m mini- 
stri panem, vinum et aquam. Haec est enim hujus 
sacrificii terreua et maierialis substaniia ; est et 
alia divina, scilicct de qua infra diceinus. Panem 
et vinum obtulit Melchisedech **, obtulit et Chri- 
8tus in ccena discipuiis '^ ; sed iiiic figura corpo- 
ris, hic substantia vcritalis : deoit enim corpus 
proprium de Yirgine sumptum, in quoJ panem cre- 
dimus transsubstantiatum. Hoc itaque sacramcn^ 



••II Par.20. " Exod. 35. »• Watth. 2. »• Marc. 12: Luc. 2|. " Kom. 15; Cal. 2. •» Exod. o^i. 
«■ 11 Cur. 9. " Exod. 55. " II Par. 2. -• MaUh. 21. " Cap. 12. " Hebr. U. " Luc. 19. " Joan. 
11 " Exod. 30. »» Rom. 10. " Gal. 5. *» Geu. U. »* .Maiih. 20. 



f27 MITHALE. 

tum idrireo fit ei pane, quia Cbristus se panem 
asserit, diceos : f £go sum panis v4vus qui de coelo 
desceodi *", > de quodicilur : i Pauem angelorum 
maodocavit bomo *'. » Vel quia sicut panis confi- 
citur ex mullis granis, ila personale corpus Gbri- 
sti exmultismembris,etgenerale, quod est Ecclesia, 
ex moiliii iidellbus *\ Grana vero dc Uiecis suis 
fisgeUis excutiuniur, arefacta inler duos lapides 
conteniQlur, ex quibus farina facta, aspergitur 
aqua, et compastinalur; inde panis factus in clihano 
niiuitur, qui decoctus in candorem mutatur. Ita 
Cbristi membra, vei Gbrislus, nobile grauum, de 
quo : c Nisi granum frumenti cadens, etc.'* i, de 
theca, il est comitatu apostolorum giadiis el fu- 
stiims separalus, opprobriis arefactus ; a Judaeiset 
gentibus quasi duobus iapidibus fiageilaius, a re* 
protK) Barabiia quasi per cribrum scquestralus, pro- 
prio saoguine conspersus, cruci contigitur, pas- 
siouis igne decoetus in candorem immortaiitatis 
coKvertitur ••. 

Fideles quoqoe de tneca veteris vits flageilo pra>- 
dicationis excutiuntur, arefiunt poeuitentia, duarum 
iegum cuduntur doctrina, cribrantur dum ab infi- 
deiibus segregantur, consperguntur aqua liaptisma- 
tis, compastinaotur vincuio cbaritatis ^', in camino 
trilHilatiODis excocti, candore innocenlix perfuu- 
duutur ; et ad Dei imaginem reformantur ^^ ; boc 
sacrameotum. ideo fit ex vino quia Gbristus se vi- 
tem fecit diceus : i ego sum vitis vera ^' ; » vei quia 
sicut vioum conficitur ex muitis' acinis, sic partiale 
corpus Gbristi ex muitis membris, et generale, quod 
csl Ecciesia, ex muitis fideiibus. Acina in prelo duo- 
bos iigois io torcuiari premuntur, et in vinum eii- 
qoaftlur ; ita membra Gbrisii, vei ipse Ghristus 
duobus iignis crucis pressus est, ex cujus latere san- 
gois fusus es^ ^' ; fideies quoque in tribuiationibus» 
pressuris mundi, calcantur, et sanguinem pro Gbri- 
sto fuodentes, ipsi per passionem incorporantur. 
Hoc sacrameotom, sicut Alexaoder papa decrevit, 
fit ex aqua ; quoniam aqua de ialere Ghristi exivit 
^S vel quia aquas muitae sunt populi multi ^'. Per 
boc ergo quod aqua vino miscetur, ioteliigitur quod 
ponoius sanguine Gbristi redimilur, vei quia re- 
demptus est saoguine passiouis et aqua baptisma- 
tis. Utrum aiteruni sine altero iranssubstantielur,, 
et in qoid aqua transsubstantietur ? Si transsub- 
stantiaotury quomodo est? Sed exploratoribus tbeo- 
logis, quos iabor exagitat ioquirendi, ad praesens 
(nriioquamos, cum et de bis eiiam alibi super decre- 
tis, et io Iheologiae dibputationibus sludiose tra- 
ctaverimus. Scimus Uvmeu quod nec populus sine 
sanguioe salvatur, nec, nisi populi causa, boc my- 
sterium agitor. 

Paois iste sacraoicntalis in carnem, ct vinum in 



— LIB. lil. 



4i8 



A sanguinem transit; quia paschalis Agnus pro nobis 
occisus ^*, caroem nostrani a morte redemtt, et 
sanguioem fuodens, pro nobis animam suam po- 
suit^\ et animam nostram quae in sanguine babi- 
tat a criminibus expiavit ^'. El allende quod, licet 
sint duae species, non tamen sunt duo sacrificia. 
Lniias enira Ycrbi unitatem cflicit sacrificii. Hoc 
est euim illud paliium, quo Noc filii contexerunt ^% 
quo Ghristiani Ghristi ebrietalem, id est passioneni 
sub sacrificio teguat. Panis iste utrum debeat cssc 
de azymo vei fcrmento quaestio est propter Graeco- 
rum importunitatem ; aiuiit enim : Beata \irgoprae- 
gnans fuitde Spiritu sancto, recte ergo per fcrmen- 
taium significamus Duminicam incarnationcm, pro- 
pter virginei venlris tumorem. Respondco : Non of- 

^ ferimus in sacrificium Yirginis uterum, nec ad 
traussubstanliandum credimus uterum necessarium, 
sed fidem el Dei verbum ; qui enim manibus opera- 
tur, el verbum dicit, sed non credit, est asiuus ad 
lyram aures arrigens, sed canliienae melodiam noo 
inteliigens : unde qui visibilem panem comedit et 
invisibilem non credendo expeiiit, Ghristum occi- 
dit ; quia vitam a vivilicando sejungil, et quasi 
morluum corpus laniat sacrificii. Unde reus cst 
corpori^ et sanguinis Domini '^. HaiC vita spiriji^ua- 
lis cst, quae sic in sacrificio absque vita animali, 
sicutiux solis sine calore, nobis repraescntatur in 
opere lunae. Item aitGraecus: Azyma oflerrc est ju- 
daizare ; si ergo boc Latine figuralivum observare 

Q contendis, jodaizas ct in reliquis, in circumcisione 
et sacrificiis. Respondco : Et quidem azyma signifi- 
cat ut epulemur in azymis sinceritatis et verilalis 
'*. Noii tamen baec tam neces^arise rci abjicienda 
est figuraiio : non enim cunctas iegis consuetudi- 
nes sigiiificativas abjecimus, sed quaedam adliuc 
etiem actualiter ceiebrantur, ut eorum significata 
opportune et importune nostris sensibus ingeran- 
tur : nam tcmplo, altari, candelabro, thuribulo, 
oieo, pleniluuio, in pascha ulimur, et simiiibus ; 
nec tameo in his judaizare censemur. Quod igitur 
sit azyma ofilerendum probat Latiuus, quia Domi- 
nus legem adimplens azyma i)enedixit, Iregit et de<- 
dit discipulis dicens : i Hoc facite in meam comme- 
morationem ". > Secundum vcro legera noo erat 

^ fermenium oflerendum, juYta illud : i Non immo 
iabis super lermcnlo panem bosliae meae '', » ei ali- 
bi : c Septem diebus azyina comedetis '^. > Unde 
Paulus : I Epulemur non in fermento maiilix, sed 
in azymis sinceriiatis et veritatis", > utinier Ghri- 
stum, qui de massa. peccatrice carnem assump&it 
sine peccato, velut azymum de ferinento, et inter 
Ghristiaiium populum, qui per aquam figuratur, 
nihil sit malitix vel corruplionis, sicut in azynio, 
iiiter frumeutum et aquain nihil esl alieiia; coufe- 



»• Joan. 6. »• Psal. 77. " Ephes. et Col. i. »• Joan. li. " Mailh. 20. 27el 28. *• Col. 5. 
*' il Cor. 5. ^* Juau. 15. '^ Joan. 10. ^» Ihid. " Apoc. 17. " Exod. li. *^ Joaii. 10. ^ fc*ovit. 
n. *• Gcn. 9. ** iCMi-. II. ■' I Cor. 5. *' MaUli. 26. «^ Exod. i"». »*E\od. I^; Dcut.16. "i 
C»r. 5. 



119 



SICARDl CREMONENSIS EPISCOPI 



m 



ctlonis. Patiis bic in moduin formatur denarii, tum A pat6nam cum calice portavit, quando crucem cum 



qufk panis vitae '* Cbristus pro denariis traditu:^ 
est ^ ; tum quia idem versus denarius in vinea 
raboranlibQs in praemio dandus est ". In boc pane 
saspe scribitur imago et nomen imperatoris ; quia 
per hunc panem in imaginem Dei reformamur '% 
et nomina nostra in Libro vitae scribunlur ••. Esl 
autem bic panis a sacerdotibus formandus et co- 
qnendus, sicut et in mensa ponendus, ad instar 
panum,qui propositionis et sacerdotales etiam di- 
cebantur <' ; et licet Cbristus seniel credenles sua 
morie redemil •*, lioc tamen sacramentum Ecclesia 
quolidie necessario repetit ob illas causas, quia in 
Tinea laborantes eo quotidie reCciuntur ••, el ul 
neopbyii per illud incorporeniur et ut menioria pas- 



passione bajulavit ••. Primus cantor offert oblata 
cum fanone, et vinuiii cum ampulla ; qula primi- 
tiva Ecclesia de Judaeis suscepit, fldero passionU 
in dcvotione mentis. Et vide quoniam oblata non 
nudis manibus, sed cum fanone candidato ofllsFtur ; 
quiaCbristi corpus tantum ab bls digne suscipitur, 
qui carnem suam cum vitiis et concuplscentiis cru- 
ciGxerunt ^®. Alius cantor oflert aquam, et diaco- 
nus eam vino miscet et offert episcopo. Haec est 
geiiiilitas, quae suam obtulit multitudinem, qnam 
Cliristus in sua passione obtulit Pairi Deo; noster 
aulcm ordo hic est, scilicet quod subdiaconus cali« 
cem ci patcnam cum pane et vino ofleral diacono, 
diaconus autcm oblata ad manus perferat sacerdo- 



sionis Cbristi quotidie mentibus iidelium ad irai- " tis, vel quod apud diligentiores flt , omnia in ipso 



tandum infigatur. Ideoque dicitur panis quolidia- 
nus : Sicut enim olim fuit necessaria ejus in carne 
praesentia, quae mori posset, sic et modo est neces- 
saria ejus in sacramento praescntia, qua mandu- 
cari possit ; quia dicilur : c Nisl manducaveritis 
carnem Filii bominis et biberilis ejus sanguineni, 
non habebitis viiam in vobis «^. » Tali aviem or- 
dinea ministris eslofi^erendum: 

Primo sacerdos lotus et sacras vesles indutus in- 
greditur sanctuarium, perveniens ad allare conse- 
cratum. Hic cst Chrislus, qui coenaculum grande 
slratum cst ingressus cum discipulis coenalurus •■ ; 
ei vide quia Zacbarias papa instiluit, in reveren- 



dlsponat altari ; lex enim, quam subdiaconus sienU 
ficat, boc nostrae salutis sacrificium solummodc 
praifiguravii in Meichisedec '', sed per evangelicam 
tradilionem, qiiam significat diaconus, ad altare, 
id esi ad solemnem ritum pervenit Ecclesiae. 

Quod solus episcopus aquam miscet vino, signi- 
ficat quod solus Christus populos rcdemit san- 
guine ^' ; quod sacerdos oblata in allari deponit 
super* crucem in consecralione altaris cum chri- 
Emalefactam, hic est Christus qui carnem suam 
cruci afiixit. Quod diaconus calicem cum vino, et 
aquam indexlero latcre millit, hoc est quod Evw 
gelium, sanguinem el aquam de dexlerQ latere 



liam sacramenti, ne quis ingredialur id altare cuni c Chrisli manasse docet '•. Qui>d diaconus corporalo 



bacolo, ne quis eiiam capile velalo, et ne quis mis- 
sam celebret absque sacerdoialibus vesfibus conse- 
cralis, et nisi in allari consecralo. 

Postmodum corporale diaconus in allare dispo- 
nil; subdtaconus vero calicem portal in sinislra,pa* 
lenam in deitera, et desuper corporale, unus can- 
torum oblatun) cum fanone, et vinum cum am- 
pulla. Aller vero praebet aquam vino miscendam, 
ad ullimmn archidiaconus aquam fundens in cali- 
cem oflert episcopo. Hac est quarumdam Ecclesia- 
ruin consuetudo : subdiaconus esl Chnslus, calix 
passio, patena crnx, sinistra prxsens vila, dexlcra 
futura, corporale Ecclesia, unus cantor Judaicum 
populum significat, aller genlilem, ampulla devo- 



disponit, boc est quod Evangelium Cbristvm, vel 
corpus Christi, imo lotam ipsius humanitatem plene 
describil ; corporale enim corpus Christi significat; 
quia, sicut corporale de puro lino conficilur, el 
mullo iabore in candorem vertilur, sic corpusChri- 
sti, de utero Virginis per multas tribulaliones in 
gloriain iransivil rcsurreclionis '*; vel significal 
ipsius corporis Iribulationem, munditiaro et glo- 
riam ; vel significat ipsum Cliristum ; quia, sicut 
corj>oraIe complicatur, ul iiec initium, nec finis cjus 
appareat, sic ejus divinitas inilio carcl, nec finein 
habcl; el sicut oblatum adjdngitur corpoiile el po- 
nilur in allari, sic caro juncla divinilati afligilur 
cruci. Vcl significat sindonem in qua Domini cor- 



tionem, oblala corpus, viiium sanguinein, aqua de- ^ pus I«*giinus involutum '■; ideoque Silveslcr insti 



signat Ecclesiam, archidiaconus Chrisium, cjiisco- 
pus Deum Patrem, Ergo subdiaconus caliceni por- 
tat in sinistra ; quia Christus de lorrenle in via bi- 

,bil «*, id est sustinuit passionein in prxsenti vita. 

^Patenam indcxtcra, quia pervenit ad gloriam, pro- 
pter hoc eniin exaliavit illum Deus •^ De super 
corporale ; ejus enini passioiiem Ecclesia non de- 
sinil iiniiari ; corporale eiiim mullo labore caiidida- 
Uir, el Ecclesia per muUas Iribulationes conforma- 
tur Christo ••. Subdiaconus etiam nosler Chrislus 



luit sacrificium altaris duiilaxat in panno lineo ce- 
lebrari. Qui vero duo corporalia poiiil, duo sigiiiii- 
cal linleamina, quibus Joseph corpus Domini aro- 
inalibus conditum, iiivolvif ^*; vel per unum mul- 
tiplicalum, muliiplicem, id est muUis modis dccla- 
ralani Chri$ti humanitatero, pcr alterum multipli- 
fi^ein laborem ejusdem. 

Saccrdosdum sacriUcijim ihurificat, petitulejus/ 
oralio super passioncm Domini facienda dirigalur 
ad aures Divinitatis " in odorem suaviialis ; vel 



l: 



■•Joan. 6. •' Matlh. 26. 

-"••Matth. 20. •* Joan. 

"Gcn. 14. "Apoc.5, 



»• Matih. 20 
6. «• Luc. %2 



Ua. 53 



•MICor.5. ♦» Luc iO. •» Exod. 2; 
•*Psal. 409. •'PhiL2. •• AcL U, 
Joan. 19. f^Mailh.20. '" Mallh, 27. 



;; Levit. 2L •• Hehr. 

•• Joan. i9. ■^•Gal. 

"•• Ibld. '^ Psal. liU. 



{U MITRALE. - LIB. UL lii 

iignificat quoU Christus pro nobis oblatus sil Patri A cantaTit, ergo per Dominu$ vobitcufn, oralionem 



odor suaTltatis ^\ et in hoc reeolit quod sacerdos 
ihjfmlaiBa Doniioo, ingressus tabernaculum, offere- 
bat, qnod prohibuit Doroinus in bominuiD usus of* 
ferri '* ; unde est <|ttod oblato tbure benedicto su- 
per altarey si descenderit tburibuium ad popuium, 
allud ihos slne benftdicticfne est apponendum et ho- 
niinibus offerendum ; inde eliam est quod odor 
iburis benedicti non datur in Ecclesia sponso et 
sponsK. Esinde sacerdos se inclinans coraro altari, 
orat et dicit : Su$c$pe, etc; Cbristus eniro ad pedes 
discipuloniro se inciinans post sacrainenturo in 
ciena traditum, oravit ad Patrem *^. Deinde vertens 
se ad populom dicit : Orale^ fratre$, quia Cbrisius 
monuit apostolos orare ". Monet autem sacerdos 
orare, ot saeriflcium fiat Domino acccptabile ; ideo- ^ 
qoe ab binc debemus oralionibus et psalmis inten- 
dere; et aiunt quidara quod, antequaro dicat Oratt^ 
lab silentio dicere debet in bac coiiversione : Do- 
mimi$ vokUcum, dicentes quod hsec conversio signi- 
ficet illam privatam apporitioiiem, qua I>onnuus 
post resurrectionem apparuit Magdalenae '". Post- 
Dodum super oblata recitat secretam ; quia Cbri- 
stus in montera Oliveti prolixius segregatus ab apo- 
slolis, qoasi secrelus oravit, dicens : i Pater, si 
dm poiest, transeat a me calis iste "; i et orat 
sacerdos pro acccptione hostiac, quod populum fa- 
cere praemonuerat. Significat et recolit hoc silen- 
tiom sacrilicium in sacrificiis patrum absconditum, 



quam pro discipulis fecit *', accipimus. Per Sur* 
$umcorda^ ascensuro in coenaculum recolimus; 
vel per DomtRifi vobi$$umf regero praesentem coelo- 
rum optarous ; qnl nos tales eificiat, ut apud nos 
illud convivium facere dignetur, in qno sursum 
corda levantes super caput ejus, cum muliere un« 
guentaria alabastmm unguenli nardi pistici pre« 
tiosi effundere valeamus **, id est divinitatem Filii 
nnguento confessionis catholicae couliteri. Nam per 
Sttr$um corda^ ad confltendum Filii divinitatem sur» 
gimus. Cyprianus ait : Quod ideo Sur$um corda 
dicimus, ut omnis cognitio carnalis abscedat, nec 
quidquam animus quam id soluni cogitet quod pre- 
catur, claudat adversario pecius et soli Deo pateat, 
nec ad se hostero Dei tempore orationds adire per^ 
iniUat. Vel per Surmffi corda^ angeloruro ministe- 
riuro imploramus, qui nostra voia suscipiant, et ad 
Deuro perferant: vel nos ad angelicas harmonias eri* 
gimus, unde et delectabili voce caniarous. Per 
graiia$ agamu$^ Christi recolimus graliaruro actio- 
nes et invilamus populuro ad agenduro gratias Deo 
Pairi per Filiuro, per quero redimimur et cum an- 
gelis ad laudandum adroittimur. 

Unde sequiiur praefatio, id est sequentis canonis 
praelocutio el praeparatio, quae mentes nustras ad 
Christi mysteriuni praeparat. In bujus praefationis 
scriptas principio fornia hujus iitierae V ponitur in 
sacramento, Y enim Christi significat humanita- 



xit in Abel *^, Isaac ", et in agno paschali '*, in q tero, D vero divinilatem, illa ex una parte aperitur, 



TitHla rufa *^, in hirco eniissario '' ; vel signilicat 
litibolum Cbristi aote passionem. Dominus namque 
lifister jm non palam ambulabat apud Judseos, cum 
cogiiarent eom interficere, sed abiit in legionem 
jniu desertum, in civitatem quse dicilur Ephrem " ; 
in qoo figoravit quod abiturus erat in regionem 
gentinm, pedibus evangelizaniium. Et item latuit in 
Hienisalem. Undc et agnus qui erat decima qnarta 
kina iramolandas, observabatur a deciroa luna re- 
clasus **. Orat ergo sacerdos in boc silentio, et 
sanciom praeparat sacrificium, quia Dominus noster 
saliitare passionis meditabatur in suo latibulo sa- 
crainentum ; quia vero proximo jain pascha palam 
Dominiis arobulavit, maxime, cum Lazarum suscf- 



et ex alia clauditur, quia Christi bumanitas est ei 
matre visibilitcr, sed Spiritu sancto invisibiliter, 
cujus non sum dignus solvere corrigiam calcea- 
menti •'. Ista vero lillera 0, circuloso orbe conclu- 
ditur, quia Divinitas est aeterna, et sine prineipio 
et fine ; apex crucis in medio est Cbristi passio. 
Ideo ergo haec figura in praefationis priucipio poni- 
tur; quia per mysterium unionis et Dominic» pas- 
sionis paciUcantur homines angelis, sociantur hu- 
mana 'divinis in praeconio Salvatoris ; in praefalio- 
nibus enim omnibus conveniunt bomiiies, et angeli 
ad conciuendum praeconia regi. Unde et alta et de- 
lectabili voce cantantur, quia angelorum praeconia 
rcpraesentantur. Ei nota qiiod praefationes Gelasius 



faTilt *' ; ideo sacerdos vocem levat, et alta voce se- D elimato sermone composuit, sed cum olim fuerint 



erctam concludil sic : Per omnia $cBCula ^ceculo- 
rum, Ad quod altc respondeat populus : Amen; 
quod interpretalur /iaf, quo verbo est usus Domi- 
nas in creatione roundi diccus : c Fiat lux ** ; » ac 
si dicat populus : Conflteor quod eo verbo quo 
mondus est crealus, est etiani recreatus. Hic, secun- 
dum quosdam, quintum inchoatur officium, in qup 
iiiud tempos ad memoriam nobis reducitur, quando 
Christus in cceiia magnum stralum ascendit, ibi 
Deo gratias egil *'; secundum Joannem *^,hymnum 



innumene praefationes, nunc solumroodo novem 
cantari instituit scilicet : de Natali, de Epiphania, 
d'e Jejunio, de Gruce vcl de Passione, de Kesurre- 
clione, de Asccnsione, de advenlu Spiritus sancli, 
de Triiiitate, de Apostolis ; Urbanus vero decimam 
praefationem adjunxit de beata Maria. Est eiiam 
undecima, scilicet quotidiana, cui quidcm interse- 
runtur aliae post asqnum et salulare^ aliae post 
(Bterne Deu$, aliae posl Dontinum no$lrum. In omni- 
bus sermo dirigitur ad Patrcm, cui majestas attri- 



'• Ephes. 5. '* Exod. 30. •• Joan. lo; Maah. 26. •• Ibid. " JoaM. 20. " Malth. 26. »^ Gcn.l. 
•• Gin. 22. " Exod. 12. " Num. 10. "« Lrvil. 16. " Joan. 11. *• Exod, 12. »* Joan. li. •' Gciu 
1. " Mattb. 25. •^Joau. 17. »MIaic. U. "• Mare. U. ^No;in. l. 



m 



SICARDI CHEMONENSIS EPISCOPI 



iU 



liaitur propter auctoritatem, quam iaudant angeli, A j«s esl quam corpus, tanlo Domino devotius confi- 



in quorum appeilallone intelliguutur archangeti; 
dominalione» adorant ; potestates , in quibus el 
principatus intelliguntur , admirando tremunt ; 
coeii, id est throni eoelommque virtutet^ jubilant; 
seraphim, in quibus inteliiguntur et cherubim, 
tocia exsuUatione concelehrant, Nola quod seraph 
atque cberub, ut ait Hieronymus, singularis sunl 
numeri et generis roasculini, cujus pluralis ter- 
uiinatio cherubim, non quod in ministris Dei sit 
sexus, sed vocabula juxla linguae proprietatem dl- 
versis generibus appellauiur, Graeca vero con- 
sueludo scribil neutro genp/e cherubim et sera- 
phim, cum quibut nostras voces adjungimus, supplici 
laudis confessione diccnifs ; Sanctus, sanctus, san- 



temur corde quam corpore ; nostri enim cantores 
sunt tuba et psalterium, cithara et tympanum; cho- 
rus, chordae et organum; nostri demum, eymbala 
bene sonantia sicut in fine psalterii sufficienter ex- 
ponitur. Ad hoc modo gestibus, modo verbis re- 
praesentatur passio Christi ; nam diaconns cr sub- 
diaconus, post dorsum vadunt episcopi, in qm 
figuratur fuga ap<istoIorum, qui in passione Christi 
fugerunt * ; si qui vero stani retro altare prospi- 
eientes in episcopum, significant mulieres, quae, a 
longe stantes, ejus passionem viderunt ^ ; omnes 
auiem et qui retro stant, et qui in faciem episcopi 
aspiciunt, inclinant se, majeslutem divinam el in- 
carnationem Domini venerantes, quae introducta 



ctus.Ter repetitur, quia Trinitascollaudatur. Domi- ^ sunt per cantum angelorum et hominuro; ordoenim 



nus, Deus, lioc semel et singulariier profertur, 
quia unitas adoralur. Sabaoth, id est exercituum 
angelicorum ; qui agunt gratias de beneficiis Crea- 
tori, dicentes : Pieni sunt cati et terra gioria tua ; 
sed coeli quidem re, lerra autem spe; tunc vero et 
re plena erit, cum adimpiebilur illud : i Fiatvo- 
luntas tua, sicut in coelo etin terra ••. • Hucusque 
esi hymnus angelorum, qui sumptus est* de Isaia, 
qui vidit seraphim clamantia : c Sanccus, sanctus, 
sanctus, Dominus exercituum ! plena esl omnis terra 
glbria tua •• ; > praevidens tcmpus gloriae, teropore 
uamque legis noius fuit in Juda*a Deus '••, sed tem- 
pore gratiae venient ab oriente et occidente, qui 
recumbent cum Abrabam, Isaac et Jacob '. Hosanna c 
in excetsis. Benedictus qui venit in nomine Domini. 
Uosanna in exceisis, hoc sumptum est de Evan- 
geiio • ; unde cum cantatur, nobis signaculum cru- 
cis imprimimus, Nam et hic repra^senlamus hila- 
rem clamorem infantiam, Domino cum floribus oc- 
currentium, et gratias agimus Cbristo de benettcio 
Dostrae redemptionis, qui per cruccm triumphavil 
el nos triumphare facit •; et est hyiimus hominum 
Christi humanitatem adorantium, et de humani ge- 
Deris, redemptione gaudentium et dicentium : Ho- 
sanna quasi, hosi anna, id esl saiva, ofrsecro :anna 
enimapudHaebreos est inlerjectio obsecrantis; sed 
cum integrum sit Hosianna, cur dicimus Hosanna ? 
Respondeo : Autignorantcs corrumpimus,autscienter 



angelicus, dicens : Sanctus^ sanctus, sanctus, Do^ 
minus Deus Sabaoth^ majestatem introducit divi* 
nam : ordo hominum, dicens : Benedictus qui re- 
nit in nomine Domini; adventum significat in carne» 
vel incluiatio significat discipulorum confasionem» 
quam haltebaut de morte Christi, qui non audek)aDt 
se erigere et confiteri se discipulos ejus esse •. 
Ideoque sUnt inclinati, quousque dicatur : Libera 
nos a malo ; vanum enim erat eis ante lucem sur- 
gere *, id est ante resurrectionem de Christo glo- 
riari ; per quam sunt ab omnibus tribulationibus 
liberati : unde haec petitio scplima est, et septena- 
rius universitatis numerus est. 

Post hasc, sacerdos osculatur pedes majestatis» 
et se signat in fronte, et se inciinans, dicit : Te igi- 
tur, innuens quod revereuter ad mysterium crucis 
accedant, sed in quibusdam codicibus majesias Pa^ 
tris, el crux depingitur Crucifixi, ut quasi praesen- 
teni videamus quem invocamus, et passio quae re- 
praeseutatur, cordis oculis ingeralur ; in quibusdam 
vero alt^ra tantum. Et sacerdotum quidam prius 
osculantur pedes majeslatis, et postea crucifixi se- 
cundum seriem canonis : quidaro prius crucifixi, et 
postea majesiatis ; quia per Filium pervenitur ad 
I^atrem ". Canon Graece, Latine dicitur reguta; quia 
per hunc regulariter fit sacramenti consecratio. 
Dicitur et actio, quia in eo agitur causa nostra 
cuni Deo. Sub silentio pluribus de causis dicitur : 



syualephanles collidimus, ut in roetris facere con- D P»*»'»»» Q"** ^"* "®" ®"*» ^^ ^^^^^ clamorem 



suevimus; salva, inquam, o Domine, qui habitas in 
excelsis. Quod Hosanna ileratur causa est, ut cor- 
pore etanima inter angclos deputemur, quem hym- 
iium Sixtus papa ad missam canlari pnecepit. Et 
▼ide quod in hoc conceutu angeiorum, et hominum, 
quandoque organis et musicis utimur instriimen- 
tis; quod sumptuni e3t a David\ et Salomone^, 
qui iiistituerunt hyuinos in sacrificio Dei organis 
et aliis musicis instrumentis concrepari, et laudes 
»popuIoconclamari. Verunilamen quanto cor ina- 



attendit ; undc et Moysi dixil : c Quid clamas ad 
nie " ? I cum tamen ipse taceret ; cum enim Deo 
cogitationibus loquamur, non esi vox reboans dc- 
cessaria. Unde Dominus : c Intra in cubiculum etfoni 
Palrem tuum ", > et Propheta : c In cubilibus ve- 
stris compungimini *». i Sic orans Publicanus au- 
diri meruit, quod Pharisaeus vociferans obtinere 
non poluit ** ; verba tamen proferimus, ne ajsli- 
memur penitus ignorare quid debeamus petere, 
vel inlendere. Alia est, ne longa declamattone de- 



•• Matlh. 6. •• Jsa. 6. «•• Psal. 75. 


'Matth. 8. 


•Matih.2i. 


• Matth. ifi. » Mailli. 27. • Joan. 20. 


» Psai. 126. 


»• Joan. 14. 


4. «^Luc. 18' 







» Col. 2. M Par. lo. • II Par. 5. 
*» Exod il. " MaiilL 6. •' PsaL 



^^. MITRALE. 

ilciainus, Tel ne popalus orare impediatur, qai tuiic 
orare tenelur, ut supradiximus. Vel ne verba tanli 
mysterii per quotidianum usum Yiiescant, ei ne 
sciantur a laicis,quiabuterentur eis in locis incom- 
peteniibus [sicut de pastoribus legitur, quod cum 
die quodam super lapidem quemdam posuerint 
paneni et vinum, et desuper bare verba protule- 
rint , repente panis in carncm, et vinum conver- 
suni est in sanguinem; quos ignc coelitus misso 
uliio divina percussitj. Unde sub anathemale prae- 
cipitur, in synodali decrcto, ut nullus canonem 
dicat, nisi vestibus sacris indutus, §i in libro, et 
f&uper altare, et super sacriflcio. Vel ad siguiflcan- 
duQi quod humaua ratio nequaquam tanlum my- 
sterium plenarie capere potest ; ideoque secreta 
voc^ dicitur ; vel per hoc reprxsentalur, quod 
dim sacerdos Sancta sanctorum secreta secreto- 
nim ingrcdiebatur ". Rur$us secreto agitur, eo 
qaod hstc immolatio ad solum perlinel sacerdoiem, 
dicat ergo sacerdos : Te igitwr, Et altende, quia 
canon iucipit a tau, T, quae formam exprimit cru- 
ds ; unde et in ea consuevit cruciflxus depiugi, ut 
passio cujus signum subjacet oculis, iiifigatur et 
ocuiis cordis sacerdotis, qui alloquitur Patrem quasi 
praesentem-; ideoque dicit : Te^ ct inclinat se sa- 
cerdos usque ad altare , quoniam bic incipit mys- 
loium passionis Christi, qui obediens Patri se usque 
^d aram crucis iuclinavit **, et ecce pontifex, qui 
iogredietMtur semel in anno Sancta sauctorum '^, 
ecce Ctiristus, qui semel introivit aeterna redem- 
ptione invenla. 

CUnuntissime Paier^ id est menteni clariflcans, 
dicitur enim demens, quasi ciara mens : mens au- 
tem darescit, cum Deum propitium senlit, Ind^ est 
quod boc sacrameiitum sine lumine celebrari non 
debet; lumen^enim signiflcat Spiritum sanctum, qui 
boc sacramentum consecrat, qui hoc digne psrci- 
pientes illustrat ; lumen et letitiam designat, et hoc 
sacramentum nobis aetcrnani Isetitiam donat. Peti- 
«tis, liic osculatur altare in reverenliam passionis, 
Een/edictu hasc dona, de tribus signaculis quae his 
fiunt, et de aliis quae sequuntur, hic communiter 
exsequemur.Cruces igitur,qu£qualuor habentangu- 
k>s facimus super sacriflcium ; quia Christus,dum in 
cruce pependit, quatuor climala mundi redemit, et 
ea sex ordinibus ordinamus, vei propter Vcrfcctio- 
nem senarii, qui ascribitur corpori Christi, vel ut 
solido el perfecto, vei quia per ejus passioneiu 
mundus est redemptus; qui fuit sex diebus per- 
lectus, et qui est sex aetatibus distinctus. Et atteiide 
quod fere in quolibet ordiqe, per imparem nunie- 
nim siguacula disponuutur; quia corpus Chrisli 
uuum permanens nou scinditur; aut cnim tres 
cruces facimus, et fidem sanclae Triuitatis expri- 
miiuus, aut quinque, et quinque parlitaia Doniiui 



- LIB. ni. 126 

A passionem denotamas. In primo ordine tres crucei 
facimus, cum dicimus : H(gc dona\ htec munera, 
h(BC sancta sacrifieia : ubi tempus aiite legem, quod 
tribus intervallis distinguitur inuuimus, scilicet ab 
Adam ad Noe ; inde ad Abraham, inde ad Moysen ; 
in quibus aetatibus just! Christum suis sicriflciis 
praefiguraverunt; ut Abel in agno ", Melchisedech 
in pane et vino ** : Abraham in filio *\ In seeundo * 
ordine quinque cruces facimus dicentes : Benedi" 
ctam^ ascriptam^ ratamf corpus, et sanguis^ ubi tem- 
pus legis exprimimus ; quod quinque iibris distin- 
guitur et in singulis Christi passio deiiotatur, vel 
quod quiiique personis regebatur, scilicet judice, 
rege, principe, propheta et sacerdote ". in quorum 
manibus Christus assimilatur. Nam quid est Josue 
per simulatioiiem vincens regem urbis Hay ", nisi 
Christus per inflrinilatem superafls supei biam dia - 
boli ? Quid est David in spelunca ", uisi Christus 
in sepultura? Quid est Zorobabel ortus in confu- 
sioue *\ nisl Chrislus natus in came ? Quid est 
quod Helias scdii in torrente Carith ", nisi quia 
Domiiius, de torrente passionis incalvariabibit ** ? 
Quid est Jesus indutus sordidam vestem *^ , 
nisi Chrislus qui alienigenam duxit uxorem ? lu 
tertio ordine snscipientcs panem et vinum in mani- 
bus, duas cruces facimus, unain super panem, al- 
teram super caliceoi dicentes : Qui prf(/te,etc., ubi 
tempus coeiiae, et tcmpus innuimus gratiae, in quo 
duo parietes in angulari lapide conjunguntur ,'*, 

Q vel gigas '* geininae substantiae cruciflgitur. lu 
quarto ordine quinque cruces facimus diceutes : 
Hosliam puram, hosliam sanctam^ hostiam imma-' 
calatam^ panem sanctum vitce asternce^ et calicem 
salutis perpetua , ubi signiflcamus quod Cbristus 
iii carue quinque vuinera suscepit, et quinque sae- 
cula redemit. lu quinto ordine tres cruces facimus, 
dicenles : Sanctificas^ vivificas^ benedicis, etc, ubi 
repr;£sentamus priiuitivain Ecclesiam, qu;e suscepit 
fidem Trinitatis. In sextoordinequinque crucescum 
oblaio faciinus, quatuur super caliceui dicentcs : 
Per ipsunif et cum ipso, et in ipso, est tibi Deo Pa^ 
tri omnipotenii^ et quintam ad latus calicis dicen- 
tes : In unilale Spirilus sancli : ubi modum noia« 
mus Dominicae passionis, qui qualuor vulnera per- 

^ tulit in manibus, el pedibus, et quintum in latere. 
£x praecedentibus iiquet nos faccre xxiii signa, 
quae cum fiant tribus digitispropler fidein Tiinitalis, 
si ea triplicaveris, lxix babebis : quibus si tria 
signa quse cum oblato super caiicein faciinus di- 
centes : Pax Domini sit semper vobiscum^ adje« 
ceiis, Lxxii fiunt haec, scilicet lxxii linguae per 
superbiam dispersae, per Christi humilitateiu cou- 
gregatae, per ejus passionem redemplae, per ejus 
curpuset sanguineni ei conjunctse. Vidclui* Augu- 
stino, si tautum semcl fierct crux supcr paiiem «# 



«• Exod. 30. »• Philip.2. " Ilebr. 9. «• Gen. 4. '» Gen. il. " Gen. 22. 
«» I Ii'g. 22. *' i Esdr. 2. " 111 Reg. 17. « Psul. iOD. »' 3IaUh. 27 ; Zach. 3. 



«' ObC. i3. " Jos. i 
" Ephcs. 2. •• i^sak 



Ii7 



SICARDI CREMONENSIS EPISCOPI 



128 



viuum, sufQcere possc ; quia semel crucifixus est A actu nomina suarum ovium *', lum ut eonim pre- 



Dominus *®. Nunc ad liiteram revertamur. 

Haec dona, quoad pauem, in quo sunt farina et 
aqua;. haec munera, quoad vinum, in quo suiit 
vinum et aqua; haec sancta sacrificia , quoad 
utrumque illibata, id est sine labe, sicut Agnus 
Paschalis immarulatus '* ; quia siguifical Cbristum 
qui est sine macula et ruga ; vel hasc tria verba 
tribus crucibus insignirous, quia graiias agimus 
trino Deo qui dat nobis calicem salutis accipere, 
et nomen Domini invocare *' ; qui dat nobis do- 
imm, et a nobis niunus recepit in sacrificium. 
Eadem enim sacrificia dona sunt, et munera : 
sunt dona, quia nobis ab illo donata, ut sustenia- 
remur'; munera, quoniam a nobis illi obiata, ut 
laudaretur : donum enim est quod donatur a su- 
periori, munus quod ab inferiori, sacrificia sunt ut 
samficentur; vel secundum Augustinum. Dona 
offerimus, cum nos ipsos ei donarous. Munera cum 
ejis beneficiorum memores sumus. Sacrificia illi- 
bata , cum ei humilitatera et laudes impendimus. 

Inprimis, qu<B tibi o/ferimus, Yide quod canonis 
oratio in quinque dividitur, unde et quinquies Per 
Christum Dominum nostrum concluditur, eo quod 
per quinque partitam Domini passiouem oratio fi- 
dclium exauditur. Prius offerimus pro Ecclesia ca- 
tholica : et ecce legalis pontifex, qui ingrediens 
Sancta sanctorum orabat **, ecce Christus qui ante 
passionem oravitet se glorillcavit, et discipulos con- 



B 



ces et merita divime protectionis auxilio muniantur. 
Ideo sancta Dei Genitrix memoratur in hoc sikcri- 
ficio, quia vera hostia de virginali processit utero. 
Ideo quoque apostoli, quia passlonem Christi verbi 
et sangulnis tesUmonio probaverunt. Nam Petrus, 
Andreas et Philippus sunt crucifixi ; Paulus, Jaco- 
bus, Matthaeuset Bartholomaeus decollati ; lacobus, 
Simon, Thaddaeus necati, Joannes veneno cruciatus, 
Thomas transfossus. Idcircoetmartyresadjiciuntur, 
quia ipsorum cruciatu Christi passio confirmatur, 
ex quibus quidam pontifices summi, ut Linus ; qui- 
dam episcopi, utCyprianusCarthaglnensis; quidanri 
diacones, ut Laurentius ; quidam militcs, ut Cryso* 
gonus. Joannes et Paulus , quidam roedici, ut Cos- 
nias et Daroianus, quia orones gradus vel ordines 
passionis Domini testiroonium praebuerunt. Forte 
confessores non sunl hic nominandi quia proprie 
martyres sunt testes. Quidam tamen adjiciunt hic 
nomina suorum ]^;kironorum,Hancoblationemservitu* 
tts nostrcBf etc: in hac secunda oratione oratpro se et 
famularibus sibi, ut eorum oblatiouem Doroinus pla- 
catus accipiat, quam per pronomen demonstrati- 
vum Domino repraesentat. Diesque nostros, etc. Hoc 
Gregorius addidit ut nullus hic securusexistat ; scd 
qui stat, videat ne cadat **. 

Quam oblalionem : hic accedit ad Domini consc- 
crationem,dicens : Quam oblationem, idest lerrenam 
materiara ad corpus tui Filii destinat.Tm , tu 



servavit*^, etadhucpronobisquotidieinlerpellat". {]; ^^«t, qumumus , in omnibus ; hoc est tola o- 



Sic sacerdos pro se et pro tota preces fundit Ec- 
clesia, quae consistit in praelatis et subdilis ; unde 
subdiiur de prxlatis : 

Vna cum famulo tuo papa nostro; quod quidam aa- 
dunt de antistite et rege, nova traditio est. Et om^ 
nibus orthodoxis atque catholioB et apostolicas fidei 
cultoribus. Hic excluduntur schismalici et haeretici, 
qui non sunt orthodoxi, id est rectae fidei ; nec ca* 
tholicae, id est universalis. Post hdic adjicitur etde 
subditis : Memento, Domine, famuiorum famularum" 
que tuarum, quorum tibifides cognita est et nota de- 
mtio : ob hoc catechumeoi, qui sacramenta fidei non 
reccperunt, in principio canonis exduduntur. Scrip- 
tum est enim : c Alienigena non vescetur ex eis. 



gitatione, tota vila et toto intellectu, digneris facere 
benedictam, id estspiritu sancloreplere; ascriptam^ 
id est divinitati ascribere ; ratam, id cst in vcrilate, 
ut ad salutem sulTiciat, solidare ; rationnbilem, in 
nostra fide ; acceptabilem, in nostra devotione. Eccc 
Abigail uxor viri stulti, quae prohibuit Da^id san- 
guinem effundere, et propriam manum poUuere, cui 
benedixit David, dicens : « Benedictus Dominus 
Dcus Israel, ct benedictum eloquium tuum, et bene- 
dicta tu, quae prohibuisti ne irem ad sanguinem, 
et ne ulciscerer nie nianu mca^. • Ilapc est Ecclesia, 
quondani uxor dtaboli, qxix oblntione praesentis sa- 
crificii praevenit Christum agonizantem rogatque 
pacem, ne sic se ulciscalur, ut cum viro aeterna 



quia sanota sunt **• > lilos ergo ad esum agni dun- D pereat damnatioue ; quam oblationem et orationem 



taxatassumimus,quinostraedumui conjuncti sunt: 
omnem scilicet domesticum fidei a principe ad ple- 
beum, ab apostolo ad publicanum. Pro quibus offe- 
rimus actu, velqui tibi o/f^run/ devotione. Prose, ex- 
egcsis, id est expositio, est quod sequitur, pro re-, 
demptione animarum suarum, pro spe salutis et 
incolumitatis sucb. Communicantes. Concludit in 
oratione beatae Yirginis, el apostolorum, et roarty- 
ruui commeroorationem, tura ut repraesentet lega- 
lem poniificem, qui porUbat in vestibus nomina 
patrum *', et etiara Chrislum qui novit mente ct 



David perficit : benedictam, dum ejus benedicit elo- 
quium; ascriptam, dum nulla oblatione deletur, 
ratam, dum remissionis sententia non violatur. 

Qui pridie, id est priori,die^Nam pateretur, acce- 
pit panem, benedixitf fregit^ dedit discipulis, et ait : 
Accipite, et manducute, hoc est corpus meum **. Hoc 
tragicis gestibus quod littera sonat, exprimimos. 
Aiunt quidam quod Benedixit, benedictione occulia 
nobis, alia quam ista : Iloc est corpus menm, qua 
nunc utimur; alii, quod Benedixit cndem toicdi- 
clione, undc sic mulant lilteram Bencdixit, diccns : 



»• IPctr. r>. « gxo4l. 12. " Psal. 115. »» Hcbr. K ct 0. »* J<ian. Ifi. •• Rom. 8. •' Exod* 
59;Lcvit. 22. »» Exod. 28. ^* Joan. 10. » I Cor. 10. *M Rcg. 25. *» M;iUh. 25. 



«i9 IIITRALE. — 

fJoc est corffus meum^ e( posCca fregit^ et dedit disci- A 
pi/tt« diceiu : AccipHe, et manducate, inculcatio 
Terbonini est, nec esi iiilelligendum quod aece- 
ptoni corpus de manu Domini sibi ministrarenl, sed 
qai consecravit, ij»se et ministravit ; si Tcro cum 
benedixii cmcis signum apposutt, ipsi norunt qui 
pnesentes fttenist; praesertim cum nondum erat 
crectam suict» cnicis TexiUum ; et quod sicut alibi 
de quinqae panibas dicitur ^' Benedixit, id esl gra- 
tiam moltiplieationis infudit, sic etiam bic credimus 
iaieUigendom Benediant, id est gratiam tran^sub- 
suniiandi infudit, ut panis iranssubsUntiaretur in 
I cMiem ; et Spiritu sancto repievil, vel repletam 
ostendit, et sic fregit, in quo morti se subjiciendum 
ostendit. Et Tide quod ad prolationem istorom ver- 
bonim : Hoc est corim$ meum^ panis divinitus trans- B 
siibstantiatnr in carnem, divina etenim materialis 
subsuntia bujus sacrilicii est verbum quod ad ele- 
menium accedens per6cit sacramentnm ; sic ver- 
bum carni anitum efficit bominem Christum. Equi- 
dtmj c M irabilis Deas in operibus suis ^, > sed mi- 
rabilius est, de nibilo concta creare quam crea- 
turam transsobstantiare ; nam et natura magistra 
aqua subUliatur in ignem ; et bomo vinum calidum 
iii rrigidnm mutat acetum ; nec tamen ista dicimus, 
<;aod isiud hamana ratioiic probare velimus ; buc 
cDim logica non ascendit, hoc mathematica non 
inquirit; in hoc physica deficit; sensus cnim pri- 
mam tenet regiouem , imaginatio secundam, ratio 
tmiam. In his illae matronae ludere consueverunt , p 
sed fides est excellentior illis, quae non habet roe- 
ritum, cam humana ratio prsebet experimentum. 
^ Nemo igitnr hoc dispiitet , scd cessent argu- 
menu abi fides quxritur ; humiliter quaeratur 
qnod sine periculo non discutitur; firmlter creda- 
tur qood sine praemio non habetor; intcllectus 
vero fidem transcendit, quo sancti non jam in xni- 
fmate , sed vident facie ad faciem ^. 

AedpienM kunc pneclarum calicem , liic in my- 
sterio, sed non boc in metallo ; hic in flgura, sed 
aiind in materia. Nam hic et ille , quem Christus 
manibos tenuit, ebrietatem, Id est passionein Do < 
mini, significat.et significavit. Ecce David noster qui 
regi Acbis insanire videtur ^; qui se manibus ge- 
sut, cam panem et vinum tenens, ait : Hoc est cor- d 
pu$ meum^ kic e$t $anffui$ meu$ ; de cujus ore de- 
fluont salivae, dom creditur infautUia loqui, diceus : 
I Nisi niandacaveritis camem Filii hominis et bi- 
bnitis ejus sanguinem , nou babebilis viUm in vo- 
bis *^. » Hic pendens in crucd tympanizavit et ad 
osiium, id est conclusa corda ludaeorum impegit. 
Qood sacerdos panem elevat, significat cibum esse 
caeteris excellentiorem. S militer et dc potu : Cra- 
lios ugen$ , de nostra salute , qui non meritis, sed 
gratia justificati sumus^',;Ben(;(/txi(, etc. expositanon 



LIB. III. 130 

eiponas. Accipite et hibite, rdix ebrieus ! salu* 
taris salietasl quae quanto oopiosius et dignius 
sumitur , tanto sobrietatem mentibus amplius do- 
nare dignatur. Judas bibit, sed sitim non exslinxit 
ignis aetenii ; quia assumpsit indigne mystcrium 
Jesu Christi ^'. £t vide quoniain sic quisque disci^ 
pulorum calicem acecpit, quod anicuique Dominas 
propinavit. Unde et sacerdos bic calicem deponit» 
sed non derelinquit, dicens : Bie est calix eangui» 
ni$ mei '*, id est coniinens sanguinem, vel sangui- 
nis significans passionem. Et vide quia passio dici- 
tur cailx , vel a calida poiione ; vel quia meusurate 
sumitur : fideiis est enim Dominus , qui non sinit 
nos affligi phis quam porUre possimus *'. Aort et 
<eierni iestamenti : subaudi confirmalor. Sacra Scri- 
piura dicitur Tesumenium, quasi mentis defuncti 
tesuiio ; quia conliiict nobis promissa legau ct fi- 
deicommissa. Vetus quidem Tesumentum promit- 
tcbat iiobis lemporalia : « £t dabo vobis torram 
fluentem lacte et melle " ; > sed in Novo Christus 
per sauguinem et mortem suam nobis in h^rediu- 
teni vium legavit aeternam. Novum dicitur TesU* 
mentum, quia novus pro nostra redempiione san- 
guis effunditur; olim effundebatur sanguis animalis 
irratioualis, non homiiiis innocentis ". ^temum 
dicitur, quia in aaud teslameutum non mutabitur 
sicul mutatum est Yetus in Novum. Mysterium /i- 
dei, quoniam aliud videtur et aliud intelligitur, spe- 
cies panis et vini cernitur, corpus Christi et san- 
guis crcditur. Mysterium Grasce, Latine $ecretum. 
Hoc crederejubcmur, discutere non audemus. Qttt 
pro vobi$ apostoUs et pro muUi$ efflcaciier effundetnr^ 
non pro omnibus ; nam sulficil omuibus, sed so- 
lis effecit electis , qui unione chariutis corpus 
Christi sunt. Quod baptismo purgatur a culpa, san« 
guine liberatur a poena, et est haN^ hujus sacramenti 
utililas, ut ejus ope fiat possibile corpus, quod 
terra est, coelum asccndere : c Quia nemo ascendit 
in coeium, nisi Filius hominis '^ ; > cui quasi oa- 
piti merobra corporis adnectunlur orones qui in 
fide hujus sacramenli efliciuntur filii Dei, et sic 
corpus unum, caput cum mcmbris, ascenditin coe- 
lum. intentioiicra vero tanti corporis in sequenti 
verbo Teritas ipsa declaral, dicens : Hac quolie^" 
cunque feceriti$f in nui memoriam facieti$; in mei 
roemoriam, qui pro vobis languores portavi "*, 
crucem subii '*, resurrexi "^ coelos asceodi '*. £t 
nuiic slringaiitur duo digili vcl ob reverentiam sa- 
cramcnti , vel in.signum quod sacerdos acccdat 
primo , id est Filius obetliat Patri ; unde scquilur 
ex voce sacerdotis et plebis. Memores tam heata^ 
passionis, resurreciionis et a$censioni$. Haec tria po- 
tius roemorat Ecclesia, quia primum nostram vuU 
ncrat charitatero, secundum conforlat fidem , tcr- 
tiuro laetificat spem. De tui$ doni$ ac datii. Dona 



••Joan. 6. ^ Psal. 71,138. 
5. ^ Joan. 15. •• llatlb. 20 
•« ioan. 19. •» Marc. IG. •• Acl. i 



^* Greg. hom. 26. *• I Cor. 13. ^ I Reg. 21. *' Joan. 
•» I Cor. 10. •• F.evil. 20. •• Hebr. U. •* Joan. 3. 



6. *■ Rom. 
•• Isa. 55 



15! 



SICARDI CREMONENSIS EPISCOPI 



132 



sunt in re xterna, data in opcre temporali. Oferi- A triginta annoruni innoccns occubuil , illam imma- 



mut homiam puram, scilicet corpus , hostiam tan- 
etam , id est sanguinem : hottiam immaculatamy 
qnoad utrumque; vel hostiam puram, id est ab 
aliis hostiis separatam , hostiam sanciam, id est 
sanctificantem'; bostiam immaculatam , id est a 
macuiis emundantem. Moraliter offerimus hostiam 
puram , hostiam sanctam, hostiam immaculatam, 
cum offerimus hostiam de corde puro , conscientia 
bona et fide non ficta '*. Sequitur : panem sanctum 
vitos (Btemas; hic est Christus,quopasti finaliter, sa- 
tiabimur aeternaliter ; ca/tcemta/uftsp^rperuff, cujus 
gustu salutem perpetuo consequemur : quinque cru- 
ces inter haec verba signacula sunt quinque di- 
lecti '*; plagae quinque viventis; petrae foramina, in 
quibus nidificat immaculata columba *^ Snper qua* 
eum oravit pro hostia transsubstantianda, eamque 
transubstantiavit, et iransubstantiatam Patri obtu- 
lit, nunc orat pro ipsius acceptione, uteam ad 
Jnstar antiquorum sacrificiorum acceptet, et in 
conspectura divinae proferat majestatis ; utper ejus 
inter|>eIlationem ad Palrem , et per ejus nostram 
perceptionem , repleamur caelestis gratiae bene- 
diclione. Sicutilaccepta habete" dignatut et , siroi- 
litudiiiis est, et non quantitalis ; multo enim ac- 
septius est hoc sacrificium Deo quam quod obtulit 
Abel *', quod Abrabam *', quod Melcbisedech *^ ; 
quia valet amplius res quam umbra , veritas quam 
iigura ; ipsam enim similitddinem desideramus ma 



culatam Christi hostiam figuravit. PatriarchT nottri 
Abrahte. Hic patriarcha princcps patrum Dcus Pa- 
ter est : quod sicut Abraliam Isaac^obtulit, sed arie- 
tem immolavit, sic Filiura Unigenitum pro nobi8 
tradidit '*, cujus carne immolata divlnitas perman- 
sit illaesa. Melchisedech hic sine patre et matre le- 
gitur fuisse, et in pane et vino sacrificasse dici- 
tur*^; per quera raerito Dei Filius intelligitur, qui 
est Rex Sadoch, Rex justitiae, juste reraunerans 
justos, et juste damnans injustos, qui est sine maire 
in coelo , sine palre in terris , qui s! praebuit in 
specie panis et vini discipulis *'. Et quod Leo papa 
addidit in canone tanctum tacrificium^ immacuia- 
tam hottiam, 
^ % Per sequentem sacerdotis inclinationcm, mors 
Christi intelligitur^ quae in praemissis SQcrtficiis fi- 
gurabatur et repraescntabalur ; quod Christus, in- 
clinato capitei emtsit spiritum **• £t vide,secundum 
quosdam infra canonem diaconus lavat manus, si- 
gnificans quod Pilatus se lavit, cum se mundum ab 
cjus sanguine proclamavit ^*; vel quod opera nostra 
sordida Christi passione roundantur» vel quod nul- 
lus immundus ad percipienda fidei sacramenta pro- 
cedat. Jube hcec perferri per manut tancti Angeli tui 
itt tublime altare tuum. Hic est Angelus roagni con- 
silii, consiliarius ille^\ cujus consilio Pater nun- 
dum creavit et recreavit '*. Sublime altare in con- 
tpeclu Dei^ est Cbristus crucifixus, sedens in 



gis quam acccplionis quantitatem. Similes sumus C ?^**'''^ ^^^^'^' '^**"^ ^"«^^"^ ^^'^^ sacramenu 



Abel, si recte offcrimus et recte dividimus , quod 
quia Cain non fecit, peccavit : recte enim obtulit, 
quia Deo, cui debuit ; sed niale divisit, quia cor 
suum auferens Deo, se sibi retinuit ; Abel vero se 
Domino subdidit, ideoque Dominus ad Abel et ad 
munera ejus respexit. Abrahae quoque sirailes su- 
rotis, cura Deo filium Isaac, id est hilarem volunta- 
tem offerimus, et hilaritcr obcdimus. Melchisedcch 
etiam assimilamur , cura sine experiraento rationis 
humanae firroiler crcdirous, quod sub spccie panis 
et vini, carncm et sanguinem accipiemus Jesu 
Christi. Itaque recte dividamus cura Abel, Irilariter 
cum Abraham, spiritualitcr cum Melchisedech, nos 
ipsos innocenliae , obedientiae , justitiae sacrificiuni 
offerentes , arietinam spiritus proterviara depo- 
nentes , taurinam feriutem exuentes , hircinam 
libidincro jugulanles , juxta illud : c Holocausta 
medullata offeram tibi cum incenso arietum ; 
offeram tibi boves cum hircis ••. • Et ita Dominus 
acceptabit sacrificium uostrum, sicut munera Abel, 
sicut sacrificiuro Abrahae, et sicut sacrificium et 
immaculatam bostiam Melchisedech. H:ec, inquam, 
moraliter ad nos referuntur, sed allegorice Chri- 
8tum respiciunt, verbl gratia : Pueri tui jutti Abel ; 
hic in agno quem obtulit, et in se , qui cum esset 



in sublime altare , in conspectu Dei dum cicatrices 
ostendens interpellat ad Patrem pro nobis ^', ha^c 
sacramcnta conficienlibus. Quod alicubi dicitur : 
Jube hoc perferri consocianduro corpori Christi, sic 
intelligitur ; jube significaturo hujus, id est roiliian- 
tero Ecclesiam consociari triumphanti ; vel , disso- 
nantia est rem a sua specie alienari : petimus ergo 
aenigma ""^ vialoris evacuari et nobis comprehenso- 
ribus corpus in specle propria revelari. Vt quotquot^ 
elc. Quod hic altare ter presbyter osculatur, agit gra- 
tias Trinitati, quae per passionem Doroini sibi genas 
reconciliavithuroanuro ^' : Corput et iaN^tnem,qui- 
dam signant hic bis ; quia gigas substantiae geminae 
crucifigitur ; quidam vero nequaquam. Sumpteri^ 
D mut : secundum primitivam Ecclesiam, vel in sa- 
cramento et re, vel re tanturo, juxta illud : i Crede, 
et roanducasli ^*. » Omnt benediciione. Hic se prc- 
sbyter signat, ut m ereatur benedictionem consequi, 
et coelesti gloria replcrl. 

Memento etiam, Domine^ famulorum /iamic/ancm- 
que tuarum. Hic pro defunctis in Christo quiescen- 
tibus orat Ecclesia, ut eis baec prosint sacramenta ; 
ubi notare poteris nomina quae volueris [sed non 
in Die Dominica, ut quidam aiunt ; qtiia creduntur 
animae tunc observatione Dominica , reqoiem ha- 
bere]. Etquidem congruc haec interseritur memo- 



•• I Tim. 
« Hebr. 7. 
'•UCor. 5. 



•• Canl. 8. 
Matth. 26. 
'* August. 



•• Cant. «. 
•» Joan. 19. 



" Gcn. 4. •» Gen. «2. •* Gen. U. 
»• Matth. «7. '» Ua. 9. " Prov. 8. 



•• Psal. «5. 
" Rom. 8. 



«• Rom. 8. 
'MCor. 13. 



i55 MITRALE. 

ria transeunlium, c qui in Domino moriunlur ^\ » 
Finita est enim memoria mortis Domini, et sequi- 
tur mors nostra, Cbrisius prxcessit, et nos ejus 
Testigia sequimur ^*. Nobis quoque piccatoribut ; 
hic pro poenitentibus exoramus, et paululum ex- 
prcssa Toce silentium interrumpimus , et peclus 
perculiDius memorantes laironis confessiQncm et 
petiUonem, scilicet : c Memenlo mci, Domine, dum 
▼eneris in regnum tuum ^* , • et misereniis Dei 
proroissionem, sciiicct : c Hodic mecum eris in pa- 
radiso **. > Percussura pecioris est poenitenliae^ et 
luctus indicium. Quidam hanc eleTalionem referunt 
ad centurionem '^ Cum Joanne, quidam inlelligunt 
loannem Baptistam, quidam Marcum, qui etiam 
joannes diclus cst **. £t vide quod hic oclo viri 
ttseptem feminx computanlur; quia per hoc sa* 
crificium septem cbarismala graiiarum, el octo 
beatodlnes jungentur in nobis, item hic diversitas 
lexuuna et ordinum contineiur. Nam ex evangelistis 
et episcopis esl Joanncs, qui et Marcus dicitur, qui 
fuit praesul Alexandri»; ex diaconibus Slephanus 
protoniartyr; ex apostolis Matthias ; ex septuaginta 
discipulis Barnabas; ex patriarchis Ignatins; ex 
apostolicis Alexander; ex prcsbyteris Marcellinus ; 
ex exorcistis Petrus, ex conjugalis Feliciias et Per- 
petoa; ex virginibus Agatha et reliqusp. omnes, 
quontam omnes hoc sacrlficium suo sanguine Or" 
DiaTerunt. Ccce bina commcmoratio sanctorum re- 
memorat loition, ef soperhumerale, in quibus lcga- 
lis poiitifex gestabal nomina patrum '*. Per quem 
kmc omnia... bona creas^ ut sint; sanctificas tibide- 
poundo ; vivificas , animando ; benedicis^ ut utilia 
sint; prirsfas, ut prosint. Hic ler signatur, quia 
passio Domini consummatur : undc consequenter 
' corporale aofertur, quia Tclum templi scissum esl, 
a sammo osque deorsum *" ; el quidquid de pas- 
«one foerai ciausum, modo est revelatum ; unde, 
SDinpto aceto, dixit: c Consummatum cst ^^ i Cum 
denoo super calice discooperto cum hostla ler si- 
gnalur bis Tcrbis : Per ipsum, et cum ipso^ et in 
ipso^ cenlorionis confessio memoratur qui dixit : 
c ^ere Filius Dei eral istc'*, > quia cum revelaia 
passione miracula, vidit per ipsum Filium, qui erat 
lM»tia, Patrem agnovit et Spiritum sanclum- inlel- 
Ictlt. Duae qooquc cnices, quse cum eadem hostia 
llnnt in latere calicis, in hxc verba : Est tibi Deo 
Patri omttipotenti, in unitate Spiritus sancti, Sangui- 
Bem el aqoam significant quae fluxerunt de latere 
patientis *^; vel eum crucifixum significant pro 
diobos popolis : et haec omnia in capite consum- 
«ala , soam ad membra Iransrerunl utililatem. 
Umie ploraliler dicitur, omnia bona; spirituale 
cciameorpos ploraliter^ropter membrorum plura- 
litalem ostendit, et demonslral, ac si dicat : Per 
Chiifllno nos creas.^Quidam appouunl mirificas. 



B 



- LID. 11L 434 

A el quidem mirificatio cum omnibus commonis per 
creationem , per gratiam fit singularis, et terreuus 
homo c(clestis. Sanctificas in baptismo, vivificas in 
Tcrbo, quasi pabulo Titae, benedicis in augmento 
graliae, et prasstas nobis^ post mortem, vilam aeter- 
nam. Per ipsum^ nos creanli; cum ipso^ nos re- 
creanti, et in ipso, nos ad gloriam suscitanti , est 
tibi Deo Patri omnipotenti in unitute Spiritus saneti 
omnis honor et gtoria. Hic cum hoslia calicem tan- 
gimus, innuentes quod ad passionem Domini facta 
sit redemplio roundi, unde cum quatuor sint partes 
orbis, quidam tangunt quatuor partes calicis. Per 
omnia scecula sceculorum. Hucusque fuit canon, id 
est regula cui quidquam addere, vel diminuere non 
est devotionis, sed prxsumpiionis, cujus conclusio, 
sciiicet per omnia soscula sceculorum , alta voce le- 
vatur, tum quia Dominus alta voce tradidit spiri- 
tum , tum quia cenlurio clamavit : c Yere Filius 
Dei erat iste '' ; > tum quia mulieres lamentaban- 
tur (lentes Dominum, lum ut repraesentelur quod 
sacerdos legalis foras exibat, ut lavaret ve^itimenia : 
quod cst publice pro populis exorare, tum ot popu- 
lus sciens finemj^iiqnis , respondeat : Amen. 
Asseverans quod presbyter fecit et impetrans 
quod oravit, dicente vero sacerdote : Per omnia 
smcula sceculorum^ diaconus calicem sublcTat; cum 
fanone partem ejus cooperit, secundum quosdam , 
et posl in aliari deponit, el cum corporali cooperil 
eblatam et calicem, significans loseph ab Arima- 

Q thia, qui corpus Domini de cruce suscepil, et fa- 
cicm sudario Tclavit, et in sindone munda in- 
Tolvit, et in sepulcro dcposuil et lapide celavit **. 

Sacerdos qui oblatam elevat Nicodemum reprae- 
senlat *% et haec elevatio Christi deposilionem de 
cruce, depositio vero coUocationem in sepolcro de- 
roonstrat. Diaconus qui sacerdotis humerum oscu- 
lalur, innuit quod Joseph deponens corpos ipsum 
fucrit osculalus quod in sepuiluris aliquibus reprae- 
seniatur ; vel innuil quod Deum nequimus videre , 
nisi per speculum in xnigmate '^ Sacerdos etiam 
hostiam osculatur, innuens quod .Nicodemus idem 
feceril quod loseph, vel potius per Domini pas- 
sioucm factam esse noslram reconciliatiooem *'• 
Oremus. Ab hoc loco maxime orare debemus 

D prostrati, usquc ad finem Pater noster^ in diebus 
profestis ; in festivis autem stantes. Prceceptis sa- 
lutaribus moniti; tres articuii sequentes, scilicet 
Prceceptis^ Pater noster^ Libera nos, significant tres 
dies Dominicae sepulturae. Ideoque bis duntaxat 
utimur in Parasceve, et est baec praefalio vel capla- 
lio ad orationem Dominicam. Praecepta el diTiiuim 
institutionem dicit, quia Dominus et banc institult, 
el apostolis sic orare praecepit. 

Pater noster. Oratiouem Dominicam bealus Gre- 
gorius dici ad missam instiluit ; asserens incon- 



"• Apoc. 14. " I Petr. 2. '• Luc. «5. 
«7. •^ Joan. 19. •* Luc. 23. «^ Joan. 19. 
i$. •* I Cor. 13. •» Rom. 5. 



^ Ibid, •* Matlh. 8. •• Act. 4. •• Exod. 28. •* Matih. 
/• Loc. 23. •• Joan. 19* Mattb. 27; Marc. 15. •• Joan. 



m 



SICAUDI CREMONENSIS EPISCOP! 



4 06 



fruum essc. «l super euchansiiam oraiiodicerclur, A regnum Dei semper esl, sed ad iios venial, id est 

... ... ••■ !<>.. MMttS« nknnSrAfif Aliii* rrti^/1 WAftnne in e«kn/«lie aI an f.K 



quani scholasticus composucrat, et iilam omittere, 
quam Dominus ipse dictaverat et apostoii dicere 
consueverant; quod cum a Grsecis acceperit, in hoc 
differre volnit, ut cum apud Grascos ab omni populo 
dicatur, apud nos a solo sacerdote canietur. H:ec 
oratio alta voce cantatur, ut communicaturi sibi 
dimittant, sicnt ibi continetur, offeiisas, ne indigni 
accedant ad mensam Domiui *'. 

Vel ideo non dicitur sub silentio , quia est dc 
Evangel.o. Sed objicitur quia dc hac oratione Do- 
minus ait : cCum orabis, intra in cubicufum tuum, 
et clauso ostio ora Patrem tuum *^. > Verum non 
dicit ostium, occultam domum, sed cordis sccre- 



nobis manirestctur, quod regnas in sanctis et in te 
sancti regnant, quia non polerimus ignorare, cuiii 
Dominus vcnerit judicare. 

Tertia esl : Fiat volunlas tua , sicut in ccelo et 
in tcrra, Voluntas Dci semper fit, sed petimus ut 
libertas nostr% voluntalis et operis divinx conso> 
nct voluntali ; sicut in angelis , ita in hominibus ; 
sicut in juslis, ita in ]teccatoribus; sicut in Cliristo, 
ita in Ecclesia; sicut in mente, ita in oorpore; ut 
spirilus et caro sint unus homo spirilualis ; cujus 
cor et caro exsullent in Deum vivum^, qui non sibi, 
sed tibi vivat. Vcl voluntas est cuslodia prxceplo- 
runi. llicc tria perfeclius in futuro ; sed inlerim cx 



lura,idest ut a mala cogitationc pectus nosiruin parle oramus ut poslea perfectius in nobis iiu- 

.« ._ «*-• -t _i I .. i_i..::^ ^i^..^:^ :« ■' nloontiir P/fii^m nocfrtitn ntintiHinntim • vaI fnmi! m- 



mystica (idei clave claudamus , et labiis clausis in- 
corrupta meiile loquamur. Pater aiitiquorum dice- 
balur Dominus , quasi servorum , sed nunc est per 
gratiam pater, quae libertatis vox est , et magna 
fiducia ; quid enim filiis perseveranter et digtie pe- 
tentibus denegabit*', qui jam dedit quod Pater est ; 
ciim illos de regno velut inutiles servos ejecerit*' , 
Filius haeredilatem tribuit, quos paiie angelorum*^ 
et carne vituli reflcit saginati*'. Noster^ quod com- 
inune est omnibus ; nemo dical meus, qiiod soli 
Christo convenit , qui est filius pcr naturam ; nos 
autem per adoptionis gratiam. Non ergo superbiant 
nobiles , curo simus ejusdem Patris filii. Nihil sibi 
arroget dives , cum simiis fratres et cohaeredes **• 



pleantur. Pauem nostrum quotidianum, vel famil a- 
rem; alia littera supersubslantialem , vel cgregium. 
Et dicitur supersubstanlialis Latine , epiousicH 
Graece, seguUa Hebraice. Panis noster est Dcus, 
noster refugium , et virtus' qua quotidie c^orous, 
qui est super oinnes subslantias, quem pelimus 
nobis dari ; quia in ipso vivinius. Vcl panis nosler 
est verbum Dei vel praecepta Dei , qux siint nobis 
quotidie nccessaria'; quia c non in solo pane vivit 
homo, sed in omni verbo quod procedit dc ore 
Dei^ : » quem petimus nobis dari , quia in ipso ro- 
ficimnr. Velpanis noster est corpus Chrisli, quod csl 
nostr;ebumanitalis,quoquotidie egeinus, quia, quo- 
tidiepeccamus, de quo : c Panis quem ego dabo vobis. 



Qui es in ccbU , id est in secretis, in angelis , in san- q raro mea est pro muudi vita » * : quem petimus nobis 



ctis , in spiritualihus per gratiam. Sanclificetur no 
men tuum ; septem petitiones in hac oratione con- 
tinentur, quas tantum apostolos dixisse super hoc 
sacramenturo audivimus. Prima quarum haec esi : 
Sanctificetur nomen tuum. Hoc noinen quod petimus 
sanctificari est Pater, quo relative dicimur fiiii Dei : 
quod petimus sanctificari in nobis, ut sanctificatio- 
nem Patris imitemur, et noroeii Palris moribus et 
vita ostendatur in filiis : ergo iis moribus vivendum 
est , ut filii et fratres Christi esse possimus '** ; quia 
filius non est, qui ab ejus degeiierat voluntate, nec 
in euro tendil fide. Vel sanctificari , id est conUr- 
mari iu nobis , ut nec ipse desinal esse Pater^noster, 
nec nos filii ejus, ul qui in baptismate sanctifica 



dari, quia in ipso recreamur; ergo qui sumus impliciti 
peccatis, pelimusutsimus digni coelestibus alimen- 
tis. Dimitte nobis debita nostra , sicut et nos dimit- 
timus debitoribus nostris. Debita vocat peccata, 
colpas, offensas, quibus Deum offendimus : et 
eiinde nos rei debitores existimus , quae petimus 
nobis dimitli , ut liberi ad patriam redeamus , sed 
eo pacto eave cautione : Sicut nos dimittimus debi" 
toribus nostris, id est offensoribus nostris, qui nos 
offenderunt ; unde etnobis satisfacere debent ; ali- 
ter nullus est oralionis fructus, quia Dominus di- 
cit : Nisi dimiseritis hominibus , nec Pater vester 
dimittet vobis*. » Et ne nos inducas in tentationem 
diaboIicam.TenUt Deus ut probet *^, et tentat bomo 



mur, in eo quod esse coepimus , perseveremus. Vel ^ ut discat", tentat diabolus ut decipiat"; sed. 



sanctificetur nomen tuum^ id est sicut est sanctum , 
innotescat nobls, ut nihil putemus saoctius esse. 
Simile est, Deus clarificetur in nobis', et magnifi- 
eetur. 

Secunda petitio est : Adveniat regnwn tuum , id 
est td te veniat Ecclesia , in qua regnas, de qua 
dicitar : c Simile est regnuro coeloruro', » sagenae 
missae in mari , vel ad nos veniat regnum coelorum, 
quod nobis proroisisti dicens : c Percipite regnum 
quod vobis paratum est '; vel adveniat regnum tuum 



nunquid Deus inducit in hanc deceptionem ? non ; 
sed deseiit et tentari permittit, sed nunquid non 
tentatio esl utilis ad coronam'*? est; quia ubi 
niajor lucta , ibi major corona ; petimus ergo ne 
nos inducat in tentationem , id est ne nos descrens 
in tentaiione vinci et succumbere sinat. Sed libera 
nos. Vide quod in omnibus petitionibus ad nos per- 
tinentibus unus orat pro omnibus, ut da notns^ 
dimitte nobis , et ne nos inducas , libera nos , quia 
Deus pacis et concordise, sic unus pro omnibus 



•» I Cor. 41. •* Matth. 6. •• Luc. i\. •• Matth. 41. •» Psal. 77. •• Luc. 15. •• Ephes. 5. >•• Rom. 
8. 'Joan.i7. • Mattb. 15. • Matth. 25. ^ Psal. 85. • Psal. 45. • Exod. 10. ' Deut. 8; Mattb. 
i. • Joan. 6. • Malth. 6, 18. «• Gcn. 22; Sap. 5. »» Dan. 1. " Malth, 4. » Jacob. i. 



157 



orare Toluit ^^ ; quomodo in se uno omnes ipse por- 
(avit; ut uno ore, sicul trespueri *', Domino bc- 
nedicamus. Sequitur a malo , a culpai a poena tem- 
porali et aetema , quo faclo niliil est metuendum , 
et Dthil restat orandum : Ecce septima petitio flnis 
est orationis et fluis nostrae persecutionis.*Et vide 
dum haec septem petitiunes dicuntur, diaconi stant 
incltnati communionem eispectantes, in quo signi- 
ficant apostolos qui , post mortem Domini *' pcr 
septem hebdomadas exspectaveruut confirmationem 
Spiritus sancti " ; subdiaconi vero quiescunt , quia 
roulieres in Sabbato, quod est dics seplimus, si- 
loerunt ••. 

Sequitur embolismus , id est super accresceni : 
Miper accrescitur enim ultimae petitionis repetitio 
et eipositio. llla dicit : Libera nos a malo, Iste suh- 
dii a quibus malis , praeteritis , praeseniibus et (u- 
taris, et subditur iransitus ad orationem, in qua 
pro pace danda reverenter orat Ecclesia , Ambro- 
siana quidem aperte , Romana sub silentio et breve 
silentium , sabbatum respicit, in quoDominusin 
sepulcro quievit. Similiier et Dominica oratio cum 
petitionibuspouitur io designationem iilius septims 
diei, in qua laborabant apostoli^*; laborabant 
orantes ut liberareutur a malis. Libera nos, ecce 
uitimae petitionis repetitio et expositio , interce- 
dente beata ; ecce transitus f in quo ad impetran- 
dam graliam pacis maler exigitur Salomonis, id 
est viri pacifici , et Micbael nuntius pacis , et Bap- 
tista prwco paciSf et tres apostoli testes pacis, plu- 
res pacis non hic computantur, quia c in ore trium 
testium sut omne verbum **. • Embolismo finito , 
Don concluditur : Per Dominum^ haec est enim pra- 
fationum et embolismorum consuetudo, sed ci con- 
tiuaatur oratio : Da pacem. Uic patena presbytcro 
praesentatur« de cujus observatione varia: sunt con- 
suetudines : alicubi enim tenet eam acolythus ct 
iuiidiaconus , ille involutam, iste vero nudam; 
sacra enim vasa duntaxat a consecratis dericis sunt 
tracunda ; sed apud oos eam ad te igitur, usque 
nuDC subdiaconus observavit , qux cum a patere 
dicatur : Sanctarum feminarum , quas subdiaconus 
repnesenUtf corda siguificat, quae iatitudine cha- 
riuiisin obsequio Christi patebant^ dum aromati- 
bna ungere corpus Domini veniebant*^ Per hoc 
ergoquod subdiaconus diacono patenam prxbel, 
fecoliiur quod mulieres late resurrectionem Christi 
credentes , eam apostolis nuntiarunt , qui demum 
Domioo so» fidei latitudinem obtuleruni , vel per 
subdiaconum inteiligeNicodemum**, qui etiam late 
credidit et obsequium Salvatori eihibuit ; da , iu- 
quam, paeem pectoris, ut simus a peccato liberi ; 
dapacem lemporis, ut simus ab omni perturba- 
tione siecuri ; nocel inflrmi^ enim perturbatio : 
n eece qnam apertius cnodatur a quibus malis 



mTHALC. — LIB. III. 438 

A enii deprecemur. Et vide quod sacerdos cum 
osculata patena se in utraqoe ultima clausula si- 
gnat ; quia per crucem et hoc sacrificium , et odo- 
rcm ejus ouinia in coeiis cl in tcrris pacificata de- 
nuntiat**; obiata frangilur, quia Dominus in ca;na 
panem bencdixit , et fn^git*^; hsec et illa fractio * 
fraclionem corporis in cruce significanti aut panis 
f ractioncm , in qua cognitus est posl resurreclio- 
nem ^^ ; vel diversitalem corporis Christi , scilicet 
ambulantis, quiescentis ot sedentis : de tribus enim 
partibus infra dicemus. Papa oblatam non frangit, 
scd pirlem cx ea mordet ct reliquam in caliceni 
mittit; quia Christus infernum momordit**, et indo 
sumptos in paradisum misit*^ Alu voce concludi- 
tur : Per omnia icecula sceculorum , ut populus de- 

^ siderans paccm respondeat : Amen ; vel hxc vocis, 
qu£ sequilur, elevatio bonum significat nuntium 
Dominica: resurrecliouis , per quam hilariUtem et 
ilariutem recipiemus xternam. 
CAPUT VII. 

DE SIXTA PARTBv HlSSiE. 

i Viduam Sion benedicens beuedicam '*. c Per 
roortem , et in morte Domini percepit fidelis anima 
benedictionem , ad quam circa mortis officium» 
diaconus populum se humiliare invitat , cui trina 
benedictione pontifex benedixit , et quarto dicens , 
qsod ipse praeparare dignetur, eam confirmat ; et 
quinto benediciionem concludit et pacem Omnipo« 
tentis. Has benedictiones praefiguravit Jacob, qui, 

Q inoriens, filiis benedixit**. Moyses etiam moriturus» 
filios Israel bcnedictionibus locupleUvit'^ ; sic Chri- 
stus moriens discipulis sermonis Lenedictiouem 
exhibuiti ostendens quod quos prius dilexerat, 
etiaminfinc dilexil". Sic quoque ad inferna descen- 
dens, sedentibus in tenebris benedixit, cum eos 
cdncens, in celiarium Patris inducens^ eis pacem 
sempiternam attribuit, quod reprssentat episcopus, 
cum post repraesentationem mortis piipulo quiuquiea 
benedicens adjungit : Et pax ejus sii semper vo6ts« 

• cum, Quinquies autem benedlxity quia Deus primo 
benedixit heminibus, dicens : c Crescite et multk- 
plicamini *'. • Secundo post diluvium dicens idcm **; 
tertio benedixit, cum patriarchis benedictionem 
proroisit per missionero Christi *^, et eam in judi- 

D cibus et rcgibus I priocipibus, prophetis et sacer- 
dotibus figuravit; quarto benedixit, cum Filium 
suum misit , qui descendens , et ascendons bene- 
dixit, et benedictionem per Spiritum sanctum cun- 
firmavit ; quinto beneJicet dicens : c Venile, Lene- 
dicti Patris mei*'.i Quidam non irralionabiliter hoc 
officium non csse de septem ofliciis missae firmiter 
asseverat , eo quod has benedictiones Roraana non 
invenit Ecclesia : unde nec ulitur eis. Quicunque 
tamen eas invenerit , recte in eo loco ponuntur, ubi 
Christus ad inferos dcscendisse creditur, sciiioet 



*M Cor.UI; ftom. 15. "Dan.5. " Luc. 2i. " Act. 2. >« Loc. 25. '•Marc.6. ••Deut.i9;Mattlw 
1«. "Marc.46. »»Joan. 19. "Col. I. •* Matlh. 26. " Luc. 2i. " Osc. 45. " Pw»- Vv. i '^il'- 
431. " Gen. 49. »• Deut. 55. " Joan. 15. " Gcn. 1. •* Gen. 9. »* Gen. 22. «• Matth, 25, 

Patrol. CCXIII. 5 



439 SICAUDI CREMONENSIS EPISCOPI UO 

proVimo, anle resurrcclioncm, (um educlis de A liac duplici viia, scilicel actionis el conlemplaaoiii* 



carccre sblernam Iribuil benedictionem. 
CAPUT VIII. 

DE SEPTIHX PARTE HISS.C. 

. c Pauperes ejus saturabo panibus". » Rediens 
episcopus ad sacrificium , populi videns affectum 
cx co quod respondelur, Amen, el pacis dcsiderium, 
ait : Et pax eju$ tit semper vobiscum. Sacerdos vero 
dicit : Pax Domini sit semper vobiscum, 

Pacem orat illam, qua superal omnem sensum ". 
Altcnde quod diaconus qui corporale removit cl 
calicem lenel, significat eum qui lapidcni el lintea- 
menamovit etlumulum cuslodivii*'.Elhiecdiceiis, 
saccrdos vel episcopus ter super calicem cum par- 



esl nobis miscricordia necessaria ; in alia veropax iio- 
bis concedetur seterna. In coena tamen Domini secun- 
dum quosdam ter dicitur : Miserere nobis, In missa 
pra defunctis, dona eis requicm, et dcbct dici inter- 
pollale e» mislim cum oralione. Facta corporis et 
sanguinis commislione, per quam Domini resurre- 
ciioncm accipimus, sacerdos pacem populo tribuil. 
Quod prxfiguravit Josue ^* qui, hostibus supcralis, 
terram obtinuit, quam sorte divisit, et in pace pos- 
sedit ; sic Chrislus resurgens, diabolo superato, pa- 
cem et dona dedii hominibus ***, hanc resurrectio- 
neni, et acta resurgenlis ponlifex reprxscntal; cum 
enim tcrliam particulam sanguini miscet, et in ca- 
licem mitlit , innuit quod anima Cbristi ad corpus 



ticula signat et infundil calici ; quia cunctis in B rediit. 



cobIo et terra pacificalis, ad corpus rediil anima 
Jesu Chrisli. Quidam infundunt anlequam dicant : 
Pax Domini, quod etiam non vacal a raystcrio ; 
quia post resurreciionem roanifestum est pacera 
dalam hominibus bonae volunlalis •». Cui populus 
rccompensaiis, respondet : Et cum spiritu tuo ; ct 
hilariler oplans, ut per misericordiam Agni nobis 
pax iila doiietur, et a nobis corpus pacifici dijgne 
sumalur, canlat : A^itit Dei^ qui toUis peccata mun- 
di, miserere nobis; et dona nobis pacem; ad dandam 
p«iiUentlam in remis»ioQem peccalorum, facien- 
dam pacem Dei, hominum et angelorum. Ilsec om- 
Aia fecit. Unde cantatur mtserere 110611, et dona no- 
bis pacem, quod inter comtnunicandum, a clero et 



Post h»c, sicut Honorius papa decrevit, pacen 
populo porrigil; qnia resurgens humano geiieri 
pacem dedil, datnrus vero paccm, sumit pacis oscu- 
lum ab ipsa eucharistia, secundum qnosdam, se- 
cundiim alios a sepulcro vel ab altari et a libro, ct 
impertit eam secundurn quosdam subdiacmio, vcl 
diacono, vel cantori ; secandum alios archipresby- 
tero, qui cam fnerat a sinistris, accepturus vadit 
aJ dexterain pontificis , per quem designatur popu- 
his geiitilis, qui factus cst princeps in fide, primus 
in pace; qui transivit de sinistra intidelitatis, ad 
dexleram fidei et seternitatis. Per hunc descendit 
pax ad populum, sed primo ad viros, postea ad 
mulieres ; quia vir est caput mulieris "; verum virl 



pooulo canlari Sergius papa decrevit; Christus q et mulicres se non osculeniur, propter lascivlaro. 



agfi*is dkiiur propter innocentiam, vel ab agno 
quod est piuiH, quia nos sola pietato redemit; vel 
ab agnoscendos quia pendens in cruce ^*, Patrem 
agnovii obcdiendo, malrem cognovit eam virgini 
coromcndando, genus humanum cognovit rcdiroen- 
do. Petimus ergo ut ille iiiuocens, qui nos sua 
passione redemit, nobis cara reprxsentantibus mi- 
sereatur, et qui ad hoc passus esi, ut faceret pa- 
cem, rex pacificus nobis pacem tribuat; ipse enim 
est agnus inimohtus pru.'destinationc ab origine 
mundi ^^ Ipse esl agnus paschalis, pcr quem a ser- 
viiute iEgyptiorum populus liberalur **. Agnus Dei, 
qui toUis peccata mundi, miserere nobis^ hoc sum- 
pium est de Evangelio ^', quod triplicatur ob supe- 



propter quam sequestrantur , non solum osculo 
carnali, sed eliam situ iocali : ab his ergo personis 
niutuo dentur oscula, qusc nuUa titillatione libidiuia 
excitantur. Populus autem ob triase invicem oscu- 
lantur, primo , quia Domini sui gratiam, et angelo- 
rum coiicordiam per mortem se promeruisse gra- 
tulantur; secundo , cum simus filii Dei Patris ^ et 
Ecclesise matris, sumus fralres in Chnsto ^', et 
idco rcficiendi uno pane tiuasi hsreditario '* ; ter- 
lio, quia in oscub caro canii et spiritus spiritui 
jungitur, et uos qui carnis propagine de Adam 
conjunglmur, eliam charilatis vinculo connectimur. 
Qui ergo se od^ntes osculantur, Jadce proditoris 
osculum imitanttir. Post oscula sumitur eacharistia. 



riorem triplicem notitiam. Vel luiic cantatur, quia ^ quasi dicatur, in unitate non est, qui corporis ejue 



corpus Chrisli triformiter intelligitur ; ambulans in 
tcrra, quiescens in sepulcro, residens in coelo. 
Agnus Dei, qui toUis peccaia mundi^ miserere nobis, 
Vide quod bis dicitur miserere nobis, et in tertia 
vice : Dona nobis pacem , quod sumptum est a Vc- 
tori Tesiamento ^, ubi forma similis invenitur. 
Ciamantes enim dicebant : c Parce^ Domine, parce 
populo tuo ; > et postea variabant : c Ne dcs haere- 
liilatem tiiam in opprobrium, » et meritobis dicitur 
tniserere nobis, et scmel, dona 9wbis pacem^ eo quod in 



particeps non est. Sacerdos primo cororounicat» 
corpus per se nullo ministrante de altari susci- 
pieus; quia Cbristus corporum nostrorum nullius 
ministerio perficict reslaurationem ; sanguinem 
verojdc manu.diaconi samit, quoniam aniraarum 
per mioiftterium hominum reficit redemptionem : 
commanicaiis itaque partera sibi sumit vicarius 
Jesu Christi, qui, cum panem fregit discipulis iii 
Emmaus, partem sibi retinuit, partesque Lucx et 
Cleophse distribuit ". Sic et sacerdos diacono et 



**Psal. 131. »^Phil. 4. »• Maltlr. 28; Joan 20. » Luc. 2. *• Liic. 43; Jo?n. 19. *> Apoc. 15. 
** Exod. \t. ^» Joan. \. ** Joel. 2. *• Josue 13 et infra. ^» Luc. 21; Joan. 90. *' lCor. II ; Ephes. 
5. ^«Roro. 8. *»Maith.23. •MCor. iU. " Luc. 24. 



Ul MITRALE. 

tubdiacono dividlt. i Partemqiie postroodum piscis 
assi et favi mcUis manducavit, et reliquias dedit 
dlscipolis '*. > Unde postquam diaconus et subdia- 
coDUS se communicaverint, fratres accedant, ut et 
ipsi partero sanct£ communionis accipianl. Et vide 
I quod oblata in tres parles dividitur, sicut olim si- 
milago legalis frustratim offerebatur : una a sacer- 
dote.sumitur, una quandoque in altari in pyxide 
infirmis ad viaticum reservatur, tertia in calicem 
mittilur. Prima est corpus mysticum, id est Eccle- 
sia ambubns super terram ; secunda est similiter 
mysticam dormiens usque ad diem judicii in sepul- 
tura; tertia est personale resumptum iii gloria; vel 
mista sanguini signiflcat Ecclesiam militantem in 
terris ; aliae vero illos, qui sunt in purgatorio, et 
qui triumpbant in coelo. Vel tripartila fragmenta 
Sanct« Trinitatis hostiam significant, et etiam par- 
ticula, quae sanguini jungitur, Filii personam insi- 
nuat. Et cave quia, licet obiau aut etiam corpus 
Christi in sacramento sic frangatur, ct pluribus 
distribuatur , tamen totus Ghristus ei integer per- 
inaoet in coelo, et sumitur a singulis totus et inte- 
ger in sacramento; nec transit in alimentum corpo- 
ris, nisi spiritualiter ; virtus enim ipsius satiat bo- 
minem interiorem, qui satiatus exteriorem exbila- 
rat; et vide quia,Iicet totus sumatur, tamen corpus 
tantum sumi dicitur osualiter, quia res censetur 
secundum quod videtur, vel locutio est; aiuntqui- 
dam, a sputo post sacrificium sumptum abstinen- 
dam. £t revera uiagna deberet reverentia sumi, et 
cautela pruyida custofliri ; verumlamen < spiritualis 
omnia judicat, et ipse a nemine judicatur '*. > Om- 
nia manda mundis "^; sputura quidem est naturale, 
et sinc peccato procedit. Processio sputi proficit 
sanitati. Licet agere pro sanitatc, quod egit Cbri- 
stus pro nostra salute. Nam lutum fecit Dominus 
ex sputo, et linivit oculos caeci nati **. Qui sic ca- 
vet ue cum sputo panem vel vinum ejicial ; caveat 
ne unnm verbum ex his quae Dominus locolus esi 
ex e|us corde labatur el decidat, nani ct ipsa spiri- 
tus et.vita sunt '* ; ego autem spuere, si abundat 
bumorpblegmaticus, non omitto; quia confido in 
Domino, carnem et sanguinem, in spiritualem ani- 
Bue et corporis transire refectionem. Nec, si as- 
sumptum cum superfluitatibus exeat, aut si per 
veuas defluat investigo. Sed pie credens, si quid 
de agoo remanet ; secundum legem '^ comburenduro 
relinquo, id est Spiritui sancto commendo. 

Postmodum communicat populus, quia non so- 
Inm comedit Christus cum paucis apostolorum ", 
sed etiam ascensurus cum muhiludine discipulo- 
rum. Gommunicet uuusquisque raro, vel quotidie 
secoDdum quod melins crediderit faciendum. Nam 
Zacbcos recepit eum gaudens in domum suam '*. 
Ceotorio dixit : c Non sum dignus ut intres sub 
ledom meum **. > Oratioues quibus utimur pacem 

wibid. "ICor. 2. " Rom. 14; Tit, i. " 
Loc i4. •* Luc. t9. •• Matth. 8. '• Luc. i4. 
•• i Tim. 1. •' Luc. W. 



— LIB. in. iii 

A daturi, et communicaturi non exponimus. Tum 
quia expositione non indigent, tum quia aliae pro- 
feruntur ab aliis plures vel pauciores. Interim 
communjo^cantatur, ut significet hilarem ct reci- 
procam apostolorum de resurrectione collalionem, 
quale est illud : Surrexit Dominus vere *^ ; et quod 
narrabant, quomodo cognoverunt eum in fractione 
panis; velut cum justis gratiae Dei communicemus. 
£t est communio gratiarum actio, juxta illud : 
i Edent pauperes et saturabuntur , et laudabunt 
Dominum ••. i 

Sequitur salutatio : Dominui vobitcum. Qui ne- 
gant l>encdicliones sextum fore olficium, boc ulti« 
mum rationabiliter ponont; nam hxc salutatio be- 
nedictionem illam significat, qua Dominusascensu- 

" rus discipulis benedixit •'. Sequitur et oratio, qu» 
postcommunionem vocatur» in qua sacerdos orat 
pro his qui ad communionem eucharistiae accesse- 
re : et debct esse una, Tel tot in numero, quot fuere 
colleciae, et significat orationem capitis noslri, sci* 
licet Domini nostri Jesu Christi, qui apud Pairera 
quotidie interpellat pro nobis '^. Quod autem sacer- 
dos ad allaris dcxtiam transit, significat Chrislum 
ad Judaeos in fine saeculi rcversurum ; quia, cum 
inlraverit plenitudo gentium, Israel convertctur ad 
Bominum**. Salutatio ultima seqnitur : Dominut 
vobiscum, quae significat vitaro aelel-nam. Noia quod 
sacerdos septem vicibus in missa populum saluiat; 
quia mysterium missse ad sepiem dona Spiritus 

Q sancti refertur. In prima enim salutatione spiritus 
intelligitur sapientiae; quia sapientia^ intravit in 
hunc mundum, ut salvaret nos ••. In secunda, spi- 
riluslntellectus ; ideo namque praedicavit, ut doce- 
ret nos. In tertia spiritus consilii ; hic euim sccrcto 
Dei consilio se passioni obtulit, ut redinieret nos. 
In quarta, spiritus fortitudinis ; quia pendens in 
cruce diabolum expugnavit , ut liberaret nos. In 
quinla, spiritus scientiae; quia rcsurgens discipulos 
saluuvii, et eis sensum aperuit, uterudiret nos*\ 
In sexU,spirituspietatis; quiasola pietatehuma:iam 
naturam super astralevavit utexaltei nos. In sepiiipa« 
spiritus timoris; quia angeli timeiiunt, cum venerit 
ad judicium, ut glorificet nos. SeJ in quinque tan- 
tum ad populum sc convertil. Primo salutavit ante 

D colleclam, secundo ante evangelium; tertio ante 
oflertorium , quarto ante sacrificiuni , quinto anle 
pacis osculum, sexto post comniunioncm, septimo 
post completionem, id est oltimam orationem ; in illa 
quae cst ante sacrificium, non convertit, quia tenet 
in manibus sacrificium. In caeteris vero se convertit 
ad populum, quos salutamus, eis faciem repraesen- 
tamus. Quinquies se convertit ad populum ; quia 
L'gitur in resurreclione quinquies apparuisse. 

Sequitur coiiclusio : Jle, mis$a esl : tripliciter 
roissa finiiur. In solemnitatibus quoties caniatur : 
Te Deum luudamus; Gioria in ezcelsis Deo; termi- 

loan. 9. •• Joan. 6. »' Exod. i2. »• Matth. JO; 
•• Psal. 21. •» Luc. U. •* Rom. 8. •• Roo. 11. 



ii3 



SICARDI CRExMOiNENSIS EPISCOP 



fU 



nalur pcr //<•, mt^sa ett, Et csl sensus : Ilc post A econlrario malcdictiones in Hebal supcr transgrcs- 



Cliristum, ct scquimini ipsuno. Non cst scdendum, 
scd ad patriam festinandum : quia missa est ad 
Dciim Palrem placandum hostia, pcr quam fracta 
suiit tartara. ulinani cum tiocaudimus, illuc ten- 
dat uKMis nostra,quo^abiit hostia,ut, ubi cstcorpus, 
illic conj^rcgcntur et aquilse *' : ibi simus dcsiderio, 
ubi desidcralus cunctis gcnlibus ** nos cxspectat 
cum sno tropaeo, qui sic pro nobis Patri supplicat, 
volo ut, ubi c{);o sum,- illic sitct minister meus ^^; vel 
ite^ tnissa cst^ [{\ cst immolatus est agnus, et reser- 
valus paradisi introitus, scquimini cum, mortiG- 
cando carncm nostram cum vitiis ct concupiscen- 
liis^', ct quia sermo dirigitur ad praescntes. Ideo 
saccrdos vcl diaconus hoc dicens, dirigat vultum 



sores " : ab illis benedictionibus assumimus bene- 
diclioiics, ct a malcdiclionibus cxcommunicationes. 
Hymnum trium pucrorum Toletanum concilium 
cantari post missam instituit, et ncgligentes ana- 
themati subdidit. Qucm idicirco dicimus, quia Do* 
mino pro omnibus beneficiis gratias agere debemus» 
quem in sneculum ss^culi in xternum laudabimus. 
Pancm Dominicum post missara populo tribuimus 
benediclum, sancine rommunionis vlcarium : in 
primitiva enim Ecclcsia omnes, qui mitsaB inter- 
erant, communicabanl, co quod apostoU orones de 
calice bibcre dicente sibi Domino : c Bibite ex hoc 
omnes *\ i OiTerebant enim magnuro panero, quod 
adhuc Gneci servant, ct omnibus sufficientem; sed 



suum in populum, cui populus : Deo gretias; ct cst ** postquam Ecclesia est numero aucta, sed sancti- 



£umplum hoc ab eo, quod populus accepta licciitia 
pcrmissu Pharaoiiis abiit dc iEgypto, et gratcs re- 
tulit Dco ^*. Vcl ab eo qui a Gyro suscepta licentia, 
'dc Babyionica captivitate ad Hierusalcm rediit, et 
Deo gralias egit" : sic nos pro acccptis beneficiis 
iiostrae redemplionis , rcferamus gralias Redem- 
plcri, qui ascendit ad dextcram Patris '\ quolidie 
ii.terpcllans pro nobis apud Patrem *'. 

Unde post ascensionem , prapdicanles apostoli 
iliceljant : Gratias agite, sine inlcrmissione orate ^*. 
Ipsi quoque rcgressi sunt in Hierusalem, benedi- 
centcs Dominum *' ; sic nos acccpta bcnedictione ad 
patriam ibimus, ubi semper in gratiarum actione 



tate proplcr carnales diminuta, statnturo est ut 
solis diebus Dominicis communicarent; sed quia 
postea refriguit charitas roultoruro *', undesibi su < 
mebant coromunicantes judiciuro *', institutum cst 
ut ter in anno cororounicent : Nalali, Pascha, Pen- 
tccostc, ct utinam scnicl digne comrounicent! Con- 
tra huncitaque primie inslitutionisdefecturo triplex 
est remedium. Primum est pacis osculuro : ideo* 
que in Gallicana Ecclcsia datur in oroni missa, 
nisi defunctorum ; secunduro est panis beuedictus, 
qui etculogia dicilur, qui quia in Quadragesiroa 
propter abstinentiam dari non debuit; instilutum 
est tertium remcdium, scilicet oratio super populum 



pLTmancbimus. In prima tamen missa Natalis, sc- C Qui praedicitur : Inclinaie capila vesira Deo. His oin- 



cundiim quosdam, non debet dici : Ite, missa est^ 
nc populus videatiir haberc liccntiam, cum sit de- 
linendus ad aliam missain. In aliis diebus tcrmina- 
tur p^T Benedicamus Domino, et est sumptum de 
apostolo, vel psalmis, vcl de hymno triuni puero- 
rum, ubi dicitur : c Bencdicamus Patri ct Filio ^'.» 
In roissa pro defunctis terroinatur ex consuetudine 
per Hequiescant in pace; et sunt b» orationes quasi 
aggratulativae interjectioncs. Cum per Benedicumus 
Domino vel Requiescant in pace fit tcrminatio, di- 
rigat sacerdos, vel diaconus, faciem ad oricntcm, 
et mentem ad Dominum. 

Benedictio sacerdotis pnst missaro illaro significat 
benedictiouem quam Christus, post resuiTCclionem, 
discipulis dedit '*, vel Spiritus sanctus in die Pen- 
tecostes fidclibus attulit, vel per quaro Ecclesia tlia- 
lamum sponsi gloriosa intrabit. Et sumuntur hujus- 
modi finales benedictiones a veteri roore ; naro pa- 
triarcha Jacob in uovissimo suae vitae filiis benedi- 
xit '® ; sic et Moyses populo Dei beoedixit anteroor- 
tcm'*; sic DomiiMis discipulis ante ascensionero ". 
Iiule est qnod. cuiu separamus commitivam, vcl 
profectivaui quxrinius benedictionem. Vel sumun- 
lur ab eo quod Dominus praecepit dari benedictio- 
Dcs inmonte Garizimsuper legis observatores, sicut 



iiibus rite peractis, sacerdos et alii revertuntur ad 
propria. In altari corporali dimisso, saccrdos qiii 
ad propria rcdit est Christus qui legatione peracla 
in gloriam Patris ascendit. Fideles etiam revenun- 
tur, dum de carceris exsilio liberati in gloriae liber- 
tatem cripiuntur *^. Corporale in altari est munditia 
castitatis in presbylero, tcI Ecclesia iu Christo. 
CAPUT IX. 

BREVIS RECAPITULATIO MISSiE. 

c Judicasti, Domine, causam roearo **. > Nolli 
dubium quod roissa pugna» sit repraesentaliva, re» 
pnesentans ciijusdain pugnae conflictum et victorix 
triumphum. El quod repracsental nobis Iriplicem 
pugnam : unam flguranlero, duplicero figuratam; 
D unam in capite, aliam in merobris. Figurans fuit 
cum Moyses Amalec prostravil "*, Josue septem 
populos expugnavit **, David Goliaro, Saulem et 
Philisthaeos superavit *^ Figurata in capite est, 
quia Christus cum diab<ilo pugnans, ipsum supe- 
ravitet infernuro exspoliavit *'; flgurata in roerobris 
est, quia iropugnarour, non soluro a roundo, sed a 
carne et a diabolo ; non est enim nobis collucto- 
tio adversus carnero et sanguinero . sed adver- 
sus principes et potestaies **. Sacerdos itaque 
celebrans roissam ex hls quae facit, et ^uae circa 



««Matih. 44; Luc. 17. •• Agg. 2. ^* Joan. 12 et 17. '« Gal. 5 ; Col. 5. " Exod. 12. 
'' Ephes. -4 ; Helir. 1. ^* Rom. 8. »• I Thes. 2 ct 5. " Luc. 2i. »• Dan. 5. " Luc. U. 
•» heut. 33. •• Luc. 24. •* D«'ut. 27 et 28. «^ Matth. 26. •• Malth. 24. «•I.Cor. 1«. 
V Tliren. 5. •• Exod. 17, •• Josue 6 ct infra. »* 1 Keg. 17. •« Col. 2. •' Ephes. 6. 



"lEsdr. 1, 
•• Gcn. 49. 
•» Rom. 8. 



145 mTiULC. - LIB. III. liG 

eum flunt, breviier et velociter habeat in mente, A aninia, vcl genus humanum, cui diaboius bclijim* 



figuranlia quae praecessere, figurata quae sunt in ca* 
pite eompleta, et quae sunt a nobis moribus adim- 
plenda. Cum processioncm facimus cum vexillis, 
reliquiis, libris, cereis et thuribulis, rccolamus 
(Moysen, qui aignis et prodigiis de iEgypto populum 
per desertum ad terram promissionis perduxit *^. 
ItN populus armatus, hic clerus sacris vestibus. 
Ibi arca» bic serinium reliquiarum. Ibi tabuhe Te- 
stamenti de monte Sinai, hic liber Evangelii de 
altiri. Ibi eolumna ignis, hic ceieus igneus. Ibi 
virga, kic aeeptnim regis vel baculus pontificis. Ibi 
Moyses ei Aaron, hic rei et episcopus, vel episco- 
pus repraesentans utnimque ; in baculo regem, ia 
milra pontificem. Uecolamus et Josue qiii Jericho 
circuivit *', quae corruit, et populus regnum obti- 
nuit. ibi clangor tubariim, hic strepilus campana- 
rum. Recolamus David ** et Salomonem '^, qui ar- 
cam Dei bymnis et canlicis reduxerunt, ct in templo 
locaverunt. Simus memores Jesu Chrisii, qui de 
sinu Patris venit in munduui *^; de praisepiad 
templum*'; de Bethania in liierusalem . *** ; de 
Hierasalem tn montem ' : optantes ut de mundo 
revertamur ad patriam, quasi de una Ecclesia ad 
aliam; de niiliunti ad triumphantem : sequentes 
cruoem, id estvesligia Crucifixi, el nos vitiiset con- 
cupiscentiis enicifigentcs '. Sequenles vestigia san- 
ctorum, praecepta Evangelioruin ; induli loricam 
justitiae, cingulum continenliae, sculum fidei, galeam 



fi 



indicil, sed a Christo, qui pro nobis puguat, vin- 
citur ; hic est enim verus David, manu forli$ et visu 
desiderabilii, qui a Palre ad pugnam miltitur ; qui 
oves pavit, qui ursum ct leoiiem superavit *; qui 
baculum contra Philislhaiuni portavit, dum crucem 
contra diabolum bajulavit. Rursus missa quasi 
quoddam judicium imitatur : unde canon actio vo- 
catur ; estenim actio causa, quae in publico coram 
judicibus agitatur. In missa euim causa nostra cum 
Deo judice agitur. Oralorium est praelorium, Deua 
judex, diabolus accusalor, sacerdos advocatus ct 
defensor. Hic est enim Moyscs, qui causam populi 
ad Dominum all^gabat ' ; ciijus patrocinio delutoris 
failacia confutatur ; iiinocenlia nostra comprobalur 
et absolvitur, aut judicis ira placalur et per miseri- 
cordiam culpa remiltitur. Uursus missa tragoedia- 
rum gestus populo repra:scntat ; tragicus eiiim no- 
ster cum dicit : Orute, remeinoiat Christum, qui 
apostolos orare monuii ^. 

Pcr secretam significiUChrislum qui, sicutagnus 
absque voce ad vicliuiam ivit '. Manuuin cxpansio 
est Christi ifi cruce cxlensio; canonis sccretum, 
passionis silentium; osculuni pacis, gaudium rcsur- 
rectionis. Breviteret in suninia concludimus, quod- 
que celebrantur in oflicio miss;e usque ad secre» 
tam, respiciunt ad ea quse de Christo Icgunlur et 
operibusejususqueadDominicara Palmarum. Nam 
introitus ad coetuin respicit antiqiiorum propheta- 



saiutis aeternse*. Unde sacerdos pugnaturus cont|:a Q rum; Kyrie eleison ad eo&qui fuerunt circa Cbri- 



spirilualia nequitiae in coelestibus, sacris vestibus 
quasi induitur armis, sumens sandalia pro ocreis, 
ne quid pulveris inhaereat pedibus, amictum pro 
galea, albam pro lorica, cingulum pro arcu, sub- 
cingulum pro pharetra, stolaro pro hasta, mapulam 
vel manipnlam pro clava, casulam pro clypeo, li- 
bnim pro gladio. Sic armalus pro omnibus ad al- 
tare procedit, et per coiifessionem diabolo renun- 
Uat, etse accusat; quia sapicns in principio ser- 
monis accusator est sui *. Pcr oraliones et cantus 
dialMlum incitat, dum casulam super humerum com- 
plicat, giadium contra hostem parat. Dum legitur 
qiistola voce praeconis, imperatoris dantuxcdicta. 
Cantor est tubicen, prxTcntores, qui cUorum re- 
gunt, duces qni exercitum ad pugitam instruunt : ^ 
quibus lassescentibus alii subveniunt. Cantus se« 
qoentiae, plausus est victoriae. Duni ev9iigclium Ic- 
gilur, adversarius vulneratur , aut exercilus dis- 
persus post vietoriam aduualur; quein dum pracdi- 
eat episcopus, imperatnr laudans victores alTatur; 
oUationes suut spolia, quae victoribus dividuntur. 
Cmtos ofltertorii, triumphus qui exhibetur impera- 
tori. Sed rursus populo negligentia resoiuto, Phili- 
stitaeus consurgit adversus Isracl. Unde inter Go- 
et David dueUum indicitur ' : haec esl torpcns 

6. 



•* Exod. 7 et infra. •• Jos. C. »• II Reg. 
•••Jloan. 12. » Mauh. 27; Joan. 19. «Gal. 5. • Ephes.»6. 
Z% • Maub. «6. » Isa. 53. '» Joan. 5; I Tim. 1. *» Maltji 
K. ^* Matth. 27 '• Mauh. 5. 



sti adventum ; Gloria vero ad caiituin angelorum ; 
salutatio et collecta ad advenlum Salvatoris, qui ad 
hoc venit, ut salvaret nos ^^ ; epislola vcro ad prae- 
dicationem Joannis *S graduale ad vocationein apo- 
stolorum *•, alieluia ad I;£tit'.am cordis eoruui, 
evangelium ad Domini prsedicaiioncm, Credo ad 
populi conversionem, oflerloriuni ad cjusdeni po- 
puH devotionem. Nunc quae sequunliir, ea respi- 
ciunt quae de Christo usque ad ascensionein iegun- 
tur. Nampanis significat corpus, vinum sanguinem; 
calix item corpus,quia viiiuni in calice, sanguis e^i 
in corpore. Corporale inunditiani corporis, Patena 
latitudinem Ildci et charitalis; vel aliier» u( in his 
versibus continetur : 

Ara crucis , tumuUque calix^ lapidisfine palerta^ 
Sindohin officium candida btfssus habet. 

Aqua populum : sicut igitur aqua vino, sic jun- 
gitur Ecclesia Chrislo. Secreta, iatibulum Christi 
". Retronea statio subdiaconprum et diaconorum, 
fugam discipulorum ^^. IncLinaliopresbyteri cst inors 
Chrisli *». Demura a Te igitur, usque ad nobis qua- 
que pcccatoribust qiiaHiani rcspiciunt ait oiationein 
quaiu Dominus fecil in inonle ^» ; quxdara ad pas- 
sionein, quam subivit in cruce. Ab^ip&o nobis us- 
que ad comniistionein corporis et sauguinis, per- 

I. •• Liic. 



•^ III Rej;. &. »• Joan. 8; I Tira. 

Piov. 18. • I Rfig. 17. • Ihid. » Exod. 
3. »• Mallh. 4. »» Joan. It. »^ Mauh. 



i, 



M7 SICAKDI GREMONENSiS EPiSCOPI U8 

tinet ad sepuliuram ; unde calicis ab altari eleva- A latur« quod suinnio mane inissa cantatur, ei con* 



lio , est corporis a cruce rcnoolio, et rursus in 
altari depositio , est ejusdem in tumulo collocatio. 
Commistio vero pertinet ad resurrectionem. Ol>- 
latae fractio ad illam fractionem, quam Dominus 
fecit in Emniaus ", Salutatio ad id quod ait apo- 
stolis : c Pai voliis **. > (Jltinia salutatio est ad 
apostolos commitiva in ascensione Domiiii bene- 
dictio, vcl aeterna salutatio; etsciasquod olim non 
fanto apparatu, neque tam solemni missam apo- 
stoli cantavere, sed duntaxat epistolam et evange- 
lium praelegentcs ad sola verba Domini, cum ora- 
tione Dominica consecrabant ; at sancti paires et 
aposlolici viri solemnitates^ quas praemisimus ad* 
diderc. 



suetudine est, non ex ordine* sed proptor neces- 
situdinem. Leo papa diluculo ad missam intrabat ; 
nescio an commoditate, an ratione, an sola usus 
apostolici potestate, et forte qui necessiute prae • 
veniunt tertiam aut offerunt post nonam amore 
divino, ut non praetercat eis dies absque sacrifl- 
cio, possunt cxcusari cum discipulis qui velle- 
bant spicas in $abbatis ", et cum David qui com- 
edit panes propositionis " ; vel forte post nonam 
propter gastrimargiam vitandam, vel quia In missa ' 
memoriam facimus passionis, mortis et sepaltura?» * 
resurrectionis et ascensionis. ideo cantaiur tot va- 
riis boris quia tertia (lagellatur, sexta immolatur, || 
nona moritur, post nonam sepelitur, mane surgit, J', 
Nunc qua bora et quoties sit missa celebranda ^ coelos ascendit. Semel in die missa debet cele- *• 



quxrere non est inutile. Tribus ergo horis est 
missa regulariter cdebranda. Tertia, sexta et nona; 
tertia, ut Telespborus instituit, et Gregorius ap- 
probavit; quia tunc est Dominus crucifixus lin- 
guis ludaeorum clamantibus : i Gruciflge **. i Tuuc 
etiam est a miliiibus flagellatus. Sexta, quia tunc 
est immolatus et manibus cruciUxus. "Nona, quia 
tunc exspiravit. Tertia cantatur in festivis, sexta 
in profestis, nona in je}uniis ; tamen in Sabbaiis 
quatuor temporum, valde sero eelebretur propler 
sacros ordiries, qui pertinent ad Dominicam. In 
Sabbatis quoque Pasch^ et Pentecostes sero cantc- 
tur» quod ex benedlclione cerei deprebendiiur. 



brari ab uno sacerdote, quia semel Ghristus pro 
nobis voluit immolari ". Si tamen necessitas co- 
git, ut, cum duae festivitates occurrunt, duae pos- 
sunt vei tres (ut quidaro asserunt) celebrari : tum 
quia licite fit in Natali, tum quia tripartita est pas- 
sio Ghri^ti; passus est enim linguis insultantium, 
roanibus verberantium, clavis crucitigentium. Ipse 
eliam est a patriarchis gestibus immolatus, a pro- 
plietis verbis sacrificatus, a Patre et se ipso reali- 
ter oblatus '^. Legitur tamen quod Leo papa saepe 
septies, aliquando novies in eadem die missaui 
celebravii. Sicut ergo licet presbytero roissam 
pluries cclebrare, sic licet religioso laico in die 



cum dicitur : Hac iiox, etex collecla, ubi dicitur : q plurie& communicare; neutrum tamen est appe- 
Deu$ ifui hauc sacralissimam noctem, Et boc, vel tendum ; quia familiarilas parit conlemptum, et 
quia nocte illa Dominus resurrexit ; vel propter contemptus manducanti judicium ; discretio vero- 
visitationem mulierum ad sepulcrum Domini '*. et devotio gratiam, quam eucharistia redolet Uui 
In nataii autem Domiui missa prima de nocte can- effectu quam nominis etymologia. 



" Luc. 24. 
" Roro. 8. 



Ibid. » Joan. 19. »• Joan. 20. " Matlh, 12, "IReg. 21. " Rom. 6; 1 Petr. 3. 



LIBER OUARTUS. 

DE OFFIGIIS ECCLESIiE. 



PROLOGUS. 
Expedit his, quos labor ofliciorum cflagitat, in- 
vestigare, quid sit oflicium, el unde dieitur : Ofli- 
cium est, ut ait Isidorus, congruus actus unius- 
cujusque secundum leges et mores civitatis^ vel 
instituta profcssionis : alia naniquc sunt instituta 
monachorum, alia canonicorum. Dicilur aulem 
cflicium, ut ail Hieronymus, quasi eflicium; quia 
unusquisque dei)et eflicere suum officium ; vel quia 
in eo sunt agenda, quae prosint oronibus ct nuUi 
officiant. Sunt aulem officia quaedam generalia 
per totum annum observanda, ut matuiina et seplem 
boi-ae : quaedam sunt speciaiia secundumdiver^ita* 
lem temporum, secundum distantiam solemniiaturo. 
Alia enim cantantur in.QiiadragPsima, aiia in Ad- 



D ventu,aliain Pascha, alia in Nalali. Primodc geiiera- 
lihus prosequamur. Generaliter enini ^icirous nibil 
esse psallenduro, nisi quod est a suroroo pontiiice 
canonizatum : in priroitiva enira Ecclesia diversi 
diversa cantabant ad suam volunutein; verumla- 
meu obseivabanl Symbolum et Dominicaro oralio- 
nem. Posimoduin, cum haereses pullulassent, Theo- 
dosius iraperaior, qui iiaereses exstirpavit, Dama • 
sum papam rogavit, ut calholico viro committeret 
ecclesiasticum oflicium ordinare; comroisil eigo 
llieronyroo presbylero in tribus linguis, Hebraica, 
Graeca Latinaque perito ; qui Roroae sub aposloli- 
cis septcm luerat conversalus. Tunc auteni roora- 
batur in Bethlchem cum Paula et Eqstochio : or- 
dinavit itaque psalmos, epislolas et evang<»lia, el 



n^ 



MITRALE. — LIB. IV. 



150 



ei mdTina parte Ofiinia officia nocturna et dlurna A ad sinistram allaris nos converliinus prjplcr ip.sius 



prxler caatum, quod opus Damasus papa caiioni- 
zaTit, et per omnes Ecclesias observari praecepit. 
Gelasius et Gregorius orationes et canlus addidere, 
et lecUonibos et evangeliis coaptavere. De liis ergo 
officiis prosequentes, a noclis inchoemus officio, 
ut a tenebris prodeamns in lucera nou econverso. 
CAPUT PRIMUM. 

OE PERIALIBUS NOCTORNIS. 

c Media nocte surgebam ad confitendum tibi **. i 
Nocte quidem surgere, vigiiare, Deura iaudare, 
orare, et adorare non vacnt eiemplis et rationi- 
bos, David enim dicit : 4 Media nocte surgebam ad 
eonfitendum tibi ; 1 et alibi : c Prxveni intempe- 
&ia Qocte '*, I alia lillera, c in matucitale, > quod 
idem est, ut asserit Augustinus ; tempestivum enim 
diiere veieres opportunum a tempore, vel a tem- 
peslate duclo vocabulo, secundum eam significa- 
tionem, qua historici dicunt, ea tempestale, id est 
eotempore, uAle intempeslivuni aiunt imporlunum : 
sioiiliter immaluritas est tempus immaturum, id 
est Ron opportunum. Ulod esl nocturnum actioni- 
bus non opportunnm, et Dominus in oratione pcr- 
Qoclabat '^ £t Paulus, et Sylas in carcere media 
uocte psallebant "; et est ratio. quia Dominura 
dormienle» iEgyptios percussisse, et vigilanles 
Hebraeos legimus liberasse '*. Ilem, quia roedia 
nocte et Dominica nocte, natus est Christus» quem 
angeli gloriam cantantes laudavere, pastores vigi- 



exinanitioneni ", et nostri lapsus ofirensioneiu* 
Cum ad Spiritum sanctum loquiinur ad dextrani 
altaris perlransimus propter ipsius benignitalem, 
et nostram graliae consecutionem. lulerini secun- 
duin tintinnabulum sonat ;^primum tinliniiabuluiii 
quod squillo vocatur, significat Pauluni acule prx- 
dicantem, secundum Barnabam sibi associatum **1 
Cum invicem teitiam compulsamus, innuinius ({uod 
JudsRis repcllentibus verbum Dei, apostoli couvcr- 
luntur ad gentes, quas in fide inslruunt TrinitJtis 
et qualuor Evangelioruin iiubuunt discipliiiis *\ 
Uiide quidam quater sonaut. Quidani ad li%c lia< 
bent proprias oratioues, sermojicin ad Palrein, ei 
Fiiium, et Spirilum sanctum dirigeiites. 

Triiia facia oratione, psalmos graduales incipi- 
luus, qui suut quindecim, significati per quindecim 
gradus Salomonis, quibus ascendebatur ad tcm- 
plum Domini **. Et per quindeciiu alios Ezechie- 
lis, quibus visum est ei ascendi in civiiatem Dei 
*'. Quindenarius numerus constat ei seplcnatia 
et octonario. Quindecies ergo psallimus osiendcii- 
tes quod utriusque Testameiiti maiidaia observare 
deberous. In priniis quinque Gloria Putri, non uti- 
inur pro defunctis orantcs; quia per quiiiquo 
sensus corporis peccata commi&imus, quai iiou 
Deo, sed nobis iropuiare debemus,. orantes ne pi-o- 
pterea nobis vita negelur, sed per Dci misericor- 
diain requies cuncedatur sterna. in sequcntibus 
lantes adoravere *•. Item, quia pro nobis est nocle C decem psalmis.Dei miscricordiaui iiobis et nostri* 



comprehensns ". Item, quia nieJia et Dominica 
node uioroordit infernum **; ct A^eluU Samson ** ab 
altuphylis obsessus media nocte confractis portis 
infernl surreiit a morluis. Itcm, quia lunc vcnict 
ad jodicandum, sicut exterminator Angelus in 
^gyptum. Unde : c Media nocte clamor factus est 
*^. I ldeoq*2e in vigiliis excubamus, ut cum eo re- 
vertente a nuptiis, ad liberiatisviam perveniauius. 
Item, quia umbratiliter vigilias committamus ange- 
licas» de quibus infra diccmus, et per exeubias 
nocturnas diabuU vilarous insidias. Ob has cau- 
sasitaque nocte surgentes currimus, audilis campa- 
nis, ad ecclesiam, veluli audilo clangore (ubarum 
corritexercitus ad militiam ; roilites itaque regis 
summi ad aulam regiamvenieutes, et eam ingrcdien- ' 
tes ad altare iiiclinamus; quia, quasi regem miii- 
tes adoramus ; xterni etenim Regis milites sunius, 
cni seraper in procinctu spiritualis militix adesse 
debemos; ad aitare inclinantcs trinam facimus 
orationem, ter dicf^ntes : Pater noster ad Patrem, 
et Filium, et ad Spiritum sanclum, sermoneni di- 
rigeDtes : cum ad Patrein loquimur, ad medium al- 
taris nos, intentionem cordis, et statum corporis 
Domiiio prxsentamus, propter Patris potenliam, et 
uoftraui perseverauliam. Cumad Filiuin loquimur, 



proximis imploramus; et GLoria Patri subjungi- 
nuis, quia. quod a cateiia peccatorum absolvimur» 
quod Te Deum toto corde perquirimus, quod tuuin 
Decalogum observaraus : Non notts, Domine, non 
nobis^ sed nomini tuo da gloriam ^®; gloriam exlii^ 
benius. Post hxc a rege loquendi licentiam quaeri- 
mus, ut ei Laudes annuiitiemus, dicentes : Domine^ 
Uabia mea aperieSt el 0$ meum annunliabit laudem 
tuam ^* ; cum in nocte dormitum ivimus, os et pe< 
etus signo crucis quasi Domini sigillo munivimus ; 
et ideo ab eo cujus sigillum est reserandi labiali- 
ccnliam postulamus. 

Sed cur homo dicit Deo : Domine^ labia mea 
aperies ^', cum Dcus dicat homini : Aperi os tuum^ 
et ego implebo illud''*? Respondetur, hic libcrum 
nolatur arbitrium : ibi sine gratia manifestatur 
infirmum ; sed quia frustra quis vigilat, nisi Domi- 
nus custodiat civilatcm ; idcirco divinum implora- 
mus auxilium, dicenles : Deus, in adjutorium meum 
intende ; Domine , ad adjuvandum me festina ^^. Et 
vide qura peccali nocie regnanle laudcs Dei clausa 
hibia tacuerunt, nunc peccalor exsurgit; sed quia 
c Non est speciosa laus in ore peccaloris ",.i petil 
ut Deus os ejus aperiat, et ut perfectius laudet. di- 
viiium aiixilium implorat. Et attende quod borarum 



" Psal. \\S. "Ibid. " Luc. (>. •• Acl. ffi. " Exoil. 12. ^» Liic. 2. '» Maltb. 26. »• Ose. 13. 
»»JuJ. 16. «^Mallh 25. »■ Phil. t "^ \v,L ^Tk ^ Ibid. " H Par. 0. »» Ezcch. iO, 43. *•?«»!. 
115. ^'PsaL 50. " Psal. 80. " Psal. 120. '' Psal. (iJ. »» Eecli. 15. 



151 



SICARPl CREMONCNSIS EPISCOPI 



152 



omniam est dignitas reverenda, cum earum ini- A mum Dco cantamus, ut a cxcitate mentis , et ne- 



tium et finem referamus ad Dominum. Nam in ini- 
tio Dominum invocamus in adjutorium, in fine 
Deo gratias agimus. Impetrala loquendi licentia, et 
implorato regis auxilio , ut regis benevolentiam 
captemus, a praemissis laudibus inchoamus di- 
cenles : Gloria Pairi et Filio et Spiritui sancto , 
iicut erat in principio et nunc et $emper^ et in $m- 
cula imculQTum, Amen. Hunc versum Hieronymus 
odinvenit\ et in fine psalmorum dicendum insti- 
tuit ; et quoniam quidam sunt pigri ad regis prse* 
conia , vel ad miiitiam coiivenire ; ideo sicut pr^co 
mittitur per civitatem milites invitare, sic cantor 
inchoat invitatorium; et fratres invitans subdit : 
Yenite. Et considera quod invitatoriis vos humili 



gotio perambuiante in duodecim horarum tene-r 
bris '^ per Dci misericordiam perveniamus ad lu- 
c^m aeteruilatis. Vel duodecim sunt menses anni, 
in quibus diabolo, vel mundo servimvs. Duodecim 
sunt apostoli quorum doctrina libcramur. Duode- 
cim ergo psalmos cantamus, ul a servitute per do- 
ctrinam apostolicam libertati doncmur. Et vide quia 
psalmus dicebatur modulatio, per cantum decem 
chordarum, a psalli quod est tangere : nnnc autem 
psalmus est laus Dei bonam significaus operaiio- 
nem ; ideoque dum eos canimus, stare debemus, 
ut demonstremus nos esse paratos ad boni operis 
exercitium in causa nostra et fratrum. Psalmos 
combinamus, ostendentes nec laudes nostras. 



nota praemittitur , et postea exaliatur , quoniam ^ nec opera nostra sine charilate valere , quae con- 

Ecclesiq prius secreto quasi ostio clauso, propter 

se Deum I^udat et orat ^* ; deinde manifeste pro- 

pter alios, ut accendat ardor proximos : cum 

hymnum communiter cantamus, omnes convenisse 

mililes, post invitationem in regis praeconia, desi- 

gnamus, Juxla ilhid : c Audivit, et I^tata est 

Sion ^'. I Est autem hymnus laus Dei cum cai- 

tico, qnem stantes cantamus, ut in erectione cor- 

porum sjgniflcemus, quod mentes dirigamusad Dor 

ininuiq. Nisi enim mens consonet Unguae, certiien 

estvocem quantumcunque sit clamosa, Deo non 

placere. 

Deinde nocturnos incipimus. Et vide quia i«- 



sistit in dilectione Dei et proximi '^ Duos psal- 
mos cum una gkiria secundum consuetudinem 
Gallicana; Ecdesise terminamus ; quia laudesnostr^ 
tunc acceptantur in gloriam Trinitatis^ si consistuut 
in vinculo charitatis. 

Psalmos chorus concinit alternatim. Chorus a 
choraea, vel a corona, vel a concordia nomen acce- 
pjt. Olim circa aras in modum coronae circumstan» 
tes concorditer cohcinebant , sed Flavianus et 
Theodorus alternatim psallere institucre. Duo ergo 
phori psallcntium designant angelos, et spirilus 
justorum , quasi reciproca voluntate Dominum 
laudantium, et se ad bonam operationem inviccm 



cturnfi nocturiiae dicitur pro hora , nocturni no- q exhortantium. Sei antiphonae sunt sex aelaies, in 



cturnorum pro oiBcio. Vel nociurna nocturnae pro 
collectione psalmorum ante lectiones; nociurfti 
noitumopum pro psalmis , lectionibus, responso- 
riis ; nocturnae nocturnarum , pro temporibus. In 
profestis diebus unam quidem nocturnam, in solem- 
nitatibus vero tres consuevimus celebrare ; in pro- 
festis cpminemoraiBus nostri exsilii servitutem; 
in solemnibus autem liberationem. Cum itaquc si- ' 
mus prius filii irae, et postea filii gratiae ^", prius 
de officio profestorum , postmodum ?ero de ofiicio 
festivorum agamus, ut de ira ad gratiam , de no- 
cte ad diem, de servitute ad libertatem pervenire 
possimus ; a quo enim quis superatur illius, servus 
efficitur ; diabolus humanum genus devicit et dirae 



quibus necessaria est bona operatio et dilectio 
Dei et proximi ; vel sex antipbonx sex sunt opera 
misericordiae, quae sunt esurientem cibare , silien- 
tem potare , nudum veslire , hospitem coUigere; 
infirmum visitare, incarceratum redimere ". Quae 
si observaverimus, de tenebris hujus noctis vel 
mortis ad veram lucem et vitam perveniemus aitcr- 
nam. Vel per antiphonam charitas, vel devotio 
mentis accipitur. Unde alternantur; quia chari- 
tas ad minus inter duos habetur : et psalroi alter-* 
natim canlantur sub una antiphona, id cst sub uno 
vinculo dileclionis onera portantur " ; vcrbi gra- 
tia , unus legit, alter seniinat , tempore fructus 
lecior satori doctrinam , sator lectori panem porri- 



servituti subegit ". Cl ergo ab hac liberemur, no- ^ git, unitas itaque symphoniae , et disposilio con- 



cturnis horis, divinis officiis insudamus*; verum 
quia nostram servitutem, per sex aetates extendi 
imploramus, ideo sex noctjbus hebdomadis idem 
officium regulariter celcbramus ; in quo duodecim 
psalmos oum sex antiphonis , cum tribus lectioni- 
bus, et totidem responsoriis decantamus ; olim 
psalmi varie canebantur ; nam uWi quinquaginta, 
alii plures, alii pauciores. Pnde cum Patres conve- 
nissent, ut de numero definirent, angelo rcYcIante, 
duodenarius numerus est insiitutus. Nocti ergo 
duodecim horas ascribimus, pro unaquaque psal- 



cordiae ordinaUe, bene ordinata? civilalis insinuat 
unitatem, ut eam surdus visu capiat et auribus cae- 
cus intelligat ; inde est etiam quod psalmis aiiti- 
phonae intermisccntur , quia fides \ie.r dilectioiiem 
operatur **. Ideoque antiphona dicitur vox reci^ 
proca^ quasi contra sonum, ab anti et phonas ; 
quia psalmus secundum melos anliphQnae inlona- 
tur et manus operatur, sccunUum quod a chari- 
tatis igniculo excitatur. Est autem antiphona cai^- 
tilena ad recreationem animorum divinis laudibus 
iuterserta ; et auidem nihil amplius chariiaie re- 



^ Matth. 6. 
V) Gal. 6. *' Gal 



" Psal. 
7. 



96. "Ephes. 2. ^'UPetr. 2. «VPsal. 90. »« Malth. 22. »» Matih. 25. 



rji" 



133 MITRALE. — LIB. IV. 

^rtii animos ab aestibiis vittorum. Nihil magis in- A sattem ejas particula 



▼iut eosdem ad prsconia superiorum. Hunc can- 
lom Ignatius Antioclienus cliorum angeloruro aii- 
diTit Id ccelestibns alternare ; ideoqne sic suam 
ecdesiam altematim cantare docuit et ab eo tota 
Ecdesia altemandi rormam accepit. Antiphona 
ante psalmum incipitur ab uno , et ab omnibus 
temiiDatur; quia Deus prius dilexit nos, cujus di- 
lectioni responderedebemus ". Item ante psalmum 
indpitarv post psalmum tota cantatur; quia tunc 
(ans nostra» ^el opera Deo placent, si a devotione 
incepta in dilectionis plenitudinem lenminatur, ve\ 
quia cbaritas bic initiatur , in futuro consummabi- 
tor. Neumainilne significatjustorum gaudium iu- 
effibile« dilectione vel praedicatione , mentium de- 
votione, tldei ampliludine, operum exsecutione , '^ iius servos vigiiantes invdnerit, beali sunt servi 



ISi 

In quo solvititr qutestio 
musica de versu secundi toni, qui terininatur iu C, 
cum secundus semper in D; ct dicimus quod non 
est ibi.finis, sed iii repctitione responsorii, qnem 
cantum Ambrosius primo composuit , et ab eo tota 
Ecclesia formam accepit. Haec omnia cum gloria 
concludimus et terminainus, eo quod oronia ad fi- 
dem et gloriam Trinilatis referimus ; et vide qnia 
quod uno responsorio prsecinente, cborus concor- 
diter seqoiiur; illod astruit quod Apostolus alt, ut 
idipsuni omnes dicamns, et non sint in nobis schis- 
mata **. 

CAPUT II. 

DE FESTIVIS KOCTURMIS. 

1 Si in prima, et secunda, et tertia vigilia Domi- 



spei erectione, charitatis dilatalione. Tres lectiones 
legiroos; quia tre^ vigilias posuit Dominus, dicens : 
f Si in prima, si in secunda, si in tertia vigilia 
venerit, et ita invenerit, beati sunt servi illi '* ; i 
quae tres vigili» tres designant aetates : pueri- 
tiam , juventotem et senectutem ; in quibus ne a 
dial>olo seducamur , bene vigilando Dominum lau- 
dare lenemur. Vel per tres lectiones doctrinas 
electorum trium temporum designamus. Cum qui* 
bos Interpollate responsoria decantamus ; innuen- 
fes <iuod quidquid in tribus electi docuere tem-« 
poribus, et quidquid nos in tribus aetalibus agimus, 
ad Deom triniialemque referimus, et triniiatem in 



illi *'. I In solcmnibus vero dicbus, ut Dominicis el 
aliis, nocti^ oflBcium per (rcs nocturnos distingui- 
mus ; imitantes excuhias coelestis Hicrusalem , 
quae aedificatur ut civitas •*, et servatur per ange- 
lorum vigilias , qui tcrni ternas distinguunt , dum 
(er terni trini(ati concinunt. Sicetnos qui in illain 
tendimus, unde et ejus noniine Hierusalem nomi- 
namur, quia illius umbram gerirhus ; tres noctor- 
nos in Dominica cclebranius , in qua dic angelo- 
rum consortium promeruimus, vel imilamur Ec- 
clesiae primitivse ties in(erpoIiatas excnhias, quae 
ter in uocte surgebat ad confitendum Domino, ut 
iinitis in tribus psalmis tribus iioclurnis, in aurora 



fide, spe et charitate glorificamus : ideoque respon- q compulsatis campanis, canlaret Te Deum laudamus. 



soria dicuntur a respondcudo ; quia innuunt quod 
sanctis monitis Dei , quae in lectionibus proponun- 
tur, factis respondere debemus, ne similes simus 
pueris in foro ludentibus et dicentibus : c Cantavi- 
mos et nou saltastis ; lamentavimus, et non plan- 
xistis " : i inde est quod responsoria respondcnt 
in materia lectionibus, dum tristia tristibus, et 
ketis laeta succinimus. Yerbi gratia , dum Icclor , 
velot Joannes '•, non roanducans, nec bibens, prue- 
dicat pcenitentiam, aut lamcntum Dominicse pas- 
sionis; nos quoquerespondendoploramus; ct dum 
lector, veluti Filius manducans, et bibens , nobis 
de gaodio regni proponit, nos itidem respondendo 
psallamos : est tamen in casu aliter fieri. Et con- 



et laudes ; et fuit hsec consuctudo trium excubia- 
rum sumptae a civitate obscssa, ubi tcrnis excubiis 
ab hostilibus cavetur insidiis. Civitatem nostram, 
scilicet Ecclesiam, diabolus impugnat , et ei roaxi- 
me insidiatur in nocte. 

Nox cst enim peccatis accommoda ; ideoqne atten- 
tius in nocle nos convenit excubare, ut possimus 
latentis hostis insidias declinare. Sed cum postea 
charitate frigescente pigritarent homines toties sur^ 
gere, statutum est ut media nocte surgerent et ires 
nocturnos contipuo dccantarent. Tres quoquc 
nocturni Ecclesix militiam niemorant; quae in 
castris Domini sub tribus^tcmporibus, ante legem, 
sub lege, sub gratia miliiavit ct militat. Quodlibet 



sidera qqod cum vocibus modularour, quandoque D vero tempus tres habet distinctiones. Tempus ante 



planctom innuimus, quandoque laetidam reprae- 
senumos. Voces autem gravcs , acutae et super- 
acotaey signillcant tres ordines humanae conversa- 
tioniSy scilicet conjugatorum continentium et vir- 
ginom; qoitricesimo, et sexagesimo, et ceniesinio 
frocto remonerabuntur '*. Vel.juxta tria volumiiia 
Salomonis, incipientium, proficientium et perfe- 
Ctorom. Vel responsorium dicitur , quia choro ca- 
nenti responsorium , versus ab uno respondetur, 
qoi eliam versus dicitur; quoniam ad responso* 
vertitur ut toturo responsoriuin iteretur. vel 



legem distinguitur ab Adam usque ad Noe, el a 
Noe usque ad Abraham, et ab Abraham usque ad 
Moysen. In prima distinctione vigilavcre Abel, Enos, 
Enoch et Lamech : quod in quatuor psalmis innui- 
tur. c Beatus vir, i cantat Abel **, c qui tanquam 
lignum plantatum secus decursus aquarum > dedit 
c in suo tempore justitiae fructum •*, > dom pro 
juslitia conservanda occubuit. c Quare fremue- 
runt •*, > cantat Enos qui Domino in timore ser- 
vivit ••, dum nomcn Domini invocavit. i Domine, 
quid multiplicati sunt *\ > cantal Enocb ••, qucm 



•» 1 Joan. 
•• Psal. 121 



1. ••Luc. 12. •'Malth.il. ■•Mauli. 5. •» Matlh. 13. •• I Cor. 1. •« Luc. 12. 
•' Gcn. *. •^ Psal. 1. •• Psal. 2. •* Gen. 4. •' Psal. 5. «• Gen. 5. 



155 SiCARDl CREMONENSIS EPISCOPI 16$ 

Doiuinus suscepit, dum eum in paradisuro (ranstu- A securiiale sedendi. Notum est enim qu<«fl in lc- 

rtione sedemus, sessio pertinet ad securitatcm. se- 



lit. c Domine, nc in furore tuo **, i cantat La- 
inecli '*, quem Dominus exaudivit, dum ei talem 
filium dedit, qui genus humanum a furore Dei in 
arca servavit; hi psalmi qualuor sunt, qui subuna 
gloria cantantur secundum quorumdam consuetu- 
i(inem : sicutet sub una antiphona concluduntur; 
quia patres illi quatuor virtutibus floruere, Trini- 
tatem coluere et laudibus exiulere. In sccunda dis- 
tinctione primi temporis vigilavere Noe, Seni, lle- 
ber et Tliare, quod psalmi sequcntes insinuant. 
c Domine Deus meus ^\ i cantat Noe ^*, quem Do- 
minus in illa generatione justum invcnil, et ideo a 
persequentibus aquis salvum* fecit. c Domine Do- 
ininus noster '*, > cantat Sera ^^ quem Dominus 



ourilas negligenliam parit. Quandoque spoetat a4 
hymnum, ut ad prxconia Christi simus vigiI«{S et 
intenli : ideoque modo prxcedit orationem, modo 
leclionem, modo hymnum, ut Magnificat et Bene- 
dictns, Iii hoc officio versus lectiones praecedunt, 
ij) aliib vero sequuntur : cx qua varietale laborans 
animus delectatur, dum orationi iectio, et lectioni 
succedit oratio. Et primus quidem versus : ifemor 
fui nocte ^', sed et secundus : media nocte, statnm 
temporis notat, scilicet nocturni, licet modium d- 
catur quidquid est inter primura et ultimum; unde, 
licet in ipso medituUio non surreximus, mendacii 
redarguendi non sumus. Tamen quidaiif somni de- 



gloria et honore coronavit, dum eum super fratres ^ sides videri Rieniiri nolentes, mutant vcrsum et 



patris benedictio sublimavit. c Conlitebor tibi ^', > 
cautat Heber ^* , qui mirabilia Dei narravit, cum 
uvitatem gigantum dissipavit. c In Donuno con- 
fido ^\ I cantat Thare '*, qui in Ur Chaldaeoruni 
positus iu Domino conOdit, cujus pars calicis ignis 
c2t sulphur exslitit. Hi quoque psalmi quatuor sujit 
i^ui sub una gloria et antiphona concluduntur, ob 
vatiouem pra^missam. In tertia distinctione primi 
temporis vigilaverunt Abraham, Isaac et Jacob, et 
Joseph, quod sequentes psalmi declarant : c Sslvum 
ne fac '*, i cantat Abraham **, quem Dominus 
salvum fecit, in ciijus tempore sauctus defecit, quia 
inundus iJoloIairix servivit. c Usquequo ^\ i can- 



dicunt alterum scilicet : c Quoniam tu illuminans 
lucernam meam ''. i Terlius versus : c Exaliare, 
Domine, in viriute tua *', i statum notat officii, et 
promittit cantum virtutum, quae ad Novum perti- 
nent Testamentum. Per Domiiiicam orationem, qua& 
secreto dicilur, secretum Regis consilium intelli* 
gitur, ut propositae slmiLitudinis prosequamur 
exemplum. Quie orati» hic ideodicitur, ut peream 
tentationes diaboli expellantur ; cum enim diabolus 
sentit nos legere velle, quse pcriinent ad inslruclio- 
nem morum, vel in quibus vicloria^ sanctorum 
continentur de illo, tunc nos acrius impugoat. Unda 
nos oralione Dominica praesiimimus, ne surcumba- 
ttt Isaac '*, quem Dominus in sacrificio respexit. q mus tentationi; et cum ha^c oralio sub silcntiu di 



c Dixit insipiens *'« i caiitat Jacob '^ cui spes Do* 
luinus fuil. Unde ibi dicitur : Exsultabit Jacob, lae- 
tabitur Israel. c Domine, quis habitabit *% i canlat 
Joseph **, qui sine inacula fuit, dum adulteriiim 
recusavit. Hi quoque psalmi quatuor sunt, cl siuiiU 
ratione sub una gloria et antiphona concluduntur, 
vel per boi duodecim psalmos numerum palriar- 
charum memoriae commendamus, qui fidem sanctas 
Trinitaiis per exercitationem quatuor viriutam ha- 
bucre ; ideoque sub Iribus gloriis psalinorum qua- 
tcrnarii comprehenduntur ; nec unus psalmorum 
ab aliis separatur; quia, ut ait Auguslinus, qui 
babet unam virtutem, h&bet omnes. 
Postpsalmos versus seqnitur; quia decet, ut af- 



catur, ut diligCQtiuscapiaflur; vcl quia Deo luqui- 
mur, uUima pars alta voce concludilur, scilicet . 
Et ne no$ indticas in tentaiionem^ ut pateat, aJ 
quid iUa dicatur oralio, S( Uicct ne leclor pcr phan- 
tasticam tentationcni clferatur, et auditor a iecllo> 
nis inteljectu et profectu fraudctur. Yel Icctiouc« 
orationiJtMis praevenimus orantes dominum mes^is» 
c ut miliat operarios in mcsscm suam '% i. etape- 
riat cor nostrum in lege sua ct in praBCCplis suis *\ 
nc semen verbi Dei quod audiiuri sumus, aut volii- 
cres comedant, aul spinae suffbcenl, aut in petra, 
ubi r.on habeat humorem, accrcscat''. Yersus post 
orationem est mandaluin post consilium. Et inc- 
roeuto quod sempcr scquens versL^s est annunliau- 



flictus ad reqiiiem convertatur : unde qui psallcndo D dus, nisi ad evangelium , ubi dicilur : Exaudi^ 



fiiabat, nunc ad lectionem sedeat; unde versus a 
verteudo dicitur; quia chorus se vertit ad orientcm, 
vei quia severtit de psalmis ad lectionem. A pueris 
cantatur, ul inteUigamus nostra Deo placcre ser- 
vitia, si fiant cum innocentia. Et vide quod versus 
acuta exclamalio est animorum excitatio, neincepio 
operepigritemur; qui quandoque nos excilat ad 
orationem , iie muscae perdant suavitatem un- 
guenti '^ ; quan«Ioque ad Icclionein, ne torpeamus 



Christe. Quidam tamcn nullum vcrsum aiinuntiant. 
Vieissitudincs lectorum sunt succcssiones iegato- 
rum ; qui, dum : Jube, Domne^ benedicere dicunt, 
liccntiam proOciscenJi petunt ; duni eis bcnedici- 
tur, Ucentia datur, in qiio innuitur quod nuUus in 
ccclesia logerc dcbcat, nisi concessus, iiuUus prae- 
dicare, nisi niissus : c Quomodo enim praedicabunt 
nisi mitlantur *\ i Ipsa lectio est injuncla; legatio- 
nis exsecutio : Tu aw.em, Domine, legati rcvcrsio; 



•• Psal. 6. »• Gen. 5. '• Psal. 7. '• Gen. 6 el 7.^ " Psal. 8. ^^ Gcn. 9. '• PsaL 9. '* Gen. i!. 

'• Psal. iO. " Gen. 11. " Psal. ii, •• Gen. 12. •» Psal. 12. " Gcn. 2i. " Psal. 13. •• Giui. 28. 

•• Psal. 14. •* Gcn. 59. " Ecclc. 10. •• Psal. 118. •' Phal. 17. »« Psal. ^20. " Luc. 10. »• II MacU. 
I. ••Luc.8. •^Rom. iO, 



457 MITRALE. 

ibi in eo qood misericordia imploratur, innuilur 
ipsum legationiSf velpraedicaiionis oQicium non sine 
alicujus ?el levis culpae puWere peragi posse; unde 
Auguslinus : yerbum pnedicationis securius audi- 
lar, qaam dicilur : praedicator enim per terrani 
ambulat. Et difficile esl ejus qui pcr terram ambu- 
lat. pedes nullo pulvere sordidari; et praedicato* 
rem, ciim se bene praedicare persenserit, nullate- 
nos in spiritu elationis erigi. Qiiod vero Deo gra • 
tias agimas, non ad lectoris preces, sed ad praeniis- 
sam pertinet lectionem ; gratias agiinus, quod no- 
bis doctrinae suae panem frangere dignaUir, ne faine 
aadiendi verbum Domini pereamus *'. Nam ad 
lectiones, in fine quarum Tu autem^ Domint, non 
concluditur, scilicet ad capitula regularium hora- 
nim in quibusverburo Dei seminatur; Deo gralias, 
ex consuetudine respondetur. Et attcnde quod si- 
cut iu Ecclesia duo sunt ordines : sapienles et in- 
sipientes **, sic sunt duae lectionuin matcries. In 
illis enim leclionibus quae ad missam leguntur, 
sapientes instruuntur. Iii his quae in iiocte re- 
citantur, insipientes erudiuntur. Unde ct expo- 
nuntur. 

Rursus attende quod forma terminandi lectiones 
quadripartita est, aut enim per Tu autem^ Domine, 
terminatur, aut cum prophetiae leguntur, per Utec 
dicit Dominui : Convertere ad me, et $alv*i$. tris, aut 
cum Tbreni Jeremiae leguntur, per Hterusalem, 
Dierusalem, convertere ad Dominum Deum tuum ; 
aut simpliciter, ut in oflicio defuncloruro. Qnidaro 
tamen st ibi speciali conclusione uluntur ; vel le- 
ctiones , praedicationes illorum Pairum prspferunt, 
ivsponsoria vitam eorum significant, per quam pra>- 
dicationi respondetur. Tempus legis distinguitur a 
Moyse osque ad David, et a David vsque ad trans- 
migralionem Babylonis, eta transmigratione Babylo- 
iiis usque ad Christum. In prima dislinclione liiijus 
temporis vigilavere sacerdoles, ut Aaron, dum do« 
ciAt; in secunda judices, ut Gedeon, duin judicavil; 
in tertia reges, ut Salomon , dum populum rcxit. 
Quod sequentibus psalmis innuilur; nam : c Con- 
serva me ", i eiprimit sacerdotes, quorum Domi- 
nus pars fuit baereditalis et calicis. c Exaudi, Do- 
mtne, jastitiam meam '*, > innuit judices, quurum 
judicium prodiit de vultu Omnipotentis. c Diligam 
te, Doniine " i insinuat reges quos Dominus con- 
ilituit super gentes *••. Ad singulos psalmos, qui 
tressunt, G/orta redditur, et antiphona, quia sin- 
guli praedicti ordines Trinitatem adoravere, et lau- 
dibus extulere. Sequentes lectiones sunt eorum 
praedicationes. Responsoria operationes, et gratia- 
rum actiones. Tempus gratiae disiinguitur in lem- 
pus apostolicae praedicationis, et tempus persecutio- 
nU, et tempus pacis. In primo vigilaverunt aposloli, 
in secundo marlyres, in tertio confessores ; quod in 
icquentibus psalmis evidenter innuilur; iiain : 



— LIB. IV. *5S 

A c Coeli enarrant ploriam Dei. > exprimit apostolos; 
quia t in omnem terram exivit sonuseorum*. » 
c Exaudiat te, i declarat martyres ; quia protexit 
eos c m die trlbulationis suae '. > — • c Domine, in 
virtote; > innuit confessores, qui non sunt fraudati 
voluntate labiorum suorum '. 

Hocpacis tempus coepit a Conslantino rege, qui 
laetatus in virtute Dei super salutare Christi, vehe- 
menter exsultavit, dura Nicaenam synodum congre- 
gavit. In prima hujus temporis hora modulatus est 
Paulus, dicens : c Rcgi saeculorum immorlali, ei 
invisibili, soli Deo hoiior et gloria in ssecula saecu- 
lorum. Amcn ^. > In secunda Laurentius, dicens : 
c Gratias tibi ago, Domine, quia januam tuam in- 
gredi merui; > in tertia Gregorius, qui arte musica 
divinum eoncinnavit ofliiuum, et nos vigiliae hujus 
primam custodiam observamus, dum praedicamus. 
Sccundam cum tribulaliones in patientia sustine- 
mus. Tertiam quando contemplationi vacamus. Sed 
quia c extrema gaudii luctus occupat '; > iJeo ul« 
timi versus, ullimi psalmi tempora tangunt summo- 
tcnus Anticbristi, qui erit clibanus igiiis in tem- 
pore vultus sui, quem Dominus turbabit, et ignis 
cum suis compUcibus devorabit '. Postmodum electl 
perpetuo cantabunt, et in Domini virtutibus exsul- 
tabunt ^. Ad hos quoque singulos psalmos, qui tres 
sunt, Cloria redditur, et antiphona. Quia ChristitDi 
fide, spe florent, et charitate colunt Trinitatem, et 
laudibus efferunt majestatem. Lectiones sunt do- 

r ctrinae lidelium. Responsoria, vita, quaj debet re- 
spondere doctrinse ; ha^c omnia in Dominica nocte 
cantantur, eo quod omnes supr^dicti in Christi 
resurrectione salvantur. Et vide quod ad terliaui 
vigiliam, evangelium recitatur, eo quod est in tom- 
poregratlae praedicatum. Unde fallit hic etymologia 
responsorii : non enim responsoria de hisioriis 
respondent evangelicis lectionibus; similiter nec 
illud quod in aestivo tempore de Triuitate can- 
taiur. 

Idem est, et in sanctorum vigiliis, in quibus le- 
ctionibus propter vigilias alteratis responsoria nou 
mutantur. lllud quoque sciendum est quod in ter- 
tia vigilia iteratur in antiphonis AUeluia. In solem- 
nitatibus quoque sanctorum tres noclurnos aut vi- 

D gilias celebramus, et in unaquaque tres psalmos, 
tres versus, tres lectiones et responsoria tria canta- 
mus. Ex quibus novem psalmi, novem versus, no- 
vem lectiones, novem responsoria eflTiciuntur. Ter- 
narius et novenarius in omnibus idem significant. 
Ilaec igitur omnia celebramus, ut sanctos per fidem 
sanctae Trinitatis associatos novem ordinibus ange- 
lorum oslendamus : ctut nos per haec officia Trini- 
tati usque adeo placeamus, quod eisJem ordinibus 
associari possimus; vel tres psalmi, tres versus, 
ties lectiones, tria responsoria. iii tribus noclurnis, 
sunt triginta sex; h?ec itaquc cclobramus, ut per 



»• Amos. 8. »« Rom. 1. »^ Psnl. 15. »• PsaL 16. •• Psal. 17. 
» Psal. 19. • P^al 20. * I Tim. i. »Piov. U. • Psal 20. ' H>id. 



>•• Psal. 44. « Psal i8. 



159 SICARDI CREMONENSIS EPISCOPl 160 

flldein sancue irinitalis, per observanliam decem A tutina rccolit illud tcmpus in quo primi parcntes 

Deuni in paradiso laudavere. Prima illud in quo 



mahdatnrum et exhibitionem sex operum, coronari 
cum sanctis in ccelestibus mereamnr; vel per tres 
noclurnos lam in Dominicis quam in sanctoruni 
natalitiis, 'quae ad pracsentcm gratiam pertinent, 
tres vigilias accipimus , sccundum illam evangeli* 
cam doctrinam : c Si in prima, secunda et tertia 
vigilia Dominus senros vigilautes invenerit, beati 
sunt servi illi *. t Pluraiitas lcctionum, pluralitatem 
significat prsedicalorum , qui sunt tempore gratiae, 
sicut paucitas in profestis raritaiem significat tem* 
pore legis ; sicut enim gallus in nocte profunda ra- 
riores solet edere canius, vicinante vero diei laetilia 
crcbriores; sic ante incaniationem Domini cum 
populus ambulobal in lencbris *, rari fuere pnecones 



Abel; in tertia Noe, in sexta Abraham, in iionu 
prophelx, in vespera notanlur apostoli, in coinple- 
torio novissimi justi. Dies etiam vitam uniuscujus- 
que hominis repraesentat quae septem aetatibus va« 
riatur. £rgo per matutinam conimemoramus inraii- 
tiam, per primain pueritiam, pcr tcrti^im adole- 
scentiam , per sextam juventutem , per noiiam 
senectutem, per ves|>eraro senium,per compleloriuni 
liiicm vitae. £rgo septies, id est semper; quia duni 
septies in die laudem Domino dicimus, tolum sa:- 
culi tempus, et totam vitam bominis ad Deum re- 
ferendam nolamus; sicut lieatus Nicolaus, duni 
quarta et scxta feria matris ubera non sugebal; 



el operarii pauci ^* ; scJ in tcmpore plenitudinis **, infantiam suam ad Dominum referebat : vcl septies 



et in die salutis " ; oinnes gemellis fetibus*, et ste- 
rilis non est in eis ** : quod tamen in Pascha tribus 
tantum lectionibus utimur, aiiam conliiict rationem, 
ut infra dicemus. 

Porro hymnus, quem Augustinus et Ambrosius 
tnvenerunt, scilicet : Te Deum laudamus^ qui supra- 
dicta omnia sequitur, et alta voce canlalur , signifi- 
cat laetiliam mulieris de drachma, quani invenit 
accensa lucerna *\ Unde et tunc secundum quos- 
dam accenduntur luminaria. Quod finis ille : Per 
tingulos die$, el caetera quae sequuntur altius con- 
ci^untur, et tunc linlinnabula compulsantur, signi- 
fifidtviciiiarum convocaiioncm, et earum de drachma 



Dominum laudamus, dum pro universis beneficiis 
nobis a Deo collatis vectigales et gratiarum actiones 
cxsolvimus. Nam et septenarius numerus est uui^ 
versitalis, septies quoque iu die Domino confitemur, 
quia per septiformem gratiam Spiritus sancti, de 
ieuebris viliorum, et servitute diaboli, quam no- 
cturnum officium repraesentat, prodimus ad solem 
justitiae, et eripimur in iibertatero, quam diurnum 
repraesentat ofiiciuro. 

Septem vero mysteria Jesu Christi nobis in carne 
exhibita inferius exponemus ; quae causas exbibeni 
septies Domino confitendi. ilas itaque septem horas 
nullus audeat praeterire, nisi velit ingratus Spiritui 



reperia congratulationcm. Ycl jam diclus hymnus G s^"^^<^* ^^^" conspectu Domini vacuus apparere' 



tuturum gaudiuin et laetitiain reprassentat »■, quam 
Ecdesia requiescens a laboribus suis est in die ju- 
di^ii consecutura. 

CAPUT III. 

DE SEPTEM CANOMCIS HORIS. 

f Septies in die laudeni dixi tibi ". i Populus a 
Babylone reversus cx doctrina Esdrse »% Deum 
qualer in nocte. quater in die laudabat. Quatcr in 
fioctc, scilicet vesperlino, completorio, nocturno ot 
inatutino; quater in die, scilicet priina, tertia, sexla 
ct noiia. Sic et nos per quaternarium psallimus, ut 
Domino quodlibet elementum noslri corporis ofTera* 
mus. Rursus octies Doniino confitemur, ut ad octa- 
vam pervenire possiinus; sed Propheta : Nocte 



has eteniin horas apostolos legimus observasse : 
unde Petrus et Joannes ascendebant in templum ad 
horam orationis nonam *^, Et item Pctius scxia 
hora comedere volens, ad orationem coenaculum 
ascendebat **. Cum igitur sepiies in die confiteri 
Domino debeamus, cumque duodecim sint horae 
diei **, sub istisseptem aiias compreliendimusquin- 
que : sub prima primam, sub secunda secundam, 
sub lertia tertiam, spb quarta quartam, et sub 
sexta sextam, et sub septima septimam, sub octava 
octavam, sub iiona nonam, et sub decima decimam, 
sub vespere undecimam, sub completorio duode- 
cimam. Cur autem potius in bis horis diei quam 
in aliis celebramus oiricium ? Ratio est exquirenda. 



media confitendum, et seplies in die, dicit Dominum ^ Matuiina ilaque dicitur a mane, el inane a mani- 



csse laudandum "; cujus in hocopere auctoritatem 
sequimuf et mysterium. In septem ergo canonicas 
horas dividitur diuriiuni officium, scilicet laudes, 
matutiuas. primani, tei tiam, sextam, nonam, vespe- 
ras et completorium ; septies quippe in die laudes 
Domino dicimus, propter septem aeutes saeculi, vel 
bominis, vei sepiiformem gratiam Spiritus sancti, 
vel septem mysteria Jcsu Christi. Quilibet enim 
dies lotum repraesentat hujus saeculi tenipus, quod 
per septem intervalia distiuguitur. Nam laus ma- 



bus, Manes secundum gentrles sunt dii infernales, 
quos dicebant, diem tota nncle clausum tenere, et 
eum mane terris emittere. Unde et manc idem l)o- 
num dicitur, eo quod nihii nieiius in hac vita, luce 
videtnr. Ideoque laus roatutina quasi pro luce nobis 
exliibita Deo cantatur ; qui nos a tenebris errOris 
reduxit ad viaro veritatis. Itero hoc tempore Do« 
mino contitemur; quia hora tali Deus mundum 
creavit, et astra matutina '*, scilicet angelos, qui 
mox Auavi conccntu suo conditori jubilaven?, quos 



» Luc. 12. • Isa. 9. »«Lnc. 
«• Psal. 118. »» II Esdr. 9. 



10. «» Gal. 4. «• IlCor. 6. " Canl. A. 
»• Psal. 118. »» Diui. »6. " An. 5. 



»* Liir. 15. " Apoc. 14. 
" Act. 10. " Joan. 11. 



f6l HITRALE. 

hic hora canenles imiuiinur, qui astra vcspertina 
Tocari possumus ; quia Clirisluni solem pro nobis 
occidentem sequimur '^, ut per eum in resurrc- 
ctioiie **, <|uasi in ortu solis ad astra matutina per- 
\eniaraus. Item Iiac hora Dominus populum suum 
per mare traduxit, cl in mari if]gyptios interfecit, 
iit in Exodo legitur '*. In hac igitur hora Deo gra- 
tias agirous, qui uos per baptismi gratiam de Pha- 
raonis imperio liberavit, ut nos ad terram promis* 
sionis adduceret. Itcm hac hora volunt quidam ju- 
stos a somno mortis cvigilandos» qui de nocte 
niundi ad lucein pervenicnt : vel in hac hora, sicut 
in aliisy mysteria sequemur Jesu Ghristi, qui est 
nocte coroprehensus , mane illusus, et Petri miser- 
tus "^ ; hora prima gentibus traditus; tertia flagel- 
latus, et Yoce crucifixus ; '' sexta cruci aiHxus, et 
tunc tenebrx factae sunt super universam teram**; 
nona roortuus» et tunc latro salvatur ; vclum tcmpli 
scindilur, latus pcrforatur; in uiidecima, de cruce 
ieposilus ; in duodecima scpultus '^. Ilem in nocte 
infernum exspoliavit, maiie surrexit; in prinia hura 
Hariae apparuit ; tertia duabus a monumeiilo rcdeun- 
tibus obviavil '*; sexta Jacobo; nona Petro; ve- 
spera duohus ambulantibus in Emmaus Scripturas 
apeniity cthospitatus in fraciione panis se mani- 
feslavit **. Complelorio apostolis dixit : c Pax vo- 
bis, » et cum eis manducavit ^*. Item cum Petrus 
tota nocte in piscando laborasscl, Christus mane 
in littore stetit, et rete piscibus adimplcvit '^. Prima 
eim scptem discipulis manducavit, cum eis dixit : 
Pueri, babeiis aliquod puhnentum ; et oves Petro 
commisit ^. Tertia Spiritus sanclus in apostolos 
descendif*. Sexta in die Ascensionis cum disci- 
pulis discubuit. Nona eisdem videntibus coelos 
ascendit ". In vespcra mundum venit salvare ''. In 
fine veniet rctribuere, qui etiam in vespera cum 
discipulis ante passionem coenatus fuerat '*, pedes 
laverat, et corpus suum eis tradiderat ^^. In com- 
pletorio in Gethsemani pro eis oraverat ^^ Ergo 
propter h;ec mysteria, quae de Jesu Christo in his 
boris bahita in scriptis habemus , has horas, et 
non alias caiionicas observamus. Laudes videlicet 
matutiDas, ut cura Petro fugiamus ad lacrymas ^* 
el cum Domino resurgamus ^*. Primam, ut simus 
prlmo regnum Dei quaerentes ^\ et ei primogenita 
noslrorum operum offerentes ^, qui traditus gen- 
tibus, passus est propter delicta nostra et resurre- 
xil propter justilicationem nostram ^* ; ut nobis sol 
justiliae oriatur ^^ ct ut just.ficaii^*, et gratia se- 
ptiformi conjuncti epulemur cum illo in mellito ct 
aeterno convivio ^*. Tertiam ut flagcllaii Christi pa- 
Ueniiam imitemur, et Spiritu sanclo baptizemur. 



B 



— LIB. IV. i6i 

A Scxtam, ut exaltatus a terra nos trahat ad se et erual 
a tenebris irruenlibus super terrain >*. Nonam, ul 
sxculo moriamur, cum latronc salvemur '^; reve- 
lata facie Dei gluriam cuutemplemur '*, sanguine 
redimamur, et aqua lavemur, demum super astra 
levemur ; vesperam ut vespeitinum regis sacriH- 
cium recolamus ", quod pneiiguravit novum sacri- 
flcium in vespera institutum, ut Christo consepe- 
liamur'S et ut testamento haeredes instituamur, 
exemplo humilitatis per lotionem pedum ", et viii- 
culo charilalis per novum roandatum, et iiijecto 
chariiatis igne accendamur ad hospitalitatem pau- 
perum, et illuminemur ad inteliigentiam Scriptu- 
rarum. Complelorio, ut fructiflcent in nobis su- 
dorejus, et oratio, et requies, et paciflca salu* 
tatio. 

CAPUT IV. 

DE II4TUTINIS LAUDIBUS IN FERULIBUS DIEBUS. 

c In matuiino interficiebam omnes peccatorcs 
terrtt! **. i Tempus ante nocturnum significat no- 
slram vitam in peccatis. Nocturnum ofiicium^ uo- 
stri exsilii servitium, laus matutina poenitentiae 
suffragium, perquam tendimus ad lucis gaudium et 
libertatis. 

Ideoque primum psalmum dicimus in ferialibus 
niatutinis : Mherere met, Dem '^. Quem psalmum 
Judaei conversi frequentabant, et nunc frequentat 
Ecclesia; quia provocat ad poenitentiam, per quam 
fit resurreclio a morte animae. Sicut enim cantatur 
Q in matutinis Dominicis : Dominu$ regnavil '*, pro 
resurreclione Chrisli a morte corporis, sic in feria- 
libus : Miserere wet, Deus ■•, pro resurrectione fide- 
lium a morte animarum a tenebris ad lucem prod- 
eiintium. Ideoque in secundo psalmo, qui per siii- 
gutas ferias variatur, de mane, vel luce mentio 
rcpcritur; ut in Verba mea; c Mane astabo tibi ***; i 
in Judica me, c Emitte luccm tuam *^ ; > in Te dC" 
cet; c exitus matutini, et vespere deleciabis *'; i 
in Domine, refugium, c mane florcat *' ; i in Domine^ 
exaudi^ caudiiam fac mihi mane misericordinm 
tuam *^ ; I in Bonum esl confiteri Domino^ c ad an- 
nuntiandum mane misericordiam tuam *'; t qui 
psalmi non immerito sic in malutinis laudibus or- 
dinaulur ut in eis notari possit ordo Christianai 
conversionis ; nam Verba mea^ vox est Ecclesiap 
primilivae ad haereditatcm Domini vocata^; Judic^ 
me, vox ejus ad gentes intrantis ; Te decet^ canitur 
in figura gentilitatis fidem recipientis; Domine, re^ 
fugium^ vox est Judaei resipiscentis ; Domine^ exaudi^ 
vox cjusdem contra Antichristi persecutionem oran- 
tis ; Bonum e$t, vox Ecclesiae in Domino quiescen - 
tis, quae ex ipsoi um psalinorum litulis, et sentenliis 



•• Malach, 4; Luc. 4. " Marc. 16. "Cap. U. " Malth. 26. " Matih. 27. " Ibld. •• Joan. !9. 
»» Marc. 10. " Luc. 24. " Ibid. •* Joan. 21. »• Ibid. »• Act. 2. ^' Marc. 16. •• Act. 1. •• MaUh. 
26. ^•Joau. 13. **Malth.26. *«lbid. *>Marc. 16. **Matth.6. *»Levft.27. *«Rom*4. *»MaL4. 
*• Uom. 5. *• i Cor. 5. •• Joan. 12; Exod. 10. •» Luc. 23. •• H Cor. 3. •• Exod. 29; Nnm. 28. 
•• Rom. 6; Col. 2. •■ Joan. 13. •• Psal. 100. •^ Psal. 50. »• Psal. 92. •» Psal. 50. «• Psal. 5. 
•> Psal. 42. •• Psal. Ci. •» Ptal. 89. «^ Psal. 142. ♦• Psal. 91. 



163 



SICARDl CREMONENSIS EPISCOPI 



m 



prudcnslcclor eliciaf. Quia vcro per charilalem fil A oralfo Moysi litulalur, el cjusdem canlicdm addilur. 



rcmissio peccalorum el acquisilio rcgni coelorum 
**; ideo duopsalmi sequuntur scilicet : Deui^ Den$ 
meu$ *^ et Deui^ mi$ereatur nostri *', in quibus agi- 
tur de dilectione Dei et proximi ; in primo de dile- 
clione Dei, unde ibi dicitur : < Sitivit in te anima 
mea ** ; i in secundo vero de dilectione proximi, uude 
ibi dicilur : cCognoscamus in omnibus gentibus 
salutare tuum ^*. i Ideoque sub una gloria conci- 
nuntur; quia dilectio Dei etproximi sic sese conii- 
tantur, ut in Christiana proressionealterasinealtera 
oon habeatur. Vel ideo sub una gloria cantanlur, 
quia in eis una Chrisli persona veneratur. Yel ideo 
sub una gloria continuantur, quia in eis lides et 
operatio intelliguntur : < fides autem, sine opcribus, 



Feria sexta celebratur passio Salvatoris. Ideoque 
psalmus cantatur, qui sublitulatur ipsi David, cum 
persequebatur eum lilius suusAbsalon, idest Judas. 
Ideoquc et in cantico dicitur : Cornua in manibui 
€ju$ ***. Sabbatum celebratur in memoria electorum, 
qui erunt in flne mundi, quod colligitur ex titulo 
psalmi, scilicet psalmus cantici in die Sabbati,et ex 
cantico flliis Israel post laborem itineris dato. Yel 
scx adaptentur aetalibus ; nam, in die secunda sepa- 
ravit Doiiiinus aquas ab aquis **. In aetate secunda 
contigitdiluvium *% quse duo significavere bapli- 
smum. Christus etiam in die secunda creditur ba- 
ptizatus. Ideoque in secunda die recte legitur caii- 
ticiHn de baptisino, ubi dicitur : Haurietit aqua$ m 



mortua est *», i per qua duo libertatem et gloriam gaudiode foniibu$Salvalori$**; ubi fideles ab Infiile- 



consequemur. Et qiiia exhibitio operis esi proba- 
tio dilectionis, ideo per sex dies sex cantica victo- 
riae succinuntur^ per quae sex opera roisericordise 
intelliguntur. Nam in secunda feria, dicentes iCon- 
fitebor cum Isaia** cantamus; quia, sicut ille vicit 
populum infidelem, sic nos vitia superavimus. In 
tertia cum Ezechia gaudemus, dicentes : Ego dixi 
*' ; quia, sicut ille mortem corporis, sic nos mop- 
tem animae evasimus; ideoque subditur ibi : Viven$^ 
vivens confitebitur tibi ^^. In quarta, dicenles : £x- 
suliavit cor^ cum Anna tripudiainus *' ; quia, sicut 
ille vicit aemulam, sic noscarnemvicimus.Inquinta 
vero, dicentes : Cantemu$ ^*, laetamur cum popuio 



libiis separantur. Tertia aetate Isaac liberatura 
morte "\ Ideoque in tertia die recte legitur canti- 
cum Ezcchiae, cui Dominus per quiudecim annos 
vitam adjunxit. Sic et nobis in TrinitaUs fide ma- 
nentibus per observantiam Decalogi, et fidem quin- 
qut^partitae passionis mortem auferet, et vitam do- 
nabit aeternam. Quarta aetate Anna fuit fecundata, 
et ideo in quarta die legilur canticum Annae : sic 
Ecclesia per qualuor Evangelia est electa, et Syna- 
goga repudiata. Quinta a^tate liberatus est populus 
de captivitate Babylonis ", et ideo quinta die legitur 
caiiticum Moysi dc liberatione populi de manibiis 
Pharaonis. Sexta aetate crucifixus est Dominus, ei 



Israel; quia, sicut ille iEgyptios per Moysen,sic nos C ^^^^ >" ^^W^ die legitur canticum de ipsius pas- 



diabolum et daemones per Christum subterfugimus. 
In sexta quoque, dicenles : Domine^ audivi , cum 
Habacuc ^^ gratulamur; quia, sicut ille Babyloneai, 
sic nos evasimus peccatorum confusionem. In Sab- 
bato, dicentes : Audile *', cum Moyse hilarescinius; 
quia, sicut illius populus, devictis hoslibus, terram 
promissionis intravit, sic nos, vitiis superatis,pro- 
missam indulgentiam, litertatem et Ijelitiam conse- 
quemur. 

Possunt etiam temporis gratiae successibus ad- 
aptari ; nam secunda feria illud teinpus recolit, in 
quo primo vexillum crucis erigilur, ut ex praece- 
dentis psalmi : Verba mea et sequentis cantici : 
Confitebor littera patet, cum dicitur : < Notas facite 



sione, ubi dicitur : Cornua in manibus eju$ *% Sab« 
baio requievit Dominus ab omni opere quod pa- 
trarat '^; et jacuit in sepulcro ". 

Ideoque in Sabbato legitur canticum , quod da- 
tum est filiis Israel post laborem itineris, cum iu- 
trasscnt in tcrram promissionis. Et vide inter psal- 
inuRi et canticum differentiani ; quia psalmus signi- 
ficat operationem, canticum laudem ex operatione. 
Exiiide : Laudate Dominum de cxlis subditur **. 
Trcs psalmi sunt in quibus triumphum de muiido» 
carne et diabolo memoramus ; et quia ut lanta li* 
berlas ct gloria reveletur in nobis ** quandiu sumus 
in via, est nobis doctrina et cousolatio neccssaria. 
Ideo sacerdos in persona Domini capitnlum subdit : 



in populis adinventiones ejus '». » Feria tertia illud ^ Vigilate »*. Yel nox praecessit ubi nos hortatur in 

tempus sigiiificat, in quo imperatores Ecciesiaa 

persequebantur. Ideoque plangens , ait : Judica 

me, Deus, unde canticum legitur Ezechiae qui Ian« 

guore corporis infirmabatur. Feria quarta illud 

tempus innuit, in quo exaltaU est Ecclesia snper 

inimlcos; ideoque exsultat cum illis qui suntdeBa- 

bylonia liberati, dicens : Te decet, et cantat cum 

Anna quaeest liberata de aflliclione Phenennae. Feria 

quinta iliud tempus innuit, in quo Moysi populus 

intrabii ad fidem. Ideoque psalrous canitur, qui 



fide perseverare, et miscricordiae operibus inten- 
dere : opera lenebrarum abjicere, et arma lucis 
induere '*, et consolatur per promissionem gloriae; 
quod ideo capitulum dicitur ; quia de capitibus su- 
mitur epistoiaruro ; quod, licet sit Icctio, tamen 
legitur sine, Jube, Domine^ benedicere; et absque 
sacerdotali benedictione; quia proprium est sacer- 
dotis illud legere; et praelati ecclesiae non del)ent 
licentiam petere, sed dare; nec dicit : Tu aufeiit, 
qoia sacerdos est perfectus, ut suggestionibus 



•.?v.l^®i^,^« "P**^- ^*- ••Pw««6. "Psal. 62. '• Psal.66. »» Jac. 2. '» Cap. 12. " Isa. 58. 
I! '>^- "i * ?««• *• '• ^^^' *^- "Cap. 3. »• Dcut. 32. »• Isa. 12. •• Habac. ?. •» Gen. i. 
M,o^^:.\ V*^- *?• "' ^^"- ^- •* * ^^^' *• "• "sa. 12. 'T Ceii. 2. •• Matth. 27. •» Psal. 
148. •• Rom 8. •« I Cor. 15. •«Rom.iS. 



165 MITRALC. 

diaboH facile non succumbat ; alicubi tamen a sub- 
ditis pronuntiatur. Et altende quod in noclurnali 
officio copiosius quam in diurno lectionibus vaca- 
inus«quia eis aures libeniius accommodamus. Rur- 
sas attemie quod in bujusmodi lectionibus auctor 
Bon pronuntiatur, sicut in lectionibus missae; eo 
qood seduli in officiis ex leciione cognoscunt aucto- 
rem. A<1 missam vero conveniunt laici, quibus est 
aactor incognilus. Quod aulem in matutinis quan- 
doque pnemittitur, sermo sancti illius et illius, ad 
cautelamfit, quia verendum est, ne erroneus auctor 
io medio proponalur, et quia saepe ex lectione au- 
ctor non agnoscitur. Dcinde sequitur hymnus, per 
quem laelitia, quam habemusde liberlale, innuilur; 
sed ne ingrati de beneficio videamur, beneficium 
confitemur in versu : Repleti. Postea liberatori no- 
stro grates referimus, et in ejus laudem prorumpi- 
mof, alia voce dlcentes : Benedictus Dominus Deus 
Iniaei *'. Qujre? quia nos in miseria posilos visi- 
uvity redemit, de manu inimicorum liberavit, 
scientiam salutis in remissionem peccatorum per 
viscera misericordiae dedit, iiluminavit, et in viam 
pacis direiit. £t vide quod in tribus duntaxat ho- 
ris, tria dicimus evangeiia in aurora. Benedictus 
canuiur, quia ubi vera lux nuntiatur ; in vespera : 
Magnificat, quia in fine mundi, sicut ibi dicilur : 
c Dens superbos disperdet, et bumiles etaltabit *\i 
In roinpletorio : Nunc dimittis^ quia post judicium 
sancti in pace regnabunl; anliphona devotionem 
significat, qiiam haberedebemus in laudibus Re* 
demptoris. Dominus vobiscum; magisler et disoipuli 
pro se invicem orant, ctseinvicem resahitanl. £t 
est sensus : laudem vestram Dominus recipiat, et 
prxmio vilx remuneret. Et cum spiritu tuo, scilicct 
cam pro nobis sis oratnrus. Oraliones autem non 
exandiet Duminus, nisi ex bono corde processe- 
rint ; ipse, sine quo nihil bonum, sit cum spiritu 
tao. Sacerdos autem de sua bonitate non se esse 
safficientem reputans, subdit : Oremus^ quasi dicat, 
orate mecuro ut, quod poslulamus , citius impetre- 
mus. Oratio quani dicit significat indulgentiam 
quam Dominus repromisit; Amen^ scilicet fial no- 
bis quod orasti. Rursus dicit : Dominus vobiscum. 
Et est iierata salutalio, afiectuosa oralio , ut impe- 
Irata gratia perscverent; demum concludilur : Be- 
nedicamus Dcmino, Deo gratias, perqu^ significatur 
quod usquead tinem vitie debemus Deopeisolvendo 
gralias pro beneficiis benedicere. Dicitur autera Be- 
nedicamus a pueris; ad ostendendum quod nisi per 
poenitenliam efficiamur ut parvuli, digne Deum 
laodare nequimus *', vel ad indicandum quod laus 
noslra puerilis est, scilicet insufficiens ; cum enim 
de Deo loquiroor, balbutiendo sicut possomus, pro- 
nanliamus, laudamus, sed non sufficimus ; quia 
saperemiiientia Dei nostrum superat eloquium el 



;. - LIB. IV. 160 

A iiitellcclum : « Accedit enim hom*o ad cor aitum, 
et exaltabilur Deus •*. » Deinde sequuulur sancto- 
rum sufi^ragia, quia quandiu vivimus lanquam in 
lubrico positi sumus, et a dxmonibus impugna- 
mur ; et ideo sanctorum suffragiis semper ege- 
mus. 

CAPUT V. 

DE MATUTINIS LACDIBUS IN FESTIVIS DIEBDS. 

c In matutinis, Domiiie, mcditabor in te *^ i 
Tempus anie nocturnum significat lempus morlis 
ante legcm, in quo silebant hoinines a Inudibus 
Dei. Tempus nocturni significat tempus legis dalae 
Moysi. Tempus laudis matutinae signilicat tempus 
gratiae, a resurrectione usque ad finem niundi, iu 
quo temporeDeum laudare tenemur. De bonis na- 

" turae quae hac hora nobis conf ulit creando ; de bo- 
nis gralise, quae hac hora nobis dedit resurgendo ; 
de bonis gloriae, quae hac hora nobis dabit resu- 
scitando; idcoque lotum hoc officium estkiudibus 
plenum, adquas laudes per versum auditores sa- 
cerdos excitat, et demum auxilium divinum impio- 
rat : poslmodum chorus ad idem feslinans auxi- 
lium, in summa irinitate glorificat Deuro. £xinde, 
exceplo Quadragesimali teinpore, a psalmo /)omt- 
nus regnavit '*incipimus. £t suntocto psalmi, quia 
oclosuntordines electorum salvati per aquam ba- 
ptisnii , sicut octo aniinae fuere in arca, in aqua 
diluvii ** : nam primus ordo est £cclesiae primi^ 
tivae in Judaico populo conversantis, secundus esl 

Q ejusdem ad gentililatem transeuntis , tertius esl 
gentilitaii» credentis, quaitus est Judaei resipiscen- 
tis, quinlus erit tribulalorum per Anlichristum ; 
sexlus, septimus et octavus erunt fruentium Cliri • 
sto post Antichristum, qui tres esse dicuntur, quia 
colligentur ex Asia, Africa et Europa. Qui quia si- 
mul Dominuni laudabunt ^*^, ideo fres psalmi iap- 
dum canlantur sub una antiphona et una gloria. In 
omnibus igitur his psalmis legis uinbram, et gi ati» 
verilatem ostendimus. Umbram , quia Dominus post 
liberationem populi de iEgypto, supereum regnavil, 
et legem dedit,el in tabcrnaculo decorein induit. Ve- 
rilatem, quia postredemptionempopuli suiChristus 
a morte resiirgens regnavit, et decorem immortali- 
tatis induit *. Unde primitiva £cclesia laudes extol- 

^ lit, dicens : Dominus regnavit. iSerito cantalur hic 
psalmus in laudibiis; quia continet laudes Cliristi» 
et septein locos laudis, ut super eumdem psalmum 
exponitur. Jubilate^y h\c umbramoslendimus; qoia 
populus Dej porlas, scilicet terram promissionis 
inlravit, et Domino jubilavit, et servivit. Yeritatem» 
quia gentilis populus fidero recepit, et Chrisio jubi- 
lat omnis terra, et servit gentililas in laetilia. DenSf 
Deus meus '; hic psalmus indicat umbram regum 
Salomonis, et aliorum in Doniino Isetantium ; cui, 
Deus misereatur nostri ^, sine interpositione gloria 



•• Luc. I. »* Ibid •• Mallh. 18. •• Psal. 63. •' Psal. C2. •• Psal. 92. •• Gen. 6; I Pelr. & 
•*• Isa. 5i. » Psal. 9i; Uom. 6. • Psai. 99. • Psal. Ci. • Psal. 66. 



167 SICAUDI CREMONENSIS EPISCOPl 

coiuiiiuatur; quia regnum Juda et regnuro Israel A pitulum luba Dovissima 



168 
ei hymnus laus ae- 



in una lege sociantur. Indicat etiam tempus gratiae, 
in quo sedala persecutioue Ecclcsia gentilis in Do- 
mino meditatur, et os baereticorum obslruitur. Hic 
enim psalmus cantaiur ex persona geutilitalis, unde 
sic intitulatur psalrous David cum esset in deserto 
Idumaese, per Idumaeam gentilitas intelligitur, cui, 
Deut miserealurt sub una Gloria jungilur; quia Ju- 
daicus populus ei iu una Qde sociabitur. Benedieitef 
innuit tempus in quo Nabucbodonosor tres pueros 
in caminum posuit ignis ' ; et illud tempus, in quo 
Antichristus tres lilios Noe frigct in camino tribu- 
lationis. Ideoquesine AUeluia et Gloria cantalur; 
quia tunc omnis laus Ecclesiae reprimelur, vel ideo 
sine Gloria; quia Triuitatem in eo recolimus, di- 
centes : Benedicamu$ Patri^ et Filio^ cum $anclo 
Spiritu. 

Et vide quod bymnus iste tres habet distinciio- 
iies. In prima invitantur supcriores creaturae ad 
laudem Crcatoris; scilicet quae sunt super co^lum, 
quae in coelo, qux in aere. In secunda invitaotur 
crealurae terrenae, et quae moventur in aquis. In 
terCia inviiantur homines, spiritus et animae, ut 
cum omni creatura Domino benedicamus ; quia sic- 
ut tres pueri Nabuchodonosor caminum ignis, sic 
nos diaboium et incendiuiji inferni evasimus. £t 
bene convenit hoc canticum diei Dominico, et cui- 
libei festivo ; quia in prima die Dominus omnia 
creavit *, et per resurreclionem suam postmodum 



terna. 

Per versuro qui sequitur,* scilicet : Dominu$ re- 
gnavit, innuitur quod post resurrectionem rata est 
Christo in coelo et in terra potestas '* ; qua regna- 
vit in praRsenti Ecclesia, in trlurophanti regnaturus 
in saecula. Consuetudo in oronibus horis dicendi 
versicuiuni inolevit ab arca, quae dum in laberna- 
culo reponebatur, dicebatur : i Revertere, Domino^ 
ad multitudinem Gliorum Israel ^K > Unde versus 
dicimus orautes, ut ad nos revertatur, et nostrae 
mentes ad Dominum revertantur ; unde a reversioiie 
nomen accepit. 

Ilic in nocturnis ante lectionem dicitur, at ad 
audiendum verbum Domini animus incitetur. In 
aliis boris post lectionem, ut ex intervallo bora- 
rum doctrina Domini non negligatur : Per canti- 
cum, Benedictus *^, quod illucescente die canta- 
tur, primus Christi significatur adventus qui pie« 
bem suam visitavit, redemit, et sedentes in tene- 
bris et umbra morlis illuminavit *'. \el secundus, 
in quo Ecclesiam, quae diu sederat in tenebris 
hujus mundi, posl psalmos, lectiones, hymnum et 
versum, et antiphonam, scilicet post bona opera, 
doctrinaro, Uudes, convei-sionem et mentium devo- 
tionem claritate perpetua illustrabit, quando ser- 
viemus Domino sine timore, in sanctitate et jusii- 
tia omnibus diebus vitae nostrae. biterim incensa* 
tur altare. Thuribulum est cor, ignis charitas, 



iunovavit. Ideoque in ea die ei in festivis, quae re- c >ncens"™ oralio, quae tunc ad Domiuum dirigi- 

tur, cum per verbum Evangelii cor nostrum igno 
charitatis accenditur, et in fidem passionis expan* 
ditur ; unde sacerdos incensans dicit : Dirigatur. 
Domine^ oratio mea^ $icut incen$um in conspectu 
tuo '*. £i congrue post psalmos, et iectionem se* 
quitur incensatio ; quia, qui bene operatur et alios 
docet, bonum reddil odorem, et bene operandi 
aliis praebet exemplum. Oratio est ultima ilia be- 
nedictio : c Venite, benedicti Patris mei *'. > De^ 
nedicamus Domino, laus est finalis et ineffabilis. 
Ideoque saepe verbis dimissis cum ncumis jubiia- 
mus. Nota quod eaedeni sunt iaudes in Domioicis 
et Paschaiibus diebus, et festivitatibus Sanctorum ; 
quia repraesentant gaudia resurrectionis Christi, 



surreaionem Dominicam imitanlur, hoc canticum 
legitur, in quo Dei creaturae ad laudem Creatoris 
tnvitantur. Quidam vero aiunt in hoc cantico pas^ 
sionem Chrisli nobis ad menioriaro reduci, quia 
Nabuchodonosor diabolus est, ministri Judaei, ca- 
minus ignis ara crucis, tres pueri Christus, in quo 
tria pura : divinitas, caro et anima, veiex quotria 
sacramenta : spiritus, sanguis et aqua ^. Laudate 
Dominum de casUs •. liM tempus umbrae denuuliat 
quo populus de fiabylone rediit *, et templura sedi-* 
licavit et illud gratiae, iu quo, Antecbri&to occiso, 
uuiversa Ecclesia Deum laudabit* ideoque ires 
psalffii sub uua Cloria cautantur ; quia Christiani» 
gentiles et Judaei, vel Noe, Job et Daniel ; vei col- 



lectiextribuspartiSusorbis, Asia,Africaet£uropa^®^ nostrae, quae per fidem resurrectionis saucti 

in una religione et Iaud« et pareotia conveoient r 

vcl quia in eis iaudibus eum quiest irinus «t unus 

extoUimus. Capitulum est secuudum praeterilam 

umliram Esdra*. praedicatio. Uymiius populi de re- 

ditu et templi dedicatione gratulatio, vei capitulum 

estangeiirepromissiOy quando promisit Zacbari» 

filium **, et bymnus de Christi nalivitate et resur- 

rectione graluiatio. Yel capituium est modemoruni 

ne in bello deficiamus, exhortatio n hymnus est 

Ecdiesiaede Autichristi victorla exsultalio ; vel ca- 



jam quaedam gaudia percipientes, plenius iu stola 
duplici consequentur* 

CAPUT Yl. 

DB PRI114. 

c Paterfamilias exiit primo mane conduoere ope* 
rarios in vineam suam ^*. i Nuuc de prima et re- 
liquis boris agamus, in quibus pastores et <^ra- 
rios imitamur : nam et in his huris paterfamilias 
conduxit operarios in vineam suam. Ideoque psal- 
modiae ab istis boris et non ab aliis nuncupan- 



• Dan. 3. 
" Num. 10. 



* Gen. 1. MJoan. 5< 
«^ Luc. 1. " Isa. 9. 



•Psal. 148. • I Hsdr. 1. »• Luc. I. »» I Cor. 15. «• Matth. M. 
«• Psal. UO. *' Malth. 25. »• Matth. 20. 



!«t 



MITRALE. — llB. It. 



170 



lur, et in istis celebrantur. 'Sacerdos igitur pastor A mandatonim meditationem ; verom quia fldes est 



est ovium, grex populus, • pascua Oei mandaia, 
muliae bestix gregi inimicje; nam hinc : c Leo 
rogieos ^ircuil qnaprens quem devorct *•; > liinc 
draco deviantes vencno interimit, hinc lupus ra- 
pit, hinc urstts invadit. Ideoque pastor, cui est 
cura de ovibus **, ait : Deus, in adjutorium meum 
hilende '* ; et attende quod versiculus iste in 
omnit>as pnemittitur horis, et est sumptus a Ve- 
teri Testamento. Arca enim quotidie circumdaha^ 
tur ab inimicis. Moyscs igitur dum elevabatur 
et portabatur, dicebat : c Surgc, Dominc, et dissi* 
pentur inimici tui, et fugiant qui oderunt te a fa- 
cie tua **. t Sed et Ecclesia persecutioncm pati- 



inr intus et eitra, 
aoxilium, dicentes 



ideoque divinum imploramus 
Deus, in adjutorium meum in- ' 



tende : similiter in omnibus prxmillitur : Gloria 
Pairi, iit gloriflcemus Trinitatem '*, sine qua nibll 
possumus *\ Ovcs itaque summum Pastorem in- 
Tocant et gloriflcant, et in hynmo consequcnter 
implorant, ut eas in diurnis actibus a iioccntibus 
custodiat. Quinque psalmi sequuniur, ut quinque 
sensus operariorum per diem divinitus muniaut. 
Tel tres sunt sub tribus gloriis comprehensiy eo 
fQod Trinitas in nostris operibus gloriflcalur; di- 
ceutes ! Deus, in nomine luo **, iter arripiunt; et 
quoniam alieni insurrexerunt '*, pelunt ut vi sua 
inimicos disperdat, et oves ex omni tribulatione 
eripiat; sicut David eripuit a Ziphauis '^. Hunc enira 
psalmum David cecinit cum Ziphxi voluere eum ^ 
Sauli tradere. Ziphaii florentes interpretantur ; hi 
sunt membra diaboli, qui nos prosperilate sedu- 
cunt. Cum nobis ergo ea diabolus multipliciter in- 
sidietur, advitandam ejus cailiditatem, huncpsal- 
nium summo diluculo cunirous. In Beati immacu- 
lati **, et sequentibus octonariis, ovibus pascua pro- 
poDuntur, utlex Domini, mandata, justiflcationes 
et teslimonia. In hoc psaimo tractatur de moribus ; 
qaia oportet , quem Deus liberavit a vinculis et 
carcere, ul assistat Deo bonis moribus in omni de* 
votione. In Dominicis vero diebus, et prxsertim 
a Septuag^sima usque ad Pascha novcm psalnios 
dicimus, ul cum novcm ordinibus angelorum in • 
resurrectionis gaudio Trinitaiem laudare possimus. 
In primis quinque, Deus, Deus meus **, et scquen- 
tiLus, de Cliristi passione cantatur ; quia pcr me- 
riium quinquepartitae passionis pcrvenit Cliristus 
ad gloriam resurrectionis, quod ct nobis speremus, 
si eum imitari volumus '*. Quatuor sequentes in- 
nuunt, quod in quatuor mundi partibus pcr do- 
ctrinam quatoor Cvangcliorum Deum laudare de- 
benius. In Deus^ in nomine tuo salvum me fac '^ : 
peiimus erroris depositionem. In Confiiemini Do- 
mino '*, exhortamur ad laudis confessionem. In 
Beati ", ad laudis operatjoncm. In Retribue '^. ad 



fundamentum mandatorum, et victoria qaae vincit 
mundum " : etquia caetera sine flJe frustraniur •• ; 
et operarius sine fide frustra vineam colit; et pas- 
stor sine flde frustra ovile custodit, ideo subditur 
Symbolum fldei scilicet : Quicunque vult, quod Atha- 
nasius, Alcxandrinus episcopus, rogaiu Theodosit 
imperatoris, ad cradicandam invalescentem haereti- 
corum perfldiam et divulgandam fldem catholicam 
edidit : quod singulis diebus Ccclesia canfandura 
esse in Prima constituit; quia tuncmaxime ad ec- 
clesiam populusconvcnit ; vel quiafldes principiura 
salutis exislit. Quidam tamcn omiltunt in illis die* 
bus, quibus in missa Credo in unum Deum con- 
cinunt. 

Sed potius est hoc curiositalis, et desidiae quam 
rationis ; quia populus in Quicunque vult^ de fide 
a pasloribus docetur ; et in Credo in unum Deum^ 
fidcm suam quasi doctus quilibet conflictur. Atha- 
nasius vero, in hoc suo symbolo duas principales 
fldei partes, scilicet de Triniiate et de Verbi incar- 
nationc describit. Sed de libero hominis arbitrio 
prxmittit, dicens : c Quicunque vult salvusesse : i 
ncmo enim nisi volens credit; cum caetera possit 
homo nolens, credcre non potest nisi volens. < Ante 
omnia opus est, ut teneat catholicam fldem. c Hacc 
enim est bonorum omnium fundamentum.« Ilxc 

Prima pelit campum dubia sub sorie ducUi^ 

sed quia fldei nomen poterat inducereconfusioncm, 
delerminat,dicens : c catholicam, i qux tumpropier 
universalium praeccpta regularum, ut Boetius ait, 
quibus Chrislianae rcligionis auctoritas inteliigitur, 
tum propterea, quod ejus cultus per onint^s mundi 
terminos pcne emanavit, catholica, vcl univcrsalis 
vocatur; quia caiholicon Graece, Laline dicitur 
universale : non enim qujclibet fldes facit Christia- 
nuro; nam ut generaliter comprchcnsa, fldcs cst 
perccplio veritaiis cujuslibet rei cum mcntis* as- 
scnsu ; perccptionum vero alia est invlsibilium, 
alia visibilium : rursus iavisibilium perceptionum 
. alia cst eorum , quse ralione percipiuntur; alia 
corum qnae sunt supra rationcm, ut Dcuni esse tri- 
D num et unum, ct incarnatum, dc Virginc nalum, 
* passum, ctsimilia. Primai duae non habent meritum, 
quoniam habent ab humana rationc principium; 
nam fldes non habet meritum cui humana ratio 
praibct experimenturo. Tertia duntaxat efficit Chri- 
slianum ; c quam nisi quisque servaverit, c per se, ut 
adultus, etdiscretus; vei per alium, ut qui non est 
scientiajcapax, c integram i sine liaireticaB pravitatis 
contagione, cinviolatamquci sincscliismaticisviola- 
tione, c absque dubio in xternum peribit : i c Sinc 
flde namquo impossibile est placere Deo*^ ; i-et ubi 



»• I Petr. 5. ■• Joan. 10. •» Psal. (iO. " Num. 40; Psal. 07. »» Joan. 15. 

Jam iucis. " PsaU 55. " Ibid. " I Re-. 25. " Psal. 118. " Psal. 21. 

*» Psal. 55. •• Psal. Ii7. •» Psal. 118. ^^ Ibid, •» IJoan. 5. •' Ilebr. !i. 

Patrol. CCXIIL 



■^ Ambr. in hvmnum ; 
*^ Hebr. 2; liom. 6, 
' llid. 

6 



471 SICARDI CREMONCNSIS EPISCOPI I7i 

causa non sube&t» nec effSectus adest : fides est A buinanitas est veritas liominis seeundam quam 



^ causa humans' saluiis ^^ ergo ubi defecerit, salus 
esse non potcrit. cFidesautem catholica haecest, ut 
iinum Deum in Trinitate, et Trinitatem in unilate 
vcneremur ; ncque confundentes personasi, neque 
Bubstanliam separantes: > de unitate prius,et postea 
dc personarum distinctione prosequamur. Unitatum 
alia est inlegralis, quse consistit ex partibus ut 
corpus. Alia fornialis quae a fornia trahit originem 
ulidolum. Alia nalurx, ut ego ettu unum sumus. 
Alia voluntalis, ul nobiscum unum sint " ; alia 
principalis, vol siiigularis, vel solitddinis, vel sim- 
plicilatis ; principalis est, quia prima singularis, 
vel soliludinis csl, quia sola. Non enim inveniun- 
tur aliqua quse et plura sinl, et singulariter unum, 



quis verus est homo. Sed Christiana veritas intel- 
ligii Deum sine quantitate magnum, sine qualiiat6 
bonum, sine tempore sempiternum, sine ^co ubi- 
que totum, siue situ prxscntem, sine muUbiiilate 
mulabilia facientem. Ilem philosophica verilas habet, 
quia si Pater est magnus et Filius magnus, Pater el 
Filius sunt magni. At Christiana veritas Patrem et 
Filium, et Spiritum sanctum, non tres magnost 
sed singulum roagnum, et tres unum magnum ap- 
pellat, et haec esl una regularum universalium, a 
quibus, ut secuudum Boetium diximus, fides Ca- 
tltolica uominatur. Dcpersonarum vero disiiuciioiie, 
dicit Alhanasius : < Alia estpersona Patris, alia Fi- 
lii, aiia Spiritns sancti. i Persona dicitur gramma- 



nlsi in Trinilate. Simplex est, quia nec plicam par- B lice, omne id de quo in oralione agitur ; dicilur et 



tium, ncc plicam recipit proprietalum. Et utosten- 
dat Iianc unilalem essc inlclligendam secundum 
simpliciialem subdit : c Qualis Pater, talis Filius, 
lalis Spirilus sanclus ; » id cst,quidquid de Palre sub- 
sianlialiler pra^dicatur, isimilitcr et de Filio et de 
Spirilu sancto dicilur. Et supponit exempla de sex 
noroinihus, scilicct : Increatus, iromensus, xtcrnus, 
omnipotcns, Deus et Dominus, qux de singulis di- 
runlur personis, el de omnibus non pluraliter, sed 
singulaiitcr, et in summa, verbi gratia : c Increatus 
Paler, incroatus Filius, increatus Spiritus sauctus, 
non tamen tres incrcati, sedunus increatus; > sicet 
i\c, reliquis. 



poctice larva, ut repertor honestse personac; dicitur 
Gt conditio, vel fortuna, ut : c Deus non accipit per- 
sonam hominis ^\ » scilicet non attendit cujus 
eonditionis vel fortunae. Secundum Boetium per- 
sona est rationalis naturae individua substantia. In 
theologia igitur personam essc, est discretum esse 
rclativa proprietate; personales enim propriclatcs 
ut palernitas, ct filiatio, et processio sunt relatio- 
nes, ut paternitas est relalio Patris ad Filium, filia- 
tio cst rclatio Filii ad Paircm, proccssio rclatio 
Spirilus ad uirumquc. Et ita Paliem csse, Filium 
cssc, Spiritum sanctum esse, non est aliquid esse» 
scd ad aliquid csse. Unde Auguslinus : Cum Pater 



Ei vide quod liorum quxdam negative, quaedam q csl, non illud ex quod est, id est non cst rclaiionc» 

qunPater.est, cst ipse divina substantia. Paterni- 
tas cst in Patre, ct ipsa Paler est, ct sic de aliis. 
Undc: in personis proprietas, et in esseniia uiiitas. 
c Pater a iiullo cstfactus, neccreatus, necgcnitus. > 
Cuin a nullo dicitur, aucloritas demonstralur. liiter 
faclum ct creatum hoc interest, quod intcr facere 
ct creare; nam facere esl de subjacenti inalc- 
ria aliquid producere ; creare vcro de nihilo. 

Ei vide quod operatio Dci cst quadriparlila : ur.a 
estieteriia, tres sunl teiiiporales. i£terna esl, qua 
Fiiium ante omnia tcinpora genuit, secundum quaiu 
operalionem dicitur Pater, aut genitor. Prima tem- 
poralis estqua ex nihilo crcavil hylein, seu chaos, 
iil cst confusam elemcritorum maierinm, seciinJum 



alGrmaiive de Deo diciintur ut increatus« sciiicet 
non creatus; iminensus, id est sincmensura; aeler- 
nus, sine priiicipio et fine ; omnipotens dicilur, non 
quia p issil faccre quidquid vult facere, sed quia 
potcst facerc quiaquid vull fieri. Vel oinnipolcns, 
id cst principalilcr potens. Tres enim sunt potesta- 
tcs; prima Deus, secunda angclus, terlia homo; 
vel omnipotcns per causain, id est a quo oiniiis 
polcstas, sieut etiain dicitur omne bonum per cau - 
sam. Deus propriuin est Creatoris nomcn, ct ad 
cultum pertinct divinitalis, quad traciuni cst a 
Gr.xco Theos. 

Et vide quod quaiuUuiue ponitur pcrsonaliler, ut 
Dcus genuiiDcum, id cst Patcr Filium, ct ulerquc 



Deus cst; Demiiius, ut ait Augustinus, non esl na- D quam opcrationem dicitur crcalor. Sccunda tcmpo- 



inra: sed pobcslatis, sed hic secundum quod dici- 
liir a dominio, quia c Dominus nonien cst illi ^^. > 
Vcruni secunduin quod dicilur a doniiuando, indica- 
t.vum est relationis, c quia sicut singillalim unam- 
iiuaroque personam Deuni, ac Dominuro conliteri 
<lhristiana vcritate compcllimur ; ita tresdeos, aut 
Dominos dicere catholica religionc prohibemur. > 
Ac si dicat haec essentialia non pluralitcr, sed sin- 
giiJariter dicuntur dc oninibus, et in sumina. 

Et at^ondc quid sit veritas Chrisliana. Quod ul 
magis tiqueai, vide piiilosopliicam veritatcm ; phi- 
lusophica veritas est nalura, vel cognitio rei ; ut 



r:tlis est, qua materiain illam per opera sex dieruro 
distiiixil ^% sccundnm quum dicitur condilor, Vci 
npif.x. Tertia cst tonipoialis, qua spccies crcatas 
pcr successionem conlinual, sccundum quain Jlci- 
tursatoret auclor. c Filius aPalre solo est, non fa- 
clus, nec crcalus, sed genilus. Spirilus sanctus a 
Patre ct Filio non factus, nec crcaius, nec gcnitus» 
sed proccdens. c Inlci' gcneralioncm Filii,el proces- 
sionem Sp.ritus sancli, diflcreniiam assignare vox 
hiimana non sufiicit : nisi quod Filius sic a Patt» 
pioccdit, ut sit Filius ; Spnilus autcm non sic pr«- 
cedil, ut Filius dici possit. c Unus er^o Palcr, non 



"ICplios. 2. "Joan. i» *• P:ral. C7. ^» Cal. i. ^' G n. !. 



«75 MITRALE. 

tres palres; timis Filias, non tres fiUi ; unus Spiri' 
tss sanctus, non ires spiritus sancti. i Vide quod 
cvm diciinr unus Deus, multitudo deorum exclu- 
ditnr, cnm dicitur tres personae singularitas exclu- 
ditur. |}nde Auguslinus : Qui dixit Deum tres per- 
sonas, non voluit diversitstem, sed noluit singula- 
ritatem. c In bac Trinitate nihil prius aiit postcrius, 
nihilniajusautminus, i potestate. Auctoritas tamen 
Patri, qui a nullo procedit, ascribitur; c sed tot» 
trcs person» costern» sibi sunt, i ergo nulla tem- 
pore prior; < ct coaequales, i ergo nullaminor : in 
qoo Botatur Arius, qui dogmatizavit Filium Patre 
mifiorem ; i ita ut per omnia, sicut jam supradictum 
est, unitas in Trinitate, et Trinitas in unitate vene- 
randa ^t. c Qui vult ergo salvus esse, ita de Trini- 
tate sentiat; i ecce summa et conclusio praeccdcn- 
tinm. Unitatcm vero in Trinilate veneramus, et e 
conversov cum dicimus, credimus et adoramus, tres 
esse unum, et e converso. c Sed necessarium est ad 
siemam salutem ut incamationem quoque Do* 
mini nostri Jcsb Christi fideliter credat. i Hic de 
Terbi a^itur incarnatione : sicut enim ad salutem 
exigitar fides divinitatis, sic etiam humanitatis; 
qaia sine fide Mediatoris nemo salvari potuit ^K 
Tres enim fuere leges : lcx natune, lex liitcrae, lcx 
gratix. Lex naturae consistit in ratione et volunute; 
in utraque languebat liomo; quia et ralio in cou- 
teroplatione boni c»cutiebat; et voluntas in appc- 
tito boni deficiebat. Lex littcrac dabat consilium sed 
non aaxilium» monebat aflectum, sed non movebat, 
peccata non aufercbat, sed prohibendo augebat. 
Quia 

Hiiimur in vetilnm Umper^ cupimusque negata ^^ 

Et Apostolus : c Lex subintravit, et delictum abun- 
davit ^. I Lcx igitur gratia; neccssaria fuit, quae 
iilas duas leges ad eUectum ducit. Nam sine col- 
Ijrio gratiae lippus est oculus ^*, tam natuns quam 
litierae ; propterca Sapientia spuit in terram, et lini- 
vit oculos caeci a nativilate ^^. Hic est Ghristus, 
qai, sicul ait Apostolus ^* , ost nobis sapientia <'t 
justitia ct sanctificatio. Sapientia est nobis ratiotiem 
dando; justitia, nos dc nianu inimici liberando; 
saoctiQcatio, peccata dimittendo ; redemptio, pro 
Bobis patiendo. Haec cst Dei virtus et Dei sapieniia, 
qiiae aedificavit sibi in utero, et de utero virginali, 
ei erexit columnas septem ^*, scilicet sapicntiain 
invisibilium, intellectum visibilium, scientiam mo- 
lalium, pietateni misercndi, consilium adjuvandi, 
fortitudincm libcrandi, tiniorem Domini caste dili- 
gendi : bis eniin virtutibus ab ipsa creationis et in- 
carnationis hora fuit anima Ghristi pleniter ador- 
naia, ui in nuUo proficere posset. 

Quud enim dicitur proficiebat sapientiaetaclate'^ 
jnieiligendum est nobis. Jesus Ghristus duo sunt 
nomina non ejusdcm rationis, nam Jcsusestnonicn 

^ Act. 4. •' Ovid. Am.IU, iv. 47. *• Rom. o. 
•• Lvc. i. '» Joan. 1. " P»al. 3i. 



^ LIB. IV. t74 

A personae, sicut Petrus : Christus vero nomen est sa* 
cramenti, sicut saccrt^os, etpropheta; qti» nominiv 
non per littcras, sed pcr notulas scribi consucverc, 
nt qualitas Soriptur» insinuct qualitaiem natur:r, lu 
sicutdivina naturacstincomprehensibilis, sienomen 
quod ponitur ail ipsam significandam , scniiphons 
scribitur litteris. Greaturarum natune quandoquc 
comprehenduntur, et idco earum numina per lit- 
teras plcnarie describuntur. Vel quia non siimns 
sufficientes solverc corrigiam calccamentorum illins 
personx ". c Deus est ex substantia Patris, i scilicei 
01 Patris subsiantia, idest ex Patre substantia, ut 
generatio referatnr ad personam, non ad esscntiam, 
quae nec generat, nec generatur ; c antc saccufa geni- 
lus, I hoc improprie dicitur, nam antc, proprietem- 

^ poris est designativum ; tempus antcin non fuit ante 
niundum, sed incoepit cssc cum mundo. Unde sic 
describitur : tempus est motus, ct morn mulabilinm 
rernm; undc, si quis quxrat si Dcus fuorit antc 
mundum, vitiosa est quaestio : non enim praeceiHt 
creator creaturam temporis quantititc, quia signiH- 
cut ante; sed naturae simplicitate. c Homo cst ex 
substantia matris in san^ulo natns : i ex praeposi- 
fio, substantialiter , materialitcr , potentialitcr ac- 
ctpitur, et partialiter : substantialiter, ut ex sub< 
stantia Patris antc sa^cula genitus; mateiialitcr, 
ut ex substantia matris in saeculo natus ; potentia- 
Mtcr, ut qui conccptus est ex Spiritu sancto. Par- 
tialitcr ut ex anima rationali, ct humanacarncsub- 

G sistcns; similiter et de praepositio, ut de Patre, de 
matre, de Spiritu sancto. c Perfectus Deus, perfcctus 
homo cx anima rationall, et humana carne subsi- 
stens, aequalis Patri secundum divinitatem ; minor 
Patre secundum humanitatcm. Qui licet Deus sitet 
homo, non duo tamen, sed unus est Ghristus ; unus 
autcm non conversione divinitatis in carnem, seti 
assumptione humanitatis inDeum. i Etattcndeduos 
esse modos conjungcndi pcr appositioncm ct per 
compositioncm, quod etiam grammatici dc praepo- 
silionibus docent ; diccntes : illam pcr appositio- 
nem conjungi, qiix in nullius transit in ipsa appo- 
silione compositionem ; illam vcro per compositio- 
nem conjungi, e\ qua et dictione cui adjungitur 
aliqua dictio componitnr, vcrbi gratin de ulroquc: 

^ c Dixit insipicns in corde sno ■*. » Similiter in re- 
rum naturis. Rcs enim pcr appositioncm jungun- 
tur, quando ex cis nihilcomponitur, dcquo compo- 
nentia praedxeniur, verbi gralia ; Abraham appo- 
situs est ad patrcs suos, undc coHcgium cfficitur, 
de quo apposita non praedicanlur. Rcs vero pcr^ 
compositioiicm junguntnr duobus modis; per com- 
mistionem, cl sine coministione. Per commisiio- 
nem quando una convertitur, vel potius in aliani 
confunditur, ul vinum ct aqua ; nam quod horum 
supercxcrcveritalterumconfundii;sinecommislione, 
quaiido ex divcrsis subsiantiis aliquid ita componi- 

»• Apoc. 3. " Joan. 0. *" 1 Cor. !. '* Prov. 9, 



nS SICARDI CREMOXEHSIS KPISCOW 178 

tur» quodcomponedUam proprielates, el naiurx de A feros, > juxla ilhid : c i£sllmatus sum cum descen- 
• composilo praBdicenluc, ul liomo consial ex spirilu denlibus in lacum *^ >— t Terlia die resurrexil a mor- 
>ti corpore, el bene dicitur homo esl vivus propler- liiis. > Unde Osee : t Posl duos dies vivificabil nos, cl 
animam, et homo csl albus propler corpus. El dici- terlia diesuscitabit nos ". i— t Ascendil incoBlos 



tur homo est rationahs propter aniinam, ct homo 
est corporeus propler corpus ; h«xc autem conjun- 
ctio divinilalis ad humanilatem fit, ut quidam di- 
cunt, per composilioncm sinc commislione, quia 
Christus est Deus et hoino; ubi non est cominisiio 
neque conversio. Unde bcne dicitur : non conver- 
sione divinitalis in carnem, sed assumplionc hu- 
manitatis iii Deum. Convcrsio namque substantiam 
mutat, assumptio exaltat. [Secuiidum alios, incarna- 
tionis raiio sumenda esl, non secundum composi- 
tionem sed secundum habitum. Unde [cum] dicitur : 



". > Juxta illud : Ascendens Chrislus in allum. Tres 
sunt coeli : aereum, ubi ales volat ; aethereum ubi stel- 
Ix rutilant ; cmpyreum, ubi angeli Deum laudanl. 
c Scdel ad dexteram Dei Palris omnipotentis. > Unde 
Patcr ad Filium : c Sede a dextris meis *^. > Noml- 
ne dextrae non significatur silus, vel circumscriptio 
divinitatis ; scd bcatitudo humanse felicilatis ; in 
quo empireo, in qua felicitate homo assumplus est, 
omniangelicae dignitati praelatus. c Inde venturusest 
judicare vivos et mortuos. Ad cujus adventum om- 
ues homines resurgere habent cum corporibus suis, 



:Deusesthomo,Deus estfactnshomo, Dcuscoepitcsse B et reddituri sunt de factis propriis rationem. i Quae 



Itomo, habituspraedicatur; factus est enim huma- 
nalus, etassumpsil homincm, vel polius ea, qu» 
sunt hominis. Uiide quod sequilur, c Unus omnino 
4ion confusione subslantiae, sed in unilate pLTSonae, > 
(Ucunt kanc propositionem in non notare compo- 
ftilionem, sed personae simplicitatem : sicut enim 
simplex fuit ante, sic ct poslea ; non cnim humana 
natura assumpta est de esse illius personae, velcum 
Verbo una persoua, sed est iu unitaie persoiiae, id 
estnon-auxit numerum, vel quantitatem peisonie. 
Quidam non apponimt tn, dicenies : Sed unitaie 
pcrsonae. Scd alii dicunthaiic personam Christum 
constare ex Deo et homine, scilicet anima et carne» 
el ila ex tribus sub&tantiis, non tamen quasi ex 
jparlibus. Unde cum dicilur, Deus est homo , na- 
tura, scilicet humanitas prsedicatur.] c Nam, sicut 
aiiima rationalis, et caro unus est homo ; ita Deus 
-et homo unus e$tChi-istus.>[Videtur fuissedicendum: 
Aiiima rationaiis, et caro unus sunthomo. Utenim 
rei suppositae singularitas exigit verbi siiigularita- 
'tem, ut Sicardus scribit, sic rerum suppositarum 
4)lura]itas verbi exigit plurahtatem, ut Petrus et 
Paulus asceuderant in templum. Singularis ilaque 
^iumerus ponitur pro plurali.] 

Et vide hanc similitudinem iion accedere plena 
-collatione ad demonstratum ; nam caro et anima 
sunt partes hominis constitutivae, cl destructio- 
nem unius earum sequitur totius destructio ; non 



rationis redditio non fict verborum expressione, 
sed conscientiae attestatione : ad memoriam elenim 
revocalis operibus nostris, bonis et maiis , unicui- 
qiic manifestum erit, ulrum sit dignus amore, vel 
odio *\ vita vel supplicio. c Et qui bona egerunt, 
ibuiit in vitam aelernam. > In quaquicunque fuerit, 
demum integram perfectionem in corpore et anima 
possidchit. Septem sunt in quibus integra perfeclio 
consistit; tria sunt animae,scientia,juslitia, et laeti- 
tia ; menti enim humanac, tres vires naturaliter in- 
sunt, ut philosophi dicunt» scilicet, ralionabililas, 
concupiscibililas , irasdbilitas ; quarum singula in 
hoc statu miseriae duo habent circa se , habitum 
videlicet, et privationem. Enimvero circa rationa- 
biUtatcm sunt scienlia et ignorantia, circa concu- 
piscibilitatem, justitia et injustilia , circa irascibili- 
tatem laetitia et tristitia ; sed in slatu glorix ratio- 
nale nostrum implebitur scientia ; coocupiscibile, 
justitia; irascibilc vero , laetilia. Eiit i$;itur anima 
perfectae scientiae, justiliae et lactitiae ; quia qua^Iibet 
virtus eritibi siucimpedimentoetcontrarietaie. Qua- 
tuor sunt corporis, immortalilas, impassibilitas, 
agilitas et pulchritudo. Corpus autem , ut ait Apo- 
stolus ", erit spirituale, non corporeae subslantise 
veritatem amittendo , sed ut spirilus cibo non indi- 
gendo. Erit igitur immortalc, quia ultra non mo* 
rietur, nec mors illi uitra dominabitur ". Erit im- 
passibile, quia nulla passione uUcriiis molestabitur. 



vAUlem sic in Christo, Deo et homine ; nam anie D Altius etiam exponamus , diccntes : quod in statu 



fuit Deus, quain Deus esset homo, el ideo assumptus 
homo non est pars constitutiva personae. ita sicut 
anima, et caro oon sunt plures homines; sic Deus et 
homo non sunt plures Christi. c Qui passus cst pro 
salute nostra: « unde c tanquam avis ad occisiouem 
xluctus est ". I Hic est summus pontifex , quo 
jnoriente antiquitus in iege captivi, liberi dimitte- 
^antur, et ad suas haereditales levertebanlur '^. 
Mors etenim Christi gladium Dei ante paradisum 
amovit ". Hic est serpens in quem respicientes a 
serpenium morsibus libcraiitur'\ c Descenditad in- 



creationis habuit homo possc peccare , posse non 
peccarc ; posse pati vel mori, posse non pali et noii 
mori. In statii corruptionis habct posse pcccare, 
non posse non pcccare ; posse pali et mori, non 
posse non pati ct non mori. Non possc non pec- 
care sic iniellige, non possc essc siiic peccato, sci- , 
licet sine causa peccati ; causam diciinus concupt- 
scentiam : vcl non posse essc diu sine peccato. In 
statu glorificalionis habcbit posse non peccapc, 
posse non pati, et non mori ; et non posse pati, et 
non posse mori : idcoque crit corpus immortale et 



"Isa 53. «^Num. 55. " Gen. 3. •• Niim. 21; Joan. 3. •' Psal. 87. 
i:phcs. 4. •• Psai. 109. •» Eccle. 9. •• I Cor. 15. •• Rom. 6. 



•• 0$e. 6. •• Psal. 67; 



177 MITRALE. 

impassiliile* Eril eliam et agile , quia eliam veloci- 
latem cogiutioiiis ad omnia comitabitiir. Erit et 
palcherrlmum, quia sicut sol fulgebit in rcgno Pa- 
tris *^. Exuelur itaque homo iu utraque partc di- 
ploide coiifusionis **, et inJuctur stola gcuiinsc glo- 
rificalionis. 

fl Qui vero mala in igncm setcrnum. > Novem 

poenarum ^eneribus in inferno mis^ri cruciaii- 

tur, eo quod novcm ordinibus angelorum asso* 

ciari operibus non mcrentur. Priina cst ignis 

iflexsiinguibilts, ut si totum mare influeret nou 

exstinguerctur, de quo bic dicitur : Qui mala cge^ 

mnt Ibunt in ignem aelernum. Secunda cst aqua 

iotolcrabiliter frigida , in qua eliam si mons igncus 

mitleretur, tolus in glacicm verlerctur, dc liis diio- 

bus dicitur : Transibuiit ab aquis nivium ad calo- 

rem nimium **. Terlia est vermis immortalis , de 

qua vermis eorum non morictur , ct ignis non ex- 

stinguelur *^. i Quarta sunt tenebrae exteriores, de 

quibus in Evangelio, miituntur in lcnobras extcrio- 

res : ibi erit fletus, et stridor deniium ". Quinla 

est feiorputridus et indeficiens, de quo Joannes : 

c Missus est diabolus in stagnum sulpburis **. > 

ScxU cst confusio peccatorum , eo quod omuibus 

reTclabuntur abscondita tenebrarum -^ Unde Joan- 

nes : c Libri aperti sunt ". > Sepiima esl horribilis 

\\s\o daemonum, unde Job . c venient supcr eum 

borribiles ". > Octava est pro varietate criminum 

varietas flagellorura. Unde Joannes : i Judicatum 

est de singulis secundum opera corum ^*. > Nona 

esl miserabilis clamor flentium, et ululantium, quia 

plangent se super se omnes tribus terrae ^^ ; digiius 

est eiiim ut qui hic igne concupiscenlix arsit, ibi 

flebiliter ardeat : qui frigore malitiae riguit, ibi slri- 

deat; quein invidia consumpsit, vcrmis conscicntix 

roilai; qui iucein odit, luce non gauiteat ; qui in 

loxuriae fctore putrult, fetorcm olfaciat ; qui detc- 

gere peccala coiuempsit, ea detegat ; qui Dcum 

vidcre noluit, dxmoncs vidcat; qui cxhibuit mcm- 

bra sua scrvire iniquitati , ad ii)ir|uiiatein pcr sin- 

gula recipiat talionem^' ; qui noluit gauderc ciun 

gaudenllbus, fleat cum flentibus ^*. < Haec est Odes 

catbolica quam nisi quisque fldelitcr tirmitcrque 

crediderit, salvjs esse non potcrit. i Dicitur Ades, 

virtas, qua creditur et baec proprie ; dicitur et ef- 

fectus, vel actus fidei, scilicct ipsum credcre, et 

haec improprie; dicitur et res qua; crcdiiur, el hxc 

ilem improprie. De prima tres sunt virtules : liJcs, 

spes et cbaritas; de secunda : c Fides tua te salvuin 

fecit '''', > id est actus, non cniin virtus , sed actus 

m meritum reputatur; de tertia, hxc est liJcs ca- 

tbolica. In capitulo, pastor oves ^', ct paterfamilias 

operarios ^*, nein caioreet labore deficiant, conso- 

latur; quasi dicens virilitcr asite in noraiiie Oomini, 



- LIB. !▼. 473 

A quia f Oinnis quicunque invocaverit nomen Domi* 
ni salvus erit '*. > Undc alacrcs gratias agunt, et 
cum Pctro Christum Filium Dci vivi conlitentur ct 
invocanl, dicentes : < Chrislc Fili Dei vivi , mise- 
rere nobis '^ > Qeidam tamcn non dicunt capitu- 
lum, nequc rcsponsorium ; quia per priinam intel- 
ligunt pastoris operam, qui dcbct prius operari , ut 
in aliis horis alios ad opcranduin valeat exhortari. 
Ergo post psalmos conlinuo dicunt : Exmrge^ 
Christe, adjuva no$ •', vcrlcnles se ad orientein. 
Ideoque vcrsus dicitur, et est sensus : Exsurge, 
scilicet fac nos cxsurgcre, sicut intclligcbatur illud 
.Moysi, cujus vicem tenet : Rcvcrterc, Domine» 
ad mullitudinem Gliorum Israel ", id esl fac nos 
revcrti. Preccs qua»sequuntur,scilicet Kyrie eleison^ 

" propter Iria dicuntur : ad rcsccanduin supcrfluas co- 
gilationes, ad inipetrardum misericordiam propter 
oves errunlcs, et operarios fatiscenles. Ad postu- 
landum auxilium contra lentalioncs, ut possimus , 
m Dominica oralione, Patrcm sccurius invocarc. 
Ter autcm Kyrie eUison, ter Christe eleison, et rur- 
sus ter Kyrie eieisony aut in siiigulis seincl, proptcr 
tres status divinitatis ; tres ait slaius propler nos» 
non propler Dcum, < apud qucm non est transmu- 
tatio , nec vicissitudinis obumbratio '^ > Primus 
fuit antc nativilateiu , in quo colebatur trlnus , et 
unus, et dicebalur Dominus ; quia < Domtnus no- 
inen illi >*. Secundus in humanitatc. Ideoque invo- 
catur Christus qiii, licel sit i via, vcriiaset vila •*, > 

P est tamen una persona ; el rursus sic est una 
quod non separatur a Trinitatis subslanlia. Tertius 
cst in clarilicatione , ubi clarius iriiius , et unus 
agnoscitur, ct adoratur , et Dominus appellatur. 
Dominica oratio privatim dicitur , quia in ea Deo 
loquimur, qui non tantum verl)a, sed renes ct cor- 
da sct'utatur^\ Vel utcam cum majori diligcntia 
capiamus : in qua sepiem pciimus , iit a septcm 
viiris liberemur, ut septem donis ditemur, ut septen 
beatitudinum praM^unia consequamur, finis autcm 
aperte dicitur , ut ab omnibus confirmetur. Pcr 
duos sequcntes versus : Vivet anima mea, Erravi 
iicut ovii qu(B periit *•, patet de ovil>us errantibus , 
id est poenilentibus agi, quae pcr pasiorem ad ovilo 
ducunlur •* ; sed quia via re.ieunti cst fldes , qu;i! 

D est ut sculum viatorum contra iiisidias hostium **; 
idco subditur Symbolum apostolorum, sciiicet, Cre- 
do in Deum Patrem ; cujus expositionem in Scru- 
tiniorum tractatu, Dco propitiante, poncmus. Con- 
fessio subjungilur, quia post confcssionem peccaU 
venialia dimittuntur ; sioe quibus, ab ovibus el opo- 
rariis prajsens vita non ducitur : Preces pro ipso. 
qui loquitur opcrario, pro pasloribus, pro regibus, 
pro populo,, pro vivis et pro defuiuctis : . Mmrcre 
mei, Deus •», pro pcenitentibus, et oratio pro^^astaiw 



•^Mattb. 13. ••Psal. 108. •« Job 24. •Msa. 66. " Malth. 55. "Apoc. 20. '• I Cor. 4. ^' Dan. 
7;Apoc. 40. '«JobiO. '• Apoc. 20. '^ Malth. 24; Apoc. il. '» Rom. 6. '• Rom. I^. 'M.uc. 
7. 8. '• Joan. 10. " Maiih- 21). •• Rora. 10. »» Matth. 16. •• Psal. 43. •• Num. 10. *' Jac. 
1. •■PmI.67. ••Joan. 14. •' Psal. ? •• Psal. il8. ••Joail.MO. •• Ephcs. 6. •» PwL 50. 



119 * SlCARDl CREMONENSIS EPI6C0PI m 

tibus muUlplicantur ; quia per talet fructus putvis A sexta et nona. Sexta quoque, lennpore gratiae, to- 



a pedibus operariorum excutitur, ei oves a pestife- 
ris pascuis iiberantur , ei poeniientes Doniino re- 
ronciliantur. Ob eamdem eliam causam septftm 
psalmi poDnitentiales, in QuaJragesima et litanix 
cantantur. Sed attende quod sacerdos qui prius 
prostralus orabat, et nunc surgit, et stans orat sum- 
muni Patremfamilias , Cbrislum signiflcat, qui prius 
conversatus in terris •■, oravit pro peccatoribus ••, 
<t posiea resurgens »* et asceadens in coelum , in« 
leppellat pro nobis •», quod ad nostram salutem 
spectat. Ideoque pracedit et sequitur salutatio ; 
«am cum Oominus surrexit , discipuios salutavit 
dicens ; c Pax vobis ••, > et posl iiiterpeiiationem, 
•aluta)»it; quia salutem aeternam donMl. Benedica- 



lens Petrus coniedere , ad orationem ascendit ca** 
nacuium ^ ; uona praeterea Petrus et Joannes per- 
gcbant ad tcmplum ' : ideoque tertia, sexta et nona 
celebri oflicio aucloritate veterum decorantur. 
Igitur in his tribus boris in priruorJio, more solito 
divinum imploramus auxilium, quod est in omni 
operebonofacienduin. Exinde Trinitas glorificatur, 
Deus in bymno iaudatur ; postea ternis psalmis 
psallitur ; quia in nostris operibus Trinitas venera- 
tur. Item in prima, tertia, sexta et nuna per octo* 
iiarios psallimus, quia tunc bene gregem pascimus, 
et vineam colimus, dum octo beatitudinibus inten- 
dimus, quos combinamus, sl duo praecepta cbarila- 
tis observamus. Et vide quod ondecim facimus 



mus Domino signiOcat benedictionem qua Christus combinationes , ad emendandum uudenarium no- 

benedixil discipulis post resuiyectionein «^; unde ipsi 

gralias egere. Vel est laus dnalis, qu» erit in gloria, 

cum gratiarum actione. Demum quia solent pasto- 

rcs grcges ad alia pascua minare, et pabulo salein, 

ul inelius sapiat , admiscere; sic praelatus fratres 

in capitulum ducit, quibus per pabulum salis san- 

ctorum exempla in Martyrologio propouuntur; et 

per versum ; Pretiosa in conspectu Domini mors 

•anctorum ejus »■, ad patientiam inviiantur, et ora- 

tionem. Sancta Maria, etc., sanctorum auxilia po- 

ttulantur; poslmodum , quia pro diversitate loco- 

rum occurrii diversitas adversariorum, pastor di- 

vinum ter petit auxilium contra insidias diaboli, 



strae transgressionis , vel ut pro quavis hora diei, 
in qua deliquimus , unum Domino, legis 4^1 cbai- 
rilatis, binarium oiTeramus, ut pro prima. Beati^ 
pro secunda ; retribue , pro tertia ; Legem pone ^ 
pro quarla, Memor esto ; pro quinla Bonitatem 
fecisti; pro sexta, Defecit ; pro septima, Quomod^^ 
dilexi; pro octava, Iniquos odio habui ;^ro nona, 
Mirabilia ; pro decima Clamavi ; pro undecima ^ 
Principes '. £t est notabile quod in qnolibet oclo- 
nario aliquid de Icge Domlni memoratur; quiaper 
eum vinea colitur, ct dcHarni» aclernitatis acqui- 
ritur *. Rursus in qoatuor hori» ad psalmos duo- 
dccies Gloria canitur, ut pro- quavis hoia, in 



caniis et mundi cum dicli iDeus in adjutoriuni Q ^^^ deliquimus, de remissione pcccatorum Dco 

tii5ttm, i/iienrf^ ••; deiiide simul omiies orant et mise- 

I icordiam petunt, dicenies : Kyne eleison et Libera 

uos a malo. Dicentes ; Pater noster, et opcrum di- 

leclionem » dicentes in bonum ; Respice, Domine, 

in servos «••. Exiiide pastor tanquam per se et pro 

t»vibus sollicitior, cas dirigi , el in lege Domini 

postulat sanclillcari et cusiodiri, dicens : Dirigere 

et sanctificare, regere et gubernare. Demum lectionis 

ci praedicationis pabulo reiiciuutur maxime qui in 

inonasteriis degunt, qui in omni hora Dei servitio 

sunt occupaii, semper avidi Scripturarum pabula 

•atiari. Dc officio et ordiuc tractari, est de sequen- 

ti ; pascua, et dicta ovibus providcre , quod sequi- 

tur. Adjutorium nostrum in uomine Domini, et ^e- 



gloriam rependamus. Verum in Iribus horis , ter- 
tia, sexta et nona, triplex status innuilur prxlian- 
tium, proflcientium, fatiscentium^. lu terfi» praelian- 
tea aiunt:f?ejpoii(/^6o exprobrantibus miht perbnmK, 
!u sexta proHcientes adjunguiit : Tota die meditatio. 
mea est •. lu nona fatisccntes, dicuiit : Tribula» 
tiones et angustice invenerunt me *•. Pcr anliphonaa 
charitatcm exprimimus, sub qua 'psalmos conclu- 
dimus, si per eum nostra opera Doinino commen- 
damus, juxta illud : c Oiniiia opera vestra iii cba- 
rilate fiant ". > Capitulum e»t boni pastoris ad 
opera exhortatio. Responsum est hilaris operario- 
rixn responsio. Versus , qui ostendit , quod ad 
Dominuni mentein vertimus, est boni operis fru- 



nedicite, liceniiantur oves ad pascua, ct operarii ad D ^^^^' ^**^^*^ ^^^ pasioris ad opcrarios commendatio 



cultum vineae festinare \ ut valeant in mondi ve- 
spera denarium re:ributionis accipere. 

CAPUT VIK 

DE TERTIA , SEXTA ET 50NA 

Daniel Iribus teniporibus in die fleclcbat genua > 
sua, et crabat, ut in ejusdcm libro legitur *; per. 
«lUic tria tempora, lertia, sexta et nona secundum 
llierunymum intelliguntur. Post Danielem , Esdras 
qualer in die cum populo Domino confitcbalur ' , 
hoc est, aecundum Bedam, hora prima, lertia. 



Benedicamus Domino, et Deo gratias, est operario- 
ruin ad pastorem gratiarum actio. Et sumitur hic 
ordo ab his, qui secundum Esdram " muroruin 
opera faciebant, alii vero armis operarios defende- 
bant : sic et in his horis modo psallimus : psalmus 
autem operationem eorum signiflcat, quos prin- 
ceps docet per leclionemet munit per oialionem. 
Vel siimitur a triplici gonere musicorum. Musica 
namquc flt aut pulsu digitorum, ut in psaltecio, et 
similibus; aut cantu sicutin voce, aut flatu, sicct 
in sono tubx. De priino dicitur : Laudate eum in 



••."•?^i:"^o^^^/^'**-^^- •'Maub-^. ••Rom. a. ••Luc.S4. •Mbid. 

r^ ^['io^' • .u.?^"ll- ?^- " "^*"- ^- ' " ^^^^' ^- ' Act. 10. » \cu 3. 
•PsaJ. 118. •Ibid. «• Ibid. « I Cor. M "UE^Jr. i. 



•• Psal. 115. 
•Psal. 118. 



•• Psal. 69. 
' Matlh. 30. 



181 

paliino et eithara ^ ; de tecundo 
dferatiane *^; de tertio : Laudateeum insonout' 
het **. Quando psalmos dicimus , primum geiius 
music» adimplemus; quando legimus, secundum 
eiercemus ; quando cantamus, tertio genere dcle- 
ctaoHir , usque adeo ad altiora nos extendentcs, 
ot ad Tnnitatis gloriam in responsorio veniamns. 
Vel polius snmitur ab Apostolo qui ak : c ImplC'^ 
niini Spiritu sancto loqiientes vobismetipsis in psal^ 
miSy hymais et canticis '*. > Psahni pertinent ad 
operalionem, hymni ad laudem, cantica vcro ad 
eraiigelicam exsuUationem : undc gioria eis conti- 
■uatur: quia nusquam taiita gloria Deo contertur, 
quaiila in coetu sanctorum et angetonim. In liis 
cUain horis i» feriaiibus preces interseruntur, quae 



MITRALE. — LIB. IV.' «M 

* Psalliu in vu- A corporis in charitate fiant; Sequitur capitnlum pa« 



trisramilias, perquod excitat operarios assurgeie 
Doniino venienli. Deo graliai , vox cst aggratft- 
lationis laborantium. In capitulo quod psalmfVH 
sequitur , Tuturae diei qnalitas vicinatur ; nnin 
opera comitatur expositio poenarum, vcl manifo- 
stalio praeiniornm. In capitulo igitur ofticia divi- 
deiites , per pracedentia laborem , per sequenti^ 
prdcmiunr sigiiiftcamus : ideoque praeccdentia con- 
srsluht In psalmis, et scquenlia in hymnis , et can- 
ticis. Vel pcr prsecedentia noctem prxsentem , in 
quaplurimum laboramus; per sequentia dicm fu- 
turae exaltationis accipimus; quia nox prxcedjt, 
dies autem appropinquabit ". Ante noctem glorio- 
sam, dies ab inilio mundi noctem praecedebat ' 



^ , -^ — , -_ - ,. 

in festivis rationabiliter omittuntur. In ferialibus signiftcans quod a die paradisi dcscenderat homo 



eniin ploramus nostram peregrinationem ; ideoque 
utiinur obsecrationibus, orationibus elpostulationi- 
bus, pro nobis et omnibus in commuiie, ut : Ego 
disi : D&mine, miserere mei **, etc. Sed in festi- 
vis recolimas nostram et Domiui resurrectionenn. 
El qui hic manentem civitatem non habemus ^*, 
eoelesteiB Uierusaletn nobis futuram inquiriraus ; 
uhi non habebit locum miseria, et ideo pro miseiis. 
•on implorahilui^isericoidia. 
CAPUT Vlll. 

DE VESPERTINA SYNAXI. 

Yesperttna oratio ascendal ad le, /Krniine/ Hic 
etiam ui in aliis horis praediximus', divinum auxi^ 



ad noctcm inferni. Sed in nocte resurrectionis, quas 
fuit utriusque dici comiminis, facta cst rccipro- 
catio, ut nox diem praecedat; innuens quod per 
Christi rcsurrectionem , post mortem carnis do 
profundo nootis tenebrosa'. transibimus ad clar 
ritatem- lucis perpetuae. Inde est quare in ve- 
speris officium sequentis diei incipimus , qiiit 
vespertina synaxis primum est offitium secuiidnm 
Esdra» consuetudincm , in quaternario nocturno. 
Unde vespertinum officium a vespera stella nonit* 
natur, qure in principio noctis oritinr. Ideoque tunc 
debent hoc officium secundum Esdrae consuetuJi- 
nem celebrare. Post capitulum quidam adjiciunt 



lium imploramus, et gloriam Trimtati ascribi- c ''^^P^'^^^'^^"^ > "^ hilaritas operantium Pairisfa- 



mus. Postmodum quinquies psallimus, proptcr 
quinque vulnera Christi , qui se pio nobis obtulit 
sacrificium in vespera mundi : quod patriarchae 
ante legem, prophetae sub lege praefiguraverunt , 
cum Domino ad vesperam saciificia obtulerunt ^^ 
Vel quiiiquies psallimus, ul nobis- peccata quiiique 
seusuum dimitlantur : eadem ratione pectus quin- 
que digilis tundimus ^. Uoc eleuim fletiim iUorwn 
inbinuat, quibus occidit sol justitiae **. Vel quiii- 
quies psaliimus, quia pro labore quinque sonsuum 
prarmium exspectamus : nam et in hac hora dies 
dauditur, et finis «DArum, et initium sequitur prx^- 
miorum. Cantantur autem psalini secundum mate- 
riam diei, ut in Dominica uocte, qua per resurre- 



miUas excitationi respondcat : et hoc dicunt in 
omnibus horis essc agendum , nisi in luudibus 
inatutinis , ubi superfkium videretur in respoiiso- 
riis delectari, cum nocturnalibus continucnlur ex- 
cubiis. Alii capittilo versum conjunctuin adjiciunt; 
quia sicut responsorium excludit canticum Za- 
chariae , sic et canticum Bcatae Maria^ Hymnus 
qui sequitur est exsuliatio iaborantium de siio 
profectu. Versus est corunidem laboraiitium in se 
vicaria excitatio, vel exbortatio. Vcl hymnus cst 
canticum vlctoriaj ; versus pulsolio ad ostiuin glo- 
ri^. Ct vidc quod vorsus aut debot notaie slatum 
tcinporis, aut officii : statuni tcinpoiis notal vcr- 
sus priinai, scilicet Exsurge, Chrisie, a^juva nos *' 



ctionem Chiistus vicit hjonem, csinUiur Benediclus ^ ubi cum dicitur : exsurge, niniuitur iniliMm opcia; 



Domiaus Deus meus ", qui continet victoriam Da- 
vid contra Goliath *'. Caeteri laudes personant. Et 
vide quod vespertinum et matutinum officium cae- 
teris boris modis psalmidicis numero praeferuntur, 
eo quod in senaria operum dislinciione vespero 
et uiahe soiummodo memorantur '^. £t in vetcri 
lege " autiqttitas matutini ct vespertini officU 
commendatur. Aotiphona est cantus auimae, virtus . 
dUecUoois » quae psalmis intercantautur, ut opera 



SimiUter in vcrsu t^Ttiae > Adjulor meus esto^ ne 
dereliuquas me ^'^.cum dicitur : Ne derelinquas me^ 
notatur siatus pugnae ; similiter in vcrsiculo sex- 
lae, Dominus regit me, el nihH mihi deerit , in^ Loco 
pQscuiB ibi me coUocavit '^, signiftcatur status pro- 
(ectus ct pcrfectionis. In versiculo- nonse : Ab oc» 
cultis meis munda.me^ Domine, et ab alienis parce 
servo tuo}^ ; status demonstiatur frigescentis dilc- 
ctiouis. Statum quoquc temporis innuunt versiculif 



"PsaLlSO. «*PsaL31 *» PsaL iSO. •• Ephwi. 5. «' P^aU 40. •« llcbr. 13. '• Eplies. 6; Ibbr. 
9, "Exod. 49; Nuui, U. •» Jbir. 15; Ajnos. 8. " iNai. 145. " I Ueg. 17. ^ Gen. 1. « ExihI. 
20; Nuiu. 28; IV Ueg. 16. " Uom. 13. " Gcn. L *•* Pial. 45. •• Ksal. 26. " Psaf. ^l. ";»sal. 
1». 



IS3 6ICARDI CREMONEiNSIS EPISCOPI 

qiii 10 passione et resurrcclione cantantur; sed A significat rincm^viUc prxsentis. In 



«Si 



fcrsus vespertinalcs, oflicii stalum insinuant ^ ut 
vcspertina oralio^ elc. Ex quil)us vcrbis coltigitur 
quod vespertina oralio aclitatur. 

Canlicum bcata* Marix , scilicet : Magnificat ^ 
iriplici de causa in vespcris frequcnlamus : ut in - 
carnationem Domini recolamus; ut acla Virginis 
recolentes, ejus intercessiooem precibus mererc- 
mur; ut ejusdem caslitatis cxempla sequamur. 
Magnificat ** autcm in vesperis, quia Yirgo porta- 
vit Dominum in vespera mundi; hoc canticum est 
cxsullatio laborantium , quorum spiritus exsultat 
in Domino; quia fecit eis ma<;na qui potens 
cst,cujus misericordia est in sxcula*'*. Ob bancex- 
sultaliouem rcpraeseniandam lampades acccnduntur 
in vesperis ; vel pro hoc cantico principaliler ac- 
cenduntur, eo quod Evangelium cs(, vel ut r^os de 
numcro adolescentularum, et quinque prudentum, 
curramus cum lampadibus bonurum operum, in 
odorem unguentorum •• bcal^e Virguiis, intrantes 
cum ipsa iu gaudium Domini nostri *^ Et quia 
opera non sunt in lampadibus radi^ntia , nisi fue-^ 
rint cbaritate formata , ideo canlicum clauditur 
sub antiphona. Intcrim a sacerdote, qui vicem tenet 
Aaron, incensatur altare illa rationc, quam prxdi- 
ximus in Benedictus. Preces etiam adjiciuntur in 
/erialibus diebus et excluduntur iu fcstivis , illa 
ritione,quam in atiis boris superius praetaxavi- 
mas. Oratio est uUima Domini ad operarios bene- 



B: 



quo uumero 
electorum completo, complebit Deus gaudium sau- 
ctis suis; unde quia Dominus judicat fines ter- 
ra; *^, I per Converte nos^ Deus salutaris noster^^ 
incipimus orantes, ut nos a malo convertal, et iraro 
suam a nobis avertat, ct quia merita non sulfici- 
unt, ejus adjutorium postulamus, dicentes : Deus^ 
in adjuloiium meum intende ^*. Quatuor psalmos 
ad placanduni Dominum dicimus; quia corpus quod 
cx quatuor elementis constat, in morte resolvitur; 
quod Domino commendamwi. Tres primi loquuu- 
tur de morte vel Domini passione : et ideo eis uti- 
mur in completorio nostra^ vitae. Cum invocarem 
canimus, ut in pace in idipsum **, id est immu- 
tabili dormiamus. In le, Domine, speravi ^' sub* 
jungimus, ut cum Christo in manus Patris spiri« 
tum commendemus ^S unde et in eo vei*su finem 
psalmi accipimus, quem Dominusexspirans incruce 
dixit; et est sextus versus, quia in sexta aetate 
Christus obiit ; et nos in eadem sic dormiamus, ul 
membra quiescant et cor ad Dominum vigilel, ut 
caro in sepulcro quievit, et divinitas vigilaviU Qtii 
habitat in aajutorio allissimi subdimus, ut a qua- 
tuor tentalionibus liberemur» scilicet a ftmorc 
iiocturnoy a sagilta volante in didfa negotio peram^ 
bulante in tenebris^ ab incursu^ et damonio meridia' 
no ^*, id est ab incurrente daemonio. Priroai est 
Icvis et occulta, secunda levis et manifesta» terUai 
gravis et occulta, quarta gravis et manifesla. Quar* 



dictio;quod orationes in finedicuntur, ab Actibus C to loco : Ecce nunc benediciie Dominum ^* inter 



sumitur apostolorum ", qui, quando disjungebanr 
lur , positis genibus suis orabant; quae finalesora- 
liones collecl» dicuntur, quod tractum est a Le- 
fitico '% ut sccnopegia ultimum festorum legalium 
collecta vocatur: quia ibi ficbat fructuum collectio, 
quse (Igurabat futuram noslrorum operuin colle- 
ciionem, cum dicetur : i Ecce homo, etomnia 
opera ejus cum eo *^. i CoIIectx illa; ratione quain 
prxdiximus in tractatu missae. Benedicamus Domi- 
noy laus est finalis et ineffabilis exsultatio. Deo gra* 
tias , est de consummato cursu gratiarum actio. 
CAPUT IX. 

DE GOLLATIONIBUS ET COUPLETORIO^ 

c In pace in idipsum dormiam et rcquiescam 
**. > Collatio traxit originem a saiiclis PatribuSy 
qui solebanl in vesperis convenire el de Scripturis 
conferre, ad instar opcrariorum ad recrcationem 
invicem confabulantium. Ideoque vitas Patrum, et 
his similia, quae potius sunt deleciationi quam ho- 
nori, io nostris collationibus legimus ; et nobis eru- 
ditiores licit«, si dubium occurreril, interrogamus^ 
Completorium dicitur, quia opera nostra com- 
pientur, sed et usus quotidianus cibi, et potus, 
et communis eloquii; unde moris est, ut inona- 
chi, posl completorium oris clauslra muniant, et 



psalmos conciudimus, ut post morlem in domo Do- 
mini, et a Domino benedicamiir, et Domino be- 
nedicamus. In hymno, capilulo, versu, vicloriam 
de nocturnis illusionibus rogamus, et custodiri, «l 
pupiliam oculi ^^ deprecamur, aut victoriam de 
insidiis diaboli, carnis, et mundi, aut de quaiuor 
supradictis cogitationibus postulamus, ut in Cbri* 
sto qui vicit mortem, mundum et diabolum, trium- 
phemus *•. Hic ergo versus: Custodi fio«, Do-- 
miiie, ut pupiUam ocu/t, statum monstrat teoipo- 
ris et oflicii, scilicet, cuslodiam Salvatoris circa, 
pericula noctis. Ei attende quod, secunduin quos- 
dam, capitulum praeccdit hymnum in hoc olficiOy 
sicut in vesperis et aliis horis, ut hymnus Evan- 
gelio, quod hic dicitur continuetur, secundum alios 
hymnus pracedit capituium, quod est per aliarum 
horarum aposlrophem : nam in cacieris boris. hym- 
nus praecedit psalmum , hic psalmus hymnum, ut 
adimpleatur, quod invenitur in titulis psalmorum, 
psalmus cantici et caiiticum psalini. Rursus quod 
capitulum hymnum, et hymnus praecedit capitu- 
lum, morem boni sequitur oratoris, in cujus ore 
modo iaudes praeveniunt exhortationem, modo ex- 
hortatio laudes. lllud quoque notabile est quod 
cum septenae sint partes cietcrarum borarurot sci- 



••Luc. I. "* Ihid. "Cant. i. «^ Matth. 23. »• Acl. 20. «• Cap. 2."^. 
•* I Rfeg. 2. *• Psal. 84. ♦» Psal. C9. *« Psal. i. " Psal. 30. *^ Luc. 23. 
•' Psal. IG. •• ilcbr. 2 ; Joan. 16 ; Luc. i I ; Col. 2. 



" Ecd. H, " Psal. 4. 
• Psal. 90, ^* Psal. 153. 



m 



MITRALE. 



licel versus cam gloria , hymnits, psalmus, et le- A 
dio, caiilus, preces el oralio ; iii iribas sctlicel ma* 
cutinis laudibus, vesperis et completorio additur 
et octava, canticum vidclicet evangelicum; quo- 
Diam hae Ires horae pertiuent ad octavum, scilicel 
Domini resurrectionem, qui mane surrexil, in ve- 
sperc se discipulis manifestavit, in completorio 
disdpolis ail : c Pax vobis ^*. > Eapropter in his 
tribos horis hymnus, qui est exemplum ixlitiae, 
psalmos sequilur, ut conlinuelur Evangelio gratiae. 
Evangelium bujus officii est canticum Simeonis, 
scilicet : iViiRc dimiliis '^ in quo pacem rogamns 
xiernam, ut sicul Simeon transire cupiens, post- 
quam vidil Cbristum, dimitti rogavit, sic nos post 
lumen lidei perveniamus ad splendorem speciei,ubi 
eril pax acterna. Preces etiam el Dominicam ora- ^ 
tioaeiD adjungimus, ut nos ab hostibus, qui insif 
dianliar in tenebris, ei vitae calcaneo, muniamur »'. 
El vide quooiam ad primam et complctorium apo- 
sloloruni Symboium noo omittimus; quia cuncta 
ooslra opera in ejus nomine incipimus cl conclu- 
dimus In quem credimus. Siniilitcr ad utnim- 
qoe officium confessionem, et Miserere mei, Deus 
" adjicimusv ul quidquid in no<;lc peccavinius 
auliDdiedeliquimus, perconfessionem et pceniten- 
liam diluamus» adimplentes illud : i Gonruemini 
allenilrttm peccau vestra, et orate pro invicem, 
nl salvemini ". > Respicicntcf etiam illuJ quoJ 
olim sacerdos farinae assarium oflerebat in die 
vicis snae» medieialem mane, nieJietatem post me- q 
ridiem ■*. • 

Sacrificium autem nostrum est spiritus buroilia- 
tus " ; simillter el utrumque soli Dco rcferimus 
ad instar primiliarum et decimarum '^. Dnde pro 
supervenienli festo non mutantur, nisi Christi, qui 
Deusesl " (ut in Paschali tempore aiunt quidam) 
et k)eal£ Virginis ad conGrmandum, quod idem est 
Filius Dei el Filius homiiiis, et signiticant preccs 
hamililatem, quae semper est neccssaria,^ in princi- 
pio, ad quod siguiiicandum humili voce servitium 
fuchoalur , et in fine. lucoque prcces in flne ponun- 
tur. Uilinia oralio est uUima bcnediclio. Denedica- 
mns Domino^ Deo grutias, laus est fiualis, et inef- 
fabiiis, el de consummato cursu gratiarum aclio. 
Demum illud non est de officio iiegligenduin, quod» 
ul quidam aiunt, nocturnale officium recolit lem- 
pusab Ad;im ad Noe, matutinalea Noc ad Abra- 
bam, prima ab Abraham ad Moysen, tertia a Moyse 
ad David, sexta a David usque ad advcntum Chri- 
sli, nona ab adventu primo usque ad secundum, 
cum Dominus veiierit ad judicandum. Pcr vesperas 
intelliguol Sabi)atum animarum, quo requiesccnt a 
laboribus suis '* ; per completoriutn, illud lempus 
magiue solemnitalis, in quo venient eiecti percipere 
regiium '*, el consummabitur gaudiuin saiiciorum, 



- LIB. IV. 186 

cessabit lucta et pax succcdet xtcrna : in qiia dd 
sponsus sponsx dormire ct immuiabiliter rc*quie* 
scere ••. 

CAPUT X. 

DE OFFICIO MONASTICO. 

c Celebra> Juda, festivitates tuas, et redde vota 
tua '^ I Nahum conntentes alloquilur, prascipiens 
voia reddere, qua propria voluiitate vovere. Vov^ire 
quippe volunljitis est, sed vota reddere necessilatis ; 
volum est conccpiio inentis anirai deliberatione fir- 
niata. Vota monachi conLinua siint, obedienlia, ha- 
bitifs vestium, abrenuntiatio propriorum, jejunium, 
silentium et regulare officiuin, de quo traclare » 
caeteris omissis, intendimus. Beatus itaque Iknedi-^ 
ctus aliler a canonicis ordinavit oflicium, ncc csl 
ab Ecclesia rcprobalum, sed a beaio Gregorio ro- 
boratum, qui ait : c Sanctus vir non poluit aliler 
dare quam vixil. > Dicit crgo semcl : DeuSy in ad^ 
jutorium meum inlende •', et post tcr : Domine^ labia 
mea aperies •*. propter rcverentiam uniiatis et Tri- 
nitatis. Exinde psalmum : Dominey quid muUipli" 
caii sunt^ eo quod a somno, secundum quosdam, 
dicit iu eo : Ego dormivi cl soporatus sum •^. Inde 
per invitalorium, et Venilef ad Ecclesiam venire 
invitat. Proinde Ambrosianus sequitur hymnus. Do 
hymnis superius diximus. Sed hic adjiciendum pu- 
tamus hymnos eliam palrcs veteres cecinissc •', ul 
David, et trcs pucros in fornace ••. Sedetiam ipsius 
Doiuini et aposlolorum habemus exemplum *\ In 
his demum quia beatus Ambrosius floruisse co- 
gnoscitur, cx ejus nomine Ambrosiani vocantur. 
Vel quod ab ipso sinl conditi, vei quia ejus tempore 
coeperunt ccleberrime in Ecclesia celebrari. Ad hoc 
septem psalmos cum antiphonis suis et qualuor lec- 
tiones, cum lotidem responsoriis in priino nocturno 
adjecit, et totidcmjn secundo. Senarius vitam de- 
signal activam, in qua sex opera misericordiae nos 
convenit exercere, si ad vitae conlemplativa; perfe- 
ctioncm voluiuus perveiiire •*, qux per quater- 
uarium ieclionum responsorium propter quatuor 
Evangelia designatur ; vei per octonarium utro- 
ruroque propler ocio bealiludiiies figuratur •*. lu 
lcrlio noclurno idem vir vitu5 venerabiiis iria can- 
tica censult esse canlanda iii laudeiu Triniiatis, a 
qua utriusquc vitse perfcctioucm dari nobis credimus 
et speramus. 

Quod cum AUeLuia, quod est canticum coelesle, 
canlatur» innuit quod ad laudem Trinitalis nou suf- 
ficiat laus vocis bumanae vel quia pro laudibus Tri- 
hitalis perveniemus ad caiiticum coelestis laetilia:. 
Deinde qualuor Icctioues de Evangelio, quae sc- 
quuntur, insiuuant quod laudatores Trinitatis pcr 
doctrinam quatuor Evangeliorum, quatuor virluli- 
bus iusigniti, muniti el eruditi suut; per quatuor 
respousoria, quae sequuntur, laudaulium hilaritas 



♦• Luc. 24. •• Luc. 
•' Rom. 9. •» Apoc. 14. 
«* Psal. 3. •• Psal. 64. 



\. •« GiMi 5. "Psal. 50. ■•J;ic. 5. •^ Lcvil. 6. »• Psal. 50. •• Deut. i2. 
•• Matih. "io. '• Cant. 3. •» Nahum. i ; Psal. 75. " i^sal. 09. •• PsaL %0. 
•• Dan. 5. " Mallh. ti). " Mallh. 25. •• Matth. 5. 



187 



8ICARDI i:KEM0NENS1S EPISCOPI 



m 



iDtelligitur. Et viiie quod canoiiici uovciiario, mo- A irasci, et quodam furoris impetu commoveri, qui 



nachi vero duodenario lectionum utuntur. Novena 
riusenim tetragonus est, scilicet aequis undique 
lateribus quadrus , et convenit pra^dicatoribus , 
quorum verbum et opus dcbent xqua lance pro- 
porlionaliler trutinari. Duodenarius vero inaequa- 
libus constat laleribus, quia ter qualuor, aut qua* 
tuor tria duodecim faciunt, er convenit monachis ad 
inslar Jacob ^' cum Dco luctantibus et pede allero 
claudicantibus ; quia minus operantur, et amplius 
nieditantur. Rursus quaternarius illius ordinis san- 
cti quadratam significat stabilitatem ejusdem ; qiia- 
drigas Aminadab ^*, quadruplum videlicet sensum 
Scripturarum bistoricum, allegoricum, tropologi- 
cum et anagogicum, in quibus ille sanctus ordo ^ 
prae cseteris meditalur. Sed nc boc agentes bonum 
sibi ascribanl, scd totum Dco tribuant, se vero 
inutiles servos dicant '*, subjuugunt : Te Deum 
Laudamus, 

Post boc legitur evangelium, quod denarium, 
scilicet, vitam designat aeternam, quae digne laudan- 
tibus in fine reddetur : unde solemniter et cum ho- 
Dore canlatur, ad qiiod sequitur Amen, id est fiat 
nobis quod ex Evangelio credimus ct speramus. 
Per bymnum qui canitur in extremo, scilicet : Te 
decet laus, ultima inteliigitur gratulalio, quando 
percepto denario exsullabunt sancti in Domino ^* : 
ideoque magna cum deleclatione cantatur et hym- 
nus dicitur ; nani , ut dicimus, hymnus est laus 
Dei cum cantico. In matutinis laudibus pene toCi- G 
dem, et cosdem psalmos, bymnos et cantica, tam 
ferialibus quam festivis, ut superiifs exposuimus, 
et in eadem significatione beatus Benedictus insti- 
ttiil. Eo lamcn mutato quod Deus, misereatur no- 
stri ^\ primo voluit indirectum absque anlipbona 
dccantari. Vel quia tcnebris fatiscentibus diluculo 
matutinx canlantur ; hic antcm dicitur : IHuminet 
vulium suum super nos '•. Vel quia hoc oflicium ad 
Domini pcrtinel resurrectionem, per quam accepl- 
mus gratiam et benedictionem ; quod sequitur : 
Miserere mei Deus secundum magnam misericordiam 
tuam '«, psalmus vel Jubilaeus recolit remissionem. 
tum proptcr psalmorum uumeruro, tum propter 
poenitentialem, quam in se continet bumilitateiii. 



licot statim animum non cohibeat, exspectandus 
est ad vcniam ; quia sufficit si c sol non occidat 
super iracundiam ^*. i Ternarius psalmorum in 
prima, tertia, sexta, nona et completorio, fidem 
sanctx Trinitatis insihuat, ad quam sunt diurna . 
opera referenda.. Quaternarius psalmorum m ve- 
sporis, velad quadraturam superiorem no&diri- 
git ; vel ad quatcrnarium cardinaliura Tirtiitumy 
circa quarum eardines expedit ut opera nostn- 
vertantur. 

Et atrende a mysterio non vacare, quod monacbt 
se loto corpore gyrent ab oriente in occidentem, 
significantes Deum ubique adorandum : quia ubi- 
que prspsentem. Vel potius, quod cum rationabill 
motu ab ortu nostrae nativitatis usque ad occasuoi 
mortis sequi tenemur, sicut firmamenturo ab orien* 
fe naturaliter vertitur in occidentem. Hoc etiam 
transmontana designat Ecclesia cum dicit : Gloria 
Patrit se indinat in orientem, et subdens, sieui 
erat, se vertit in occidenteiu. Et est baec quaedam 
species devotionis ; devotionem autem statuit ille 
magister in officiis exbibendam : si enim credimus 
Deum ubique praesentem, tunc eum maxime cre- 
danius adesse, cum ad divinum opus corpore et 
mentc assisiimus, sed et angelorum praescntiam 
adesse non dubitamus. Servite itaque, fratres, Do* 
mino in timore ^*, servite in psalmis, in lcctioni- 
bus ; exsullate in hymnis et jubilationibus ; in ti- 
more additur et tremore, ut servitium nonsitne* 
gligens, nec exsultalio torpens. lu psalnfis, ut cum 
melodia canlentur, quo facilius animi ad compun- 
ciionem ilectantur, ut qui vcrbis non compungun- 
tur, modulationis dulcedine moveantur ; ardentius 
enim, ut experimento cognovimus, per cantum aiiima 
movetur infirma ad pietatis affeclum. In lectioni-. 
bus, ut pronuntientur, in quibus est quidem noa 
parva audientium aedificatio : unde licct cum psal-^ 
litur, psallalur abomnibus; et cum oratur, oretur 
ab omnibus : tainen cum legitur, faciendum est 
silentium et est ab omnibus audiendum. Unde sl 
quis supervenerit, Deum capite inclinaio adoret, 
fronteni persignet, et aurem leclioni accommodet, 
ne obtentu oratioiiis li uctuin peidat ejus quae legi- 



Rursus id spt^cialius ordo monasticus habet, quod ^ tur, lectionis : nam eam non semper habebit. 



in matutiuis et vesperis Dominicam orationem dicit 
in voce propter simplices, et versutos ; sunt enim 
qui eam non intelligunt, aut obliviscuntur ; et sunt 
qui spinam odii gerentes in corde fratrem odiunt. 
et dicere nolunt : dimitte nobis debiia nostra, sicnt 
ei nos dimittimus, debitoribus nostris '^ : hoc ergo 
dicere compelluiltur in publico, ut purgentur ab 
illo vitio ; et boc in matutino, id est fine diei, ut 
noctem aut diem non pertranseat quis sine recon- 
ciliatione fratris ; in aliis autem horis non dixit 
in voce dici ; quia saepe contingit fratri fratrcin 



orandi vero potestas semper in promptu erit. In 
orationibus, ut sit devota, si enim principi sapcu- 
larium, qui est cinis et vermis, est submissa voce 
loquendum, quanto majori devotione est Domiiio 
supplicandum, qui estcreatoromnium. Sit etiam 
brevis, quia c in multiloquio non deerit peccatum 
** ; > ideoque Dominus ait : c Orantes nolite mtil- 
tuin loqui ** . > inde quoque mos est Graecorum 
frequenter sed parutn orare. Et attende quod in 
singulari oratione tamdiu prostrati jacere debemus, 
quousque cog.itationes varias coniprimamus, ut aii 



'• Gen. 32. 
'• Ephes. 4. 



"' Cant. 6. 
" Pbal. 2. 



" Luc. 17. 
" Prov. 10. 



'« Ps.il. 449. 
»» Mallh. 6. 



'• Pbal. ee. ^» Ibld. ^* Psal. 50. " Maitk 6. 



«» • MiTUALE. 

Grefonas. In couventu verobreviler esl orandum, 
ei facto signo ab oratione surgendum. Et vide quod 
cum ftacerdos in vocedixerit oraiionem, non debet 
aliis verbis orare, sed iUam orationem corde at- 
lcndcrc. ut ea dicta respondeat : Amen. Rursus quod 
isquc adco debent fratres prostrati jacere, quousque 
dicatur : /n HnitaU Sfnrilus sancli Deus, excepfo 
coiDpleiorio, in quo prostrati jacemus , quousque 
dieatar : Benedictio Dei Patris omnipotentis, et Ft- 
fit. ei Spiritus sancti. 

Tunc erigirour, at Amen respondeamus. Sit prae- 
lerea oratio pura, ex cordis puritate procedens, 
lacrymararo compunctionem inducens, de irriguo 
Mperiori ec inferiori ••; naro, ut ait Gregorius, ve- 
rarticr orare est amaros in compunctione gemiins, 
ei non composita verba sonare. Sit ctiam perseve- 



— MB. V. 



190 



A taiis : qukk, c si quibi/s perseveravciit usque i«i 
lliiem saivus erit ••. > Sit quoque operibus concor* 
dans, ut vcrtatur os turturis ad axillam •^ Iii hyin- 
nis autem exsultandum, ut sit laus Dei cum can- 
tico •• : nam si laus est et non Dci, non est hym- 
nus ; et si laus est, et Dei, sed non cantetur, proprie 
non est hymnus, licetlargo vocabulo dicatur : < lly- 
mnodicto, exicre in montem Olivcti "*. > lu voce 
quoque exsultationis est Domino exsuhanduin •^, 
sic tamen ut mens voci concordet : quod et de cx- 
teris inieliigendum est, ut psallamus spiritu, psal- 
lamus et menic '•, psallamus Domino sapienier, id 
est corde, ore, cupientes non tam voces nostras, 
quam sensuni et verba bominibus et Deo placere. 
Amen. 



»Joaiui5. •»Matth.24. •*Levit. i. •• Psal. 68. ••Mauh.26. •' Psah 46. ••ECor. 44. 



LIBER OUINTUS- 



PROLOGUS. 

K flULTIFLICITATC LIBRORUII, ET VARIETATB TEH- 
FORUM. 

Escarsis generalibus» specialia prosequamur 
dccenconiia et diversitalibus oiDciorum. Verum 
qat» concordia consurgit ex multiplicitatelibrorum, 
et divcrsitas officiorum ex varietate temporum , 
iddrco dc librorum pluralitale et lemporum varie- 
ute otilia praemittamus. Cum igitur ecclesiasticum 
officiom consistat in lectione et cantu, duae sunt 
uaBcrics librorom ecclesiasticorum. Nam alii sunt 
ledioDarii, alii cantuarii. Lectionarii sunt bibiio* 
tbcca» passionarius, legendarius, nomiiiarius , ser- 
■oiogus, cpistolarius, evangeliarius, coilectarius et 
ordo. Bibiiotheca dicitur a biblis , quod est liber; 
vciabiblo» quia qucndam scribebatur in biblis, et 
ilMca^ qaod est positio et a^uivocum ad armarium, 
uIm iibri reponantur» et ad roagnum volumen, quod 
atnimqoe continet TesUBientum. Vetus in tria par- 
trtur, in bistoriain» propheliaro, bagiographa ; hi- 
storia XXI voiumina coiitinet» scilicet : Pentateu- 
chOD, qui dicitur Thorahf scilicet /cx. Hi quiiique li- 
hri Mojsi : Genesis, Exodus»^ Leviticus, Numeri, 
DeatcroDomium,super quos jurant Hebrxi, sicut 
Dos supcr Evangelia, veluti sacralipra iUa penes 
iUos,ista penesnos. Pentateuchoveroaddunturduo» 
seilicel, iosue, et Judicum« et vocalur Epialeuchos. 
Deiiidc scquitur liber Ruth et Regum quatuor par- 
titiooes. Postea sequuniur duo libri Para|ipomeuon; 
diioEsdrae;duo UaehaJKeorura; Uber Tobiae, Ju 
dtlhct Esther; ct sant XXI, quia docuere Decaloi 
gum corpore ac mentc, ia unitate tidei nbservan* 
daw. Pro|»bciaB sunt acxdecini « Isaias, Jcremias, 
Daiiiel, Ezcchieli et duodeftm prophetae» qui auut 



B 5exdeciin,quiadocent decem pra*cepta per seiopcia 
esse complenda. Sequuntur hagiographa, sciliccl 
liber Psalmorum, Job, tres libri Salomonis, ul Pa- 
rabolae, Ecclesiastes, Cantica. Libri Sapienti^e et 
Ecclesiasticus, qui sunt scplem; quia docent vitam 
aelernam pcr dona Spiritus sancli adipiscendam. 
[ Apocrypiia tamen esse dicuntur libcr Tobiae, Ma- 
chabaeorum, Sapientiae, Philoiiis, id est DHigile ju- 
stitiam^ et liber Jebu lilii Sirach, Omni^ zayAentia a 
Domino Deo est, qui dicilurEccIesiasticus,hosqua- 
tuor apocryphos Ecclesia non aulhenlicat, quouiam 
eorum auctorcs ignorat. Nam duo tenent sentcn- 
tiam Salomonis etalios duos Esdram credimiis com- 
posuisse, qui reparavit bihliolhecara a Babiloniis 

^ combustam. ] Sequuiilur libriNovi Testamcnti, sci- 
licet, quatuor evangelistae, Epistolae Pauli quatuor- 
decim, Apocalypsis, Epislolae canonicae septein; 
Actus apostolorum. Hi libri duorum Teslamenlo- 
rum sunt pene sepluaginta duo contra septuagin- 
ta duaslinguas superborum, ut septuaginla duae lin- 
guae convejrtaiitur ad Dominum. Passionarius e&t 
in quo sunt passiones martyrum ; lei^endarius», in 
quo est conversatio confessorum ; bomiliarius est, 
in quo suut expositiones evangelioruni ; sermologus 
est iiber sermonum hiemalium et aeslivalium ; epi- 
stolarius et evangeliarius sunt parles bibliothecse ; 
collcctarius est liber colleclarum, sicut hymnarius 
hymnorum, ct ordo exorcismorum, et benediclio- 

jj narius benedictionum. Cantuarii libri suiit trcs : 
antipbonarius , gradualis , trophalis. Antiphona- 
rius a digniori nomen accepit, scUicet ab antipho^ 
nis, cum et ibi versus sint, et responsoria : legitur 
enim in Tripartita Historia, quod bcatus Igiiaiius 
audivit angelos camantes antiphonas ; ideo«iue in- 



191 SICAKW CREMONENSIS EPISCOPl • I9i 

slituit antiphouas cum psalrols in choro , quasi A pore devialionis incipere, qus desiderabat erroreiii 
cborea cantari, et idcircodicuntur antiplionx , quia vitare, ct niedicum inveuire. 



bicut responsoria respondent ad liistoriam, sic an- 
tipliona! ad psaimodiam. Anliphonarium beatusGre^ 
goiius centonizavit et compilavit. Graduulisdiciluc 
a gradilius, eo quoa in diebus fcslis super gradus 
ascendilur, ibique in ambone cantatur. lii profcstis 
aiV.o gradus altaris concinitur. Trophalis vcl tropba- 
nafius est liber in quo trophi, et Kyrie eleison^ cum 
prosis et sequentixcontinentur, et dicitur a trophf;s 
quod est conversio; quia convertitur ad introilum; 
unde et trophium dicitur zonOf quae verliiur ab 
umbilico ad umbilicum. Varielasvero temporumex 
variis statibus accidit hiimansR conditionis : sicut 
enim annus soiaris qualuor temporum succcssione 
dilabitur, hieaiis in qiia scmina jaciuntur, veris in 
quo semina prodcunt et in spicas acuuntur» aeslatis, 
iii qua messes albescunt el falce succiduntur, au- 
tumni, in quo giana soparantur a paleis : pale.-e 
comburunlur, ct grana in horreis recunduntur;sic 
ei magnus annus viia; prxsenlis durans a principio 
mundi usquc ad Onem sicculi, quadripartita succe»- 
sione melilur; fuit enim primo tempus deviationis 
abAdam usque ad Moysen, in quo omnes dcclina- 
venint a cuUuD.i, ctsiniul inuliles facli sunt, etnon 
fuit qui faccret bonum, non est usquc ad unum '*; 
serviebant enim creatur» polius quam Crcatori ••. 
Sccundum tempus fuit revocationi^ a Moyse us- 
que ad Christum, in quo revocati sunt per legem 



CAPUT PRIMUM. 

DOUINICA PRIMA DE ADVENTO. 

Aspiciens a longe, ecce video Dei potentiam ve- 
nientem. Adventum Domini ex causa duplici cele- 
bramus : duplex est enim adveutus Domini. Pri- 
inus fuit iu humilitate, secundus erit in majestate : 
advenire namque scilicetad nos venire dicilar Do- 
minus, qiii ubique est per luvisibilem praesentiam 
majestalis, dum assumpto eo, quod visibile est, se 
visibilem visibus nostrx carnis ostendit, quod tunc 
factum est, quando c Verbum caro factum est, et. 
habitavit in nobis **, > et Uinc [secundus] liet, quando 
videbinius Filium hominis venientem in nubibus 
coeli *'. lllud ilaque tempus quod nalivitatcm Domiiii 
antecedil, propterea nominatur Adventus, quia in eo 
commemorantur partim ea quce ad primum, ut Ecee 
Virgo concipiet*^ : partini quaj ad secundum, ut Ecce 
in nubibus coeli " ;partim quae ad utrumquespeclarc 
videntur, ui la^ientur cteli etexsuUet terra **.EoTum 
7e70 qux ad primum pertinent, alia sunt epithala- 
iiiia Virginis, alia paranymphi archangeli Gabrielis, 
alia sunt Praecursoris praeconia, aliacrcpitacula pro- 
ficiscentis Salvatoris, alia sunt tripudia conversae 
gentilitalis. Nam paranymphus annuntiavit: cVirgo. 
concepit ", > Praecursor digito demonstravit ••, 
Salvalor advenit, gentilitas credidit. Quae vero ad 



ct prophetas, ct edocti dc advcntu Chrisli, de vtta- C illa, vel ad illa pertineant providus lector in offi- 



tionc peccali, de dilectione unius Dei. Tertium 
tempus fuit reconciliationis a Nativitate Domini 
usquc ad Ascensionem ; in quo divina reconcilian- 
lur humanis ; quia facla est gloria in excelsis Deo, 
et in terra pax hominibus bonae vojuntalis •'. i 
Quartum tempus est nosiraj peregrinationis, ab 
ascensione Domini usque ad consummalionem sae- 
culi. Primum comparalur nocli, secundum mane, 
tertiunrmeridiei, quartum vesperae. Sic et homo in- 
greditur in peccalo, scd devians rcvocalur in ba- 
ptismo, progretlitur in opere, scd egredilur et con- 
summalur in morte. ITaPc lempora magni anni videns 
Ecclesin pro varietate temporum, laudabili varietate 
ulitur officiorum. Nam in Adventu recolit tempus 
revocationI<i. In Scptuagcsima usque ad octavas 
Paschae tempus devialionis. In paschalibus diebus 
usque ad octavns Pcntecosics tcmpus reconciliatio- 
nis. Ab oclavis Pentecostcs usque in Adventumlem- 
pus peregrinaiionis. Propierea librorum composi- 
tionem hoc artiHciali ordine prosequentes, secuii- 
dum quatuor tempora quatuor faciemus in olTiciis 
divisiones. In hoc eniin temporcincipitEccIesiasuae 
militiae spirilualis olTicia, quia Gguram prxtendit, 
ut diximus, revocationis, in quo tcnct rem, ct 
non sequilur ordiuem : non enim dcccbat a tem- 



cialibus libris attendat. In ofllcialibus autem qui- 
busdam, ut in lectionario et evangeliario quinque 
notantur bebdomadae propter quinque a^tates saecuJ 
prajcedentis, in quibuspraecessitventuri prjeconium 
Salvaloris : et in quibus elecli fuere, qui crcdidere, 
speravere et dilexere Adventum Domini. In quibus- 
dam vero, ut in anliphonario et graduali duntaxat 
quatuor attitulantur propter legcm, psalmos, pro- 
phetias ct gentiljum libros, in quibus omnibuft 
adventus Domini praenotabatur. Vellectormonet ad 
suscipiendum Chrisium purgare corporis hospitium 
exquatuorelementorum materia compaginatum, vel 
leclor monct activos per advenluin Chrisli dc terra 
aquilonis adduci : unde in Jeremia : Eduxil Do- 
^ minus semen hrael de terra aquilonis ••, scilicet de 
peccalis. Hi sunt quinquies mille viri Deum secuti, 
ex quinque panibus pasli, dequibus in Evangclio di- 
citur "•. Cantor vero ad altiorem conversationem 
excitat, et exhilarat contcmplativos, qui vehuntur in 
quatuor quadrigis Aminadab *. Hi sunt qiialuor mil- 
iia virorum septem panibus •, id est scptiformi gratia 
refcctorum. Hujus causa distantiae, reor in introitu 
tabernaculi quinque, scd ante Sancia sanctorum 
columiias quatuor exstitisse*; quoniam incipientea 
castiganlur per legis virgam, pcrfecti roborantur per 



?• Psal. 13. •• Rom. I. •« Luc. 2. •• Joan. 4. •» Luc. 21. 
•^Luc. I. ••Joan. I. ••Jcr. 25, 5J. ••• Joan. 6. » Cant. 6. 



•Msa. 7. ••'Dan. 7. •• Psal. 95 
►Maic8. * Exod. 2(5.i7. 



m 



MITRALE. — LIB. ?. 



494 



grattain, ad quorum nentiura gaudium reprxscn- A venit libi mantuelui, t^l salvet ie *'. Ad custoJi^s niu~ 



tandum Gl renovatio caiiluum ; ad eos dicit versus 
vespertinalis : Rorate^ cwli^ desuper, et nubes pluani 
justum, aperiatur terra^^t germinet Salvatorem Mpsi 
enini sunt cceli, qui roraiit sublilia de incarnaiionc 
Cbrisli, ut c Yerbum caro faclum esl '. i Ipsi nu- 
bes, quae pluunt grossiora, ut Joseph desponsavit 
Mariam *. Ad eosdem etiam versus matutinalis ait : 
Wox clamantit in deserto^ parateviam Domini, rectas 
faciie semitas Dei nostri ^. Viam parareest poenilen- 
tiam agere et prs^icare; semilas rectas facerc, 
post mandaia consilia observare. Saepius lamon trcs 
hebdoroadae in Adventu coluntur propler tria tem • 
pora, ante legem, sub lege, sub gratia, de excursu 
■quanim infra latius disputabimus. Principium au- 



roruoi, ad vigiles qui custodiunl civitatem, ad cu- 
stodes lilise Sion sermonem dirigit Isaias, id est aJ 
doclores Ecclesiae, ut dicanl : Filia Sion^ ecce Rex 
tuus venit witis, id esl annuntient credentibus et 
DiMtm specianlibus primuin Salvatoris advcnluni 
qui in niansueludinc venilnd salutcm. 

Lcetahitur deserta^ et exsultabit soUtudo, et (lore" 
bit qnasi /i7i«m*\ Propbctai Isaias de conversione 
geniilitalis; qnac ante Salvaloris advenlum fucrat a 
Dco deserta,\n via sineCiirislo, qui cstc via, veritas 
cl vita "; > solitudo sine legc, sine doclorc. Sed per 
adventuni, ct post advenlum lcetabiiur mcnie ^exsut- 
tabit corpore, florebit boa% opinionis odore, quasi 
liltum, unde : c Sicut lilium intcF spinas, sic ainica 



tem Advenlus sempcr est in die Dominico celebran- B mca inter filias ". • In medio namque nationis 



dum, non ante v Kalendas Decembris, nec post in 
Nonas ejusdem mcnsis, sed in bis scptem dicbus 
ubicanque Domiiiicus occurrerit, ibi Adventus Do- 
mini ceicbrelur. Nunc vero uociurnis ei diurnis 
cjficiis insistamas 

Ecce nomen Domlni venit de longlnquo^ et claritas 
ejus replei orbem terrarum^, Hocin Isaiade secundo 
adventu exponilur, quod etiam de primo sic valet 
intelligi. Ecce vox demonstrativa temporis innuit 
brevitatem, nomen Domini estipse PatrisFilius, unde: 
c Non nobis, Domine, non nobis, scd nomini tuo 
da gloriaro * ; > Venit de ionginquo^ quia de coelo ad 
terram '*» de sinu Fatris in uterum Virginis. Et cla" 
ritas ejus, id est doctrina vel fama, replet orbem 
terraTum; quia flagrat unguentis oplimis, ut oleum 
efusum efituuditur ^^ cujus odore tota domus reple- 
lor "• 

Audite verbum Domini^ gentes, et annuntiate in 
iMtuiis^ quce procul sunt^ et dicite ^* : Ecce Salvator 
notter adveniety et jam noltte timere '^. Gentes con- 
vertendas Jeremias ad iidem Mediatoris invitat; quia 
Don est aliud in quo nos salvari oportcat *' ; quem 
Mediatorem Verbum appciIat,quoniam sioiit ex verbo 
mentis inteniio declaratur, sic per Filium Pater 
agnoscitur ^*. Hoc est Yerbuin in quo el per quod 
omnia facta sunt ^^ ; de quo Psalmisla : c Eructavit 
eor meum verbum boiiuni *'. > Est aulem verbuni 
inspiratum, ui hominis inlellectus; cst elindicalum. 



pravae atque pcrversae " nioraturKcciesiarubens in 
martyribus, candens in confessoribus, virens in vir- 
gi nibiis, redolcns in doctoribus. 

Erit in novissimis diebus mons domus Domini in 
vertice montium ". De prselatione Cbristi loquitur 
Isaias dicens : In novissimis diebus, de quibus Jacob 
'*, ut annunliem vobis quid futurum sit in novissi- 
misdiebus; in tempore, id est plenitudinis, et ple- 
uitudine lcmporis, iu ultima scilicet setate. Mons 
domus Domini qui est caput Eccicsiac Dci, qi:em 
quasi lapidcm^vidit abscisum de montc sinc mani- 
bus et crevisse in magnum montem ". Traeparatus 
a Deo praedestinatus; secundum bominem solagr»- 
tia praelectus ". Erit in vertice moHtium, id est om- 
nes super eos protegenS) eisqiie de plenitudiiie"sui 
fontis instillans : bi sunt angeli ct omnes sancti, de 
qvibus : c Montes in circuitu ejus ". > Gabricl An- 
gelus locutiis est Mari;e, dicens : Ave, gratia plena, 
Dominus tecum , beuedicta tu inter mulieres, et bene- 
dictus fructus ventris tui '^ Liicas nomen angeli 
posuit, ut ex ipsa nominis inlerpretatione quid mi- 
nislraturus venerat demonstrcs. Gabriel fortitudo 
Dei dicitur, quia illum annuntiat qui ad dcbelbn- 
dum diabolum veniebat ". Hic locutus est Bfariae, 
nlaris steilne, quse lucem fluctuantibus in sxculogc- 
nuit;vel maris domiiiac, quae Dominumtotiusmuiidi 
poilavit : Ave, gratia plena, pcr Evam mors intravit 
in mundum, per te salus e t vita : unde merito sa- 



mdiviuuscultus; est et enictaium, ut Deus homo d lutaris vocc nomini Evae conlraria. llla gralia fuit 



factus. Audite hoct'er6um Z>omim, quo coeli firmali 
sont ^*, et annuntiate illud in finibus terrae " ; quia 
remioiscentur, et convertcntiir ad Dominum omnes 
fioes terrae, et dicite : Ecce saivator noster adveniet, 
quasi ad nos veniet ; quia notiim faciet Dominus 
salutare suum in conspcctu geniium revelabit ju- 
siitiam suam '^ Ergo noiite timere, sed c accedite 
ad eum et illuminamini, el facies vestrae non con- 
fandentur •' : > Dicite (ilice Sicn : Ecce Rex tuus 



evacuata, tu vero gralia plena triplici; quia virgi- 
nitalis munus Domino obtulisti; quia visu et collo- 
quio angeli perfrui meruisti ; quia totius gratiae au- 
ctorcm saeculo edidisti. Nain Dominus tecum^ ia 
animo tuoper dileclionem; in ntero tuo pcr incar- 
nalioncm; in auxilio tuo per virtutum collationem 
Benedicta tu inter muliereSf quia sine exemplo mu- 
liebris conditionis virgo es, mater es, tbcotocos es. 
Benedictus fructus ventris ifif, de quo Proplieta prai- 



*fsa.45. «Joan. i. • Maith. i. 
'•iiiau. 12. "Jer.oi. «* Isa. 62. 
•• PsaL il. "P6aL97. «»PsaI. 
" Pbil. 2. " Isa. 2. " Gen. i», 
" Uebr. 2. 



' Isa.40. • Isa. 30. • Psal. ii3. " Joan. 3, iC. " CanL i. 
«' Act. 4. «• Matth. il. " Joan. i. *• Psal. U. »» Psal. 32. 
33. ** Isa. 62; Zach. 0. •* Isa. 35. » Joan. M/ " Cant. 2. 
" Dau. 2. »> Rum. i. " Joan. !. " Psal. i24. •* L:ic. 1. 



SICARDl CREMONEiNSIS EPISCOPf iM 

I Defruetu vciUrls lui poiiaui super scdein A ^i fiieril in progressu operum rmmsite; neirte re- 



495 

difit 
lusim '*. > 

Maria dixit, putas : Qualis est ista salutalio? quia 
conturbata est anima inea , et quia paritura suni 
Regem, qui claustrum virj^initatis meaenon violabit. 
De Luca sumilur bealx Maris responsio, quae more 
virginis de aspectu virili et more humanse fragilita- 
tis de angelica visione , ei de insolita salutatione 
turbatur, et de novo concipiendi inodo rairatur, unde 
subditiclUunmodo in mefietislud? > cEcceDtiminus 
veniel, quem Joannes praedicavit venturum esse cum 
gloria : > hoc sumitur de Matthaeo; ait enim Joannes 
de Christo , sicut legitur in Malthaeo : c Forlior me 
est, qui post me venturus est *^ : • Christum enim, 
licet jam venisset in mundum , iamen pr^icavit 



linquere lapidem super iapidem ^'; ^ttta Domimus 
nosler ceniet cum sa/icte, quare c agite poenitentiani, 
appropinquabit enim regnum coeiorum ^*. i 

Aspiciens a tonge^ ecce video Dei potentiam venifn- 
tem , et nehuiam totam terram tegentem ^ eic, Illud 
rcsponsorium non est Gregorianum , sed a quodam 
monacbofuit apposiium 6t compilatum. Cxtera 
sunt a Gregorio compilata ; unde non debci illud 
ista praecedere^ msi tantum invaluisset usus Ecclt*- 
siae. Cantatur autem boc responsorium in pcrsona 
Joannis Baptistae, vel spons» dieentis^ Atpicieiua 
longcy a terra videlicei ad coelunH video Dei poten^ 
tiam venienlem, Licei proprie Patri poteutia , Filio 
sapieniia, Spiritui sanclo benignitas assignetur, 
esse venturum ; qnia venturns erat ad praedicandum ^ bic tamen potentiam accipe Filium Dei, cui c Data 



et baptizandum ; unde sequitur : c Ille vos baptiza- 
bil Spiritu sancto, et igne **; i Spirilu sanctilicatio- 
nis in praesenti , igiie purgationis in futuro. Ventu- 
rjs etiam erat cum gloria denique ad judicandum; 
quia c Paler omne jiidicium dedit Filio **. i Uiide 
< cujus ventilabrum in manuejus^^,i id esijudicium 
iii polestatem , Dominuni Saivatorem nostrum eK- 
spectamus, qui dat salutem corpori noslro eiconiir- 
mat in nol)is clarilatem suam. Haec dicii Apostoiius 
^* ad Philippenses in persona Patrum antiquorum 
et modernorum. Exspcctavere enim Patres antiqui 
Messiam ad redimeiidum, exspectamus ei nosad 
'udicandum , ct utrique ad salvanduni. lUi ad ani- 
marum salutem, nos ad corporum sanitatera. Salus r 
proprie est aninix ; sanitas, corporis. Nunc est tera- 
pus salutis, quod antiqui exspectavere. Unde Apo- 
stolus : c Ecce nunc dies salutis ^*. i In futuro erit 
iempus sanitatis, quod nos exspectamus quando hoc 
moriale induei iramortalitatem , hoc corruptibiie 
incorrupiionem ^*. Quando Salvalor noster refor- 
roabii corpus humilitatis nostrae conliguratum cor- 
pori claritatis suae ^\ Utrumque tamcn pro utroque 
ponitur. Unde : qui dat saiutem corpori nostro et 
confirmat in nobis claritatem suam. In primo ad- 
vcntu coiifirmavit in nobis ciaritatem doctrinae vel 
graliae; in futuro confirmabit ciaritalein glorix. 

Lapides qui sunl in via removete ^' ; quia Dominus 
nosler veniel cum saiuie ; ad siniilitudiiiem corporum 
parit nobis inedicameu animaruro ; quandiu noxii D sponso *'. 



est potcstas in coelo ei in lerra ^*^ i qui esi i Domi- 
nus potens in praelio '*. i Cui propheta : c Acciu- 
gere gladio tuo super femur tuum, potentissime'*.i 
Hic veiiit, dum se visibilem demonstravii. Et nebu" 
lam totam terram tegentem : haec nebula cst miseii- 
cordia Dei, quae praestat refrigerium coutra aestum 
vitiorum. Hanc Mojses iniravii cum ad suscipien- 
dam legem ascendit '*. Hanc Petrus inlellexii, cuni 
in nube lucida videns Dominum , Moysen et Eliam 
dixit : « Faciamus bic tria tatiernacula ". i Haec 
posi dcdicationem in templo apparuii '^. Haec po- 
pulum in desertuin deduxit ei ab igne protexit ". 
Haec esi virtus Allissimi , quae Virgini obumbravit 
"; quae iotam terram tegit; quia c misericordia 
Domini plena est terra *' ; > quia « solem suum 
oriri facii super bonos et malos ". i Vel nebulam 
dicii infidelitatem aut ignoraniiam; ignorabat enini 
bomo Deum , se ipsum , natale soium , et concupi- 
sceiitiam esse peccatum. Haec nebula totam terram 
tegebat ; quia « omnes declinaverunt, simul inuiilcs 
factt suni **, i ei « a planta pedis usque ad verti- 
cein, non erat in eis sanitas **• i 

Iteobviamei, etdicite: Nuntia nobi* si tu es ipse 
qui regnaturus e$ in populo Israel, Similia dixit 
Joannes discipulis : « Parate viain Domini ". i £t 
per. discipulos ad Cbristum : « Tu es qui vcnturus 
es, an alium exspectamus **? i Vel sunt sponsx 
verba ad adolescentulas dicentis : Ite obviam 



sunt humores in corpore, inutileest nutritiva super- 
adilere; quia non pura corpora quanto magis nu- 
trics, tanto magis laedcs; etcum ferrum est in vulne- 
Ire, non esl malagma apponere ; ei sincerum est nisi 
vas, quodcunque infundis acescit, et « in malevolam 
animam non introibit sapientia; quia non habitat 
in corpore subdito peccatis ^*, i scd egrcssus vitii 
virtutum operatur ingressum. Ergo cjicitc lapides 
de plateis, duriliam vilioruin delatitudine cordium; 



Via Dei ad nos fides est, vel inisericordia ; quia 
nostra adipsum charitasest; ulramqiie propheta no- 
tavit, dicens : « Deus meus impolluta via ejus *^, i 
scilicet, fides» posuit immaculatam viam meam, 
scilicet charitatem. Ite ergo per viani chariiatis, et 
dicite : nuntia nobis^ etc. Revela nobis per Scriptu- 
ram, per inspirationem aeternam, magis ac magis, 
per tuam praesentiam, si tu es Messias in lege pro- 
missus, et si regnaturus es in populo Isracl, in po- 



"Psal 131. «^ Matth. 5. »• Ibid. " Joan. 5. *• Matth. 3. *' Phil. 2. *• H Cor. 6. " I Cor. 15. 
•• Phil 3. *• Jer. 50. *• Sap. 1. ^^ Luc. 10. *■ Matth. 3. *• Mattli. 48. •• Psal. 43. ■» Psal. 4i. 
•*Exod.20. »»Mnith. 17. »MI Par. 7. »• Exod 44. •« Luc. I. ■' Psal. 5« »• M.iilh. C. ■• Pbal. 
15. "isa. 1. •»Joan. 1. ••Maith. li. «• Cant. 5 ; Matth. 45. «^ Psal 17. 



m flTRALE, 

pdlo qaem pneparasti ad vistoucin tuain, ut tibi 
dicxtur : c Libera I>eus Israei ex omnibus trlbula- 
tioifibas suis *'• i Et quoniain lex, psalmodia el pro- 
phelia bunc Salva(ori« ad?entum prxnuntiaverc, vel 
polius qula patres ante legem bunc adventum pras- 
videre, patres sub lege desideravere, palres gratiae 
prxdicavere. Idcirco tres versus sequuntur, perquos 
patres trium temporura intelliguntur. Dicit ergo 
Baplista, vel Ecclesia : Yus patres anle legem , qm- 
que Umgenmy et filiiitominHm, simul in unum dives, 
el pauper^ lle ooviam •«, etr. Terrigenas dicit malos, 
quisunt in parte Adx de terra plasmati, qui terrena 
sequuntur; filios bominuro dioit bonos, qui sunt in 
parte servi Adae filii bominis ; divites subdit quos 
terrigenas appellaverat, pauperes, quos filios bomi- 
num. Vos ergo quique, id cst quilibet terrigena, ma- 
litia divites ; et filii hominum spiritu pauperes **, 
qui estis simul in unum. In uno ovili agni et hsedi, 
in uoo rete pisces boni et mall *^ ; in uno uteru Jacob 
et Esau ** ; in una arca Sem, Cbam et Japhet ; in 
sna area granum et palea ^®. Ue obviam, et vos 
mali per ingressum incipiatis, vos boni per pro- 
gressum proficiatis. Vos eliam patres sub lege dici^ 
ie : Qui regis Israel, inlende ; qui deducis velut ovem 
Joseph, nunlia nobis^ etc. Qui regis isrce/ Judaicum 
populum per doctrinam legis Deum videntcm ; qui 
deducis de virlule in virtutcm ^* ducis veluti ovem 
iuoocentem Joseph^ populum genlilem augmenta- 
4um per frumentum mortillcatum ^* ; inlende^ super 
DO&lumen pietatis infunde. Et nuniia nvbis, etc. Vos 
quoque paires sub graiia dicite : ToUite portas, 
principeSf vesiras, et ekvamini portce asternaies^ el 
iuiroibii "** qui regnaturus est^ etc. principes et 
potestates aeris bujus, et o gcnimina viperarura ^^, 
auferte por/a< mortis, vitia, per qu<e diabolus in- 
trat ad corda, et o portce aiernales, virtutes ad aeter- 
nitatem ducentes, elevamini conlra vitia, et per vos 
iuiroibit et babitabit Rex glorice^ qui regnaiurus est 
m populo Israel. 

£t attende qiiod ad tcrtiura versum non respon- 
dettir : Nuntia nobis, quia patres Novi Tcstamenti 
certilicaii sunt deadvcniu Christi ; Patres graliae 
certi sunt deintroilu Regis gloriae. Vcrum quia nun- 
quam suflecit ncc sufiicit, ncc sufliciet fidcs incar- 
ualionis sinefide sanctissimae Trinitatis, ideo sub- 
* cinitur : Gloria Patri^ et Filio^ et Spiritui sancto. 
Et quia qoi vcnit in bumilitatc, vcnlurus est etiam 
' in ma|estate'', ideo responsorium denuo repetitur ; 
in repetitioue vero nebulam accipias ad Utteram : 
c Veniet enim iu nubibus coeli ^*. > Sicut nubcs su- 
scepit eum, sic erit nubes et caligo in circuitu 
fjus'*. Vel brcvitcr, tres versus cum una Gioria rc- 
pnrscutant, quod palres Dcum trinum ct unum iii- 



— LIB. V. 198 

A lcllexcre ; unde Abrabam tres vidit, et anum ado* 
ravit '•. 

Aspiciebam in Vtsu noctis, et ecce in nubibus cmli 
Filius hominis veniebat, et datum est ei regnum, et ho- 
nor, et omnis populus, tribus et linguo! servient 
ei ^*. Danicl coeleslibus flagrans dcsidcriis, unde, et 
vir desideriorum meruit appcllari ••, acccpto per 
angelum intcllcclu, bis vcrbis invcsligahiles divitias 
sacranienti absconditi a sseculis, boc est myslcriiim 
incarnationis Verbi, quod in principio erat apud 
Patrem **, aperuit, dicens : Aspiciebam in visu^ aut 
visione nociis. Triplex est visio, noctis . diei , lucis ; 
nocturna antc gratiam , diurna snb gralia, lucida in 
gloria. In noclurna videre patriarcbae et propbct3c: 
omncs enim Patres nostri sub nube fuere •* ; nam 

^* f bracbium Domini cui revelatuni est " ; > velaia 
fuit facies Moysi, velum pendebat ih medio tcmpli 
'\ Unde et hic Daniel aspiciebat in visu noclis. In 
diiirna vidcre apostoli, quibus apparuit bumanitas 
Salvaloris noslri •» ; a quibus in terra visus cst, cl 
cum eis conversatus esl •• Emmanuel •^ id cst wo- 
biscum Deus ; nobiscum formae participatitme, car- 
nis pcccati simililudine et conversationc ••. In bi- 
cida vidcbunt filii Dei facie ad faciem •*, quando so- 
luta erit corrigia calcearaenti ••, quando sccundiini 
Zachariam** non crildics,velnox, sed lantum lux : 
quia cessabit noctis ct diei vicissitudo, et erit lucis 
continualio. Hanc distinctionem visionum verilas in 
Evangclio innuit inquiens : < Abrabam exsiiUavit, 

Q ut vidcret diem meum, vidit et gavisus est **. > 
liem : c Multi reges et propbelae voluere viderc, 
qnae vos videlis, ei non viderunt ••, i supplc': quo- 
■lodo vos vidclis ; Hii enini viderunt in nocte, vos 
!■ die. Illi in figura, vos in vcritatc. Et eccein nu-- 
bibus coeCi Filius hominis veniebat : nubes coeli, caro 
Vcrbi, non dc co^lo ducta, sed coclestis ; quia Spiri- 
tus sancti operatioiie formata ; dc qua Isaias : < As» 
cendit Dominus super nabem levem *^ ; > nubes 
cst, qiiia praeslat relrigerium contia xstum vitio- 
rum ; levis, quia a culpa immunis est. In hac nube 
vcnilFiiius bominis, utin Daniclc continctur usqut» 
ad Anliquum dicrum, id cst aequalitatem Pairis. 

(Jnde < cum esset in forma Dei, non rapinam ar- 
bitratus est se esse aequalem Deo **. • Et datum est 

^ ei regnum, et honor, scilicet < nomen quod est super 
omnc nomen ••, » quod est ab aeterno datum, scd in 
temporc manifeslatum : et res tunc dicitur ficri. 
quando innolcscit. Unde : < Daia est mihi potesta» 
in ccelo, et iii terra •'. Et omnis populus^ trihus et 
linyuce servient ei; nam ut Isaias ait : < Et ciirva- 
bunlur omnia genua, et jurabit omnis lingna in 
Domino ••. > 

Poleslas ejus, potesias wterna, qv.K nou auferc^ 



i 



•»PiaL24. ••Psal. 48. •' Maitb. 5. " Matib. 13. «• Gen.25. '• Gcn 
12. " PsaL 23. »* Matlb. 3. '• Malih. 25. '• Dan. 7 ; Luc 21 ; Aci. \. 
^•Dan. 7. •• Dan. 10. •* Joan. I. "1 Cor. 10. •• La. 55. «^ Exml. 
•• Tii. 3. •• Bar. 3. «^ Isa. 7. •• Rom. 8. •» I C:)r. 13. •• Joan. 17. 
•^LuclO. 'Msa. 19. •• Philipp. 2. •Mbid. ^^ Malih. 28 ••lsa.-45. 



. 7. »» Psal. 83. ''Joan. 
" PsaL 96. '• Geii. 18 
34; llCor. 3; Exod. 16. 

»« Zacb. 14. ••Joan. 8. 



m SICARDI CREMONENSIS EPlSCOPt W 

luTjet regnum ejusquod noncorrumpetur, Nam regni A da*i quod hoc nomcn virgo non tft liic integriu- 



ejus non cril fiiiis. 

Missus est Gabriel angelus ad Mariam vxrginem 
desponsatam Joseph. His verbis Lucas '* lexuil or- 
dinem annunliatlonis. Dedesponsala Salvator nasci 
Voluit, ut pcr viruin generationis ordo tcxeretur ; 
et ut mater quasi adullcra non iapidarctur, ut ct 
virgo solatium viri, et tcstem integritatis liaberet ; 
ut diabolus incarnalionis mysterium igiioraret. 

Ave, MariOy gralia plena. Ilis verbis idem Lu- 
cas niodum conceptionis annexuit, subdens : Spi- 
rilus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi ob' 
umbrabit tibi; superveniet, inquam, te protegendo ; 
te ab omni sorde purgando, et exinde virtus Allis^ 
simi, scilicet Verbuin Dci, obumbrubil tibi, ex te 



tis, sed aptatis, id est puella, sed secundum hoc noa 
erit signum, nec inteliectusexplicabiturlsaia!: cum 
enim de liberalionc civilalis et gentis suae despe- 
rasset Acbaz, ait Doniinus per Isaiam : c Pete libi 
signum a Domino ui profundum inferni, sive in ex- 
celsum supra *' : > Quasi vis ut terra scindatur, vol 
coelum apcriatur,? Moyses accepit signum de lerra, 
quando niisit signa et prodigia in medio terrae 
i£gypli, et in Pharaonem, et iii servos ejus, ranas, 
lccusias, sciniphes, et similia ". Dc coelo quoque, 
ut grandinem, et teuebras trium dierum ". Saui de 
profundo infcrni, quando Samuel est suscilalus *'. 
Ezeciuas de coelo, quando soi est decem lineis re- 
gressus *^. Cumque respondissel : c Noii pclam, nou 



carnem sumendo. Unibra a luminc corpore oLjecto ^ tcntabo Dominum ", i audivit : Ecce, quasi de- 



solet formari. Aniina Virginis non sufficiebat capere 
pleniludinem diviiiitalis, et ideo virtus in virgine 
obumbravit, umbram fecit, dum lux incomprehen- 
sibilis divinitatis corpus in ca suscepit humauitatis. 
Quod enim ex te nascetur sanctum, vocabilur Filius 
Bei, Nos in peccalo concepti ^*^, natura sumus irae 
iilii *, sed pcr gratiam possumus sanctilicari ; sed 
Christus, qui non est decimatus in lumlds Abrahae *, 
non est conceptus ex virili semine, meriio sancte 
iiascitur, et Dei Filius appellatur. Quomodo in me 
fiet istud, quvniam virum non cognosco ? Legerat 
Virgo : Ecce virgo concipiet ' non ergo dubitabat 
Virginem parituram ; sciebat enim quod prophetiam 



monstro vobis, quod Virgoconcipiet, et pariet filium; 
c Verbum caro factum est^"» nostrae liberationis 
et salutis indicium. Et vocabitur nomen ejus^ etc 
De nominibiis Christi latius infra dicemus. 

Super solium David, et super regnum ejus sedebit 
in (Bternum, id est super humiles sicut fuit David ; 
humiles enim solium sunt Christi dicenlis : c Super 
quem requiescet spiritus meus, nisi super humilem, 
et quielum ? '^ » Ui regnum suut Christi, quod tra- 
det Deo et Patri ^*. Obsecro^ Domine, miiu quem 
missurus es; et vide afflictionem vopuli tui ^*. Sicut 
locutus es : veni, et libera nos a solis ortu el occasu, 
ab aquilone, ei mari **. Cum dixisset Dominus ad 



oporlebat implcri, sed quia quoniodo fieret non Q Moysen : c Vidi adlictioncm populi mei in il!]gyplo. 



legerat, non audierat, quomodo impleretur iiiqui- 
rebat. IIoc est cnim mysterium absconditum a san- 
clis,a prophetisnon pr;p.dictum,angeloreservaluin\ 
quasi : Quomodo concipiam, quae proposui semper 
in virgiiiitate permanere? Interrogative, et sunt 
duae dicliones; vel admirative, et est una dictio. Et 
atleiide ordinein : In primo responsorio divinilas 
adoralur, in secundo humanitas honoratur, in ter- 
tio et quarto, qualiter divinitas sit incarnata osten- 
ditur. Quae iiicarnatio per Apostolum confirmatur 
qui dixit : Salvatorem exspectamus ', per prophctas 
roboratur, qui aiunt : Audite verbum Domini. c Ecce 
Virgo concipicl ". i Ecce dies veniunt, per legem 
comprobalur, iibi Moyses ait : Obsecro, Domine, 



desceiidi ut liberem euin de manibus iCgyptio- 
rum *K > Veni et mittam tCf ut educas filios Israel 
de iEgypto; ait Moyses : Obsecro, Domine, mitte 
quem missurm es, scilicet Filitim tuum, ad liberan- 
dum populuin tuum. Vide aflliciionem populi lui, 
quantum in i£gyp(o, scilicet in mundo alDigilur a 
Pharaone, id est diabolo, in luto luxuriae, in laleri- 
bus avaritiae. Sicut locuius es, dicens : Descendi ut 
liberem, sic veni et libera nos habitantes, a solis 
ortu et occasu ; ab aquilone et mari ", id est au- 
stro. Vel tolum de secundo adventu : Mitte Filium 
ad judicandum, vide ad miserendum ; veni ad li- 
berandum ; a solis ortu,etc. quia veniunt ab oriente 
et occidente ; aquilone et meridie, qui recumbent 



mitte quem missurus es''. Et quia venit ideo c laelen- ^ cum Abraham, Isaac et iacob *'. 



lur coeli et exsultet terra '..» 

Salvatorem exspectamus. lloc Apostoli verbum ad 
secundum praecipue spectat adventum. Audite ver- 
bum Domini, superius exposuiinus, exposita nam- 
que praeteribimus; non exposila, si quid tamen 
in eis ambiguitatis occurrerit, uon piaetermille- 
mus. 

Ecce virgo conctpiet, et pariet filium, et vocabitur 
nomen ejus, admirabilis, Deus, fortis *. Dicuiit Ju- 



Ecce dies veniunt ; dicit Dominus, et suscitabo 
Duvid germen ju^tum ; et regnabit Rex, et sapiens^ 
et faciet judicium, et justitiam in terra. Ethocnomen 
quod vocabunt eum : Dominus justus noster. In die^ 
bus illis salvabitur Juda, et Israel habitabit confiden- 
ter. Haec dicit Jeremias 'S quae de primo advcntu 
parlicularitcr accipiuntur. Confortaniini manus fa- 
tigatae, et genua debilia, roboramini : qui pusillo 
animo estis mente convalescite, ue timete, dicil 



•• Cap. \. »•• Psal. 50 « Ephes. 2. • Hebr. 7. • Isa. 
•Psai. 95. • Isa. 7-9. *• Ibid. » E\od. 8. '• E*od. 9. 
7. «• Joan. i. " Isa. 66. «• I Cor. 15. " Exod. 4. 
^» Malth. 8; Luc. 15. «^Cap. «3. 



7. *Col. 4. •Phil. 3 •ha. 7. » Exod. 4. 
*• I Reg. 28. •* IV Rog. 20 ; Isa 58. *• Isa 
«• Psal.J m. " Exod. 5. " Pbal. lUG. 



m 



MITRALE. - LIB. T. 



S02 



Dominiis; qaia Tenio disrumpere jagum captiviui- A sanclls millibussuis facere judicium conlraomnes.i 



lis Testrae. Ecce dominator Dominus cum virtute 
Ycniet **. Isaias bortatur, ut cor et caro exsuitent 
in Deom Tivum **, dicens : vos manus a bonis opc- 
rilins dissolutae, peccatorum oneribus fatigatae con- 
fortamini in Gde, et tos genuadcbilia diversis ad 
idoia eultibus claudicanlia, roboramini spe, et vos 
pusillanlmesconvalescite in charitate : Nolite timere 
insidias diaboli, adversa mundi, eos qui corpus oc- 
cidunt ; sed eum timete, t(ui potest corpus et ani- 
mam perderc in gehennam *^, scilicel dominatorem 
Dominum, qui veniet cum Tirtute, jugum nostras 
captivitatis disrumpere. 

LigteHtur cteli, et exsuUet terra *' : Coeli sunt ma- 
jores et coeiestes, ut praMiicatores qui enarrant glo- 
riam Dei **, vei angeli. Terrasunt minores et ler- 
reni, ut auditores qui compluuntur nubibus coeli. 
Jubilate^ montes^ laudem; quia Deus noster veniet^ 
et pauperum suorum miserebitur. Orietur in diebus 
ejus justitia^ et abundantia pacis ^^. Montes suntilli, 
in quibas fundata est Sion, in qitos salit sponsus. 
Omnes invitantur ad laudem quia venii cum paupe- 
ruM providenlia. Pauperes dicit genies sine lege. 
^Vittf etiani cnmjuslitia et abundanlia pacis, Et 
vide quia responsorium de Isaia, et versus assumi- 
tur de propbeta, quod saepe invcnies in antipliona- 
rio, ut ex diversis locis compilatio flat. Leva, Uie- 
msalemj oculos tuc^s^ tt vide potentiam regis, Ecce 
Saltator venit salvare te a vinculo •*. c Lcva in clr- 



c Ecce veniet prophela magnus, et ipse renovabit 
Hierusalem, novam dando iegem, et nova condendo 
prsecepta. Ilxc, et responsoria cum versibus, qua: 
cantanlur ad horas : et quaedam feriales aniiphonaB 
dc libris propheticis, quaedam vero de Evaiigelio 
colliguntur; quarum quasdam superius cxposui* 
mus, quasdam propter sui evidenliam leciori expo* 
nendas relinquimus. Oflicium vero diurnum prima; 
Dominic», primum signilicat Salvatoris advcnluin. 
Illud ante omnia generaliter non est praetermillen- 
dum, quod sanctum evangelium principale est oin- 
nium quse dicuntur ad niissae oflicium ; sicut cnim 
caput praeeroinet caeteris membris, et iili c;ttera 
membra subserviunt; sic evangelium toti praecininet 
B oflicio missx, ct omnia quae ibi caniantur et legun- 
tur, illi conscntiuiit intellectuali ratione, vcrbi gra- 
tia, in bac prima Dominica de Adventu Domini legi- 
tur evangelium. Cum appropinquasset Dominus 
Hierusalem, misit duos ex discipuUs suis sobere asi- 
nam alligatum, el adducere eam sibi^ ut in soluta 
mansuelu^ scderet, et in Hierusalem reducerei »•. VeJ 
propter illam clausulam : Benedictus qui venit in 
nomine Domini! yd quia ipsum factum, quod ibi 
describitur, bene congruit tempore : ideo namque 
Dominus advenit, id est ad nos in carne venit, ut 
asinam, id estgenus humanum a diabolo peccato- 
rum vinculis aliigatum miseratus absolveret, ei in 
soluto quicsceret, ct ipsum in coeleslem Hierusalem, 
uude captivum abducium fuerat, per vias suas 



cuiiu oculos tuos •■, I el vide potenlcm Rogcm. ^ ... .... . . 

,....*,,. , . I ^. C equitatu salutis reduceret. bed quia non rediiciiur 

Isaias horlaiur Ecclesiam, vel animam, ut levet }^ , ^ , , .^ .„.__ u.^ ?„ i ... 



oculos mentis, et videat per inleiligentiam regem 
potentem ; quia venil eam solvere a viiiculo pec- 
cati, poenae et diaboii. 

Erumpant montes jucunditatem^ etcollesjustitiam; 
qnia lux mundi cum poleniia venit. De Sion exibit 
lex, ei verbum Domini de Hierusalem. Haec de Isaia 
surounCur •', qoi majores et minores ad laetitiam, 
et juftiitiam observandam invilat, secunduro quod 
eam Doaiinus in Hierusalsm observandam manda- 
vit, vel Ecclesia pr^mitiva docuit, et observavit, quae 
fuit Sion per speculationem^ et H.erusalcm per pa- 
cis tisionem» 

Laudes matutinae utrumque soisant adventum. 
Primum : In illa die, quando secundum prophetiam 
Joelis *^, montes, apostoli, stillabanl dulcedinem 
praedicationis : et colles, doctores, fluebant lao et mel 
doctrinae minoribus el majoribus. Tunc jucundata 
est secondum Zachariam ", Sion, id est ecclcsia de 
Judaeis, et exsuliavit Hierusalem, id est ecciesia de 
gectibus. Tuncomnes, id cst deomni gencre sitien- 
tes salulis et scienliae vcnere, secundum Isaiain '*, 
ad aquas haptismatis et doctrinae. Secundum : Ecce 
Dominut veniet, et omnes sancti ejvs cum eo. Enoch 
ail, ot Judas " asserit. c Ecce Dominus veniet in 



nisi ad Dominum levaverit animam; ideo in introitu 
caniat : Ad te levavi animam meam, Deus meus ** : 
et est vox gcneris bumani, veteris originalis poc- 
cati et idololalriae vinculis alligati, in suam coele- 
stem patriam redire volentis ; ac si dicat : Tempore 
deviationis meae levavi manus meas, ct cor mcuni 
ad opera maiiuum mearum dicens , ligno, vel la- 
pidi : Tu es Deus meus ^*; nunc vero tempore cu- 
rationiset renovationis meae : Ad te ievavi animam 
meam , quia tu vere es Deus meus, et ideo in te con- 
pdo ^^ Uiide : iVoR erubescam^ neque irridcant me 
inimici mei ^*, scilicct daemones vinculis peccato* 
rum me diulius alliganres neque confundant mc, et 
ila erit. Etenim universi^ qui te exspectanl, non con- 
fundentur ^*, et quia ad te levavi animam meam, ut 
ad te venirem ; ideo, vias tuas, Domine, demonstra 
mihi^ et semitas tuas edoce me ^, id est praeccpla 
ei consilia. Et quia de via saepius graditur ad de- 
vium , ideo quae viae sint ainbulandae, et quac non 
ambulandae Paulusdocet in epistola, dicens : < Scicn- 
tes quia hora cst jam nos de somno surgere ^'. Via 
est de somno surgere, arma lucis indnere, honeste 
ambulare ^*. Devium csi in nocte pigrilari; opera 
tenebrarum opcrari, in comcssationibus et simi- 
iibus delectari ; quod in epistola concluditur : i In- 



"Isa.55. •• Psal. 83. " Mallh. 10. "95 
49, 00. " Cap. 2. «^ Cap. 5. " Cap. 9. * 
•• Jer. i. ** Psai. «4. *« Ibid. *' Ibid. ** Ibid 

Patbol. CCXIIL 



"PsaLll8.. »Msa. 49;Psal. 85. 
Cap. 55. " Vers. U. " Mallh. 



** Rom. 13. " Ibid. 



«» Isa. 62. " I$a. 
21. " Psal. 24. 



S05 SICARDI CREMONENSIS EPISCOPI fOi 

daimini Dominum Jesum Christnm ^^; » idem e&t A ^de Thessalonicensium etde Tuluro judicio. Par- 



ac si dicai asinai : Ascensorem suscipe rcgem. Sed 
quia non cst volentis, neque currenlis, sed Domini 
miserentis ^", ideo subdilur in Alicluia : Ostende m- 
bis.Domine, misericordiam tuam *•. 

Graduale el offerlorium de introitu roplicantur, et 
fil ideo replicalio, ut qui slat, vidcal ne cadal ■•. 
Beattis Iwmo, qni semper est pavidus •*. Ecce homo 
animam ad Dominum levavii, vias Domini didicit, 
de somno surrexit, elvclut asina ascensorem acce • 
pit. Sed polest esse, ut aninia ad terrena declinet, 
vias ignoret, mentis somnus obrepat, unde offensus 
equGS suum velit mutare vehiculum : ideoque re- 
plical in graduali : Vniver^i qui te, elc; etviastuas, 
elc. ; et perseverat in ofleriorio : Ad te levavi, ctc. 
El eliam addit : Dirige me in veritate tna ". 

Conimunio : Dominus dabit benignitatem ", con- 
Rolatur se ipsum cantor hodiernus, id esl genus 
humanum, videns per os Prophelw quod de bcni- 
gniiale Spirilus sancti terra nostra, id esl beala virgo 
concipiens dabit fructum suum ■•, scilicet Deum et 
hominero, per quem a pcccatorum vinculis solve- 
tur et in patriam reducetur. Orationes manifeste 
primum adventum respiciunt : et est congrue, sta- 
lio ad sanctum Pelrum; ipse cst enim primus apo- 
slolorum, qui ad solvcndum asinam missi sunt;cui 
consors Tuit Paulus Romx, ut sicut illi duo roissi 
suni m ilierusalem ad solvendum auimal subjugale, 
sic isti missi sunt Romani, ut dc capite mundi a 



tim ad primum, ut : Venit fortiorme; unde sumi- 
tur antiphona matulinalis : Venit fortior post me» 
cujus non sum dignus, id cst sufiTicicns, soLvere cor^ 
rigiam calceamentorum *', id est aperire sacramen- 
tum incarnationis. Hic de toto adventu qnaidam 
sunt generaliter adjicienda, ut illud quod pcr totum 
adventum totus legitur Isaias : quia tani prinium, 
quam secundum non solum prophetat, sed etiam 
evangelizat Salvatorisadvcntum, nisi quod transi- 
lirc dcbeat lcctor quod legitur in Natali, Populu% 
geniium^ primo tempore '•; consolamini '^ cousurge 
*•; et quod legitur in Epiphania : Surge, illuminare 
** ; hxc namque pertinent ad CJiristuni naluro, cs* 
tcra vero ad nasciturum. Iii jejuniis tamen quatuor 
" tomporum, et in v^gilia non lcgilur dc Isaia ; quia 
proprias habcnt lcctiones et oflicia. Ilem, per toium 
Advcnlum Isetitiae cantica subticenlur, ut : 7e Deum 
laudamus, Gloria in excelsis^ Ite missa est; quia 
justi, ante Christum adventum, in inrerni tristitia 
tenebantur. Ycl ut gratia Novi Tcstameiiti praestan- 
(ior Veteri cognoscalnr. Vel, Te Deum laudamus^ 
ideo subticetur, ut in die festo cuni majori gaudio 
festivius resuinalur, nam quod rarumestpretiosiu» 
est. Unde in Samuele : 

c Et erat sermo Domini pretiosus *', > quia raru9 
vel quia nondum cst praesens, quem exspcctamus - 
ad praesentem enim sermo dirigiiur. Gloria in ex- 
celsis, similibus omittitur rationibus. Vcl hac teriia 



peccatis soluto facerent vehiculum Jesu Christi. Et ^ ratione, scilicct ut quasi noviter cantetur ca die. 



attende quod beatus Gregorius stationes ordinavii, 
iii qu bus viginli honielias Evangelii diverso tem- 
pore declaravit. Alias vero lassescente stomacho 
aliis pronuntiandas commisit. Quaedam vero Eccle- 
fti.-c legunt Evangelium : Erunt signa in sole et luna 
" ; quod ad sccundum pertinet Salvatoris adven- 
tum ; in quo dicitur : Prope est regnum Dei ; cui 
adaptaturepibtola, ubi dicitur : Propior est nostra 
talus'*y et quia prope cst regnum tuum, Domine; 
ideo ad te Uvavi, dicit canlor, vetus homo, vcl Jo- 
annes Baplista, ut quidam aiunt, animam meam, 
Deus meus ; et ideo : Vias tuas demonstra mihi, et, 
Ostende mihi misericordiam tuam *^, et quasi de roi- 
sericordia certificatus concludit : Dominus dabit 



qua per angelos sumpsil inilium. Ile missa est, idco 
omiltitur, ne populus, qni cst docendus assiduo, 
licentietur. £t cave quod quidam simpliciter asse- 
verant, hnec tria sc vicissitudinc comitari, quod li- 
cet saepius, non taiiien scnipi*r : nam in cathedra 
bcali Petri, ctiam si sit iii Quadragesima, secun- 
dum quosdaro, cantatur : Te Deum laudamus^ aliis 
omissis, quoniam hoc cantico solemus uti ad intro- 
nizandum episcopos iu sedes suas. Et hac die est in- 
troiiizatus Petrus in cathedra Antiochcna. Praeterea» 
Gtoria in excelsis^ ei Ite missa est, dicunlur in coena 
Domini, si praesens sit cpiscopus, et celebret oflicium 
olei: sed, Te Deum laudumus omillitur. Praete- 
rca, Gloria in exceUis, cantalur iii noclurna missa 



benignilatem, id est affectumbonuin, etterranostra, D natalis : nec tamcn usque ad lertiam missam, se- 



scilicet caro, dabit fructum ititim,idestoperabona. 
Orationes eiiani congrue secundo adaptari possunt 
adventui. 

In feria quarta et sexta, leguntur evangelia dc 
habitu et praedicatione Joannis , quae pracdicalio 
parlim ad secundum spectat adventum, ut ibi : Ge- 
nimiua viperarum, quis vos docuit fugere a ventura 
tra .'•*llem: Securis ad radicem arboris posita est 
". Item : Ventilabrum in manu ejns **. Hls igilur 
cpistola coaptatur. Gr^//ias d^i/e **, ubi agiiur de 



cundum quosdam, diccndum cst : Jte missa est, ut 
populus sciat, sc adhuc tcrtiam missam audilurum : 
AUeluia vero in Advcntu non dimitlitur proptcr fir- 
mam spem antiquorum de Christi fncarnatione, et 
nostram certitudinem de futura gloriHcatione. Ilem 
per totum adventum vestcs laeiitixdeponuntur : non 
eiiim subdiaconus tunica, nec diaconus utitur dal- 
matica; quia lex, quam significal subdiaconus« 
ante inearr.ationcm Domini Evaiigelii ornatu care- 
bat; et claritas cvangclii, quam diaconus signilicat. 



*Mlml. ^•Rom. 9. *»Psal. 8i. ■* ! Cor. tO. •« Prov. 28. »« Psal. 2i. »»Ps:l. 81. •Ml)id. »■ Luc. 
«I. ••Rom, 13. »»Psal. 84. ••Mallh. 5. ■• Ibi.l. •MljiJ. •»! Thcss. 5. *» Malth. 5. «Msa. 9. 
•^ Isa. 40. *• Isa. 52. •• Isa. CO. •' 1 R<»g. 3. 



^ 



MITRALE. — LIB. V. 



m 



uoiiJuin apparueral. Ycl quia nondum venerat, qui A junits, et cleemosynis, et orationibus sine intennis- 



Tcsteni innocentix et immortalitatis nos induere 
debehat, Vcl ut in iesto avidius assumatur; quia 
omnia rara cara : utuntur autemcasula Tcsle sacer- 
(^otali, non 4Ji in ea lcgaiit, aut ministrent ; sod eam 
lectori, et administraturi cxuunt, proruentes non 
esse vestcm propriam, scd ob revereiitiam alicujus 
fesii eam recipere commodatam. Vel in repraescn- 
talione cliarilatis; ideoque diaconus Evangelium 
legens duplicat eam in bumcrum ; quia oportet 
praedicatorem ex cbaritate sui et alterius onera 
ferre **, bibi lumbos praecingere ",pro suis lucernas 
ia manihus ardcntes babere ^®. Vei tractum est ab 
aDtiquis sacerdotibus, qui dum sacrilicabant sum- 
roitales balihci super iacvnm bumerum reflectebant. 
bem per totum adventum^ secundum quosdam, ^ parilcr, ctantiphonaede ulroqucadvcntu ponnntur; 



sione vacandum ; et ideo a nuptiis abstinendum. 
£t iia celebratur Adventus , partim in xrumna cum 
jejunamus , quia nondum babemus quod in secundo 
Advcntu speramus; partim in gaudio cuni dicimus : 
AUeluia; quia per primum Adventum , de eo quod 
in secundo speramus, certilicati sunius. Ergo je*- 
junatur pro nostra ct^ aiitiqiiorum dilalione. Jiibi- 
latur autem sicut in bebdomada Pentecoste pro fu- 
turx bealitudinis certitudine. 

CAPUT II. 

DOUINICA SECUNDA DE ADVENTU. 

Ilierusalem cilo veniet salus tua. Ha^c historia 
secundae hebdomadae partim ex propheticis, partiin 
ex evaiigelicis libris assumitur; in qua responsoria 



horae beatse Virginis conticenlur, eo quod totum of- 
fiduin iilius ad laudem ejus pertinet. Similiter et 
sp:cialia sanctorum sulTragia rcticcntur, ut qui- 
dam aiont, tam in missx collectis, quam in vespe- 
ris et caueris horis; eo quod singulis dicbus geiie- 
ralis fit omnium sanctorum commemoratio, per 
banc aniiphonam : Ecce Dominus veniet , et omuet 
sancti ejus cum eo, ct per hanc orationcm : Con- 
sdentias nostras, etc, quae scmpcr in matulinis, et 
lesperis dicenda sunt post Benedicamus Domino^ 
quidam ante, sed cave ; quia si dicatur, conscien- 
tias Dostras, quaesumus, Domine, visitando purilica, 
Bt feuicns Jesus Chrisius Dominus noster, cum om- 



et baec dc 4a dixisse sufficiat : sufficiat eiiim in 
primae historiae lcctionibus cxpositionis formam 
dedisse , cum omiiium cxpositioni operam dare, 
opus nimis expansum et pleiium, txdium generareL 
Illud notabile est quod cantus pcr singulas hebdo- 
madas renovalur , propier gaudium proficientium» 
qui proficiunt de virtule in virtutem, ut \ideant 
Deum deorum in Sion ''. Ofiicium diurnum sccun- 
dum significat Salvatoris advcntum, in quu legitur 
evangclium^* : Erunl signa in sole ct tuna; ubi 
praemissis signis, quae gloriosum adventum suiit 
piaxessura ; subJitur ; Tunc videbunt Filium hominis 
venientem in nubibus cceli; dcinde scquilur peregrini 



nibus sanctis paratam sibi in nobis inveniat man- ^ populi, percgrinse matris filii vagientis de abscnlia 



sionem; pertinct ad adventuin mentis : est enim 
adventus in carne, in mcnte, in majcstate. Attcnde 
etiam quod a priina Dominica de Advcntu usque ad 
Epipbaniani , non debent nuptiae cclebrari ; imo 
ctiam vir debet abstinerc a lecto uxorio, nisi debi- 
lom exigatur : eo quod sit orationi vacandum in 
adventu, ct sacris solemnitatibus cum ferialibus 
suis, sed movet quosdam quod diximus ad Epipiia- 
uiam, dubitantes, an hxc prohibitio ad Octavam 
exteodalur : quidam aiunt, quod extenderetur, nisi 
quia Dominus nuplias tam sui pra^scnlia, quam 
miraculo decoravit. Sanius est quod extendaturt 
fticut ofCcium conversioiiis aquac vinuin difiertur ad 
Dominicam, quae Epiphaniae comitalur Octavam (5). 
Siroilis esl causa prohibiiionis de tribus hebdoma- D Quacunque scripta sunt; quas nos invitat ad palien^ 



patris, quem nondum vidcrat consolatio, scilicct : 
His fieri incipientibus, levate capita vestra : quoniam 
appropinquat vedemptio vestra; et infra : Prope e&t 
regnum Dei, Cui flenti, quia incolatus ejus in mi- 
seria prolongatur ^*, coinmisercscens niatcr laetifi- 
cans, ct consolans eiim, tuba proplietica praicinii 
in introitu : Populus Sion , ecce Dominus veniet ad 
salvandum gentes, et auditam faciet gkrlam vocis 
suce ^^ hujus scilicet : i Venite, beneditti Patris 
niei ". I Sed quia sine oratione non est mcntis so- 
htium, sed callidae proJitionis indicium, idco sub- 
dit : Qui regis Jsrael, intende, qui deducis velut ovem 
Josepli''*, et subdit collectae: Excita, Domine ; buic 
coiisolationi concordat epistola scquens, scilicet 



dibos ante nativitatem sancti Joannis Baplistx, 
scilicet ut vacent liberius orationi : instituerat cnim 
Ecclesia duas quadragesimas praetcr majorem, 
onani ante natalem Domiiii; aliam aiite nativiiatcm 
beati Joannis» in quiuus erat vacandum oralioni- 
bus, jejuniis et eleemosynis ; scd propter hoininum 
fragiliutem duae sunt redactse iii uiiam; ct iiem 
illa divisa in tres hebdomadas Advcntus, nisi ob 
praedictam causam fiat excursus, in quilus esl jc-. 



Ifflm, et consolationem Scripturarum, ut per Ikbc 
spem habeamus eorum, quas promiserunt patres anti'- 
qui ", scilicet de salute gentiuin et laelitia sancto- 
ruin, quani laeiiiiam graduale : Ex Sion species de- 
coris ejus '% eum mauifesle venlurum canens, cu- 
jus decor est ex Sion, id esl salus ex Judaeis, iliis 
sanctis aniiuntiat, qui sunt ad dexteram congre- 
gandi, eo quod ordinavcre Teslameittum Novum 
super sacrificia. Filius audita consolalione materna 



(3) Haec cxtensio modo sublala est ex decreio Concilii Tiidentini, undc probibitio protcnJitur ad 
(lienj tcniam Epipbania: iiicliisive. 



" Cal. 6. •» Luc. (2. »• Liic. \\. '' Psai. 85. '• Luc. 21. " Psal. 419. '* I a. 30. »• Mat;h* 
io. " Psal. 79. " Kom. 45. '• Pbal. 49. 



407 



SICARDl CREMONENSIS EPISCOPI 



fOg 



die adTcntu pMris, de suae gentis salnte, de consortis A quac exsuperat omnem sensum *K Audita conso^a- 



hetitia gaodet in alleloia, dicens : Latatut stim tn 
Im qua dicta iunt mihi, in domum Domini ibimus. 
Stantes erantpedes nostri in atriis tuis^ Bierusalem^*. 
Poslmodam per evangelium certificatus ubi dicitur : 
Cclum et terra transibunt; verba autem mea non 
transibunt **, securior in offerenda subjungit : Deus^ 
lu conversus vitificabis nos *^ Communio : Hierusa' 
lem, surge '*, summam hujus ollicii concludit, quas 
est bortari ut pcregrina Hicrusalem, id est praesens 
Ecclesia palienter exsilium hujus \iUe perferat, 
perrerens surgat, surgens stet in excelso, ut slans 
vidcat jucumlitatem, qnae veniet sibi a Domino ; 
surgere, et stare, boc est quod dicitur in Evange- 
lio, capiia levare; hoc est quod in collecta conclu 



tionc de Adventu Domini, orat Ecclesiae rector iti 
collecta : Aurem tuam; ut tenebras, quas paiimur, 
in eo quod falso judicamur , sua visilalione illu- 
Stret, et exbortatur fubditos in Epistola : Sic nos 
existimet homo **, ut de magistris suis nibil nisi bo- 
nom existiment, et ante tempus non judicent ; quod 
et si susuiTonesjudicareiion desinunt, coiisolaturse 
ipsura dicens : Mihi pro minimo est^ uia vobis judicer^ 
aut ab humano die **. Sed quia gravis est sarcina 
deiractorum, postulat cum in graduali, et Alleluia, 
qiii sedet super Cherubin *^, id est hahet scienli» 
plenitudinem, ut excitet potentiam suam, veniat ei 
intcndat, ut illuminet ahscondita tenebrarum, et 
manifestet consilia cordium *', avertat captivita- 



ditur terrena despicere et amarc ccelestia. Ideoque ^ tem ** et remittat iniquitatem *^ Quod, quia procol 
merito est hac die slatio ad Hierusalem, ad cujus 
€or laetilicandum totum spectat officium; vel quia 
in atleluia cantatur : Stanles erant pedes nostri in 
atriis tuis Bierusalem; quidam legunt evangelium : 
€um audisset Joannes ** ; quod ad secundum spe- 
ctal adventum, ex eo quod Joannes quserit : Ta es 
efui venturus es^ an alium exspectamus? Cui Domi* 
nu$ : Ecce ego veni ad redimendum, et rursus veniam 
ad salvandumf quo(fex signis conjecturare potestis; 
quia cxci vident *^, etc. feria iv, vi et Sabbato le- 
gontur hvangelia de testimonio Chrisli de Joanne, 
et tesiimonioJoannisdeChristo, etejus adventu, de 
quo loquitur epistola : Fatientes estote **. 
CAPUT III. 

TERTIA DOMINICA DE ADVENTU. 

Ecce apparebit Dominus^*, Et in hac bistorid, 
partim ex prophetia, partim ex Evangelio compiiata 
sunt. Utriusque adventus communia tam antiphonde 
qtiam responsoria; officium vero diurnum speciali- 
ler pertinet ad gaudium praedicaiorum, qui alios 
doceiil de adventu Domini. Ideoque de illo famoso 
praedicatore Joanne Baptista legitur evangelium : 
Miserunt Judan ^^^ vel cum audissct, qui Dominum 
digito demonstravit , ct venturum evangelizavit , 
quem Dominus negavit homincm mollibus vesii- 
tam, et annantiavit ofUcio, vel merilis angelum 
voce propbetica, diccns : Ecce ego mitto angelum 
meum **. Quis non erubescat flere, qui per officium 



dubio futurum , rcctor in offertorio hccurus utitur 
praeterito pro futuro, dicens : BeHedixisii, Domine^ 
terram tuam **. Communio : Dicite pusillantmes **, 
cunclusio est summae hujus ofiicii, quse est rectores 
hortari, ut pusiilanimes effecli propter infamiani 
detractionis, tamen confortentur propter conscien- 
tiam cordis et devotioiiem mentis, et confidant in 
adventu Salvatoris, quod in completa postmedum 
postulalur. Huic officio de Ecclcsiae rectoribus in- 
stituto congruit statio ad sanctum Petrum, qui ra- 
ctor obtiiiuit principatum. 

In teria qnarta hujus tertiae sepliman», brumalis 
temporisestjejunium institutum ; inter caeteras beb- 
domadae ferias, quarta ct sexta jejuniis deputantur; 
quia memoria Dominicae passionis sunt prae aliis 
insignilae. Nam in quarla feria, Dominus est a Juda 
venditus, sed a Judaeis in sexta feria crucifixus. 
Inde est quoque quod per singulas hebdomadas ha- 
bent evangeliorum et epistolarom proprias lectio- 
nes. Ideoque jejuiiia quatuor Temporum a lege ha- 
buerunt inltium, de quibus Zacharias '**, jejunium 
quarti, quinti, sexti, seplimi et decimi domui Judas 
et Uierusalem iii dies festos vertctur in gaudiuro : 
quae jejunia ob diversas plagas, quae illis tempo- 
ribus acciderunt, ut ait Hieronymus super Zaclia- 
riam, illis in mensibus instituerunt, quod etiam non 
vacat a mysterio. Sicut enim quatuor sunl corporis 
elementa, quatuor anni tempora per ires menses 



praedicalionis meretur vocabulum nuncupationis d distincta, sic quaier in anno jejunamus tribus die- 



augelics? Gaudete potius, caniat Apostolus in iii- 
troilo : Modestia vestra nota sit ommibus hominibus '*. 
Qnoil sioculos suos compresserint, et eam coram 
eis lucenlem vidcre noluerint, nihil solliciti sitis ; 
Dominus enim prope est, quia lucem veslram 
etiam Tidere nolentibus ingerct, tantummodo peti- 
tiones vestrae innotescant apud Deum; unus enim 
ille testis contra omncs detractores praevalebit, qui 
avertet captivitatem Jacob '*, qui replebit vos pace. 



bus ; tres dies ad tres menscs referentes, et Domino 
de mense diem unum salubribus contcntaiiis {sic) 
offerentes, ul nobis quietam vitam tribuat, et cor- 
poris quatuor protegat elementa, et jejuninm cor- 
pora lasciva macerct et castiget; vel ter quaier je- 
junamus, ut Domino dierum primitias' offeramus. 
Hoc auteni brumale jejunium aliorum temporuin 
jejuiiiis celebrius est, magis plenarium habens ofli- 
cium, pertiiiens ad Salvatoris adventuni, ut duiii 



'* Psal. 121. •• Matth. 24. •» Psal. 84. •* Baruch. 5. •» Matlh. li. •* /6^.; Isa. 55. •» Jn- 

oob. 5. •• Apoc. 44. •^ Joaii. 4. •• Maith. 41; Mala 5. •* Pliil. 4. ** Psal. 84. ** Rom. 45. 

*• I Cor. 4. *» Ibid. ** Psal. 79. •• 1 Cor.,4. •« Psal. 43. •' Psal. 84. *■ Ibid. ** Isa. 5^. 
••• Cor. 8. 



109 mTRALE. 

caro jejuniit affligitur, triima redeniptionis suae 
teslimoniis ex sacra leaione, vcl concenlu Ecclesiae 
deiectelury el quidem sic perlinet ad Salvaloris ad- 
Tentum, ut pertineal ad ejus lemplum, ad Spirilus 
sancti sacrarium, t)eatam virginem loquor, in qua 
Deus novem mensibus habitans, dignatus est fieri 
bomi>. Nam ex Evangelio : Missus est Angelus ^ 
Paranymplii recilatur annuntiatio, virginis consen* 
sus, et Domini Incarnalio, quae propheticis tubis 
furrat antea declamata. Unde prophela pra^cinit in 
introitu : Rorate coeli desuper, et nubes pluant JU" 
stum *. Rorate dicit, et pluere : quia dcscendit ver- 
bom in auiam credulae virginis, sicut pliivia de« 
scendit in vellus '. Gcelos dixit et nubes, angelos 
el prophetas, qui enarrant gioriam Dei ^. In pro- 
phetica lectione : Erit in novisfimis diebus ', agit de 
monte Domini, qui de parvo lapide crevit in mon- 
tcm *, qui regnabit in domo Jacob. Unde recte sub- 
ditur in graduaii. ToUite, introibit Rex glorice, eU: 
Quis ascendet in montem Domini'', In epistoiari le- 
dione : Locutus est Dominus ad Achaz ; Pete tibi 
signum a Domino ', manifeste agit de beata virgine, 
cui bene succinitur graduale : Prope est Dominus 
mmnibuB invocantibus eum *, ac si dicat : Pete, quia 
prope est et ne qua subrepat dubitatio subditur in 
oflertorio. Confortamini ; aliud , secundum quos- 
daoi, offertorium : Ave Maria ; et communio : Eccb 
virgo, sumpta sunt de Evangelio, et ideo rationa- 
biliter ad sanctam Mariam statio convcnit hor 
dierna. 

Sexta feria lcgitur Evangclium : Exsurgens **, ct 
Epistoiaris lectio : f^redt^fiir virga^\ qua: mani- 
feste de adventu Domini et beata virgine intelligun- 
tor, qui cum esset in immaculata virgine, prope 
fuit. Ideoque in Introitu Ecclesia pra^cinit : Prcpe 
etto Domini, et Beali immaculati *' ; graduale : 
Ostende nobis^ Domine *', et oiTerenda : Deus tu, vel 
secundum alios : Audi Israel ; primum respiciunt 
adveotum, quem quia coeli narraverunt *\ id cst 
apoitoii pnedicaverunt, in secuiido adventu cum 
Dominu judicaturi '* ; idcirco est hodierna die sta- 
lio ad sanctos apostolos, de quibus in cantico vir* 
ginis, de qoo fit in Evangelio menlio, dicitur ; De- 
pnuit pountes, id est superbos scribas et Phari- 
seos, Et exaltavit humiles **, id est apostolos; et in 
eoramunione : Ecce Dominus veniet, et omnes sancti 
ejus cum eo " ; sequens Sabbatum, ct omnia qua- 
tttor Temporum Sabbala dicunti\r Sabbata duode- 
cim ledionum, cum sex dumtaxat legantur, quod 
est ab antiqua Romanorum consuctudine deriva- 
lom ; quia cum Rouiana Ecclesia csset Grsecis et 
Latiuis permisia, singulae lectiones in utraque lin- 
gua recilabantur ; quia in una dunlaxatlingua reci- 
Uix ab utriusque lingux populis non intelligcban- 
lur; vel ut utriusquc populi unanimitas intelliga- 



— LIB. V, 



)iO 



A tur ; adhuc dicitur hoc Aeri in ecclesia orientali ; 
itaque dum unaquaeque bis legitur duplicato sena- 
rio duodeciio computantur, propter duodecim le- 
ctiones, non lectionum, aut sententiaruin varietates. 
Sed cum in quarta feria dua: leganlur lectiones, cl 
in Sabbato sex, cursexta feria in uuius pauper- 
tate relinquitur? satius essct hoc novenarium tribus 
diebus per ternarium dividi, sed ha^c non vacant a 
ratione. Nam in Sabbalis quatuor temporum statn- 
tum est, ut ordines culebrenlur ; qui sunt in Sab- 
batis ordinandi, in pr^eceJenti quarta feria sunl 
eiigendi. idco auteni ordinandi in quarta feria eli- 
guntur, quoniam in quarta a^latc leviue a David *', 
et Salomone *' ad tcinpli minisleria distribuuntur. 
Electi vero suni in utriusque Testamenti pagina 

* examinandi. Ideoque duae leguntur lectioncs, prima 
cucn tono declinanle, et signincat primum Testa- 
mcnlum, quod terrena promisit, ut : < Dabo vobi^ 
terram lacte et melle manantem "; > nnde ad tor- 
ram genua fleclimus. Secunda ci^in touo ascen- 
dente, et significat secundum, id est Novum Testa- 
mcntum, quod coelestia a^terna et excelsa promittit, 
ut : c Beali pauperes spiritu, quoniam ipsorum est 
regnum coelorum '' ; > quia, licet haec duo Testa- 
menta in superficie lilterx duo diversa promittere 
videantor, tanien in spiritu illud unum promitlunt, 
de quo dicitur : c Porro unum est necessarium ", i 
et ad illam unam et xtcrnam nos dirigunt, de qut 
dicitur : c Unam petii a Domino, hanc requiram, 

r ut inhabitem in domo Doinini, omnibus diebusvita". 
roeae";> idcirco in sexta fcrla, in quacreatisumus, 
una tanlum lectio legitur, et acuto accentu canta- 
tur; verum, quia ad illam unam, non nisi per opera 
misericordi;£ pervenitur; ideo in Sahbato scx le- 
ctioncs leguntur ; vel quarla ferla dux lectiones le- 
guntur, quia in quarta xtaie lex et prophelia ser- 
vanda mandantur. Scmcl genua flectuntur, quia 
tam in lege quam in propheiia unus Deus colendns 
praecipitur. Insexta fcria una lectio rccitatur; qnia 
in sexla aiiate, lex et prophetia in evangelica uni- 
tate complentur, ubi Flectamus genua dicitur, quia 
Ghristus Lcgislator adoratur, vel ciim in quaria 
feria duae recitentur proptcr prxdictas rationes, se- 
cundum profecluin jojunii tres dcbercnt in sexta 

^ feria recitari, et in Sabbato quatuor, sed du?e a 
sexta feria in Sabbatum transferuntur, et una in 
sexta feria remanente, sex in Sabbato rccitantur, 
ut ordinandis sacri oflicii profereniU opulcntia re- 
scrvetur, qui et ad jejunium instruunlur et ad sa- 
cram tironcs mililiam tilulantur, quarum quatuur 
ita cum primis qiiatuor ordinibus distinguuntur, 
quod post singulus oiationcs scquuntur singuli or- 
dines, quibus singulis datis sequuntur singulae le- 
ctiones, cum singulis rcsponsoriis, ac si dicalur : 
Orat Ecclesia pro vobis ordinandis, et hi ordines 



• Luc. I. « ha. 45. » Jndic. 6 ; Psal. 71. * Psal. 
•P*aLi4i. «•Lmc. i. »«Isa. 11. "Psal. 118. « 
" Jn ia 14. .»• 11 Reg. 6. •• 111 Ucg. 8, '• Num. 14. 



18. »Isa.!2. • Dan. 2. ^ PsaL 25. 'Isa. 7- 
Psal. 8i. »*Psal. 18. *»Matth. 19. ••Luc. 1. 
•»Matth. 5. ••Luc. 10. •'Psal. 26. 



911 SICARDi CRI^iONENSlS EPISCOPI 212 

daiiturvobis ad lcgendum et psallendum, ile ergo A Moyses et Aaron levitas in tabernaculi ministeriunr 
legere et cantare. 

Sed videte ut quod ore legitis et cantatis, corde 
credatis, et quod corde credilis, operibus compro- 
beiis ; videie ul quatuor virtulibus polleatis, ut, in 



qunluor ordinibus Dominum benedicenlium esse 
possitis, quibus Psalmista dicit : c Domus Isranl 
benedicite Domino ; Domus Aaron benedicite Do-> 
mino, Domus Levi bencdicite Domino, qui timetis 
Dominum benedicite Domino*^; undccunque sint 
quatuor praecedentes lectiones, et rcsponsoria, 
quinta leciio : Angelus Domini descendit, cum ora- 
tione praecedenti et hymno sequenti, tam in boc 
Sabbato, quam in rliis quatuor temporum Sabbalis 
x)ou mutantur, sed continuo semper in quinto loco 
Icguntur et pertinent ad jejunium. Sicutenim pue- 
ris a Babylonico regc in fornacem missis coelestis 
gralia subvenit, ct fecit medium fornacis quasi ven- 
tum roris flantem "; sic a rege confusionis diabolo 
pcr incentiva libidinum prostratos, jejuniorum eC 
orationum instanlia liberat : Uoc enim genus dae* 
moniorum nonejlcitur, nisi in orafione el jejunio ••; 
liberali vero Dominum laudare tenentur, et ne vi- 
deantur benenciorum ingrati, canticis magniflcare, 
vcl pertinent ad seqncntium sacrorum ordinum sa* 
cramentum. Nam quia vasa figuli probat fornax *^, 
ct quia dicil Apostolus : < Hi primo probentur ; ct 
sic ministroul*'; > ideo sacris ordinibus fornacis 
prophetia prsemittitur; quia, sicut pueri in fornace 



ordinavit, et Cliristus septuaginta duos discipulos 
ordinalos ad praedicandum niisit. 

Illud quoque notabile est quod orJines pracser- 
tiin qnatuor temporibus cxhibcntur, quae sunt 
dierum primitiae , ut ordinandi se sciant esse pri- 
mates ecclesiae ; et ut qualuor virtutibus exornen- 
tur; et sub quatuor Evangeliis servirc Christo et 
Ecclesiae moneantur. In vere , ut virtutibus flo- 
reant; in aeslate, ut charitatc ferveant ; iii autumno,. 
ut fructus bonorum operum metant; in liicme, ut 
collccta serventin horreo, et eis fruantur in Domino. 
In quadragcsima quoque, ut vitiis marceant; in 
jejuniis et a jejunantibus , et jejunis , ut apostolos 
g imitentur; qui cum Paulum ct Barnabam ad evan- 
gelizandum gcntibus dclegarent '*, ct presbyteros 
per Ecctesias conslituerent , jejunantes ct orantes 
eis manus imposuerunt'', commendantes eos Do- 
mino , in qucm credidere , ut intelligant quanta 
devotione dantium et accipientium debeat hujus 
benedictionis tribui sacramentum , quod in Sah- 
baio celcbratur, co quod Dominus inter caetcros 
dies prae ca»teris Sabbalum sanctiflcavit", per quod 
intclligimus, ordinatos non soluin a servili opere 
sed etiam a viliis cessarc dcbcre *'. Hodie tamen , 
licet in Sabbato fiat, dobct diei Dominico deputaii, 
unde inejus vespera, a qua sumit inilium, dcbol 
ordinalio celcbrari, et ad mane Diei Dominici, 
duinmodo conlinualo jejUnio, valct extendi ; ct 



ignis, sic in sacris ordlnandi probantur in camiiio C congrne in itac die cclebranlur mystcria saccrdota- 



t.ibulationis, unde benedictiones sequunlur, quia 
post probationem coronantur. Ad idem pertinet se- 
quens oratio : Deus qui tribus pueris, postnuam 
prajstatur orJo subdiaconatus, ut novitio subdia- 
cono Epistola deputetur : ad oraliones supcr pro- 
phetias genua flectimus, super epistolam vcro ne- 
quaquam. Otiidam tamcn ad Anyetus Domini nun- 
quam genua flectunt, ne videanlur Nabuchodono- 
sor statuam adorare. Poslea praestatur ordo diaco- 
natus, ut n^vitio diacono evangelium assignetur. 
Post sacerdotes ordinantur, ut tirones cum ordi- 
iiatorc introeant ad altare, hinc inde morantes, ct 
cum signante signanles, quidam vero inter lectio- 
nem, Angelus Domini et cpistolam, ordines sacros 
pracstant, ut post consccrationem conserralis pro- 
ponant epistolam et evangclium ad instar boni pa- 
storis, qui mittens filium suum, docet eum quid 
et qualiter sit acturus; per Epistolam monentur 
custodire benedictionem quain acceperunl, pvv 
Evangciium dicitur eis : 7<e, doceie omnes geniei **. 
Quidain, subdiaconalu praestito ante epistolam 
raiione praiuiissa, continuo post eam diaconalum 
prxbent et sacerdotium, quibus praestitis in vocem 
Lctabundam erumpunt : Laudate, eo quod hi prae- 
sertim ordines invitantur ad laudes. PraesUntur au- 
lein bi ordines praescrtim circa cvair^tlium ; quia 



lium benediclionum in quo sunt collaia chaiisniala 
gratiarum. In hac enim die Dominus rcsurrc\it, 
in hac apostolis (ut dicilur) , t insufllavit , dicens : 
c Accipiie Spiritum sanctum , quorum rcmiscrilis 
peccata remiltunlur cis**. In Iiac Spiritus promis- 
sus advcnit, unde mcrito ad hanc diem saccrdota- 
lem dirigimus benedictionem , ut cum Domino rc- 
surgente in iiovitale vitae ambuleinus", el cum 
apostolis bilariter canlare possimus : Veni Sancle 
SpiritHS,reple tuorum corda fidetium, s(;iliccl or- 
dinaiorum. Quod in Sabbalo medianae hcbdoinadae, 
et in Sabbato sancto celebratur, sicut inveuiiur in 
cauonibus, ordinalio forte in illorum diei actus re- 
. spicit, et oflicium, ut sicut lunc neophyti ad ba- 
ptismum , sic vocentur ad liujus characleris sacra- 
mentum. Uxc solcmnis praedictornm dicrum obser- 
vantia, sacris dunlaxal crdinibns est ohscrvanda. 
Minorcs cnim ohlines in cclcbribus diebus licet 
opiscopis crogarc. Ad subdiaconatum vero et ultra 
iiisi iii pnelaxatis diebus non licet alioui cpiscopo- 
rum, praetc.quam Romano ponlifici,aliquospromo- 
vcre. Idcoque scoli redargutuntur cpiscupi, qui suIh- 
ditos in dcdicationihus ecclesiarum ad sacros oi- 
dincs promovebant. Ordinalioncs hujusmodi Pctrus 
primus et princeps instiluit , cui posl Chrislum 
summum Ecclesia; collatum est pontificiuin. Ideoque 



'^ Psal. 115 ; Psal. 154. " Dan. 3. " .Malth. 17. »» Ecdi. 27. 
15. »»Acl. li. "Gcn. 2. "Exol. 20. «^Joan. 20. '^» Rom. C. 



" I Tim. 5. " Matlb. 28. »• Acl. 



S13 

lam in hoc Sabbato, quam in 

TemporoiD stalio congrue celebraiur ad Sanclum 

Peiniro. 

Tuiic ad summam recurramus ofQcii , quod ad 
utrumqiie spectat advenlum , sicul in lectionibus, 
excepta quinla , ei responsoriis paluit praecedcnti- 
bus , sicut et liquct in epistola : nogamu$ '*, in qua 
fcgitur de filio iniquitatis , miem Dominus interli* 
ciet illuslratione sui adventus. Tractus epistoiam 
coir.ilatur, ne ordinalus in superlMam elevetur, 
sed ad gemiium sui et aliorum potius deprimalur. 
Ad adventum vero pertinet evangelium : Anno 
quintodecimo . ubi dicilur : Quod salutare Dei vid&' 
bit omnis earo *^ ; quod odertonum : exsulta fiHa^ 
et communio : Ex$uUavit ui gigat **, nemini exslat 



MITRALE. — LIB. V. SU 

cxteris quatuor A Dominicae partim ei propbetis , paitin) t\ Evan- 
gelio compilala , cortimunia ulriusque dccantantur 
adventus, et maxime vocaiio gcntium declaratur 
per Cbristi adventum, ubi in pcrsona apostolorum, 
vel doctorum dicitur : Canite tuba , vocate gentes , 
in Graduali vero : Prope est Dcminus, Ha^c Domi- 
nica vacans antiquitus iulitulatur, vel quiaproprium 
non habet officium sed niuluat alienum, scilicet 
Rorate et hoc propter ordiues praeccdcntis diei in 
quibus apostolicus iuit occupalus ; sa^pius eniiu in 
Deccinbri consueverant ab aposlolicis ordines ccla- 
brari ; vel idco , quia numerum excedit adventus, 
scilicel vigiuli unius dici, quos circa inter Domi- 
nicas advcntus uon debuit computari , sed vacans 
appellari ; vel polius , quia bujus diei statio nulii 



aiubiguum. lllud etiain non est silentio praeter- " sanctorum legitur assignata, ct merlto; hodie 



eundum , quod hoc Sabbatum semper oportet prae- 
cedere vigiliam Domini, tum quia uterquedies est 
officiatus , tum quia Sabbatum est de adventu , vi- 
gilia nequaquam , sed denatali, ct pertinet ad teni- 
pus gaudii, qaod ex ipsa patet ordinatione Gregorii, 
qui ultimas adventus antipbonas ad evaugclium 
posuit istas : Compieti sunt dies , et Ecce completa 
sunt omnia^, Ideoque cum adventiis ad minus re- 
^ulariter habere debeat viginti unum diem , id est 
tres septimanas integras pra^ler vigiliam Domini , 
eumqae semper incipiat ad Dominica , si Nataiis 
fuerit iii Dominica , oportet adventum per quatuor 
bebdomadas prolatari ; quod si fueril in feria se- 



naiuque legitur Evangelium : Miserunt Judisi, in 
qiio dicit Joannes : Non sum dignus solvere corri'^ 
giam calceamentorum eju* ^^, Si ergo Joaunes , quo 
inajor inter natos mulierum nemo surrexit^*, non 
est sufiTicicns incarnationis Gbristi mysterium de- 
iiudare ; c generaiionem enim ejus quis cnarra • 
bit:"* Quomodo scilicei Verbum incorporatur, 
quomodo viviiicatur, aniroatur, quomodo Alpha 
concipitur, cui sanctoium boc mysterium creditur» 
ut apud illum dcbila slatione boc oflicium celebre- 
tur? Porro si rite considerentur officia, illorum 
sanctorum virtutibus, vel meritis consonare viden 
tur, apud quos solemnibus stationibus dcputantur ; 



cunda in Sabbato, tum pro jejunio quatuor Tem- Q &tc ad sanctum Pctrum, qui habet principatuni 



porum , luin pro vigilia jejunabitur, et in Domtnica 
Tigiliae officium celebrabitur, et AUeluia cantabilur 
propter adventum, vel diem Dominicum. Et attende 
q:3od tres septimanas adventus trium temporum 
Patres accipimus , priini fucrunt ante legem , qui 
sicut granum in terram j'actum esi a fructu renio- 
tuiu , sic procul a Domiiio rcmoli clamant in in- 
iroitu : Ad te levavi^^, Secundi fu^runt sublegc, 
qui doctrina legis instructi , et ideo ad lumen pro- 
pios accedentcs, in inlroitu, Sion populus appella- 
tur. Tertii fueruiit propbelae , prxsertitn illi , quos 
invenit illa nativitas ut Siineon, quibus, quia re- 
demptor est prope , dicitur m introitu missa; : Gau^ 
dete^*. Aiunt quidam quod in oflicio primae Doiiii- 



ligandi et soIvendi*% statio celebraiur, cum asinas 
solulio nobis evangelizatur*» ; sic ciim scrutinia , 
vei catecbumeni signantur ad catecbizatorem gen- 
lium recurritur. Proinde vacat ista Dominica, non 
quia non sitofficium ejusautbe|ilicuin,vcl proprium 
non babeat officium , sed quia sit de ordinatissima 
slationum disposilione raiionabiliter cxceptum, ut- 
pote materiara babcns nulli sanclorum invesligabi- 
lem, omnibus impensam, sed per solum sanctum 
Spirilum administiatam , qui in Iriclinio virgi- 
nalis uleri solus medius, solus conscius ct unus 
fuit coelcstium nuptiarum arcbitriclinus. In quo 
utero videns gentilitas calceatam fore divinitatein 
in Introitu , secundum quosdain modcrnos , clamat 



nicae agitur de vocalione Judaeorum. In secunda^ ad eam, dicens : Memento noitri , Domine ^ inbe- 

neplacilo popuU rut^», boc est in Filio, iii quo solo 
beneplacuisti ex millibus populi , qui fuit tuus ab 
initio mundi; et inde congralulatur aliis in epistola 
dicens : Gaudete^^, sed etjuxla confiderationem 
uteri virginalis caniat in graduali : Prope esse Do- 
minumf el celerem ejus adventum ^ AUeluia , Yeni 
Domine , oflertorium : Confortamini : coinmunio : 
Ecce Yirgo, noia sunt in qu:ous desiderat, et 
consolatur, et causain concludit consolationis. Et 
vide quod belxlomada proxima naiivitali prypara- 
tio mcrito nominatur cl in ea bistoria , clama in 
fortUudine decantatnr, quae non, ut simplices au- 



vero de vocatione gentium , unde dicilur ibi : Ad 
salrandat gentes , in tertia de vocatione utriusque 
pt;puli , unde hic dicitur : Gaudete , Gaudete , et 
canlatur 1n prima^ in persona Joannis; in secunda, 
inpersona, propheiarum; in tertia , in persona 
apostolorum ; in quarta sequenti, in pcrsona doclo- 
rum ; rursus de gentium vocatione loquentium , et 
at in collata gratia perseverent exliorlantiiim, ut 
de gratia spei pcrveniant ad gloriain s{]ccici. 
CAPUT IV. 

bOMI>'ICA QIIARTA DE ADVENTU. 

Cauiie tuba in Sion^*, llac quoque historia quarlx 



••II Thcss. 2. "Luc. 3. »• Zach. 9. »"PsaI. 48. *• Luc. 2. ^»Psal. 21. 
**;oaii. 1. *» Matth. II, *-lsa55. »'Malth. i(). ^•MaUh.2l. •• l^al. iOo. 



"Phil. 
«• Phil. 



"Jocl. a. 



«5 



SICARDl CREM(M!i£NSlS EPlSCOPr 



216 



tumant» ad quatuor Tempora , sed ad Domini per- A concepil;aUeraproangeloqaiad Yirginemintroivit**. 



tinet proximam nativitatem. Unde einn sex matu- 
tinalibus iaudibus decantatur; quia per sex aetates 
anliqui sc ad adventum praeparaverunt, et nos per 
scx opera misericordisc ad secundum eliam praepa- 
ramur. Verumtamen feriales antiphdnas, quae in 
fcsto sancti Thomae seriptae sunt, octava die antea 
canere consuevimus, et decel canlus ante nativi- 
talem proximam renovari; quia , sicut per plures, 
et frcquentiores , et novos nunties magis ct magis 
movelur animus subdilorum ad sollicitudinem su- 
scipiendi praeiatum , sic per renovationem cantuum 
magis cxcitamur, ut simus dignum venturo Domino 
habitaculum. Potest tamen et totus adventus 



Si duodecim fuerint, duodecim propbetae exprimun- 
tur, qui Christi advcntum praedicaverunl, quero 
duodecim aposloli testimonio roboravere, ex quo 
duodecim tribus et ex eis duodecim millia signati 
salvantur *^ 

CAPUT V. 

IN TIGILIA NATALIS DOHmi. 

Hodie SMiii quia veniet Dominus, et mane videhi^ 
tis gloriam ejus '. Dies iste vigilia dicilur natalis 
Domini, vigilise a pnsloribus inceperunt. More an- 
tiquo duo nocturnalia praecipuis festivitatibus age- 
bantur ofllicia, unum tantum in mitio noctis a pon- 
tiOce eum suis capelianis absque Venite, illud in 



praeparalio nominari. Unde in principio legitur : t^ medio noclis articulo, sicut adhuc ab aliquibus ia 



Abjiciamus opera tenebrarum , et induamur arma 
tuciSf etc.,". Quae omnia sunt praeparationis 
insignia. In hac hebdomada, septem antiphonae 
sccundi toni cantantur, unaquaeque per ordi- 
nem suo die , usque ad nativitatem , quae ideo 
sunt secundi toni ; quia diriguntur ad Christum 
qui faclus est gigas geminae substantiae, et sunt 
septem , quia requievil in eo spiritus sapientiaR , 
el intellectus, spiritus consiiii el fortitudinis ^ 
spiritus scientiae ct pietatis, et spiritus timoris Do- 
mini", per quae septem dona suae nobis Incarnatio- 
nis graliam ministravii. Ipse cnim est sapientia , 
qua Pater omnia fecit »», qui venil in spirilu sapien- 
tiae Jocere nos viam prudenliae. Ipse est Adonai , 



solemnibus observatur, et populus qui ad festiyu 
Tcnerat, tota nocte in laudibus vigilabat ; sed post- 
quam illusores laudabile institutum in ludibrium 
mutaverunt, et turpibus cantilenis, ct saltationibus, 
et fornicationibus operam dcderiint, vigiliae sunt 
interdictae et dies jejuniis dedicati pristinum vigi- 
liarum nomen retinuerunt; inter quas vigilia Do- 
mini celebrior cst et praecipua, proprium habens 
oflicium nocturnum atque diurnum. Super Venite^ 
hodie scietis^ quia veniet DominuSf et mane videbitis 
gloriam ejus, hoc cst de Exodo parva mulatione 
iranssumpium, nam cuin dixisset Dominus iiliis 
Jsrael : c Ecce ego pluain vobis panes ds coelo, 
dixerunt Moyses et Aaron ad eos, vcspere scietis 



qui nomen suum indicavit Moysi '\ cui legcm dedit C 4U<><1 eduxerit vos Dominus de terra iCgypli, ct 



in Sinai*", qui venit in spiritu inteliigentiae nos 
redimere. Ipse est radix Jesse ■•, qui crucis in pa- 
tibulo stetit in signum populoriun , qui in spiritu 
consilii venit nos liberare. Ipse est clavis David 
qui aperil el nemo claudit, claudit et neroo aperit " 
cellaria paradisi et inferni , qui in spirilu fortitu- 
dinis venit nos de inferni claustris educere. 

Ipsc est oriens sol juslitiae '*, qui spiritu scientiae 
nos veiiit illuminare. Ipse est rex gentium, lapis 
angularis ■•, qui venii salvare nos spirilu pielaiis» 
Ipsc esl Emmanuel, nobiscum Deus ••, qui per spj- 
ritum tlmoris Ycnit ad salvandum nos, et charisma 
nobis dedit amoris. Qinnes hae antiphonae incipiunt 
per 0, quod potius admirative, quam vocative po- 



mane videbilis gloriam ejus ••. > Yespere enim co- 
turnix, et mane manna super castra descendit. Co- 
turnix caro Christi, manna ligura fuit verbi Dei •^, 
panis vivi qui de coelo desccndii ^*, vcspere cariiem 
et mane vcrbum accepimus, cum in flne sxculorum 
« Yerbum caro facium est ••, » et hoc in fiuibus 
saeculorum, licet verisimilius vespera dicatur, ta- 
men el mane dicitur, eo quod in eo, velut tempore 
gratiae, sol justiliae nobis illuxit ^^, ct novum mane 
oovum scientiae lumen, Novum Teslamenluni cre- 
dentibus reparavit. Igitur, hodie scielis et mane W- 
debilis gloriam ejus^ id cst in tempore gratke Ver- 
bum incarnatum per experientiam cognoscetis; 
unde sic illis dictum est hoc, ut se praeparareiit ad 



iiitur. Yel ideo sunt septem, quia caiitantur in de- ^ esum Dominicae carnis; vei dicitur spirilualiter ad 

eos, qui in Salvatoris ortu fuerunt, et verum man- 
na suscipcre meruerunt, vel lisec brevis clausula 
verius ex una parte ad Nalivitatem, ex alia perli- 
iiet ad resurrecliouein, sic /lodie, id est vita prxsenli 
scietis^ quia veniet Dominus, id est panis vivus, 
qui de coelo descendit ^\ etmane, id est in resur- 
rcclionis gloria , iion solum humanitatem^ sed 
eliain gloriam divinitatis ejus videbitis. 

Ad Laudes : Judcea et Hierusalem nolite timere^ 



signatione antiquorum patrum, qui septenario ser- 
vientes adventum Domiiii exspectabant, unde iii 
oinnibus Veni dicitur. Cantantur autem in Yespe- 
ris, quia Dominus venit 4n vespera muiidi ; hic est 
Efias, qui sera carnes, et in niaiie panes vescitur •% 
Dominus, scilicet noster, qui in ullima aetate mun- 
di carnem assumpsit et diluculo resiirgeiis iii pa- 
iiom angelorum transivit ••. Si novein secundum 
quosdam canlantur, addilur una pro Virgine quai 



■* Rom. 13. ■•Isa. 11. »» PijaU iOa. ■^Exod. 6. •? Exod. 51. •• Isa. li. »' Isa. 22; Apoc. 3. 
■•Zach. 6; Malach. i. ■• Isa. 28. •• Isa. 7. •» 111 Reg. 17. •• Psal. •» Luc. 1. •*Apoc. 7. 
•• Exod. 1(5. •• Ibid. •» Cor. 10. *» Joan. bV •• Joan. i. '• Malach. 4. '» Joan. 6. 



«i7 MITRALE 

cnu egrediemM, et Dominu$ erit vobiscum. Hoc fre- 
qiieiis ei celeberrimum divinae consolationis oracu- 
timi miuit nos ad historiam Paralipomenon, quando» 
regnante Josapliat, congregali sunt filii Amon et 
Moab curo babitatoribus monlis Seir adversus Ju- 
dam, conveuitque omnis Juda in Hierusalcm et in 
tempium Domini^ ad precandum faciem ejus, et 
stanlibus illis coram Doniino cum uxoribus et iibe- 
ris, et vociferantibus ad Dominum cxclamavit Ja- 
baziel fllius Zacbariae, levites de medio multitudi- 
iiis io spiritu Domini dicens : c Juda et Hieru- 
salem nolite timere, cras egrediemini, et Dominus 
erit vobiscum ^*. > Amon inlerpretatur popului lur^ 
Mms, Moab ex patre, Seir hispidus ; baec sunt vi- 
tia homioum turbantia et exasperantia a diabolo 
yrocedeiitia, qux fuerant ad noslrum introilum con- 
gr^ata, nec erat qui adjuvaret, donec venit Sama- 
htanos in carne, qui vulneratum fomeutavit el sta- 
bolario commisit "; ad eos ergo, qui ante Nativi- 
tatem Domini tenebantur in potestaie diaboli, vel 
io daustris inferni sermo dirigitur. Juda et Hie' 
nualem^ id est conruentes et paccm desiderantes, 
mUite timere, cras^ id est in proximo egrediemini^ 
et Dominus erit vobiscum. Similis vobis, habitabit 
io vobis. Moraliter o activi, quibus est peccatorum 
cooressio necessaria, et o cuntemplativi, quibus est 
pacis visio in desiderio, c nolite timere eos qui oc- 
Cidunt corpus '*, » cras^ id est in proximo egredie' 
mni de corpore mortis bujus "", et Duminus erit 
wbiscum^ ergo cupile dissolvi et esse cum Christo^*. 
£x bis duabus clausuiis, videlicel, liodie scietis, 
^ia veniet Dominus ; Juda et Ilierusalem nolite ti- 
mere; fere cxtcra noclurni officii contexunlur, de 
quo scias quod in quacunque feria vigiiia Domiiii 
venerit, illius feriales psalmos cum anlipbonis et 
c^auticum obtinebit : at &i fuerit in Dominica, sex 
responsaria de hisloria canite, et Iria de ipsa vigi- 
lia cum laudibus suis. Hodie quoquc et usque ad 
n-xturnae Epiphauiae Symbolum Athanasii, secun- 
dum quoninidam consueludinem, subticetur, diur- 
ai quidem oflicii constat esse iutentionem osten- 
dere, non solum quod Ghristus natus sit, sed etiam 
et de quo, et cur naius sit, et quanlus sit : Nalus 
esl, ul dicitur in Epistola Pauli ^^ ct in Evaiigelio ^', 
cum essct de scmine David, de Maria desponsala 
ioacph; boJie namque Mariab desponsalio legiiur, 
it sciatur quod alii fuerit desponsata, scilicet Jo- 
•epb; et abaho fecundata, scilicet a Spirita Sanctu. 
Natus est ut populum salvum facerel et iniquita- 
tem terrae deleret ; hodie in spe per sacramcnta gra • 
ti«, mane iu re per revelationem gloriae : haec pa- 
lent in introilu et graduali : hodie scieliSf et Alleluia. 
Crasiina die, quidam hSihe\iiAlleluia,AteMaria; 
AUeluia tamen in vigiliis non canlaiur propter ob- 



. — LIB. V. 118 

A scrvationem ieiunii, nisi fuerit in Dominica, tunc 
eniin non omiltitur propter resurrectioncni Domini. 
Idem quoque patel in comniunione, revelabitur. 
Sed quia ejus incarnatio eral fulura Judseorum dis- 
persio, idco vcrsus in graduali subditur, qui regis^ 
in quo pro eis oratur. Quautus sit ostendit psal- 
mus qui cautatur ad intioitum, scilicel : Domini 
est terra ^*. De quo etiam sumitur oflercnda : Tol- 
lite portas, et vide quoniam hoec vigilia propriam 
habet coilcctam, ideoque de.bet in Yesperis dici, 
quod et in omni vigilia ( secundum quosdam ), gene- 
raliler est observandum, ut si propriam habet col- 
iectam in missa, dioatur cl in vesperis ; si non ha- 
bet propriam, dicatur in vcsperis collecta fcbti se- 
queniis. In vesperis aulem vigiliae nalalis psalinl 

B cantanlur : Laudale pueri Dominum '^. Laudate Dq^ 
minum omnes genies '^ Lauda, auima mea^ Domi" 
num **. Laudate Dominum, quoniam bonus **. Lau- 
da Hierusalem '\ secundum quosdam, in quibus 
iuvitamur ad laudns. At ( secundum alios ), Lauda^ 
te pueri •"• Qui confidunt ••. In converiendo ". i/e- 
mento **. Benedictus Dominus Deus meus **, et me- 
rito ; quia primus devotos invilat ad Dominum lau- 
dandum jugiter et praedicandum. Secundus monet 
in Domino confidere. In tribus sequenlibus cauia 
reJditur, quare sit laudibus instandum et in Do- 
mino conGdendum, scilicet : quia nostram capti- 
vitatem convertit *® et nobiscum magnificavit *^ ; 
quia promissa complevit, dum fructum ventris Da- 

P vid super sedem ejus constituit ** ; quia inclinavil 
coelos atquc desccndit *'; quia dcmum dc alto ma- 
num suam emittel *\ ut nos eripiat ab aqui^ inultis 
et a liliis alienis. 

CAPUT VI. 

LN NATALl DOMLNl. 

Puer natus est nobis *'. In fine anni Dominus vo- 
luit nasci, ut ostenderct se venlrc in ultima a^tate 
inundi. In sexta feria conceptus, in Dominica natus 
fuit; in sexta feria crucifixus, in Doniiniea rcsur- 
rexit, ut qui hominem in sexta feria plasmalum 
perdiderat, in sexta feria liberarct, ct qui in Domi- 
nica veniens, oricns cx alto **, nos iliuminaret, et 
hsec rcgula compali comprobatur. Nam si reiro per- 
curras v. illius anni inveniesconcurrcntcm. In nocte 
D quoque nalus cst, juxta iliud : < Dum medium si- 
icntium tenerent omnia, et nox suum perageret 
cursum, omnipotens Domini sermo a rcgalibus se- 
dibus venit*% > indcestquod media nocte ad an- 
nunliandum nativitatcm surgimus, quia credimus 
lunc Yirginem pcperissc et puero profesconninis, 
id est canlilenis quas nutrices pueris faciunt, C/o- 
ria in excelsis Deo •• cantasse ; sed nec vacat a 
inysterio. In nocte namque nalnsest, ut se clam sub 
carne latentem venire signaret, vel ut se ad illumi- 



»• n Par. 20. " Luc. 

" Psal. 2i. " Psal. 112. 

•* Psal. \%k •' Psal. m. 

" Psal. 17. •» Psal. 1*5. 



10. '^ Maith. 10. " Rom. 7. ^» Phil. i. ^^ Rom. 1. " Matih. I. 
•» PsjI. nti. ^* Psal. 445. •» Psal. U6. «^ Ps:il. U7. •• Psal. 412. 
•^Psal. 47*1. •• Psal. 443. •• Jer. 4.. »* Psal. 125. •• Luc. 4 ; Psal. 154. 
•» Isa. 9. •• Luc. 4. •' Sap. 48. •• Luc. 2. 



219 



8ICARD1 CREMONENSIS EPlSCOPi 



220 



naiidum iiostram noclem venire demonstrarel, quo- A mundo laplilia ; in eodcm legimus Evangelia ; duo 



niam habitnnlibus in regione umbr^ morlis lux 
orla est eis *'. Unde ab ejus natali dies prolongan- 
tiir, quia credentes in eum ad aeternitatis iucem 
vocantur. Ralionabiliter itaque nocturna celebran- 
tur ofllcia, et secundum antiquum morem ascribun- 
tur duo natali Domini nocturnalia. Unum in quo 
antiphon:e : Dommus lanquam di/fusa est, et rcs- 
poiisoria liodie nobis, cum aliis concinuntur ; aiiud 
in quo antlplionx : Dominus, in sole eievamini^ et 
respotisoria : Ecce agnun Dei canlantur, sed hoc ad 
Ociavam rcliiiquilur. Nunc primoinsistamus super : 
Veniie, Christus natus est nobis^ venitey adoremus, 
lloc in persona angeiorum cantatur, a quibus pas- 
lores, vel polius omnis populus ad adorandum tia- 
lum Dominum inviialur. Nos igitur ad hspc tripudia 
invitati, ei congaudentcs in tribus psalmis psalli- 
mus. 

In quorum primo agilur de aeterna Christi et in- 
cffabili genitura ; in secundo vero de Chrisli incar- 
natione ; in tcrlio de laudibus sponsl et sponsae ; ci- 
quc in tribus lectionibus per Isaiae oracula testifi- 
camur, qui non tam prophetice quam evangelice 
incarnationeni Christi descripsit : ci quoque in tri- 
bus responsoriis cum angclis jubilamus, quae rcprai- 
scntaiit nobis cuncla in coelis et in tcrris '^® per 
Iianc Chrisli r.alivilatcm restaurnla. In primo quo- 
rum, in guo gaudet exercitus angelorum, cantalur 
restauralio coeleslium. In secundo ubi pax vera de 



versantur circa temporalem nativitatein, in teriio 
gigas gemin» siibstantiae declaratur. Ec attende 
quod novenariiim per tria nocturna distinguimus, 
ut patres trium temporum intelligamus sociandot 
novem ordinibus angelorum, unde in primis duobus 
AUeluia subticetur, quia patres illis sociati sunt» 
sed murmurabant infra claustra inrerni ; at in ter- 
lio frequentatur, quia patres nostri temporis tran- 
scontes, angelis illico sociantur. Ternaiius in pri ' 
ino nocturno, trjes sunt patres in tempore primo : 
Abraham, Isaac et Jdcob. Ternarius in secundo : 
Lcgislator, psalinista et propheta. Ternarius in ter- 
tio : homincs de tribus partibus orbis, aut Ecclesia 
primitiva, Ecclesia genlium et uUima conversio re- 
liquiarum, qui omncs per bonam operationem, et 
doctrinam Evangelicam, ct fldem sanctx Trinitatis» 
perveiiiunt ad collegium angelicae societatis '. So- 
leiit mulieres parturientes visilare. et matri. et fi- 
lio exeiiiiia ferre : has in reponsoriis trium noclur- 
noruin imiiamur, dummodo Christum, modo vir- 
ginem salutamus, vcl quasi utrique munera offe- 
rentes, utrique applaudimus. Et vide quia \u Drimo 
prophetae, in sccundo doctoies, in leiiio IcgLntur 
evangelistae, qnia de incarnationeCIirisli prophetia 
prxeessit, quam sub obscuram expositor, quasi 
pastor cnucleavii , Evangclisla cluciilavit. Item at- 
tende quod ante nocturiios solcnt tres panni, secun- 
dum quosdam, super altari deponi, et singulis no- 



scendit, cantatiir reparalio terrestrium. In teriio ubi C cturnis unus aufcrri, piimus csl niger pro tcmpore 



dicitur quod introlvit in regioiiem noslram, reco- 
litur libcralio in regione umbrae morlis habilan- 
tium *. Et quia hxc cuncta Trinitas operatur, id- 
circo, sccundum qiiosdam, adsingula, velsecundum 
aiios, post haic tria subditur gloria. Quia vero inef- 
fabililer fabrica mundi per verbum Dei creatur * ; 
idcirco iii fabrica inuiidi jubilatur. Iiem quia inef- 
fabililer de Virgine, taiiquam sponsus de thalarao 
Buo processisse credilur ', idcirco in tanquam 
iieuma resonalur; item quia ineffabiliter Patri et 
Spirilui sanclo coaequalis esse praedicatur , idcirco 
in Cioria Patri jubilus exsullat. Et quia ipse esl 
alpha etomega *, idcirco in A etO modulalur. 

In secundo nocturno, lectiones de expositionibus 
legimus, et cantantes cum pastoribus jucundamur, 
diim ipsorum devolionem recolenles, eos ad Beth- 
lecm feslinasse et Christum in praesepio canimus 
invenisse '. In terlio nocturno prima ponitur anli- 
phona : Ipse invocabit me, quae est de vi differci!- 
lia, et septimo loco inducit psalmum : Misericordias 
Domini in wternum cantabo •; quia ejus misericor- 
dia canlalur, qui scpliformi gratia venit eum re- 
dimere, qui fnerat vii die creatus et lapsus ^. In 
eodcm nocturno frequcnlalur in anliphonis Alle- 
iuia, quia in tertio tempore, id esl graliae, advenit 



aiite legem ; secundus subalbidus pro tempore legis; 
terlius profusus rubore pro tempore gratise» quo 
tertio sublato luminaria plenius accenduntur Ec- 
clesiae. Post hacc cantatur Evangelium Blatlhaei : 
Liber generationis Jesu C//n'«/i •, Jacob in nocle dor- 
miens vidit scalam, cique Dominum innixum, eiin 
ea dcscendenles angclos ct asccndentes *^. Quid est 
scala Jacob? nisi generalio Chrisli, cui Dominus 
innilitur, dura per Joseph in ullimo gradu locatur ; 
angeli descendcntes ct ascendcntes sunt omnes ele- 
cti, qui pritis ad suscipicndam Incarnationis Chri- 
sli fidem humiliantur, et postmodum ad videndam 
ejus gloriam sublcvanlur : quia factus homo Deus 
primo vagit in cunis, etbaptizatur in aqua Jordanis, 
postmodiim coelesiibus coruscat miraculis *^; per 
primum nos uocet humiliari cxemplo suae buroili- 
talis ^*; per secundum nos erudit humiles suscitari 
ad intclligendam gloriam snaedivinitatis. Uirumque 
scilicet descensum ct asccnsuin Matihoeus et Lucas 
videntur innuere, duin Chiisti generationem de- 
scribunt, alter descendendo, alter vero ascendendo. 
Vel ideo Matthajus *' descendcndo computat; quia 
humanitatem Christi describit, per quam ad nos 
descendit. Lucas '* ascendendo refert, quoniain a 
baplizalo incipiens usque ad Deum ascendit, effc- 



•• Isa. 9. »•• Ephfs. i. 
Gen. t ct2. • Rom. II. 



»lsa. 9. » Gen. i ; Psal. 52. » Psal. 18. ^ Apoc. 1. • Luc. 2. • Psal 88. 
• Matlli. I. *• Gin. 28, »' Mallh. 5.'« Phil. 2. »» Cap. I. '' Cap. 5. 



^* MITRALE. — LIB. V 

ctus ostendens baptisoii; quia baptizali efficiuntur A 



22f 



filii Dei. Scalam dorraiens vidit in nocle : ideoque 
hanc geuerationem legimus in nocle prorunda, non 
souino corporeo, scd supernoruro coniemplalione 
doriiiientes. Juxta illud : < Ego dormio, et cor 
nicum vigilal »». > Ei allendequod haec goneralio in- 
cipil a David et Abrabam, ct concludit Joseph. Qui- 
bws iribus factae sunt promissiones , dictum est 
enim ad Abraham : i In semine tuo benedicenlur 
omnes genles »•, > quae promissio hominem signi- 
fical ; David : i De fruclu ventris tui pdnam super 
sedem tuam ", » quae promissio hominem et rc- 
gem signilicat ; ad Joseph : i Pariet tibi filium, et 
Tocabis nomen cjus Jesum , ipse enim salvum fa- 
ciel populum suum a peccatis eorum «•, > quae 
promissio bominem et Deum pronuntiat. Et sicut ^ 
pcr quadraginta duas mansiones pervenilur ad Jor- 
danem *», ct exindc in terram promissionis, sic per 
quadraginta duos patres pervenitur ad Virginera 
matrera Salvatoris. In mcdio vero apposuit Evangc- 
lista Raab roerelricem, et Ruth Moabitidem, innuens 
quod Chrisins non solum Judaeis, sed etiam genii- 
bus venerat, quod et Prophela praedixeral : t Me- 
nior cro Raab, et Babylonis scientium me ", > id 
est latitudinis confusarum gentium. Raab enim la- 
litudo, Babylon confusio dicitur. Evigilans a somno 
Jacob prorupil in confessione Domini, dicens : 
i Vere Dominus esl in loco isto ", > el nos gene- 
ratione cantata concrcpamus in laudes Dei, dicen- 
les : Te Deum laudamus ; in quo eliam congratuia- C 
mur de drachma perdita, quam mulier invenit, ac- 
censa lucerna ". Surgens a somno Jacob, erexit 
bpidem in tilulum, fundens olcum desuper »*; ct 
nos generalione, el laudis confessione canlaia, mis- 
sarum solemnia celebramus, ubi iapidem angula- 
rem ** erigimus, el oleum confessionis et devolio- 
uis effundimus. 

Communione cantata, matutinas laudes interse- 
rimus, antequam coUecla ultima concludatur, in 
quibus qualuor psalmi ad prxsentem slatum perti* 
nent. \i\ primo : Dominus regnavit *', Regis deco- 
rem el pulchritudinem collaudamus ; in secundo : 
Jubilate**, nos vicissim ad laudes invitamus; in 
tertio, velut in deserto Idumeae silicntes, et di- 
centes ; Deus^ Deus »^ ; in quarto imbrem miseri- 
cordia; petimus, dicentcs : Deus misereatur *». Ex- 
iode creaturas Dominum laudare mononuis diccn- 
tes : Benedicite **, tres vero qui sequuntur, scili- 
cet : Laudate Dominum de coelis '^, cantate ^\ lau- 
daie Dominum in sanctis ejus '', ad fulurum slatum 
periincnl, io quo una cum angelis Duminum sinc 
fioe et intermissionc laudabinuis. His psalmis Ec- 
desia quasi chorxam ducil, dum sponsa liberatori 
SQO in roatulinis laudibns concinit, quas sacerdos 
cum missae colloola concludir, qnce varietas, licet 



pro festi decore fieri videalur, missa lamen laudes 
ea ratione praecedil : quia prius fuit illa aelerna ge- 
nitura, de qua missa loquiiur ; quam aliqua fuerit 
crealura, quoj Deum laudare potueriL Una collecia 
laudfts [el niissam tcrminat : quoniam ad eum re- 
ferenda estChrisli incarnalio, a quoest alerna ge- 
neralio. Et ha;c prima missa, non per Iie missa est, 
sed per Benedicamus Domino, terminetur, ne popu- 
lus ab officio licentietur. Quidam vero, finiio no- 
cturno, confesiim incipiunl : Te Deum laudamus^ 
repraesentantes in hoc horam, in qua nauis esl 
Christus : mox subjungiinl missam cum Gioria in 
cxcehis, repraesenianics gaudiuin angelorum. Ex- 
inde subdunt : Liber yencrationis^ reprxsentantes 
gaudium hominum ; sed nostra Ecclesia, post no- 
vem responsoria, missam celebrat; qua finita, sub- 
dit evangelium : Liber generationis, et post cvange- 
lium : Te Deum laudamus; quia geneialio divinita- 
tis praecessit generationem humanitatis, quorum 
notitia fuit noMs materia laudis. 

Nunc missarum officia prosequamur. Tres mis- 
sae in Nalali Domini celobrantur secunduin inslitu- 
tionem Thelesphori papa^, cjui missani in nocie 
voluii celebrari, ad oslcndeiidum quod iilcm esl, 
qui in nocte nascitur et in ailari iinmolatur, et ad 
rccordalionem angelorum, qui in illa nocte ced- 
nerunt illum angelorum hyinnum : Ctoria in exccl", 
sis Deo **. Aucior officii mane voluit aliam cele- 
brari, ut novae Lucis in mundum introitus demon- 
slretur; et quia sanctificavit eum Pater abexordio 
conceptionis, ideo sacrificium oOertur in exordio 
lucis, seu propter visilationem pastorum ad praese- 
pium Domini, in quo invenerunt pabulum ^S unde 
quotidie reficiuntur animae sanctorum. Rursus 
tertia missa in hora lertia celcbratur, ut missae 
debitus ordo servetur. Hae tres missae tria tempora 
significant, constat enim tria tempora mundi per 
hanc singularcm nativitatem salvari. Per n;i3sam 
quae in noctecernitur, tempus anielegem ignoranliae 
lenebris involulum acci|»ilur, idcoque in nocte can- 
talur, el in ea legilur : Populus genlium qni ambu- 
labat in tenebris **. Per missam quae in aurora can- 
tatur, tempus legis cxprimitur in quo lux fidei 
mundo per Scripluras oslcndilur, ideoque, in au- 
rora canitur, ct in ea dicitur : Lux fulgebit. Pcr 
missam tcrliam qiiae in die ad horam tertiam cele- 
bratur, dies saluiis et tempus gratiae denotatur, in 
quo Chrislus nascitur ; ideoque in die canitur er in 
ea dicilur : Puer naius est nobib *• : hoc cst quod in 
Levitico *' diciiur : t Vetuslissima vcterum come- 
detis, ct novis supervenieMlibus, velera abjicietis; » 
vcluslissiina csl naluralis lex, vctus lex mosaica; 
nova lex Evangelica; naturalis docuil intclligere 
Deum, unde priina missa ile ailcrna loquilur geni- 
tura : Mosaica Domiiiuni promisit nascilurum. 



«•Cant. 5. " Gen. 22. *" Psal. \ol. " Mallh. I. »' Josiie 3. " Psal. SH. » i8. " l^uc. 45. 
" Gen* 28. »^ Ephes. 2. " Psal. Oi. " Psal. 99. " Psal. ^2. ••• Psal. 60. •» r>an; c. *• Psal. 148. 
*« PsaL 150. ** Psal. 10. '' Lur. ^. ^* liiid. ^b i^ 9. « ji,ij. 17 q^^ ^G. 



£28 

Unde lii secunda missa 
Evangetica prccdicat natum, Unde in missa tertia 
dicitur : Puer natut est nobis, Unde mctrice scri- 
ptuin est : 

In natali sacrosacrce solemnia missce^ 
Otiid significent^ aut cur celebtentur habe: 
Nocte prior sub luce sequens^ in luce suprema. 
Sub Noe, sub templo, sub Cliristo sacra fuerunt^ 
Nox, aurora, dies, umbra^ figura, Deus, 
Prima missa pertinct ad generalionem, qua est 
de secreto, id est subslantia Patris, quae esl de 
Palre sine malre, ideo in nocte canitur : Quia ge- 
neratio ejus non enarrabitur »•; vel quia omnes 
fuerunt ante legem, eam fere penilus ignoraverunl. 
IJeoque et in ea cantatur : Hodie, et ante Luciferum 
yenui te »». Secunda pertinetad iliam generationem, 
quae est de utero virginis, quae est de matre sine 
patre. Ideoque dilucnlo canitur ; quia homines legis 
semiplenam de ipsa notiliam babuerunt, ideoque 
in ca canitur : Lux fulgebit hodie super nos , quia 
natus est Dominus nobis, Tertia pertinet ad utram- 
que, quod ex ejus Evangelio patet, ubi namque di- 
cilur : I In principio erat Verbum , » aeterna signi- 
flcatur, ubi subditur, i Verbum caro factum est *•, » 
lemporalis oslenditur, ideoque iu die cantatur, quia 
homincs gratiae per temporalem Nat;vit.item plenius 
agnoverunt divinitatcm, quia per notitiani Filii per- 
venitnr ad Patrem ^'. Oflicium igitur primae oiissae 
penc per oranes suas parles divinam commemorat 
nativilaiem , ut introitus : Dominus dixit ad me : 



SICARDI CUEMONENSIS EPISCOPI 



m 



diciiur : Lux fulgebit. A Oflicium vero secundae mtssae totum consonat dicli» 
pastorura dicentium , ut legitur in Evangelio : 
Transeamus usque Bethleem, et videamut hoe Ver- 
bum, quod factum est ^^, qui gratulantes aiunt in 
Introitu : Lux fulgebit ; sed ait semidoctus gram- 
maticus : cur non dicunt : Lux fulget, orta eral 
stella ex Jacob? ^ Convenientius lamen dicitur : 
Lux fulgebit; quia coelum rubet io aurora, fulgel 
in tertia , in sexla fervet , in vespere tepet ; vei di- 
citur : Lux fulgebit, in persona legis , quae tempo- 
ralem nativitatem aniiquis patribus reproikiisit, et 
subdilur : Dominus regnavit, decorem indutut est ^, 
illura decorem , quo coronavit eum maler sua ^\ 
Ilaec est humanitas, ornatus miserationis, diadema 
pietatis, pulchritudo chari tatis, et addunt in graduali : 
' Benedictus qui venit^ei in alleluia : Dominus regna- 
vit, et quis sit, et quantus sit in oflerenda suppo- 
nunt dicentes : Deus enim firmavit orbem terrat ^'. 
Et quia primus paries est ex Hebraeis, idco primi- 
tiae , scilicet pastores in communionem loquuntur 
ad eos : Exsulta, filia Sion "*, Ecclesia ex Hebradt 
dicitur : Ft7taSion, quiain Sion, quae etHierusalcm 
erattempIumetSanctasanctorum.ln utraque missa 
stalio debuit esse ad Sanctam Mariam, quia nobis 
de utero ejus vera salus advenii, sed causa inter- 
currlt, ut ad Sanctam Anastasiam eatur, qaae hoc 
die per martyrium transivit ad Dominum ; ideoque 
in sccunda missa secunda dicalur oratio de Sancta 
Anastasia. Oflicium tcrtiap missae personat mirabilia 



Filius meus es tu, ego hodiegenui te **, jd est aeter- C ^erb» Dei, quod erat in principio, et incipit essti 



nalitcr genui te, nam hodie, ut bealus asserit Au- 
gustinus, quia praesentia signiflcat, et in aeterni- 
lale nihil est praeteritum quasi esse desierit, nihil- 
que futurum , quasi nondura sic , sed praesens 
tantum ; quia, quidquid aeternum cst, semper est ; 
ideo divinitus accipilur ibi : Ego hodie genui te. 
iJem in graduali, et alieluia , et communione ca- 
nitur, et repetitur quod in intnulu praemiititur, 
sed quomodo h«c membra capili suo conveniunt , 
scilicet evangelio nativitatem ex virgine prose- 
quenli ? sed et cum ibi dicalur : Maria peperit filium 
suum primogenitum ", plane pfaemissae materias 
coaptatur ; quia primogenitum non referimus ad 
Blariam, sed asserimus genitum primo, id est ante 



caro , sicut legitur in Evangelio '® : Hoc verbum 
est puer qui, secundum prophetam^ natus est no6M*\ 
ut canimus in introitu; et hoc canticura novum, dt 
quo Propheta : < Caniate Doraino canticum no- 
vura '*; I et Jeremias : t Novura faciet Dominus 
super terrara ■*. • Hoc esl illud brachium Domi- 
ni ** , quod secundum propheticam hujus diei le- 
ctionem paravit Dominus in oculis gentiiim ; haec 
est locutio, quam secundum apostolicam lectionem 
bculus est Patcr iu Filio qui multifarie locuius est 
olim palribus in prophetis ". Et attende quod tam 
in vigilia, quam in tribus missis hodiernae festivi- 
tatis duae lectiones sine inlervallo, prima de pro- 
pheta Isaia , secunda Icgilur de Aposlolo, quia 



omncra crealuram, vel quia divinitas haec calceata ^ Christus pro duobus populis in uno pariete con- 



veiiit ad nos, et per hoc calccaiflentum divinitatem 
agnovimus, ideo in collectis, in lectionibus, in Evan- 
gelio, in ofl^crtorio flt evidenler nativilatis de vir- 
gine corainemoralio ; undequidam aiunt, quod in- 
tcntio totius oflicii ad temporalera nativitatem potest 
roferri , ut exponat : Hodie scilicet hac die ante 
luciferum, stellam videlicet maiulinara, genui te, \d 
esi generationcm tuam sum operatus ; et quod in 
Evangelio dicitur : Maria peperit filium , scilicet 
primogenitum^ id est post, vel ante quem nullura. 



jungendis nascitur; vel quia super basim proplie- 
larum fundata est columna apostolorum ; vel quia 
activi el contemplativi per hanc nativilalem in una 
fide salvantur; vcl quia per prophetas et aposlolos, 
et evidentius per illum et istum , vel utrumque 
Tcsiamentum, ejus nativitas concorditer praedica- 
tur ; hi sunt duo Chcrubin, qui propitiatorium tc- 
gunt seseque vultibus versis in propitiatoriuni 
respiciunt ■•. Per propiiiatorium incarnatus Domi- 
nus Gguratur, de quo Joanncs : Ipse cst propiliatio 



" Isa. ho, "Psal. 109. *• Joan. \, 
^•Psal. 92. ^' Cant. 5. *• Psal. 92. 
•M»6al. 97. "HelT. I. »• Exod. 25. 



*» Joan. li. ^« Psal. 2. *• Luc. 
** Isa. 12. »• Joan. I. »' Isa. 9. 



2. ^^ Ihid. *• Num. 24. 
•• Psal. 97. ■» Jer. 31. 



fi5 



MITRALE. — LIB. V. 



pn> peecatis nosiris'*; dtim ergo non discrcpant, A celcbranlur, prima de Malre 



Vullum tuum •• ; alia 



ted nijrsteriuni incarnaiioiiis concordiler narrant 
iliuJ prophetando, islud asservando, in propitiato- 
Ttum vultum su» intenlionis dirigunt, et se vicissim 
respiciunt, hoc quoque verbum est illiid salutare 
4t quo protinus canitur in graduali : Viderunt '". 

Hcc est lui magna , quie doscendit in virginis 
vleroin : < Quae illuminal omnem bominem ve- 
aientein in hunc mundum '*. > Et attende quod 
neuin», quae modulantur in Kyrie eteison , vel a/- 
iehtia ; polius per E, vel per A jubilantur , ut per 
Iias Tocales significcmus spirituale gaudium , 
quod nobis in partu Yirginis est reslitulum , cui 
facta est mutatio ejus nominis Eva, diceute Angelo : 
f Ave Maria ** ; i Ave quidcm vox est gaudii, Eva 



de Filio : Puer natus est nobis •' ; quod si quis al- 
teram voluerit omitlere, non omitlat illam, quae 
spectat ad virginem, ut dicat oralionem : D^ms, ^at 
salutii aternoB, qua dicenda cst a Circumcisione 
usque ad Epiphaniam, et ab Oclava Epiplianix 
usque ad Purincationem. In liac vero die triplcx 
solcnmilas iniirnatur, sdlicel Ogdoadis, circumci- 
sionis et nominis impositionis, ul in Evangelio le- 
gitur ; Postqnam consummaii sunt dies oclo •• : vcr- 
borum trium Gt commemoralio. Priina solemnitas 
Ogdoadi assignatur, id est octnvae dici, et quia se« 
quentes dics octavarum nominihus dccorantur, iJ- 
circo de octavis fecundior scrmo decurrat. Octavum 
diem celebrandum Leviticus liber iusinuat, dicens : 



lnctiis, quem nascentes exprimunt lugentes, E, \el " < Dies octavus erit celeberrimus atque sanctissi- 

A. Hic demum, est dives ille et potens qui dicitur 

In offerenda : Tui tunt cceti^ et tua est terra, tu hu • 

mlinti tuperbum '^ sed nunquid hodie liumiliavit, 

quando Patrem et matrem vocare nescivit ? Ke- 

spondeo: Huroiliavit per causam, juxta illud : < Ac- 

cdera, spolia detrahe, feslina prgedari •*. » In com- 

munione de eodem , qui est salutare concluditur, 

quod, Viderunt omnes fines terros **, quod quia bea- 

tos Petrus vidit, et confessus est prae cxteris, re- 

veiante sibi Patre, qui est in coelis *^ ; idco siaiio 

esl ad Sancturo Petrum. Illud non est silcntio prae- 

lereundum, quod ab kodie ad octavam Epiphani» 

seniper^ad primam, lertiam, sextam etnovam di- 

ciroos responsoria, et eorum versus cum Alleluia, q tulantur in festivitatc praesenli, slc et in aliis anti- 



mus **. > Cclebrantur autcni octayae diversis et 
specialibus causis, verbi gralia, celcbratur Octava 
Nativitatis ob rcddendam causam priinae dici ; in 
die Nativitaiis coluimus Christi adventum ad nos, 
in Oclavis colimus hominum advenluin ad Cliri- 
stum ; ipse autem venit ad nos, ut iremus ad eum, 
et hoc ex antiphonis manifeste dignescitur. Ibi di- 
citur : Genuit puerpera regem. Uic Oladmirabile 
commercium! nominc commercii datur intelligi » 
aliud dari et aliud accipi. Dcdit nobis Christus 
suam divinitatem et accepit noslram humanita(«m; 
quod dedit, colitiir in nativitate ; quod accepK'., co- 
litur in octava die. Membra juncta capiti ccngra- 



ad repnesentandum summam laetitiae, quae advenit 
tempore gratiae. Vesperae quoque Natalis Dumini 
singuiis dicbns prius totae cantcntur. Poslea Ma- 
§Mificat cum Antiphona, et collecta de sequenti festo 
beali Stephani, et aliorum dicalur. Quidam vero 
dicunt secundam vesperam tctam , quidam duntaxat 
antipbonam et colleclam, et est privilegium istarum 
fespcrarum ; quia cum caelera officia pro superve- 
nienti festo mutentur, istae vesperae non mutanlur, 
ei esl singulare in istis, eo quia Dominus venit in 
vesperis, id est in ultima aetate roundi ad saivaudum 
saUem rcliquias generis humani. 
CAPUT YII. 

DB OCTAVA DOMINI. 



phoiiis : iu illis agitur de Nativitate, in istis de mem- 
broriim copulalione, quae facta est perNativitatcm. 
Antiphona illa : Mirabile mysterium hominis^ de- 
clarat assumptionem,cum dicitur : innovantur. Ecce 
nova permutatio naturarum quia Deus fit homo, ct 
bomo Dcus ; sic tamen, ut quod luil permansit, 
ct quod non erat assumpsit, non passus coronii- 
stionero,quaro Sabellius identitavit, nec divisionem, 
quam Arius oblatravit. Ob siroilcm causam octava 
celebratur Epiphaniae. Nam in Epiphania cantatur : 
Quod Dominus est baptizatus ; in Octava causa red- 
ditur cur baplizat«ia, scilicet ut baptizemur, ut a 
peccatis per noslrum lavacruin abluamur, quod ex 
ipsis antiphonis declaratur : Velerem hominem. Uic 



Pottquam consummati sunt dies octo^ ut etrcum^ ^ quaerilur cur Octava Passionis codem rationis ar* 



eideretur puer, vocatum ett nomen ejus Jesus *'. In 
dte Natfilitio duo festa concurrunt, parientis el 
parlus, id est matris et fllii; sed propter lllii cele- 
i>rilateDi, de matre plene solemnizare nequivimus. 
Ipsinsergo solemuia reservavimus ad octavam, hoc 
significantes quod si Chrislo in hac vila servieri- 
mas, de Ecclesiae glorificatione, quam Maria figu- 
rat, in octava , id est in futura vita gaudebimus, 
ideoque nocturnum officium, ex magna parte ad 
Tirginem pertind parientcm; idcirco et duae missae 



ticulo non celebretur? Sieut enim Christus, qui 
est sol justitiae ^* , natus est non propler se, sed ul 
lux nostris mentibus, qui eramus in tenebris appa- 
reret '* ; sicul eliarn baplizalus est non propler se, 
sed ut nostra peccala lavaret^*; sic morluus cst non 
propter se, scd ut nos moreremurpeccato, per quod 
nos a morte liberaret ". Respondeo : quia super- 
veniens festum laetitise obumbrat , et abolet com- 
memorationem tristitiae, verunitamen licel reddatur 
ratio, cur non fiant, non tamcn usquequaque in 



•MJoan. 2. »» Psal. 97. "Joan. 1 ••Liic. I. « Psal. 88. "Isa. 8. •» Psal. 97. 
•• Luc. «. •• P^al. U. •' Isa. 9. ••Luc. 2. •• Levit. 23. " Mal. 4. " Isa. 9; Luc. i 
»» Hebr. 2. 



•^ Matih. 46. 
*• Rom. 6. 



2CS7 SlCARDf CREMONENSIS EPISCOPI «28 

similibus cxigilur, cur hacc fianl, uam et circum- A iramacuIaUis ", non habens «naculam, neque ru- 



cisus est carnaliter, ut cirrunicidamur spiriluali- 
ter ^S Jejunavit ut jejunemus " ; pcdes lavit ul la- 
vemur '*. Non lanien oclavas istorum, aut simi- 
lium celebramus. Scd Oclavse sanctorum, ut Sle- 
pliaRict aiiorum ob causam dissimilem celebrantur. 
In nataliliis enim ipsorum , receptacula colimus 
animarum , in ottavis resurrectionem corporum. 
Unde in litulis Psalmorum dicitur, pro octava. 

Ei attende : Quod quorumdam sanctorum cele* 
branlur Ociav;^ , ne hoc mysterium lateal, non au- 
tim omnium, nc vilescat, et etiam, si non valemus 
omuium fesla celcbrare sanctorum, quanto minus 
oclavas corum? Rursus dissimilem habet causam 
octava paschalis solemnitalis, cui cum sit octavae 
myslerium, ociava tamen additur propter octo bea- 
tiludines, qu£ in illa solemni octava percipientur. 
Rursus dissimilem habet causam Oclava Penteco- 
stes, quae ideo celebratur, ut operum sancli Spiri- 
lus consummatio declaretur; est demum omnium 
ociavarum ratio generalis, quod octava redit ad ca- 
put, quod de beatitudinibus asserit Augustinus. 
Idem quoque dies primus est ct octavus, id est Do- 
minicus. Ideoquc resurrectio Domini dicitur facta 
in octava, id est in die Dominica. Idcirco igitur ob- 
servalur celebritas octavarum, ut revertamur ad 
primum innocentiae statum ; in cujus innocentiae 
recordatione, in octava die Circumcisio agebatur, 
ul mcns circumcisa fieret ab omni carnali conta- 



gam *', i qui peccatum non fecit, nec invefrtus est 
doius in ore ejus"^; i cur, inquam, voluit circum- 
cidi, qui nihil habuit in se, quod debuit amputari ? 
Respondeo : sicut voluit in teniplo praesentari ", 
sicut et baptizari **, sicut ei de agno paschali cum 
discipulis epulari " , sic voluit in corpore clrcura- 
cidi non propter se, sed propler nos. Tum ne Judaei 
Vomacharentur in eum, dicentcs : Hunc non esse 
Messiam promissum in iege; quia non vivit secun- 
dum legem, qui de se ipsopostea dixit : c Non veui 
solvere legem, sed adimplere •*. • Tum propler fi* 
guram; carnalis etenim circumcisio figurat prae- 
sehtem spiritnalem, quae est ex gralia, et futu*^ 
fam, quaeerit in gloria ; nec dedit nobis exemplum 
carnaliter circumcidendi ; quasi < circomcidimini, 
Christus vobis nihii proderit •^, > sed invitavit nos 
spiritualiter ad spiritualem circumcisionem, id esl 
vitae innovationem, ad quam nos invitai Spiritus pcr 
Jercmiam, dicens : < Novate vobis novale". • £t 
forle noQ sine occulta causa hxc innovationis so- 
lemnitas in anno gentilitalis novo concurrit ; quia 
tunc novum annum auguiata strena, et bono oraind 
celebrabimus, si mente et spiritu rcnovati fueri* 
mus ** ; dcmum carnalem circumcisioncra baptismi 
sequentis institutione mutavit. Tum propter hone- 
statem, quia honestius cst aqua lavari, quam cor- 
pore mutilari ; propter ulilitatem, quia comraunius 
est ; cura enim solum mares circumcidcrentur, ma- 



gione. De circumcisione et nominis impositione q rcs et feminae Iiaptizantur, et quii eflicacius est , 



scrmo succcdat, et mcrito in octavo die circumd- 
sionis, et nominis, quod est Jcsus, imposilionis so- 
kinnitas eeiebralur; quia, sicut in die Nativitatis 
ostenditur, qualiter Christus venit ad nos, ut salva- 
ret nos, sciiicet per incarnationem ; sic in octavis 
ostendilur, qualitcr veniemns ad ipsum, ut salve- 
niur ab ipso, scilicet per circnmcisionem. De cir* 
cumcisione sciendum est quod Dominus eam prx>* 
cepit Abrahae, in signuqi obedientiae et justitiac, ti- 
dei et discrelionis populi ^^. Fiebat aulem in octavo 
die petrino cuitelio in merabro iuxuriae, in quo pro* 
toplastus vcrecundiam sensit inobedientiae, signifi- 
iicans quod in octava graliae per Gdem Chrisli omnis 
peccali corruptio deleatur ^*, et in oclava gloriac 



quia circumcisio dunlaxat ab originall pcccato 
mundarct, bapliismus et mundat ab omni, et pandit 
aditura paradisi. De nominibus vero Christi scicn- 
dum est quod quanlam ex ipsis de Christo relative, 
vel quasi relative dicuntur, ut paslor **, sponsus *' 
et mediator *^, quxdara non relative ut homo *'. 
Item nonnuila ex ipsis de Christo translative di- 
cuntur, Ml agnus, ovis ••, vitulus '^ serpens •% 
aries ••, leo '••, vermis *. Item quaedam, cum sini 
institulione appellativa, sunt ei praerogativa privi- 
legii appropriata, ut Christus quod slc Graecc, Mes- 
gias Hcbraice, unctus dicitur Latine. Unxit eum 
Deus oleo laelitiae prae consortibus suis * ; hoc no- 
men est oleum efTusum, ideoque adolcscentulx di- 



per Christum omnis etiam poenae corruptio penilus ^ iexerunt eum *; hoc nomen, cum sit Graecum» 

Graeca scribitur abbreviatione sicXPS. Nam X po- 
nunt Graeci pro c/ii; P vero pi'o r ; c aucem pro s, 
Si autem per s scril)ilur Lalina lerminatiooe fini- 
tur, ergo si longo schcmate scribitur, per aspira- 
tionem ita pingatur, Christus. Jesus autem cst pro- 
Drie proprium nomen iliius personae impositum ei 
ab Augeio in die conceptionis et ah hominibus in 
die circumcisionis et dicilur Jesus ^ Hebraice, soter . 



abolealur ^*. Unde hoc festum celcbrant subdiaco- 
nes, juvenes ct fort<;s, ad signiOcandum, quod in 
octava resurgentium nulla erit debilis setas,non se- 
uectus, non senium, non impotens pucritia, sed 
omnes occurremus in virum perfeclum ^® cum lioc 
mortale induet immortalitaiem et hoc corruptibilc 
incorruptionem *^. Uujus efTectus erat peccati ori- 
ginalis aboiitio. Cur ergo Cbristus qui fuit agnus 



'^ Luc.2, " Matth. 4. '• Joan. 12. "Gcn. 47; Rom. 4. 
•» I Cor. 15. •« Isa. 53 ; Joan. 1. •* Ephcs. 5. «^ I^Pctr. ± 
•■Malth.5. ••Gal.5. •^Jercm. 4. »» Eph;s. 4. •« Joan. iO. 
•• Isa 55. «^ Luc. i5. •• Num. 21 ; Joau. 3. »• Gen. i2. 
•Cant. i. *Luc. 1 et 2. 



'• Rom. 6. " Rom. 8. •• Ephes. 4.' 
•' Luc. 2. •« Matih. 3. " Mallh. 26. 

•^ Ps3l.I8. •*Tan,2. ••Joan. i. 
'•• Apoc. 5. » Psal. 21. » Psal. 44. 



329 



MITRALE. — LID. V. 



230 



€nece, So/va/or Laline; mideAiigelns ad Joseph : A celebrare, inlcllige secundura Romauos; Arabrs 



« ¥ocabis nomeD ejus Jesum : ipse enim salvum 
laeiet populum saum a peccalis eorum ', > quod 
BOiiieu Porphyrius philosophusGrxca el Lalina lin- 
gua peritus Latine scribebal Jesus, Grxce per H, 
qoam Graeci pro t longa sonani. Unde quidam pro- 
fert Gitus. Latini vcro pro e longa, rcctius ergo 
Tidetur sic esse ping^ndum JIIG per Graccam ab- 
bre¥ialioiiem quaro JIIS per Latinam aspirationcm. 
Vocatar etiam alpha et omega, id est principium 
et linis*. Yocatur et EmmanueP quod csl intcrpre- 
tatum nobiscum Deus. Nobiscum enim est per pra;- 
seiHiam majestatis. Yocatur prsetcrca via, veritas et 
▼ila • ; via in excmplo, vel in prieceplo, veritas in 
promissOy vita in prseniio. De his nominibus co- 
piose reperies in illa scquentia : Alma cfiorus. Sab- 
baotb, id est Deus exerci/uum *;Adonai **, quoJ est 
Dominus; Alhanathos, id esi immortaUs; Kyrios, id 
est Dominus; Theos, id est Deus; Pantocralor, id 
ui omnipotens ; Homousios, id est ejusdem essen- 
iiir, nomiua sunt Dei, non taiitum personae CJiristi, 
Yocatur praeterea Chrislus secundum Isaiam ** ad- 
mirabilis, consiliarius, Deus Tortis, Pater futuri 
saeculi, princeps pacis : Admirabilis in Incarnalione, 
quid enim mirabiiius cst, quam quod c Yerbum 
caro factum est "? > Consiliarius in inlegra rerum 
cognitione, bic est Angelus magni consiiii, t in quo 
sunt omnes thesauri sapientise et scientias Dei ab- 
Kondiii ", i cui omne cor patet et omnis volunias 
loqultur. Deus in rerum creatione : hic est cnim q 
puer, qui crcavit stellas, imo omnia per ipsum fa- 
cta sunt, et sine ipso factum est nihil *\ Fortis in 
rerom dispositione : haec esl enim sapientia, quae 
c attingit a fine usque ad finem fortiler **, > ha^c li- 
brat omnla io pondere, numero et mensura **. Pa- 
t2f futori saeculi, in meritorum retributione, hic 
est euim paterfamilias, qui ponet rationem cum 
serris suis, ct ei, qui fidelis exstitit in commissis, 
inquiet : clntra in gaudium Domini tui. " > Prin- 
eeps pacis dicitur, vel quia mediator fuit Dci, ct 
homiDum et angelorum ^*, vel quia confert illam 
pacem, quae exsuperat omnem sensum **, cujus 
c pacis non erit finis **. > Yocatur ctiam Chriilus 
ineifabiii nomine Tetragrammaton, id est qnatuor 



enim incipiunt post solslilium aestivale; ab Hebraiis 
aulem inchoatur in Marlio. Annum quoque intel- 
lige usualcm : est enim annus solaris circuitus so« 
lis semel per zodiacum, c\ quo per quadriennium 
quadrantis ratione uniiis dici summa coIligi(ur,qunB 
quarlum annum generat bissexlilem; cst annuslu- 
naris circuilus lunx duodecics per zodiacum, qui 
cum a solari diebus undecim suppletur, ex his tri- 
plicatis annus embolismalis ellicitur ; cst eliam an- 
nus usualis hodie sccnndum usus hominum sa- 
mens initiuni. Est annus cmergcns capiens a quo- 
vis die priiicipium : est annus naturalis, cuin luna 
soli supponitur, unde sol eclypsim patitur ; est aiv- 
nus magnus, cum omnia sidera ad suum locum ct 
ordiiiem leverluntur ; cst annus apud Graecos olym- 
pias ab agone olympio dictus, qui de quarto in 
quartum annum observabatur. Est apud Romanos 
annus lustralis quinquc annoruin spatium, quod 
lustrum appellabalur ; quia solutis censibus sacri- 
ficabant ei urbem lustrabant. Est apud eosdem an* 
niis indiclionalis, qui ter quinos continet annos. 
Est apud llebra^os aunus jubila^us, id est remissionis» 
qui sf^ptennis compleiis annorum hebdomadibusce- 
lcbratur. Est apud Chrislianos viatores annus b^ 
nignitalis et gratiae, in quo Christus vcnit ct nos 
soia beiiignilate redemit. Est apud sanctos compre- 
hcnsorcs annus aetcrnitatis et gloriae iu quo c ei- 
suUabunt sancli in gloria *^ > sinc finc. 

Solarcm annum pcr quatuor lempora : vcr, aesta- 
tcm, aulumiium et hiemem,etper duodecim menses 
di\iscruni philosophi. Mensis est spatium in quo 
luiia semel peicurrit zodiacum. Genliles mensibus 
iiamina qua^dam cx diis, qiiaedam ex causis, quas 
dam cx numeris imposuerunt. Januarium ergo 
dixerunt ab idolo, et re ab idolo; quia ex Jani bi- 
frontis nomine vocaverunt, in cujus primo die Jani 
solemnia celebrabant, scd verius a rc Januarius 
appellatur, eo quod anni Janua, et principiuni con- 
stiluitur. Februarius autem ab idolo dicitur, scili 
C4ii a februo, id est Plutooe ; vel a re a febribuSy 
vel a fcbruo, as; quia in cjus prima die civitas fe« 
bruabalur. Marlium ad honorcm Romuli sic appcl- 
lavcrunt, qui cum Marlis niium crcdidcrunt, et sic 



liturarum^ quaesunt Jo, He^ vau, He, quae sunt D ab idolo. Nam a re dicitur a maribus, eo quod 



apud nos, /, ^, u, lie : est ergo nomen Jeu/ie, quod 
dicilur ine/fabile, noii quia non valet fari, sed quia 
non est Deus boc nomine, nisi in arduis invocan- 
dus ; vel ejus sententia sulTicienter nequeat cxpli- 
cari. Cujus interpretatio talis : lod principium^ 
be istef vau passionis vitaSf quasi iste est princi- 
pium vitcf passionis. Genitivus Graecorum more po- 
Ditur pro ablativo, passionis, pro passione, id est 
per passionem. Quomodo autem viia noslra ab 
ipsius morte dependeat, non sufllcimus intucri. 
Qaod diximus gentilitatem novum annum, hodie 



tunc animantia marcs desiderant. Aprilis quasi 
aperilis dicitur eo quod gcrinen tunc aperitur in 
florem, et sic vocalur a re; ab idolo vero dicitur 
ab Aphros, quse cst Ycnus, quasi Aphrilis. Maius a 
Maia matrc Mcrcurii. Junius a Junonc vocatur, sc4 
verius majus a majoribus, Junius a junioribus ap- 
pcllatiir; quia quod majorcs dictabant in Maio, iioc 
juvenes exsequebaiitur in Junio. Julius a Juiio Cae- 
sare. Augustus ab Octaviano vocatur augusto,nam 
prius Julius quiiitiiis, ct Augustus appcllabatur 
aexlilis. September, Oclobcr, Novcmbcr, Decem- 



•Matth. 1. «Apoc. 1. Msa. 7. «Joan. 11. • Isa. 5. »* ExoJ. G. »« Cap. 9. »« Joan. I. " Col. 2. 
»* Joan. 1. »» Sap. 8. »* Sap. 11 »' Matth. 25. »* I Tim. 2. *" Philip. 4. ** Isa. 7. ** P^. ii'^ 



151 



SICAUDl CHEMONENSIS EPISCOPI 



»3 



ber, cx nuroeris et imbribus aeris acceperuot ?o- A^cessare tenemur. Dicitur ergo dies Dominica, in 



cabuluni. 

Menses quoque in Kalendas, Nonas et Idus divi- 
serunt. Kalendae a colendo dicunlur, eo quod men* 
sium principia colebanlur, vel potius a Calon, quod 
est bonum ; et scito quod apud iEg^^plios principia 
mensium prsenuntiahantur. Idcoque decimo Kalcn- 
das ei sic de reliquis invenitur. Nonx dicuntur a 
nundinis, et Idus dicitur divisio mensis. Menses 
eliam in se quatuor continenl hebdomadas ; bebdo- 
mada vero dicilur ab iiebdomos Grxca voce, quae 
inlerprelatur laline septimut ; quia septem dierum 
cursu peragitur. Dics est spalium viginti qualuor 
borarum, cujus dux sunt partes, dies ct nox. Dies 
est solis prxseniia super terram, cujus tres sunt 



qua Dominus resurrexit, dicitur eadem prima fe- 
ria, id est prima dies, in qua sit reriaudum, id est 
a peccatis vacandum ; similiter et de aliis ; vel Sab- 
Imtum oiim dies feriatus est babilus, ideoque dies 
Dominica dicitur prima feria, id est prima a feriap 
sicut prima Sabbati. Sabbali ycro nomen de He* 
braica veritate Christiana religio consenravit. 

Et attende quod sunt dies siderales, in quibus 
sidcra moventur ; et homines a navigalionibus ex- 
cluduntur. Sunt praeliares, de quibus in iibro re- 
gum *\ tempore quo reges ad bella soient proce- 
dere. Sunt intercalares , quos scimus duodecim 
roensibus superesse* Sunt canicnlares, in quibus 
canicula tcrras incendit. Sunt solstitialcs, in qui- 



partes : mane, meridies et suprema. Nox est ab- ® ^^^ sol sUre videlur. Sunt aequinocliales, in quibus 



8entia soiis super tcrrain, cujus septcm sunt par* 
tes : crepusculum, dictum quasi creperum, quod 
est dubium. Yesperum dicitur ab ortu slellx, cui 
boc nomen est. Conticinium, cum omnia silent. In- 
tenipestum, id est inopportunum, cum aliquid agerc 
non est opportunum. Gallicinium a Galli cantu di- 
citur. Matutinum a stclla, vel a mane. Auteluca* 
num a luce, id est quod diluculum. Qui vero qua- 
tuor esse dicunt, crepusculum et vesperum sub 
conticinio comprehendunt, et malutinum in antc- 
lucano inteliigunt; hae quatuor parles vigiiisfc no- 
roinantur, quod sumptum est a pastoribus, vei ca- 
strorum excubiis, quas Dominus in Evangeiio aiiis 



dies noctibus adaequantur. Sunt fasti, in quibus 
jura fantur. Sunt nefasli, eis contrarii. Sunt festi, 
id est festivi, ut dies azymorum *\ Sunl profesii, 
quasi procul a fcstis, ut feriales ; sunt dies uali, 
unde .\postoIus, redimentes tempus quoniam dies 
roali sunt *' ; quia in eis plus solito homines affli- 
guntur; sunte contrario boni;sunt dies iEgyptiaci 
in quibus crcditur iEgyptus fuisse percussa, vel 
quorum observatio ab i£gyptiis fuit inventa. Est 
quoque dies salutis, in quo Dominus ventt ad sal- 
vandum. Est dies judicii, vei dies Domini **, in quo 
veniet ad judicandum ". Dies in quibus vivimus 
uostri sunt ; quia in eis pro libero arbitrio certa- 



nominibus appellavit, scilicel : sero, an media no- C ™"*» ^^ ^^^^ judicii non noslra est, sed dies Domi- 



cte, an galli 6anlu, an mane. Gentes diebus a pla- 
netis nomina indiderunt, primum diem a sole no* 
minantes, qui est princeps et guberualor omnium 
tiderum, sicut hic dies primus dierum omnium ; 
secundum a luna, tertium a Marie, quartum a Mer- 
curio, quintum a Jove, scxtum a Venere, seplimura 
a Saturno : singulis planetis horas*singuias tribuen 
tes, ut cuicunque prima postviginti quatuor oecur- 
rerit, ipse planeta nomen illius diei vindicabit. Est 
igitur hic ordo planetarum : Saturnus , Jupiter, 
Mars, Sol, Veuus, Mercurius et Luna, a quibus 
phiiosophi dierum nomina contraxerunt, eo quod a 
singuiis aliquid esse in homine voluerunt, ui a Sa- 
turno tarditalem, a Jove tcmperantiam, a Marte 
fervorcm, a sole spiritum, a Vcnere voliiptalem« a 
Mercurio eloquenliam, a luna corpus. Apud He- 
braeos dicitur prima Sabbati, secunda Sabbati, ter- 
tia Sabbati, quarta Sabbali, quinta Sabbati, sexta 
Sabbati, Sabbaium. Et est sensus, prima Sabbati, 
boc cst prima a Sabbato, et sic de ca^leiis. Nos 
vero dies ferias appeliamus, vel ab eo, quod feriari 
dicatur, quasi fari; in creatione niundi per singu- 
losdics ait Dominus : c fiatlux **, > vcl quia fe- 
riari est vocare, et est a gcntilibus derivatum, qui 
dics festos ferias appellabant ; nos autem omncs 
dics ferias appellamus, vei quia singulis missarum 
solcmnia ceiebramus; vel quia quoiidie apeccalis 

"Gen. i. 
M Soph. 1. 



" II Reg. H. «^ Matih. 26. »» Ephes. 5. " H Cor. 
»• Ph.lipp. 3. »* Apoc. \k " Apoc. I. " Apoc. 5. 



ni *■, quia suo nos remunerabit arbitrio, qui erit 
bonis dies laetitiae, malis autem calamiiatis et mi- 
scrix **. Dies autem vigiuti quatuor boras, hora 
vero qualujr puncta. Ista quoque sunt mysteriis 
plena. Tunc enim Jauum bifrontem colimus, cum 
praetcrita peccata piangimus, et a sequentibus prae- 
cavemus ; cum obiiti priorum cum Aposiolo ad an- 
teriora nos extendimus **. Annus est generalis 
Christus, cujus roembra sunt quatuor tempora, sci- 
iicet quatuor •vangeiistae. Duodecim menses bi suut 
Aposloli, septimanae, quilibet septem dona sancli 
Spiritus habentes ; dies, quilil^et per lidem Triut* 
tatis ad octo beatitudines pervenientes ; horae, qui* 
libet quatuor virtutibus redolentes ; vel pcr annum 
totum hujus vitae praesentis tempus accipimus ; per 
quatuor tenipora, quatuor status Ecclesiae miiitan- 
tis, scibcet statum pacis, tyrannicae persecutioniii> 
baereticx pravitatis, simulat» familiaritatis. Hi sunt 
quatuorequi, scilicet albus, rufus, niger et palli- 
dus, de quibus Joannes loquitur in Apocalypsi ^. 
Quiiibet staius tres continet dimensiones iu electis 
septem lampadibus coruscaiites ", scilicet princi- 
pium, medium et linem ; continet et diem et no- 
ctcm, id est prosperitatem et adversitatem ; in 
ulraque fuerunl duodecim propheta; et duodecim 
apostoli, et eiiaro omnes doctores veteris et nov» 
lejjis : qui dicuntur viginti quatuor •• ; vel (;uia fi- 
6. " II Petr. 2. •• I Tucss. 2. 



fSS 



MITRALE. — LIB. V. 



«34 



dem sincts Trinitatis annuniiant pcr quatuor c\U A sakitis perient, et nox sccnm omnia rapiebat, oiu- 

maui mundi, tcI quia sex opera exercent quadripar- 

titi ETangelii , et hos omnes fulciunt quaternaruv 

INincla Tirtutum ; Tel anuus est militia Tit% hominis 

super terram ^. Quatuor tempora quatuor seiates, 

adolescentia, juTentus, senectus et senium ; Tel qua- 

taor Tirtutes, in quibus sanct^e Tiinitati servire, 

tribus Tirtutibus redolere, septem donis abundare 

debemus in prosperis et in adversis, ut per qnater- 

nariom Tirtutum perTeniamus ad senarium opcrum, 

et per ternarium Tirtutum ad octonarium beatitu- 

dinum. 

CAPUT vm. 

D0MJNIC4 CIRCA OCTATAV. 

Dum medium tiUnlium tenerent omnia, el nox in 
iuocunu medium iter haberet, omnipotenf Sermo tuu$ 
« regalibus sedibus venit »•. Tria sunt silentia, pri- 
mum ante legem, secundum sub lege, tertium erit 
hk gloria. Primum fuil ignorantia langnoris, secun- 
dum desperatio curationis, tertium adeptio sanita- 
tts. Homo enim ante Icgem morbum suum non 
agnoscebat, et ideo silens remedium non quxrebat; 
ethoc est prinium silentium. Ut autem lex subin- 
traTit **, languidus roorbum agnovit, et per opcra 
legis sanari quaesiTit " ; scd agnosccns ncminem 
per legem posse justificari *', diuiurnis clamoribus 
fatigatas, de salute desperans iierum siluit. Et non 
solum siluit homo, sed etiam omnia, scilicet homi- 
ues, angeli etelementa, qux prius Ghristo nascituro 



B 



nipotens sermo ad libcrandum roittitur, ut diviii» 
gratiae niunus amplius commendclur. Moyses Dei 
famulus mulla Tcrba prolur.t, mullos sermones im- 
potentes emisit, qui quod promiserunt efficere non 
Taluerunt; sed unus, et unicus esl Sermo Palris : 
quia c semel locutus esi Dcus *•, > et ipse est om» 
nipotens ; quia non soluin f dixit et facta sunt ^S» 
sed f quaecunque Toluil, fecil *". i Ilic Scrmo Tcnit. 
SedundeTcnii? Et quo? A regalibus sedibus, a 
consensu Patris, ab aequalitate majestatis ad car- 
nem, ad crucem, ad mortem, a lumine coeli ad te- 
nebras inferni. Sic Tenieiis silentium interrupit; 
quia locutus est paccm, dedit graliam, proposuil 
roisericordiam, prumisil Teniam. Coppcrunt igiiur 
aegri accelerare ad medicum, et fidei puriiate et 
Teritatis confesslone magnis clamoribus rcmedium 
flagitare. Adhuc isteSermo loquilur^dum promissa 
in suis quotidie operatur, adbuc aegrotus fiagitat» 
ut per gratiam sanitatem recipiat ; scd cuin pleiia 
sanitas Tcnerit, non erit ampliusquod petaiur, juxta 
illud : f In illa die non rogabitis Patrem quid- 
quam*',i et lunc erit tertiumcousummatiouis silen- 
tium. 

Officium Tox est primitiTae Ecclesiae, in quo Do- 
mini recolit natiTitatem, cujus fructum praedicat in 
epistola : Quanto tempore ^ : quia de serTituto 
transivimus ad filiorum adoplionem, et ipsum com- 
mendaty secundum sapientiam, ut in eTangcIio : 



Tel per Toces, tcI per indicia praebuerant testimo* C EratJoseph *•, in quo dicilur : Puer crescebat^ ei 



nia. Hoc est secundum silentium, quod cum tene- 
rent omnia, nox in suo cursu medium iter habebat. 
Tri|^x noz intelligitur : diabolus, fluxus Titae prae* 
sentis et peccatum. Tria quoque sunt itinera : pri- 
mnroadcoelum, secundum ad infcrnum, teriium 
praesentis Titae stadium. Vel mediuro itcr est gcnus 
bQmanum« tcI spiritus humanus, medius inlcr spi- 
ritom qui moritur et carne tegitur, et spiritum qui 
nec moritar, nec carne tegitur. Diabolus uniTcrsum 
genns hnmanum possidebat, et suo cursu ad bara- 
thrum perditionis trahebat. Praesens quoque Tita 
Dox est, cujus primum est iier de non esse ad esse 
per generationem ; ultimum de esse ad non esse per 
eormptionem, mediuro de aliciijus roodi esse ad al- 



confortabatur plenus sapientia, et gratia Dei erat 
cum illo. Secundum potentiam, ut iii alleluia, Do" 
minus regnavit **, ct oficrenda, Deus enim firma-' 
vit ^^ ; secundum pulchriludinem, ut in graduali, 
Speciosus forma ^; in communione Tcro, ToUe 
puerum **, tcmpus fugae nolatur, quo descendit 
Dominus iu ililgyptum, et myslice respicit ad gcnti- 
litatis adoptionero, quia Doroinus de Judaea transivit 
ad genles, ut eas adopiaret haeredes. Et aitenda 
quod, si NaliTitas Domiiii , tcI solemnitas Sauai 
Stephani, Tel Sancii ioannis, tcI Innoccnlum fue- 
rit in die Dominico, cantabitur hoc officium post 
octavam Domini ; sin autem, infra octaTam canta^ 
tur. Unde si Dominica fuerit in sanctorum octavis. 



lcrius modi esse per alterationem. Praesentis enim cantabitur hoc officiuro de Dominica, et fiet dun- 

cnrsas Titae est quem nascendo intramus, vivendo 

percarrimus, moriendo eximus : in hnc cursu nox 

ista mediaro iter habuit, cum roors universos qups 

reperit in stadio viue prsesentis, ad inferos traxii; 

nox qooque peccati, dum ab originali pcccato inci- 

piensper actualia discurrebat, dum naturalis et 

scriptae legis praevaricatione succedente, peccaium 

ad sammum Tcner.ot increroentum , medium iier 

habuit, duro c roors ab Adam usque ad Moysen re- 

gnarit •*» > et etiam usque ad adventum Doroini 

persereraTit. Com igitur omnis spes rccuperandae 



taxat commemoratio de octaTa. Proinde quidam 
aiunt quod, sicut officium Natalis diei est gaudiom 
gentium, quae Tiderunt salutare Dei, sic hodiemum 
officium est revocandorum in fine saeculi prxconium 
Judaeorum. Non enim gloriari debet olcaster adver- 
sus ramos bonae olivae •* , nec minor fratcr indi- 
gnari contra majorem ■*, sed rogct inter convwia 
patrcm,utcxeat, et dclinilum blandis monitis iii- 
troducat ; quia qui roodo positus est in ruinam , 
ponetur in rcsurrectionem in Israel, sicul in Evan - 
gelio dicitur ". Tunc adimplebitur quod Apostolu s 



•* Job 7. 

* Rom. 11. •' Luc. 45 

Patmol. CCXIU 



»» Sap. 18. »• Rom. 5. 
*• Joan. 16. ^ Gal. 4. 
" Luc. 2. 



" Joan. 5. 
*• Luc. 2. 



Gal.3, 5. "Rom. 5. ^•Psal.ei. " Psal. 
*• Psal. 92. *» Ibid. *• Psal. 44. ** Matlh 



^ 



32. 
2. 



t35 SICARDI CREMONENSIS EPISCOPI 256 

in Epislola dicil : Quod mistl Deiis Ft7mm stf um, A aI" quod in primordialem resolula es^t materam 
natttm ex muUere^ factum sub lege^ ut eos qui sub 



lege erani redimeret ". Tunc parvulus qui fuit 
sub elementis ^, iJ est sensu liuerali, liaeres erit, 
et re^i soUum obtinebil; sed nunc est Dominus in 
iEgy[Uo ", scirxet apud gentcs, quse quondam sub 
Pharaone, scilicet diabolo, mililabant, scd tuoc per 
fidem revertetur ab i£gyp(o in tcrram israel^ sci- 
Ucet ad Judaeos, cum reliquiac salvabuntur "; de 
qua reversione agitur in Evangclio : Defuncto He- 
rode «^, quod legitur in vigilia Epiphaniae , quae 
tolum praeter evangelium a niissa de aurora mulua- 
tur oflicium : Luz fulgebit, eo quod in Epiphania, 
gloriosa apparilione Domini comprehcnsoria, qua« 
sicut est, Dominus apparebit '^, sancti fulgebunt in 



Quoad hoc miraculum dicitur haec solemnitas Epi* 
phania, ab cYrt, quod esl supra, et rarrc, quod esl 
apparitio. Hodie Christus f rum esset ineipicRS an- 
norum triginta ", > in Jordane baplizalus est a 
Joanne tribus de causis, ut omnem juslitiam adim- 
pleret *\ ut Joannis opera comprobaret, ut aqnis 
vim regenerativam tribuerct. Ideoin trlcesimo anno 
voluit.baptizari, et postea praedicare, quia pntdica- 
tor prius fortis debet esse et mundus in sc, et post 
liaec aliis praedicare. Hsec etiam aetas conveuk prse- 
dicatori. In Jordane baptizalur in signum hum.li- 
tatis, a Joanne in signum gratiae Dei. Jordanisenim 
descensuSf Joannes Dei gratia interpretatur ; quia 
his qui iu baptismo humiliantur gralia Dei confer- 



Dco '*, et Deus fulgebit in eis. De hac die qu^ritur, 3 tur. In hoc bapUsmo Trinitas apparuit, Pater iu 



si sit in ea jejunandum ; et quidem videtur, quia 
sibi officium appropriatur, et alleluia in officio, nisi 
io Dominica, subticetur. 

CAPUT IX. 

m EPIPHANIA DOHINI. 

Tribus miracuUs ornatum diem colimus. Hodie 
fttella magos duiit ad praesepium. Cum enim natus 
esset Dominus in Bethlehem Judce in diebus Herodis 
regiSf ecce magi ab Oriente venerunt Jerosolt/mam 
dieentes : IJbi est qui natus est rex Judceorum? Vt- 
dimus enim stellam ejus in Oriente, et venimus ado" 
rare eum *'. Zoroastes rex magicam artem invenit, 
de cujus semine Balaam exstiUt, qui de Christo 
prophetavit dicens : c Orietur stella. ex Jacob, et 



Toce, FiUus in carne, Spiritus sanctus in columbae 
specic; ideoque secundum hoc miraculum hxc so- 
lemnilas vocatur Theophania, a etoe, quod esi 
Deus, Hodie, revoluto anno, Dominus aquam vertil 
in vinum ad nuptias architriclini **, secunduia 
quod miraculum hxc solemnitas Belhphania voca* 
tur, a beth, quod est domus, Ait Beda super com» 
mcnto Lucae Dominum eodem die, revoluto anno» 
quartum fecisse miraculum, scilicet, de refectione 
pauum ; secundum quod dicitur hapc solemnitas 
Phagiphania, a fayctv, quod est comedere. Sed de 
boc quasi nou authenUco non solemnizal Eccie- 
sia. De tribus vero primis miraculis quaeritur,quod 
miraculum cui miraculo praeferatur ? Aiunt Graeci 



Gonsurget homo de Israel *K > Ex hujus progenie baptisma caeteris praeferendum, propter quod ba- 



hi tres magi fuerunt, qui adorare Dominum cui 
muneribus, auro, thure et myrrha venerunt. Magi 
dicU sunt mathemaUci, scilicel in stellis periU. Hi 
tres fuere primiliae genUum, a quibus Dominus vo- 
luit adorari, ut a tribus parUbus muiidi, Asia, Africa 
' et Europa, et ex tribus filiis Noe, gentes innueret 
cooveriendas : qui tria munera obtulerunt, dum in 
auro regem, in thure Deum, in myrrba crcdidere 
mortalem. Vel per tria munera physicam, elhicam, 
logicam.velbistoriam, tropologiam et allegoriam, 
▼ei sapienliam tidei, orationem et bonain inteUigi- 
mas operaUonem. Venere autem, steUa duce^ a na- 
Cali duodecimodie, ut significaretur gentesad tidem 



ptismi sacramentum numerosius et solemiiius hodio 
ceacelebrant, quibus in canonibus Roroana contra- 
dicit Ecclesia. Tum quia alterius et alterius ratio- 
nisfuitejus, etnosterbapUsmus, tum c quia quicun* 
que bapUzaU sumus in Christo, in morte iptius, > 
non in bapUsmo, c baptizaU sumus : Consepulii 
enim sumus cum illo per bapUsmum in morte **; > 
unde poslquam surrexit a mortuis bapUzandi 
potestatenif et formam dedit apostolis, dicens : 
c Euntes, docete omnes gentes, bapUzantes eos iii 
uominePatris et FiUi et Spiritus sancU **; > de 
quo cum eos ante passionein insiruere potuisset» 
noluit, dans intelligi graUam regeneralionis ex sua 



ChrisU, c scrmone cooperante ** , > per duodecim j) resurrecUone coepisse, et vim regenerativam aqua- 



aposiolos atlraheiidas. Sed si primitus in die natali 
stellam viderunt, quomodo tam cito de tam remotis 
parUbusvenire potuerunt?Respondenlquidam quod 
aote nativitatem eam viderunt; alii, quod super 
dromedarios ven6runt : dromedarius est animal mi^ 
nus camelo, sed vebrcius eo ; currit eniin una die 
iqvantum equus tribus diebus. Ideo dicitur a ^pafio^f 
qood est cursus, et apsTQt Quod est virtus, De steHa 
quaeritur qiio devenerit post compietum officium. 
Hespondent quidaro quod in puteuni cecidit, et ad- 
httc quibusdam, sed nou nisi virginibus, apparet ; 



rum ex suo latere profluxisse ; eminei itaque poUus 
illud, quoda magis uUque gentilrbus estadoratus, 
quod cordibus genUum magnam spiritualium pra^ 
stat materiam gaudiorum : assumens enim iUos 
c pax nostra fecit utraque unum **. > Quid coelesU 
miraculo plenius , quam quod magos non Scri- 
pturae, non hominis, non angeli magislerium, sed 
per steliam docuit solius Spirilus sancti oraculum \ 
Quid coelesU magisterio dignius? Quid auro regero, 
thure Dominum, et myrrha confiteri morlalem ? Ex 
his tribus miraculis^ praesertim ex primo h^ijus diei 



•» Gal. 4. •* Ibid. •• Matlh. 2. •*Isa. 40, el Rom. 9. •» Matth. 2. 
•• Matih. 2. •» Nuiii. 24. - Marc. 10. •* Lu<. 3. •* Malth. 3. 
•'Matiii. 2». •» fcpUes. 2. 



•• I Joan. 3. 
•• Joan. 2. 



••Malth. 13. 
•• Rca:. tJ. 



5-57 MITRALE; - 

ccmpaglnalur oflicium,noclurnuroTidelicet etdiur- A 
Dum. Noclurnuni in sui principio discrepat ab 
ii3italo : non enim canlatur : Venile^ exsuUemm 
Dcmino '*, tum quia reges ad Dominum adorandum 
Teniunt ^*, non etiam invitati, unde stalim post : 
Domin€j iabia mea aperies'^^ quasi ex improvisodi- 
eetur : Afferte Domino ^' (secundum nostram con- 
saetudinem, canlatur antiphona summam conli-* 
nens sequentis officii, scilicet tribus miraculis). 
Tum eliam Yenile non cantamus, nec invitatorium, 
ne HeroJiare videamur; ipse namque invitavit prin- 
cipes sacerdotum, et scribas populi, ct sciscitaba- 
tur ab eis ubi Christus nascerctur; magis enim dixit : 
Cum ittveneritiSf renunliate milii, ut et ego veniens 
adorem eum ^*, quod dicebat, non ut Chrislum 
adoraret, sed perderet ; simili de causa, iriduo ante " 
Pascha pacis osculum ncmini damus, ne proditori 
Jadx similes videamur. Tum forte, quoniam ad 
sexlam reservatur antiphona : proptcr gentes, 
quae seita mundi aelate ad lidcm Cliristi vcnere, vcl 
ad sigiiiGcandum quod Chrisfus ad quem psalmus 
invitat, venit in plenitudine temporum '^; scnarius 
eoim perfectionem signiOcat. Notandum est quod 
in anliphonis priorum nocturnorum non ponitur 
AUeluia; quia statui vcteri deputautur. 

Priraus nocturnus tangit tempus legis naturalis, 
in quo Abraham arietem OiTcrebat ^', in qu« se ad 
psallendum, adorandum Dominum invitabant; se- 
cuodus vero langit tempus legis Mosaica;, in quo 
prophetx gentes venturas ad adorandum Dominum q 
prxvidebaut; tertius vero ad novumpertinet Testa- 
mentum, quod habet initium a baptismo : quapro- 
pter habet antiphonam in capite : Fluminis impe- 
tus, cum psalmo : Deus noster ^^, et curo hujus- 
iDodi ordo psaimorum praeposterus, et inusitaius, 
qai merito tenet seplimum iocum; quia perliuetad 
septiformem gratiae spiritum per vim baptismi 
coMatum; sequentes quoque antiphonae cum psalmis 
suis novum indicant Tcstamenlum, et hi tres psahni 
quidem roonstrant commotionem gentium conira 
prsdicationem apostolorum, subversionem idolo- 
ram et conversionem fldelium. Haec aulem diximus 
secundum quorumdam consuetudinem : nos enim 
fnmims tmpelits, cum suopsalmo ponimus in primo 
ooctarDO, et Venit^ in teriio, servanles psalmorum ^ 
ordtfiem rectum, naturalem et consuetum : quod et 
congruit» quia gentes in tempore gratix venere ad 
lidem. Et vide quod ascensus :n antiphonis consi- 
deretur ; eontinet enim prima periocha saccrdotes; 
Kcunday reges; in;terlia, osque ad angelos perve- 
nilur; in tertio nocturno frequentat AUeluia : quia 
tertio terapore redempta laetatur Ecclesia, post ter- 
tiom noctumum sequitur evangelium de baptismo 
et geoeratione Christi '^. Et vide quia duo evan- 
geliade generatione Christi leguiitur in nocle; 
aoom hi nativitate, alterum hodie, quia utraque 



- LIB. V; 238 

generalio Christi in nocte, id est obscura, nec 
priorum sensibus intellecta ; una est carnalis, al- 
tera spirilualis; in camali desccndimus computan- 
tes, et ponitur genuit ut carnalis, et temporalis 
exprimitur successio ; in spirituali asccndimus, et 
ponitur qui fuit^ et subditur filius, ut spiritualis 
generationis denolelur adoptio. Quare autem Mat- 
thacus descendat, et Lucas asccndat, superius prae- 
tractavimus ; vel idco ascendcndo computat Lucas, 
quia proprium est saccrdotum ut ab iqiimis per- 
ducant plcbem ad suprema. Evangelio lecto, 7e 
Deum laudamus, de Christi generalione gaudentcSy 
altisone resonamus. OfTicium vero diurnum totum 
perlinet ad id quod diximus esse praecipuum, et 
principalc miraculum, soilicct ad primilias gentium 
et ad munera magorum. j 

Sancia ergo Ecclesia de genlibus electa pro suo 
vocalionis inilio gaudcns, Deo generosiim laudis 
oflfert pro sua salnle praeconium, dicens : Ecce ad- 
venitf quod sumitur de Isaia ^*, sed non sic ibi con- 
tinue rcpcritur; licuit enim canloribus ad instar 
apicularum, quae ex diversis floribus unam mellis 
dulcedinem componunt, ex variis locis Scriptur» 
caninm Deo hilaritatis componere, gratior est mi- 
stura.bonorum.Erce, in propatuk) est, quod Do- 
roinus natura, dominator effectu edvenit, ad nos 
venit, scilicet carnem assumpsit;vel ut alludamus 
praesenti diei, ad nos venit, scilicet qui in carne ia- 
tebst. per multa sign^ Deus esse apparuit» ut per 
stcllam et munera, per vocem paiernam et Spiri- 
tuni in columba caPtera sint manifesta. Et attende 
quod moris est in hac die Pascha Domini praenun- 
liare his verbis : Novit charitas veslra, fratres 
cliarissimi. quod, annuente Christi misericordiaf tali 
die Pasclia Domini celebrare debetis : ideo pnenun- 
tiatur, quia non sicutcaeicraefestivilatescelebTatur; 
caeterap namque stabiliter annuatim observantur, 
soJem el stclias comitantur, sol gerit typum Christi 
qui est sol jusliiiae^*, stellae sanctos signiflcant juxta 
illud Aposloli : i Stella dlffert a stella in clari- 
taie^**, » sicut ergo sol et sidera secundum visum 
nostrum sunt imniutabilia, sic Christi nativitas et 

sanctorum natalitia immulabililer cclebrantur. Pa- 

< 

schalis vcro solemnitas cx mandato Doniini lunam 
sequitur, ut inferius declarabitur ; luna vero se- 
cundum visum hoininum crescere et decrcscere 
saepe videlur. Rursus iiec eadem est per sing&Ios 
aonos in eodem die ; namque est hodie xiv, revo- 
luto anno additis xi, crit hodie xxv, et tertio anno 
addiiis xi, ct abjeclis xxx, crit hodievi. Rursus 
Paschalis solemnitas non nisi in die Dominico cele- 
brntur, sed qui dies Dominicus cst, in futuro sc- 
cunda feria nominabilur, et ideo illa solemnilas va- 
riatur, cujus roulalio routationem inducit LXXinam, 
LXmam Ascensionis et Pentecostes, caeteros nam- 
que numero dies ncc Iplures, nec pauciores, opor- 



•• Pstl. 94. '• Matlb. 2. '' Psal. 50. 
^' Psal. 45. " Luc. 3. '• Cap. 5. '• Mal. 4. 



•• Psal. 28. ^» Mattb. 2. 
•• 1 Cor. 15. 



'* GaL 4. " Gen. 2§L 



i39 



SICARt)! CRCMOiNCMSIS CPISCOPf 



M 



tei« sicut inferios doceluinud, esse inler LXXmam A tit enim a die Naulis usque ad Cpipbaniain appa- 



et Pascha, inter Pasclia et Ascensionem, inter Pa- 
acha et Pentecosten. Ideoque necessario illa solem- 
nilas prxnunliatur» ut sciamus per quod temporis 
spatium post fcstivitatem Cpiphaniae nos illam hi- 
storiam Domtne, ne in ira tua*\ cantare, et 
quando LXXmam oporteat inchoare. In Dominico 
dic, qui infra Octavam occurrit, sccundum nostram 
consueiudinem, lectiones sunt de Dominica ad Be- 
ti£<^icmi,antiphona Fili; ad Magnificai^ antiphona 
Puer; introitus Jn exceUo^ cpistola Obsccro^ 
evangelium Cum esset^ orallo Vota. Postquam 
lit commeiuoratio de Cpiphania, csterse horx de 
Cpiphania dicantur. Sed horum ratio , et excursus 
inferius exponetur. lu Octava Cpiphaniae de bapti- 



ruit ex ofliciis huroanitas Salvalpris ", sic in tribut 
Doniinicalibus quae sequuntur officiis divinitat 
elucet ejusdem. Nam in prima Dominica legitar 
evangelium : Cum factu$ £s$et Jesus annorum duo^ 
decim^ in quo dicens : Nesciebatis quia in his^ qwB 
Patris mei sunty oportet me esse '^ ? manifeste decla* 
rat se esse Dcum, illum scilicet cui millia miliium 
serviunt angelorum". Ideoque cantatur : In exceU^ 
throno^ ubi dicitur quod enm adorant angeiorum 
multitudo, In graduali collaudant ; ad idem in al« 
leluia et offertorio terram invitant dicentes : 'Jii- 
bilate Deo, omnis terra "'• Sed quia laus Salvatoris 
iion bene sedet in labiis peccaioris " ; ideo vitae 
sanctimoniam Apostolus in Cpistola praehortatur 



smo, sciiicet de secundo Cpiphaniae miraculo ju- ^ et obsecrat. Communio consonat evangelio. In se- 



biiatur, ut in antiphona Veterem hominem, et cae- 
4cris quae sequuntur» quae translatae sunt de Graeco 
in Lalinum. Ideoque gravius in dictamine coniinc- 
tur idioma, quae sunt de vii tono, quia pertinent ad 
Laplismum, ubi septiformis gratia sancti Spiritus 
-operatur, et sunt viii pro verae Octavae, ad quam 
fiapiisia ducit, baptismi mysterio et baplismi me- 
rilo. Officium ad Octavam differtur, quia vicem 
tenet circumcisionis, quae iu vui die celebrabatur, 
et cantatur hac die invitatorium >quia praedicanti- 
l)us apostolis, ad baptismum sunt homines invitatL 
Tertium miraculum, scilicet conversio aquae in vi- 
num, ad Dominicam reservatur quae Octavam se- 



cunda vcro Dominica legitur evangeliuni in quo di- 
citur quod Dominus invitatus ad nuptiaSt aquam 
vertit in vinum '*; quod fuit magnum suae divini- 
tatis indicium. Solus enim Deus potest naluram 
mutare et nostrum corruplibile in gloriam repa- 
rare. Propter quod cum oinnis terra adoret, ct 
psallat'*, et jubiiet, et confitcatur et laudct, et 
angelos ad laudandum invilet,utapparet ininiroitii, 
graduali, alleluia et offerenda ; coromunio conso- 
aat evangelio. In tertia Domiuica legitur evange- 
lium : Cum descendissel *', in quo dicens : Volo^ 
mundare^ benignitatem et potcstatem suae divini* 
tatis ostendit. Unde lcprosus mundatus, quasi 



^quitur. Unde fit judicium quod non ante viii li- C chor^uia, tam angelosquamhoroinesad Deum ado- 



-cuit, scd ex nunc duntaxat liceat sacramentum co- 
.Jere nupliarum. 

CAPUT X. 

DB OFFICIIS POST DOUINICiM PRXUiM EriPHANlJI. 

Domine^ ne in ira tua arguas me, neque in furore 
fiuo corrtptai me '*• Hanc historiam, tam in anti- 
.phonis quam in responsoriis Dominicalibus et fc- 
rialibus, de psalmis constat assumptam , qua uti- 
rour ab Octava Cpiphaniae usque ad LXXmam; 
quia in praecedentibus solemnilatibus ad saeculare 
gaudium lapsi sumus, conviviis et cantibus lascivis 
indulsimus; idcirco psalinis ad poenitentiam invi- 
tantibus utimur in responsoriis et antiphonis, et 
Cpisiolas Pauli, quae quodammodo ad poenitentiam 
insiruunt, recitamus. Unde sequenti die post Octa- 
vam, epistolas et ferialia ponimus ; vel quiay sicut 
post legem prophetia, sic post evangelium Scri- 
ptura sequitur apostolica. Quam poenitentiam quia 
pro spe laetitiae subimus, ideo jubilamus psalmos 
«t alleluia cantamus ; quod in ultimo ad vesperam 
multiplicamus officio; quia digne poenitentes de 
hac vita ad requiem transeunt, et immensam an- 
gclorum laetitiam percipiunt sempiternam. Sed de 
bis latius infcrius dicemus. Officia vero diurna 
aliam habent considerationem ; pertinet enim ad 
ipparitionem, id est deitatis manirestationem : sic- 

••Psal. 6, "Psal.6, 37. •» Tit. 3. •* Luc. 2. 
•» Psal. 65. »• Mattb. 8. •• Psal. 95. •• Psal. 
••Jfallh.4. •^Luc. «. 



randum invitat, dicens in introitu : Adorate Domi^ 
num •', et in graduali : 7tme6ttni ••, et causam red- 
dit in alleluia et offereiida, dicens : Dexura Do- 
mini^^\ communio consonat evangelio. 

Ccce quam evidenler in Dominicalibus tribus of- 
ficiis divinitas apparet, quae tres sunt, quia tribus 
aunis pominus praedicavit, et suam divinitatem 
miraculis declaravit. ilaec tria officia Christi nobis 
insinuant benellcia praestita nobis ad Ixtificanda 
corda nostra; unde cantamus in offertoriis : /u- 
6t7afe*^ : jubilandum enim est, quod nos educit de 
claustris inferni, et liberat de inferno inferiori ••« 
vei quia in primo istorum trium annorum « id est 
statim post baptismum, post tcntationem accessere 
angeli et ministravere ei •*. Ideo statim post Cpi* 
phaniam in Domiiiica die quae ante Octavam occur- 
rit, cantatur in introitu : In exaUo; etlegitur 
eTangelium : Cum factus esset Jesus annorum xii *^ ; 
et bene congruit, ut illud post xn diem Nativitatis, 
proxima Dominica legeretur quod post, duodecimo 
anno constat esse peractum et, si necesse fuerit, 
in sequenti etiam Doniiiiica repeteretur. Nostra ta- 
roen obtinet consuetudo ut si terminus LXXmx 
prolongatur, in Dominica infra Octavam tantum de 
Cpiphania dicatur. Si autem Cpiphania fuerit in 
Dominiea post Octavam, Doroiniraie officium dese- 

••Dan.7. ••Psal. 99. •» Gccle. i5. ••Joan.2. 
«01. •» PsaL 117. •*PsaL65. •■ PsaL 85. 



^41 



MITRALE. — LIB. T. 



Ut' 



ralur ; H-qvia in leetiiulo inno miraculis manifc- A fectis numerls, senario dupiicato ei XX VIIIo. Dupii- 



stlus coruscaTil, ideo in secunda Dominica legitur 
epislola in qua ffratiarum dona scribunlur", et 
erangelium de inffio signorum Domihi recilatur ••; 
qaod eliam ea congruit ralione, quotiiam hoc mira- 
culum secundo baptismalis anno legiiur esse per- 
acium, quod quia liitcrse in spiritum, terne in 
coelam , corruptibilis in incorruptibile mutatio 
flguratur, ideoque omnis terra Deum adorel, in in- 
troita jubilatur. 

Dicitur tamen quod Augustus Caxsar ad gloriam 
Romani imperii fecit edictum ut de singulis civita- 
libus orbis aliquis Romam veniret, aflerens inde 
tantom terra, quantum pugnus capere posset, ul 
per hoc omnes Romano imperio sulnlitos esse con- 
staret. Quod etiam factum est. Et ex ea lerra mon- 
licalus prodiil super quem ecclesia poslmodum 
.aedificata fuit in hac Dominica dedicata. Ideoque 
In cjus dedicalione cantatur : Omnis terra adoret 
te *••. Et quia iu terlio anoo sua nos passione re- 
dcmil, per quam utrumque populum ab ajlema in- 
fimiiiate curafil * , ideo legitur evangelium de in- 
irmo et leproso curaiis • ; ideoque fit in cantibus 
verborum geminatio, ut Latala est Sio/i, et exsul- 
taverunt fHiof JudcB •, et in graduali : Timebunt gen- 
tes. .. .et reges % el in alleluia et offerenda : Dex- 
Ura Domini^ dextera Domini •. Per utriusque vero 
populi curationem adauctus est numerus angelo- 
mm. Idcoque in introitu ad laudes invilantur cum di- 



citas senarii duplicem significat perfectam huraani- 
tatem corporis et animse, unitas majoris perfccti, 
divinitatis unitatem; ideo sicut in xii dicbus jubi- 
latur de apparitione humanilatis, sic iu XXVIIIo 
de apparitione divinitatis. Hanc XLmam in gaudio 
celebramus, quia Christi incaraatio fuit gaudium 
angelorum et hominum. Post quam XLmani sequi- 
tur Ypopanti, id cst, prxsentatio Dominl, qua ex- 
citamur ad nostram praesentationem Dco ct Palri. 
XLu ergo dies praeseutcm statum demonstrant Ec- 
clesiae, ubi per qualuor muudi partes satagimus, 
ut Decalogum impleamus, (id est c juste et pie vi- 
vamus in hoc sxculo, exspectantes beatam speni» 
et gloriam regni magni Dei *•, i in qua prxsen* 
tatione apparebit nobis Dominus gloriosus. Ideo- 
que his diebus canlatur versus : Quoniam cedifiea'- 
vit Dominus Sion^ et videbilur in gloria sua **. Ind» 
est eiiam quod circa .Ypopanti merito canlatur in- 
troitus : Adorate^*, quia tunc erit nobis ad fa- 
ciem manifestum, cborum angelorum adorare Do- 
nuinum. 

CAPUT XI. 

DE TPAPANTI DOHIIfl. 

Postquam impteti sunt dies purgationii Maritg'\ 
etc. Duo fuere in lege praecepta, quorum alte • 
rum ad parientem, alterum pertinebat ad partum. 
Ail parientem, utsi muUer masculum pareret, XLta 
diebus ab ingressu templi veluti immuuda cessa- 



citar : Adorate •. Verum quia non sanatur putri- q ret ** : quia puerperium in immunditia conceptum 

dus hunior, nisi deponatur superbi» tumor, ideo " * "' " ' ' * • ^ • - 

legiiur in epistola, ut, ad exemplum Chrisii pa- 

tienlis et non perculientis, non simus malum pro 

nialo reddentes '. Addunt quidam quartam Domini- 

cam, et quarlum evangelium, quo, Christo in na- 

viculam ascendente, mare lurbalur el Ipse dor- 

micns a suis excitatur*, quia secuudum quosdam 

In qaarto anno post baplismum crucem asccndit, el 

4iabolus lurbam Judaeorum ccmmovit, et Christus 

somno mortis obdormivit, et ad utilitatem suorum 

tertia die resurrexit. 

Eoruro quoque non est silentio praetcrmiitenda 
•ententia, qui tolum spatium hujus temporis, sci- 
licct a Natali usque ad Purificationem, ascribunt 



dicitur XLta diebus informe : at si feminam, spa» 
tium temporis duplicaret : sanguis enim menstruus,. 
qui partum comitatur, usque adeo censetur immuu- 
dus, ut ejus tactu, sicut Solimus ait, fruges ares-» 
cant et herbae morianlur. Sed quare tempus pro 
femina duplicatur? Solutio: quia dupla est feminei 
germinis maledictio; habuit enim maledictionem 
Adae, et insuper, c In dolore paries ^*; » vei quia, 
sircut ait peritia phystcorum, feminx in conceptu 
manentinformes duplo temporemasculorum. Trans- 
actis purificationis diebus pariens offerebat colum- 
ham et turiurem pro peccato ad partum, quia pro 
filio vel filia offerebat agnum anniculum iu holo- 
caustum, et qux agnum habere nequiverat, offe- 



infantiae Salvatoris; ideoque non debent, ut aiunt, ^ rei>a( duos turtures, vel duos pullos columbarum. 



fieri commemoraiiones sanctorum , maxime de 
cmce, ne objiciatur, c non coquas haedum in lacte 
inatris •. » Ideoque in vigiliis nocturnis, legitur de 
19ovo Testamenlo propter praesentem vitam ejus- 
dem hominis Cbristi, quam dies isli significant, ma- 
gnusque praeco sanctae novilatis Pauluti in gentium 
manus accedit, qui cum veteri lege novam confe- 
rens gratiam, legem factorum deprimebat, et legem 
Adei cum palma jusliiise sublevabat, et est haec 
qoxdam XLma Christi constans ex duobus pcr- 



allerum in holocanstum pro filio, alterum pro suo 
peccato, significans, sive quis robusta, sive debilia 
creaverit opera, pro his offerebat agnum, scilicet 
diviiias4nnocu9e vitae, vei columbam et turturem, 
scilicet simplicitatem et castitatem ; vel actionem 
et contemplationem, semper autem pro peccatis 
ulriusque irrigui compunctionem. Haec oportuit 
virginem ol)servare, non ut indigens purgaretur, 
nec ut fiiius sanctificaretur, sed ne iegem solverc 
viderctur. Duplex est igitur hodierna solemnita» 



•• Rom. 12. •• Joan. 2 

• PsaL 117. • PsaL 96. 

" Psal. 96. «• Luc i. •* Levit. ii. 



••• Psal. 65. • Isai. 53. • Matth. 8» » Psal. 96. * 
^ Rora. 12. • Maith. 8. • Exod. 25, et Deul. 14. " Tit. 2. 



*» Gen. 3. 



Psal. 101. 
" Psal. iOi. 



^il SICARDI GREMONENSIS EPISCOPI, 2U 

pArturientis el partus, id est matris et filii, quo ad A dam per ellychiiium iotelligunt divinitatem, et per 



matrem dicitur puriGcalio, quo ad filium Ypopanti, 
quod interpretatur obviatio, quia sicut in Iiodierno 
legitur evangelio : Simeon obviavit Domino dum a 
parentibus praesentabatur in templo ^^; iiuo, se- 
cundura Malachiam, doniinator Dominus venit ad 
teinplum *' : Simeon naroque, vir justus et timora^ 
tuSf responsum acceperat a Spiritu sanclo non vt- 
9urum se mortem donec videret Christum Domini^ 
sic accepit eum in ulnas suas , et dixit : Nunc di- 
mittisy Domine, servum tttum in pace **. Sed Anna 
superveniens Domino ccnlilebalur, exspeclans Re- 
demptionem l^acl *', Proplereade regina,derege, 
de Anna, et Simeone prophelicc el evangelice lam 
nocturnum quam djurnum ceiebralur olTicium. 

Sed illud non est silentio priEtereundum, quod 
in hac die solemnem cum cercis processionem fa- 
cere consuevimus, quasi cum Anna ct Simeone Do- 
mino visibiliter occurrentes. In manibus enim lu- 
mina portare est cum Sinteone confiteri, et credere 
€hrisium' esse paratum ante faciem omnium popu- 
lorum, lumen ad revelationem genlium '^, quod c il- 
luminat omnem hominem venientem in hunc muu- 
dum **, I et qui visibiiiter eum portare non pos- 
Bumus, ejus visibile signum, et ei conveniens ge- 
stamus in manibus. Per ceram etenim Christi hu- 
manitatem accipimus : sicut enim apes ceram cum 
melle virginali producunt opere ; nulla enim libii- 
dine solvuntur, nnllo concubitu misccntur; sic 



flammam ignis dona sancti Spiritus, quibus fuit 
pr9B participibus inflammatus *'. Candelas igitar 
in figura Christi post XLta die^tnanibus portamns 
in festo Virginis, ut cum quinque prucleniibus vir- 
ginibusaccensis bonorum operum lampadibus spou- 
so Christo '^ portantes nostros manipulos *^ ob» 
viemus, et per beatam Virginem coelestem urbCiQ 
ad nuplias intrarc, et in cielesti templo post qua- 
dragenarium poenitcnlix et observationem Decalcgi 
et evangelicae doctrinae per Chrisii misericordiam 
purgati pra*sentari possimus. Qui anl« cancelios 
in ipsa processione decantan^ : liesponsum accepit , 
significant prophetas et nativitaleni Doniini, et mi- 
sericordiam prxnuntiantes. Melodia rcspondentium 
est gaudium hanc Dei misericordiamsuscipientium. 
Tenentes igitur eas in nianibus dicamus: Suscepi^ 
vius, Deusy misericordiam ". Mulicres quoque in 
boc beatam Virginem imitanlur, cum post partum 
transactis quadraginta diebus, ecclesiam ingre- 
diuntur, significantes quod si Virginem fuerint imi- 
tatae, posl vitam praesentem ingredientur aeternam. 
£t attende quod gentiles in hujus mensis princi- 
pio civiiatis moenia lustrabant, et Februo, id est 
Plutoni consecrabant, quam lustralionem Sergius 
papa mutavit in hodiernam processionem. Et at- 
tende quod Purificatio non habet octavam, eo quod 
ad veterem legis ritum, et nou ad novum pertine^ 
Teslamenlum , figurans quod in quadragenario 



beata Virgo Chrislum Deum et hominem salva G vitae pcr quadragenarium poeniteniiae sic pu- 
uteri sui genuit integritate. JPerellychnium nior- rificemus, ut in ccelesti sanctuario sistcre vales- 
lalitasy per ignera exprimitur ejus divinitas : qui- mus. 

" Luc.2. "MaL3. » Luc. 2. " Ibid. »• Ibid. «• Joan. 1. " PsaL 4i; Hebr. i. »' Mutlh. 
25. "PsaLi25. "PsaL 47. 



LIBER SEXTUS. 



PROLOGUS. 



D est rememorativa praeteritorum, et significativa 



Ordtne praepostere nobis ab eccesia gcneris hu*- *" 
mani proponituf error, et deviatio, a qua sicut 
superius egimus, quia non decuit inchoare , post 
primum specialis tractatus opusculum, in quo de 
revocationetractavimus; pulsat animum debitum 
ordinis naturaJis, et auris prurit exigere, unde nos 
studuerit medicus revocare. ideoque in hac secun- 
da specialis tractatus parte operae preiium est de 
Ipsa generis humani deviatione proponcre capi- 
tuto. 

CAPUT PRIMUM. 

DE DOMIMICA IN SEPTUAGESIMA. 

Circumdederunt me gemitus mortis '". Haec Do- 
mi nica LXXma nominatur eo quod hic habet exor- 
di um LXXta dieruro, quae incipit hodie, et termi- 
iiatur in sabbatoPaschali&hebdomadae, quae LXXma 

" PsaL 17. «^ IV fteg. 25. "Jer. 25. " 



praesentium. Rememorat enim tempus LXXta an- 
noFum, quibuslsrael fuitsub servitute Dabylonio- 
rum. Legilur " enim, Nabuchodonosor, rex Babylo- 
nis, HierusaieiTi bellica manu destruxit, populum 
captivavit, et LXXta annis operibus duris affecit; 
unde Jeremias : i ServJent regi Babylonis septua- 
ginta annis "*, » verumtam^n annis LXta irans- 
aclis, Cyrus, qui ct Christus dictus est, regnum Ba- 
bylonicum subjugavit, populoque redeundi licen- 
tiam dedit *• ; unde pars cum Zorobabel ad pa- 
triam rediens templum Hierosolymis cum gaudio 
raeedificavit '^ pars autem in captivUate remansit 
usque ad completionem LXXta annorum. Quibus 
completis, sub Dario et Assuero feliciter reversi 
sunt, et tunc duplex gaudium habuere. Mystice Na- 
buch^donosor diabolus, Babytonia mui^dus, Hiera- 

I Esdr.I. Isa. 45. »• I Esdr 2.' 



115 



MITRALE. — LIB. VL 



SiO 



ulem est paradisus. Nabuchodonosor populum a A vox est angelica, isla liumana; illa Hebraica, et 



Hierosalem in Babyloniam captivavit, cum dia- 
bolus genus humanuro de paradiso in confiisioncm 
ei exsilium hujus mundi seduxit '*, ubi LXXia 
tnnis ainigitur. Vel qiiia praesens vila seplein die- 
rom carriculo volvitur; ^el quia septem millibus 
annorum includitur. Ab inilio mundi usque ad as- 
censionem Domini vi millia compulainus, ei tunc 
quidquid temporis scquitur usque ad (Inem sxculi 
VII millenario comprehendimus, rujus tcrminum 
solus Deus novit. Ecce duas annorum sepluagesimas 
unam hislorialem, alterain myslicam, uiramque 
prsseos dierum LXXma qiiam celebrat Ecclesia, 
reprarsentat; historialem rcmeinorat» mysticum si- 
gniflcat e( (igurat. Sicut enim fiiii Israel in illa 



ideo dignior; ista Latina , el ideo noinus digna. In 
anliphonis et responsoriis utimur : Jn astemum, \n 
missa pro Alleluia dicimus tractum. Non fit com- 
niutatio in Hcbraica lingua, qua", sicut Hieronymus 
ait super Isaiam, Grxco scrmonc opulenlior est, 
nec tit in Graeca, qux Latina ditior est ; sed pro AI- 
Icluia commutat omnibus pauperior lingua Latina» 
ad signiOcandum paupertatem VxUb praesentis. 
Item Ixtitiam in canlibus intermitlirous , ut Te- 
Deum laudamus, excepto secundum quosdam, quod 
in cathedra Beali Petri cantctur, eo quod sil hym' 
nus inlhronizandorum, et eo die Petrus fuit in An- 
tiochena catbedra inthronizatus. Item Ixtitiam i« 
cantibus intermiltinius, ul G/ona in exceUis^ eice- 



captivitate organa deposuere, dicentes: c Quomodo " pto in Goena Domini, si episcopus adfuerit, etmis- 



cantabimus canlicum Domini iu terra aliena '* ? i 
de quibiis Jeremias : c Perdam ei eis vocem gaudii 
et hetitiae, vocem sponsi et sponsae "; i sic et nos 
in vita praesenti non gaudere, sed lugere debemus. 
Quod reprsesentamus in hoc tempore, cum deponi- 
mus signa Ixtitiae in canlibus, vestibus d cibis. In 
cantibus ut Alleluia. Causa est quod Alleluia non 
quamvis laudem, sed illam gloriam significat de 
qua dicitur in Psalmo : c Eisurge, gloria mea» 
exsurge, psalterium cum cithara, exsurgam dilu* 
culo *^ I Gloria Palris est Filius, qui citharam no« 
stne haroanitalis assumpsit, quam in passionc fra- 
clam , pcr resurrectionem in psalterium rcforina- 



sam celebravcrit, propter olei reverentiam; et me- 
rito Te Deum laudamus^ et Gloria in excelsis 
subticemus ; quia cum nos merito peccatores rcr 
praesentemus» in ore peccatoris ^* non bene per- 
sonant prxconia Salvatoris, vel quia, ut praedixi- 
mus, stalus reptaesentatur Ecclesiae, nondum per 
Christum redemptaei Haic autem cantica sunt ad 
Christum spccialiter pertincntia. 

Et vide qiiia triplex est cantus Ecclesiae : unus 
tristitiae, ut in Iioc tcmpore ; alius laeliliae, ut in Pa- 
scha; tertius gloriae consummalae, ut in die Pentc- 
eoste. In vcslibus Ixlitiam intermittimus; quia, 
sicut illi veslcs nuptiales deposuere, sic et no» 



▼ii. Hanc prophetaj volucre videre, ci iion vide- C dalmalicam, et subdiaconales quae sunt vestes so- 



runt **. A nobis quoque sponsus abiit et rcccssit '•. 
Cum igitur statum Ecclesiae nondum redempise re- 
colimus et nostrum incolatum plangimus *\ mcrito 
Alleluia deponimas. Quod quidam sepeliuut iu Sab- 
bato ad seitam, quidam ad nonam, quidam in ve- 
speris, quidam in matutinis, quidam in prima diei 
Dominicae, quae varietas provenit ex diei varia in- 
cboatione. Quidam enim diem incipiunt a meridie, 
quidam a nona, quidam a vespera, quidam a media 
nocte, quidam ab aurora. Ecclesia vero inchoat a 
vesperis; quia cnox praecessit, dies autem appro- 
pinqaavit'% i ideoque rectius in vesperis Alle- 
luia deponilur, et hoc statuit Alexander papa sc- 
cundus, utejus geminatio ad finem praecedentis 
temposis poenitentiae, quia laus sequetur angdica, ^ 
ut superius diximus, referalur, velejus depositio 
UKtui sequentis ass>gr.etur. Unde et quaedam eccle- 
»ae Alleluia deponunt cum magno tripudio ; quae- 
ilam vero cum gemitu et suspirio ; illi repraesen- 
tant futuram reparaiionem, idti de paradiso ejectio^ 
nem ** ; sic Alleluia licentiantes frequentamus, sic- 
ot recessuris a nobis collum et os, frontem et ocu- 
los oscuhimur. Pro deposito alleluia utilur iti prin- 
cipio horarura Ecclesia : Laus <t6i, Domine, rex 
mteTWB glori(p^ non quod xquipoUeant : illa enim 



lemnes simililer, et usualcs lugubres in hoc lem- 
pore dcbemqs inducere vestes^ In cibis quoque 
ti istitiam repraesentamus, tum quia jejuniis affli- 
girour, tumquia dclicatis non utimur. 

Jejunandum quidem esse Zacharias oslendit, dl- 
cens : t Cum jejunaretis per hos septuaginU annus« 
nunquid jcjunium jejunastis mihi " ? » Ideoqua 
proximam helklomadam jejunio Graeci sanctificant. 
Jejunemus itaque saltem ab amicitia hujus mundi ; 
veruro sicut illi in LXo anno per Cyrum a Babylo- 
nica servitule sunt liberali, sic nos in sexta aeUte 
saeculi per Chrisium sumus a diaboli servitute re- 
dempti, nobisque reddila esi innocentiae stola per 
remissionem baptismi ", ideoque in Sabbato sancto 
unum alleluia cantamus, jam spe quietis aeternae et 
recuperalionis patriae gratulantes. Et sicul pars cum 
Zorobabel repatriavit, pars vero in captiviiate re- 
roansit ", sic et pars fidelium defunclorum cum 
Christo surrexil **, pars in ekspeclatlonis consola- 
tione permansil; pars quoque viventium pervenit 
ad fidei graliaro, pars perstilii in perfidia; sed et 
illi qui Hierusalem sunt leversi, quamvis hctitiam 
habuerc, lamen pro uxoribus et filiis, et pro sociis. 
pro apparatu, sollicitudine non caruere, sic et »08 
in praesenti Ecclesia laboramus ei ingemiscimus, et 



»» Gen. 3. " Psal. 436. " Jer. 7. " Psal. 56. " Lnc. 10. 
" Uom. 15. » Gen. 3. *• Eccli. 15. *» Zadi. 7. *» Luc. 15. 
1 Thess. 4. 



»• Cant. 6. »' Psal. 419» 
« I Esd. 2. ** Malih. i) ;, 



247 SICARDI CREMONENSIS EP1SC0P1 S48 

quamdam corporis soUickudinem gerimus ^ : pro- A perfectos informat , sed dicimus : Miseren mei^ 



pterea «um Aiieluia iractinn in Sabbato ct in hebdo- 
niada graduale cantamus. Completo LXXmo anno, 
omnes sunt reversi» et ideo gaudium geminavere« 
propterea in Sabbato albarum alleluia duplicamus» 
siguilicantes quod, finito nostro exsilii tempore, 
captivitas absolvetur, ;slola geminabitur. Moraliter 
etiam quilibet in paradiso per aquam baptismi ge- 
ueratur, post baptisma per peccata in Babyloniam 
captivatur, ubi cum dierum septenario conversus et 
agit septenarium in luclu poeniientix, ut in die re- 
surrectionis ad coelestem llierusalem cum gaudio 
revertatur. Et vide quod alleluia in Sabbato depo- 
nitur In declivo, in Sabbato inchoatur, in Sabbato 
geminatur ; quoniam in lapsu Adae» qui erat in xha- 



Deus ",et Confitemini "; quia per poenitenliam ve- 
nitur ad laudis confessionem, et per timorem ad 
spem : primus enim psalmus inculcat nobis timo- 
rem de poena peccatorum; sed quia per contritio- 
nem innascitur fiducia nobis ad Dominum accedeu- 
di, ideo Deum laudantes dicimus ad alterutrum : 
Confitemini, De his duobus, scilicet timore et spe, 
dicit Moyses : c Non accipies loco pignoris inferio- 
rem et superiorem molam ", > id est a peccalore, 
qui debitor est, timorem et spem. In prima vero 
cantatur : Dm, in nomtne.tuo '\cum sequentibus» 
et Dominus regnavit ", ne aliquid de psalterio prae- 
tcrmittatur, quod totum in septimana legatur, cum 
totum olim singulis diebus legerctur; ea dc causa 



gna quiete, gaudium perdidimus, sed animabus in B dlcitur et Confitemini '*, \el ut instruanlur pueri» 



rcquie recuperamus, et corporibus in resurrectione 
denique geminabimus. lilud etiam notabile est quod 
LXXma incipit a moerore, et terminatur in laeli- 
liam, per quod slgnificat poenitentiam ; haec est 
uamque natura poenilentiaiium psalmorum. liem 
partem habet in tristitia, partem ih laetitia se- 
miplena ; quoniam qui cum poenitentia transeunt, 
percipiunt animarum beatitudinem, vel saltem cer- 
lam in purgatorio exspectationem. Item LXta die- 
bus repraesentamus viduitatem Ecclesia;, scilicet 
utque ad sanctam quarlam feriam ; postea tribus 
moriificationem carnis noslrae, usque ad sanctum 
Pascha ; deinde sex diebus opera misericordiae quae 



ut sciant in ramis paimarum Domino confiteri *'. 
Uujusmodi enim psalmus proprie ad illam.diem 
pertinel, propter islum versum : Domine, salvum 
me fac; o Domine^ bene prosperare; Benedictus qui 
venit in nomine Domini ^. Quod in missa cantatur i 
Circumdederunt me gemitus mortis^ vox est primi- 
tivae Ecclesiae plorantis in Abel protomartyre prse- 
centore, cujus sanguis de terra clamavit ad Domi- 
num, qui aperuit os suum, et suscepit eum de manu 
Cain fratris sui **. Unde stalio esl ad Sanctum Lau» 
rentium, cujus mors preliosa *' novo et inaudiio 
genere passionls clamavit in coelum, ct audita est 
per universum mundum. Unde ct in Romana Ecclo> 



facimus post baptismum, in Sabtato consequi- r ^^^ P^ caeteris martyribus est aulheniica. Vox est 



mur requiem et geminam laetitiae stolam. llem inci 
pit a Dominica et terminatur in Sabbalo, eo quod 
ai mansione paradisi nostra captivitas inchoavit, ot 
usque ad futuram requiem perdurahit, vel qoia qui 
per peccatum a Domino nostro recessimus, per mi- 
sericordiam ad requiem revertemur. Rursus incipit 
t Februario juxta Zachariam, qui dicit in Xlmo 
Diense Sabat : c In secundo anno Darii factum est 
ad eum verbum Domini ^' : > Sabat uoslra lingua 
vertilur in virgam, sonat enim austeritatem et, cor^ 
rectionem ; quia in hoc tempore LXXmae de pecca-^ 
tis nostris per quae sumus a diabolo captivati, nos 
corripere et emendare deliemus.. Item per decem 
hebdomadas extenditur; quia per Decalogum ad 
Ixlitiam pervenitur. Igitur quia per LXXmam tem- 
pus deviationis et culpae significamus, et nostram 
praescntem captiviiatem recolimus; ideo Genesim 
incipimus, et Heptaticum, et Ruth iegimus usque ad 
Dominicam Palmarum. Ubi humani generis error 
et deviatio, et notatur expulsio, quam etiam flebili- 
ter canimus, et canendo flemus, imo et antiquam 
historiam prosequimur, in qua miseriae veteris vita; 
oarrantur, ejectio Adae ^, diluvium Noe ^', et exi- 
tus Abrahae ^*. Li matutinis laudibus omittitur 
Dominus regnavit " ; quia psalmus esl laetitiae, et 

.5. 



^ Rom. 8;IICor. 5. *• Zach. i. *» Gen 
" Psal. it7. " Deui. 44 •* Psal. «i. 
•• Gen. 4. ••Psal. ii5. '» Psal. ii4. 
•• Luc. 3. 



etiam humani generis ingemiscentis quod gaudiiim 
et Ixtitiam perdidit, tribulalionem et dolorem invo- 
nit •^ Languidus enim horao descendens de Ilieru- 
salem in Jericho incidens in latrones, spoliatus, 
vulneratus, semivivus relictus •*, a felicilate para- 
disi, a facie sui Creatoris ejeotus, plorans ait : Cir- 
cumdederunt me gemiius mortis, Sed quia divinum 
de recuperatione salutis^ [accepit oraculum, diccnte 
Oomino ad serpentem : c Inimicitias ponam inter te 
et mulierem, semen tuum et semenillius; tu in- 
sidiaberis calcaneo ejus, et ipsa conleret caput 
tuum •• ; I hujusmodi enim verhis victoria promit- 
titur Redempioris, qui, cum sit semen duntaxat 
mulieris, inimicitias conlra serpentem in tantum 
D exercuit, ut caput ejus contercrei, et ejus vasa diri- 
peret et ei omnem potestatem auferret •^. Ideo sub- 
dit : In tribulatione tnea invocavi Dominum, et exau^ 
divit de Umplo sancto suo vocem tneam**,morepro- 
phetico prae nimia certiludinc praeteritum ponitur 
pro futuro ; ideoque dilectionem Redemptori pro- 
uiittit subdens : Diligam te ••*. 

Sed quia longa via resubat ab Adam usque ftd 
nativitatem Christi, LXXVII etenim generatlones 
in Evangelio computantur ••, ideo legitur epistola 
de iongo sladio : Nescitis quod ii qui in stadio cur^ 

" Gen. 7. •• Gen. i«. •• Psal. 92. •» Psal. 50. 

- »• Psal. H7. 
i7. ••• Ibid. 



ii. •• Psal. 
•» Psal. 92. •• Psal. ii7. " Malth. 21 
•• Luc. iO. •» Gen. 5. •* Luc. ii. •• Psal. 



U9 



MITRALE. — LIB. TL 



m 



rmni •',^ibl InTiUmur ad benum,quia, i uon cU no- A plaoclum, et bumiilCatem penreniamus ad Domini 
bis collactatio adTersus carnem et sanguinem, sed passionem. 



adrersus principes el potestatcs *', i et mooemur 
de miliiue disciplina, scilicet abstinere ab his qu» 
piignam impediunt, ut \ictores bravium accipia-> 
mos, ct torque Tictoriae coronemur. Et qnia boc 
stadium sex aelatibus distinguitur, et quia qui mane 
condocli sunt, ponduset aestum portavere murmu* 
rantes, quia novissimi primilus intravere, ideo lc- 
gilur evangelium de sex astalibus et de murmuran- 
tibus •». Consoiantur se tamen longanimes in spe, 
dicentes in graduali : Adjutor ^», et cum se esse* in 
prurundo delictorum agnoscant, a simililudine Jo- 
aae, clamant, gemunt et orant '», dicenles in tra- 
«u : He profundis ". El allende quod omnes fere 
traclus authentici gravibus vocibus componuntur, 
el omnes fletum et tristiliam sanclorura in praesenti 
viia, seu activa seu contemplaliva degentium, per 
lacrymabilem cantum et gravitaies sonorum insi- 
nuani : unde traclus dicunlur, vcl quia praj gravi- 
lale sui tractim cnniantur, vel quia sancli suspi- 
rantes gemiium ab irao pecloris trahunt. Licel enim 
aliquaudo gaudeant, vel pro benelicio grati» jam 
perceptx, vei pro spe percipiendae gloriae, unde ali- 
qaoties prorumpunt in melos el verba laetiiiae, lamen 
ia lacrymarum valle morantes, praeserlim cum in- 
colatum nostrum Ecclesia reprajscntat, lacrymas 
effundunt super fluniina Babylonis"-"* prosuis, et 
aliomm excessibus, dum ex vicinitale Babylonici 



CAPUT IL 

DOttlNICA DB SEXAGESIMA. 

Exsurge^ quare obdormis, Domine ? exsurge, el n<m 
repeilas in finem •*. Haec Dominica LXma nomina- 
tur eo quod hic habet exordium LXta dieruin, quaa 
incipit hodie, et terminatur in quarla feria paschalifl 
hebdomadae, ubi cantalur : Tenite^ benedicii '^ 
Scxagcsiinus numerus viduitatem signiflcat, eo 
quod claustrum ingreditur conlineuti», sicut trige- 
simus conjugium, eo quod se blandis digitis oscu- 
lelur. Haec ergo LXma significat tempus viduilatis 
Ecclesiae, scilicet quo viduata fuit per mortem, id 
est lapsum protoplasti, vel per absentiam spoiisi, 
qui peccatoribus abest per gratiam, et viatoribus 
per humanitatis prapsentiam. Licet eniin Christus 
nobis sit praesens secundum divinitaiem, juxla il- 
lud : c Ero vobiscum usque ad consumnialionen 
saeculi ", > tamen absens est secundum quod per- 
egre profectus est '* ; et dicitur LXma a sexies de* 
ccm. Ad remedium eienim et ad consolaiionem data 
sunt in praesenti sex opera misericordiae et deceia 
praccepia Decalogi, ut se in eis exerceat, et per eo* 
rum observalionem sibi sui sponsi mereatur januam 
aperiri. Ilaec qui observaverit audire merebiiur: 
\enite, benedicti, quod canlatur in ullimo die 
LXinre; vel seuarius numerus perfeclus est suis 
partibus; computatus denarius uiercedem significat 



llavii, alios vident aspergi, alios jam immersos ex C ^P^''"™ "• ^* Q"*s ergo per denarium, scilirel per 



rapacilaie fluminis deorsum ferri. Sed quia praesens 
ploratus quandoque fit pro irriguo superiori, quan- 
doquc pro inferiori ", niodo pro dilatione supernae 
beatitodinis , unde : i Heu mihi ! quia incolatus 
mcus prolongatus est »•, i modo propter maculas 
filae pnesentis, unde : c Poculum meum cum .flem 
miscebam ^'; i ideo licet tractus graves habeanl 
voccs, tamen in verbis quandoque laetitiam expri- 
iiinnl, ut Lttudate ", quandoque tristitiam reprae- 
senunt, ut De profundis »•; vel qucd traclus Ira- 
ciim cantatur, et suaviter insonat auribus, signili- 
cat qood cum Apostolo in longanimilate et suavi- 
Ute perseveremus ••. In oflerenda, Bonum est •*, 
modo qui languet, scd redempiionem exspectat. 



perfeciionem operum, mercedem quacrit, ipse perci- 
piet regnum in feria quaria promissum. llujus diei 
nociurnum officiuin est eadem quae in LXXuia can- 
tatur historia de lapsu primi hominis* oer quem 
vjduatur et peregrinatur Ecclesia. 
^ In ofiicio vero diurno exsilium deplorat, et pcr 
liberationem Deuin exorat, dicens : Exsurge^ quara 
ohdormis, Domine *'; dubitative loquitur, quia pec- 
caia separant inter Deum et hominem. llumiliata 
est eniin in pulvere anima nostra, et hxsil in terra 
venter noster, sed exsurge et redime nos propter 
nomen tuura, non propler nostrum meritum; tu 
enim dignalus es redimere nos, non sumus digui 
susciperc ; cujus liberalionis in oflicio diurno niodus 



Denm confitetur et laudat, modo perturbatur et mi- D exprimitur, et effeclus ; modus, quia facienda erat 



ratur quod boni laborant et mali florcant •«, sub- 
dens : Oiiflm magnificata ••, modo interitum pecca- 
tonim ct exaltationem bonoruni per unicornem 
ebristum futuram praedicit; communio, JUumina •% 
ipox est servi spoliati gloria vultus Dei, qui positus 
lii tenebris orat, ut inimicitiarum paries dissolva- 
I» ••, at jubare veri solis irradialus non confun- 
datar;Yel omnis planctus oflicialis insinuat, cui 
aflectoi debitores esse debemus, scilicet quod per 



pereum, qui furmam servi accipiens, exivit •• se- 
miuare semen suum, sicut legilur in evangelio *\ 
et quia seminaturus erat per aralores, scilicet apo-^ 
stolos, quorum fuit uiius vas electionis *^, speriuo« 
logus, qui plus aliis seminavit, per quem gente» 
gratiam cognovere ••, ideo statio est ad Sanctuni 
PauIum,ideoquedeipso mentio fit in collecta, ubt 
dicilur : Deiis, (jfiii coMspicij, quia ex nulla nostia 
virtute subsistimus, vendidimus enim nos sub |)ec- 



•» I Cor. 9. •• Ephes. 6. •• Mallh. 20. ^» Psal. 
W. " Josu. 45. '• Psal. !I9. "' Psal. 101. 
•• Psal. 91. •• Psal. 72. •• Psal. 103. •* Psal. 32. 
••Marib. 28. ••Matth. 25. •• Maith. 20. *' Isa. 59. 
lCor. 15. 



0. ^» Jonas 2. " Psal. 129. "-'* PsaL 

" Psal. 146. " Psal. 129. •• H Cor. 6. 

•• Ephes. 2. •• Psal. 43. •» Malih. 25. 

*• Phil. 2. •• Luc. 8. ** Act. 9. •• AcL 17; 



%t SICARDI CREMONENSIS EPISCOPI ^TA 

cato **, et in nobis non est virtns solvendi *^, ideo- A phantes. Haec ergoLm^significat tempns remf6sio- 
qne oramus, ut Dominus sc intromiltat ad solven- 
dum; ob id quoque labores et pericula Pauli nume- 
rantur in epistola *' : LibenUr suffertii^ et attende 



quod saepe suum stationes ordinanturofficium, ut 
liodie; quia statio est ad Sanctum Paulum, agitur 
in oratione et epistoh de laLoribus Pauli, similiter 
intuitu stationis menlio fit de marlyribus Cosma et 
Damiano in quinta feria, et de Susanna in Sabbalo 
ante mediamXLmam. Rursus Paulus, bonus atblcta, 
modum evadendi exprimit in epistola confortans, 
ut despiciamus insipientcs dominos, qui nos in ser- 
vitutem redigunt, qui nos devorant. Cffectus cxpri- 
mitur in graduali et intractu; quia disseminatio 
verbiquibusdam fuit odor vilae in vitam, qiiibusdam 



nis^; Lmus elenim annus jubileus in veteri lege di- 
cebatur *, scilicet remissionis, vel poenitenti^e, et 
Lmus psalmus : Miserere mei^ Deus, psalmus est 
reniissionis et poenitenlix, et eo maxime utimurin 
boc tempore, et dicilur Lma a quinquies deeem, et 
septeiii in se perfectas continct septimanas; qiii- 
nariusergo significat quinque vulnera Chrisli, aat 
quinque opcra sensus humani, et denarius deceia 
praecepta Decalogi, et seplenarius septiforroem gra- 
liam Spiritus sancli. Si ergo lirmiler passioneiib 
Domini crediderirous el per exteriorcin administra- 
tionem Decalogum in sancto Spirilu coropleverirous, 
consequeinur aDomino remissionemet pcrTeniemus 
9d beatara et gloriosam resurreclionem. Vel Lta 



odor mortis in mortem ••, qurdam enim posilisunt, ^»^s in poenitenlia ducirous, ut in sequentibus Lla 



«t rota, et stipula ante faciero venli "•; quidaro co- 
gnovere nomen Dei, et ad poenitentiam sunt com- 
moti, ut fugiant a facie arcus *, scilicet judicii, et 
libereptur electi. Post cominotam terram semen in- 
ducitur, ut in evangelio sequitur, et attende quod 
in LXXma vinea colitur, et ager in LXma semina- 
lur. Oflerenda : Perfice gressus •, consonat evan- 
gelio ; timendum est, ne semen verbi Dei secus 
viam expositi a volucribus, scilicet iromundis spi- 
ritibus, diripiatur, aut a soUicitudinibns et divitiis 
hujus saeculi suflbcetur, aut honorem, scHicet pin- 
guedinem charilatis non habcns arescat in nobis, 
et sic non perliciantur gressus noslri. Oremus ita- 
que singuli, oremus universi, ut Dominus gressus C 
nosrros perficiat, mirificet super nos misericordias 
8uas, custodiat semen ut pupillam oculi, ne a spinis 
6uff()cetur; protegat subumbra alarum, ne solis 
ardore deliccetur; eripiat ab iropio, ne de nostris 
cordibus auferatur *, ut bona terrae fructincet, et 
fructum afferens iii patientia, dicat : Ego cutnjusti- 
tta apparebo inconspectu tuo \ elsic in communione 
cantatur : Introibo ad alkire Dei '; cum terra si- 
mus, in horrea coeli non ascendemus, nisi verbo 
Dei portemur, sed per ipsum sublevabimur portan-» 
tes manipulos * justitiae laetificando Deo juventuiem 
nostram in vigore vernalitatis aeternae. 
CAPUT IIL 

DOMINICA IN QUINQUAGESIHA. 

£5(0 mihi in Deum proiectorem, el in domum re- 
fugii ut tahum me facias ^. Haec Dominica Lma no- 
minalur eo quod hic habet exordiuro Lta dierum, 
quae incipit bodie, et terminatur in die sancto Pa- 
schae. Decebat enim ut sicut tres fuerant illius po- 
puli reversiones, prima sub Zorobabel, secuiida et 
tertiasub £sdra', sic nos nostra peccata deflentes 
et de peccatis misericordiam implorantes tres face- 
remus terroin?tioncs, scilicet in Sahbato,iii quarta 
feria et in Pascha revertcremur ad gloriam triuin- 



diebus, sciliceta Pascha usquead Pentecosten, quos 
in laelilia sumus acluri, non excedamus, quin die 
Pentecosles Spirilus sancligratiam suscipere merea- 
mur. In hujus diei nocturnali ofljcio legitur, et ca- 
nitur de diluvio; quia per ipsuin poenitentia desi* 
gnalur, sieut cnim diluvium pcr ter quinquaginta 
dies extenditur, sic poenitentia pro cogilatii, pro 
verbis et pro factis iiijungiiur. El est nolandum 
qiod prius de diluvii poena, quain de Abrahae obe- 
dientia canitur, et demuro iu antiphonis evange- 
licis de caeco illuminato suhjungitur; quia qui se 
a peccatorum sordibus per pa^nilentiam laverit, et 
Dei mandalis obedierit, a Chrislo illumiiiari guude- 
bil. Oniciuni vero diurnum suipit a ca^co, scilicet 
humano genere fundamentum. Nam ut legitur iii 
Evangclio : Cum appropinquasset Dominus Jericho^ 
caicus sedebat secus viam meudicans et dicens : Fili 
Davidy miserere meij licet a lurbis iiicrcparelur; cui 
Dominus : Respice, fides tua te salvum fecit *•. Ilic 
caecusesthuroanum genus quoiidain ignorans Deumy 
se ipsum, nalale soluin et concupiscenliam csse 
peccatum ** ; qui licet a lurbis invisibiliuro hostiuin 
iropedirelur, praevcnicns tamcn adventum illumi- 
iiationis, ab eo, in qucm spcraLal, petit in introitu 
proteclionem , refugiuro et ducaiuro in \ia, salutem 
et liberalionem, diccns : Emo mihi in Deum prote'- 
ctorem et in locum refugii ". Populus revertens 
planctu, fuga et orationibus utebatur ^'. Sic et nos 
^ per poenitentiam reverlenies, modo plangimus, di* 
centes : Ctrcum(/e(/erun( *^et Exsurge *'; modo fugi- 
mus et orarous, dicentes : Esto mihi in Deum pro- 
lectorem et in locum refugii **, ubi etiam iiinui- 
mus, quod in cxpedilione simus, etin LXXroa plan- 
gebamus, et in LXma dubitabamus, nunc de pro- 
tectione coniidimus. Epistola consonat evangeli« 
non solum ex eo verbo, quod it^i dicitur : Videmus 
nunc per speculum et in cenigmate ^' ; sed ex eo qiiod 
excellentiorem viam deinonstrat, scilicet charita- 



•• Roro. 7. •» Malth. 18. •*» II Cor. II. •• 11 Cor. 2. »*• Psal. 82. 
Mbid. *Psal. 42. * Ibid. • Psal. 125. ' Psal. 50. • I Esdr. 2 ct infra. 
••Loc. 18. "Rom. 7. " Psal. 50. " I Esdr. 5 et infra. »* PsaL 17. 
" 1 Cor. 13 



» PsaLSO. 


• Psal. 


16. 


• Levit 25 ; 


iNum. 


36. 


"Psal. 43. 


** Psal. 


30. 



•55 MITRALE. — LIB. VI. 254 

tein. Hxc csl per quam fides salviAcans operalur, A in Pascha Dei lemplum essc possimus; vci ideo a 



haec est ocuius cordis, qua quisquis carel\ csecus 
est, in lenebris ambulat, et nescit quo vadat ^' ; 
nam cum Domiuus illuminare genus humanum io- 
c<Bpit **, oculos ejus hoccoliyiio prius inuniit '*» 
dicens^: c Diliges-Dominum Deum tuum *^ i In hac 
epistola ponuntur monumenta nosirx mililix ue- 
cessaria, fides, spes et charitas, tria hsec. 

In graduali triumphalori miiitije gralias exsolvi- 
mus de ccrta spe triumphi, dicentes : Tu es Deus 
qui facis mirabilia; et quia gcneris humani duo 
sunt populi, et ambo sunt per Chrislum illuminati» 
et participes triumphi , ideo dicitur : Nolam 
fecUii in gentibtu virtutem tuamt et subdilur : Li^ 
benuti fUios Israei et Joseph **, ideoque in tractu : 



feria quarta jejunare incipimus , quia Christum 
eadem die suum jejunium inchoasse didicimus, 
cum in quarta feria baptizalus fuerit, et in eadem 
baptismatis die jcjunium inchoaveril; vel quia qua» 
ternarius est numerus laterum aequalilate perfeetuA» 
Unde forlitudo quartuni tenet iocum in numero 
virtutum, et hoc nomcn fortis quarium est in no- 
minibus Christi. Ideoque eadem feria vocantur ca* 
techumeni, et ad ordines ordinandi, el sicut iegitur 
quadraginta sex annis templum aidificatum, sic 
prsesensjcjunium quadragiuta scx diebus in absti- 
uentia continuatur. 

Unde in Evangclio : i Quadraginla scx annis aedi- 
ficatum est templum hoc, et tu in iribus diebus exr- 



OinHts lerra ad iliuminaioris et triumphaioris pnB- citabis illud '* ? i Si quis dixeril, a primo auno* 

Cyri, in quo fuit coepta aedificatio lempii usque ad 
sextum annum Darii, in quo apud Esdram legilur 
consummata, quadraginta quinque annos solum- 
modo computari , scial quod secundum Joscphuift 
in XLvi ejus emineniiora fuere completa. Templum 
eiiam corporis Chrisli xlti annis creditur xdifica- 
tum;quia Yirgo xiiannorum exstititcum Unigeui- 
tum genuit, qui anno xxxiv, secundum quosJam, 
«orlis calicem bibit. Unde nomen Adam, quod ei 
qualuor compaginalur, ei merilo convenil. Lilierafr 
vero nominis cjus, cujus corpus ex quatuor ele- 
mentis conficilur, non immerilo ex quatuor mundi 



fonia invitatur^ cum dicitur : Jubilate **, quasi di- 
cat : < Accedite ad eum, et illuminamini *S > Ser^ 
tite Domino quifecit nos ", non ei cui vendidimus 
nos "; ideoque iu Evangelio caecuspetitionem con- 
geminat, dicens : Fili David, miserere mei *^; ideo- 
que in oflerenda gratias de illuminalione utriusque 
populi duplicat, dleens : Benedictus es , Domine; 
BenedictuB es , Domine ** ; et aliig verbis magis ac 
HMigis dupliciter illuminari p(ii^tulat, dicens : Doce 
me jusiificationes luas, doce me justifieationes tuas **, 
vel bis dicit justificdtiones propter viam testimo- 
niorum veritatisetmandatoruni. Sed quia non satis 
est ad viani pervenisse et illuminationem scientiae 



climaiibus assumuntur, scilicet Anatole, quod est 
^cepisse, nisi abjiciamus opera carniji", congrue /> <'"^"*» ^y^^s quod esl occidens^ Arctos quod est 



lerremur iltorum exeinplo , de quibus dicimus in 
commnnione Manducaveruni '^ £t quia in magno 
corpore eaeci hujus, princeps Pelrus est illuininatus, 
dicente ad eum Filio Dei : < Beatus es, Simun Bar* 
Jona «quia caro et sanguis"; > ideo convenienter 
ad eum b«c statio deputatur ; et nota evangeliorum 
consequentiam rationabiliter ordinatam : in LXXma 
vineam colimus, in LXma semen spargimus, in 
Lma firactum iucis in cspco illuminato colligimus. 
CAPUTIV. 

IN CAPITE JEJCirVII. 

Canvertimini ad me in toto corde vestro , m 
iejumic^ et fietu , et planclu, et scindite corda ve- 
stra^ et non vestimenta vestra ". Ila»c dies Caput 



septenlrio, Mesembria quod est meridies, quae al- 
phabetali calculo, in eumdem numerum surgunt; 
iiam A in numero Grxcorum significat unum, D 
vero quatuor, item A unum, M vero quadraginta» 
qu£ simul juncta xlvi fiunt. Eapropter quadraginta 
sex dies observamus in abstineutia, ut qui carnali- 
ter per quatuor muudi parles a primo parente con» 
spergimur, ilio numero afilicti secundi Adae cor- 
pori conformemur, ut iilum in sancto Pascha digno 
pcrcipere mcreamur. Velquiapuerperium XLvidie- 
bus in utero jacct info: me, ideo tot diebus jejuniis 
et orationibus vacamus, ut inforine nostrum Do- 
niino reformemus. Qui ergo usquc nunc in expe- 
ditione fuimus , nunc pugnam sanctis jejunii» 



ii 



jcjunii nuncupatur; hac etenim quarla feria qua- D inchoamus. Undc in coUecta : Concedey quasumusp 



dragesimale jejunium inchoatur; cxceptis sex Do- 
minicis diebus, triginta sex iu jejunio remanebanl. 
Unde sanctus Gregorius triginta sex dies absli- 
■entls duntaxat nobis insinuat. Forte nondum 
emnt Iii quatuor additi, quos oportuit addi ad su|>- 
fiiementam quadragesimaiis jejunii, et recte inci- 
pieotes a quarta feria quadraginta sex dies conti- 
Boamus in abstinentia. Legitur euim quod Salomon 
in quarta «tate aedificavit Domino templum *^ ; 
ideoqoe nostra jejunia a quarla feria incipiunt ut 



DominCf prcesidia militiceChrisiiance sanctis inchoare 
jejuniis. 

Et quia Quadragesimale jejunium hodie, secun* 
dum ecclesiasticam instilutionem, habet initium; 
idcirco in iiocturno et diurno ofiicio frequentantur 
cantus et lectio de jejunio, qux de cpislola, Conver- 
timini ", et evangelio, Cum jejunalis ", polius as- 
sumuntur. Sed jejunium infructuo&um est sine cor- 
dis contritione, lacrymarum efiusione, eleemosyna- 
rum largitione, vigiliis et oraiione, quae omnia sunt 



. *■ loan. 12. •" Luc. i. «• Apoc. 3. 
«• P«al. 99. " Rom. 6 et 7. " Luc. 18. 
i$. "JoeL2. »*limpg. 6. "Joan. 2. 



•« Mallh. 2i. " Psal. 
"Psal. 418. " Ihid. 
'' Joel 2. »7 Matth. C. 



76. " Psal. 09 
" Gal. 5. ** Psal. 77 



" Psal. 31. 
" Mattli. 



SnS SICARDI CREMONENSIS EPiSGOPI t^d 

fnictus poenitenttap, qo» sunt arma nostne pugnae. A cujus incullus a Joseph **, Yel Davld *' icv^iesla cob- 
Idcirco et de istis quaedam in nocturnis et diurnls 
o^ciis inseruntur» ut in introitu : Mitereris **, et in 



graduali : Miserere mei **, et in tractu : Domine ^. 
Et attende quod hoc tractu usque ad Passionem 
ntimur, in secunda quarla et sexta feria, ut in die-* 
bus arctiori jejunio deputatis iucoeptae poenitentiod 
memores, oratione et jejunio combincmus. Offereh* 
da : ExaUabote^\ estgraliarum aclio de impetrata 
lemissione; communio : Qui meditaiur ^%estaliorum 
cxhortatio de legis meditatione : et consouat £van« 
gelio, quia meditari in lege est thesaurizare in co&- 
lo ^' ; haec autem missa cantetur in nona, et mox 
Tespera sequatur, ut in Quadragcsima. In hac mis* 
sa, et in omnibus Domiiiicis diebus usque ad Pas* 



t 



pit exemplam. In hoc exsilio baculum portant ia 
signum correctionis, per quam reditur ad gratiam 
communionis. Est autem hic baculus cubitalis, 
quia in qua mensura mensi fuerint, remetietur 
eis **• Formam Tcro ejectionis in concilio reperies 
Agathensi ; canones autem pcenitentiae in libro poe- 
nitentiali. 

In quinta feria legitur epistola de Ezechia **, et 
evangelium de puero centurionis *\ Illi dies adjecit 
Dominus, isti sanitatem resliluit : per quae mone- 
rour jactare cogitatum nostrum in Domino *', ad 
eum clamare, in eum crcdere ", eum perseTeran* 
ter orare '^. In sexta feria legi(ur epistoia, Cla» 
ma ••, et evangelium, Audistis ". In utroque Dei te- 



sionem Domini dicenda est praefatio : Qui corporali ^ stimonia, quae a carnalibus carnaliter intelligeban- 



fejuHto. Quidam tamen in Domiuicis quotidiana 
utuntur, eo quod ab arcto jojunio excipiuntur. 

Illud iion esl silentio praetereundum quod Sama* 
ritanus ille, qui dolorem agnovit *^, dicens : Circum» 
dederunt me ^', ideoque orationes ingeminavii, di- 
cens : Exsurge ^, et Esto *% videns non posse cu- 
rari sine cataplasmate poeniteniiae, hodie per me- 
dicinam salutis induit cinerera bumilitatis et cili^ 
cium asperiuiis, quia cinis et cilicium sunt arma 
poenitentium. Hodie namque capitibus nostris cl* 
neres imponimus, ad niemoriam reducentes quod 
dictum est Adae : c Pulvis es, et in pulverem re- 
Terteris **. i Hoc etiam habitu conOtenies, quia non 



tur, spiritualiter exponuutur ; nam in epistola dici- 
tur non esse jcjunandum ad lites et contentiones. In 
evangelio dicitur, quod non diligamus, non eleemo- 
synas faciamus, non orcmus, ut ab hominibus tI- 
deamur. Igitur in utroqne a vana gloria dehortah- 
mur, et ad spiritualera intelligentiam, et opera mi- 
serlcordiae iuTitamur, nede Tiapereamus^*, sed tc- 
niam a Domino consequamur. In Sabbato legitur 
epistola : Si abstuleris ^', ubi nobis lux, et requies 
promittuntur ; et evangelium : Cum sero ", ubi 
apostoli de conOictu maris ad portum accedunt se- 
cjiritatis, et de tencbris ignorantiae ad noiitiam per- 
veuiunt Salvntoris. Hoc Sabbatum, licet habeat epi- 



•umus dii neque de coelo,qui dii esse cupivinius *^, r stolaro et evangelium sicut nonnulla per anni cir* 



sed homiues et de terra principium habemus, Job 
quoque favillam et cinerem ad roemoriam revoca- 
inus '*• Hodie cilicia vestimus, protoplasti perizoma 
recolentes '', Ninivitarum poenitentiam ad memo- 
riam revocantes '% Joannis habitum recolentes '*• 
Hodie pedes nudamus, nuditatem repraesentantes 
Adae'% et signiflcanies quod indigemus ornata 
gratiae. Hodie processionem facimus, innuentes 
qood repatriare contendimus, sed quoniam hostes 
DObis in iiinere scimus obsistere '% ideo armati 
Tlrtutibus nitimur ad pugnam c contra spiritualia 
nequitiae '* i obviam ire. Hodie quoque diem ex- 
pulsionis nostrae de paradiso recolentes, de eccle- 
sia peccatorcs ejicimus, et ejeciis poenitentiam se- 



cuitum, non tamen esl in cantibus oiltbiatum, quo- 
niam secundum quosdam nondum eral solemni je- 
junio deputatum : hodie vero jejunemus, ut ad Sali- 
batum perveniamus. 

CAPUT V. 

PRIUA DOMINICA DC QUADBAGESIMA. 

Invocabit me, et ego exaudiam eum, eripiam eiim, 
et glorificabo eum, hngitudine dierum adimpUbo 
$um ^^. Uaec Dominica Quadragesima nominatur, eo 
quod habet hic exordium quadraginta dierum, quae 
iRcipit hic et terminatur in Coena Domini : per quos 
quadraginta poenales dies rememoramus quadra • 
ginla annos, quibus populum ab iEgyplo ad pa- 
triam redire cognovimus. Legitur enim quod filil 



ptennem, aut alias, pro criminum quantitate, in- p Israel in iEgyplosub Pharaone longo tempore scr- 

jungimus, quia genus humanum in Adam lapsum, ' '- -^--t. i:i — .: «..«.i-«„;.,.o «««:. 

Judicio Dei, in hoc exsilio seplem millibus damna- 
tor annorum. Maria quoque leprosa septem diebus 
cxstititextra castra ". Exsiiium quoque indicimus, 
quia Cain in manifestam Dei vindictam factus est 
Tagus et profugus super terram •• : carcer Tcro 
iMBnltentiae a Joseph habet iniiium •». Tam in car- 
cere quam in exsilio comam et barbam nutriunt; 



Tiere 'S sed per Moysen liberati quadraginta annis 
eremum transiere ", paslum de coelo '•, potum de 
saxo durissimo percipientes ", et sic ad terrani 
lacte et melle roanantem denique pervenere "'• 
Mystice numerus iste, ut ait Augustinus, laboriosi 
hiijus temporis est sacramentum, quo adversus 
diabolum dimicamus. Tempora enim quadripartilis 
vicibus currunt, et mundus quauior partibus ter- 



•• Sap. H. •• Psal. 56. *• Psal. 102. »» Psal. 29. *• Psal. I 
17. ♦•Psal. 43. •^Psal. 50. *• Gen. 3. ••Ibid. ••JoboO. 
•^Gen. 3. ■» Exod. 13. ■• Ephcs. 6. " Num. 12. ■• Gen. 4. 
•• Matih. 7, ei Marc. 4. •» ha. 58. •^ Matth. 8. ••Psal. 5i 
• Maith.5. '•Psal.2. »• Isa. 58. 
''Exod.17. "'Josuol. 



*• Matth. 6. *^ Luc. 17. •• Psal. 

»» Gen3. ■» Joan. 5. •• Matth. 3. 

•• Gen. 39. •• Gen. 41. •» I Rcg. 21. 

•• Joan. 14. •' Luc. 11. •• Isa. 58. 

»• Marc. 6. »• Psal» 90. '* Exod, 12. ^* Num. 14 »• Exod. 16. 



S57 MITRALE. 

inlDatur t dos ergo qoi longo tempore in lioc roun- 
do sab diabolo serTivimus, scd per Christuro libe- 
rtiif cujus corpore pascimur, ei sanguine pota- 
mur '*, per observantiam decem praeceptorum, et 
qaataor ETangeliorum, quae multiplicata quadrage- 
Dariaro faciunt, ad terram lacte ct mclle manantem, 
scilicet ad paradisum redire debemus. Itaqne cele- 
branles banc Quadragcsimam, et illos annos qua- 
draginta recolimus, et nostram rcversionem ad pa- 
triani signiflcamus. Sed quoniam exeuntes ab i£gy- 
pto per xLii mansiones terram proniissionis intra- 
▼ere **, et mox Pascha celebravcre, ideo duos dies 
addentes posl xlii dies Pascha Doroini celebramus, 
et In die quam fecit Dominns exsullamus'*. Si quis 
ergo festinat ad patriam ^\ huoc numerum sat- 
agat adiroplere. Eodcm quoque numero genealogia 
Domiui a Hatthaeo describitur "*, Jechonia bis 
computato; si quis ergo desiderat per baptismum 
penrenire ad Christum, illo numeri sacramento 
perveniat, sicut llieronymus ait, quo Dominus a 
patriarcl^ pervenit ad virginem, quasi ad iorda-> 
Dcro, qui pleno gurgite fluens Spiritus sancti gra- 
tiis redundabat. Ex his autero xlii diebus, sex Do~ 
niuicae a jejuniisexcipiuntur, nam per quadraginla 
sex liebdomadasbabcntem totum bujus vits tempus 
accipimus, vel quia surget in quinquagenarium 
calculo multiplicationis, vel quia sit tempus aCQi- 
etionis, vita vero sex xtatibus mundi vel hominls 
Tariatur, in qualibet licet universaliter sint affli- 
ctiones, aliquid tamen habuimus consolationis, ubi 
in prima delectabatur Adam in paradiso "'• In se- 
eunda Noe consolabatur in cataclysmo '^ In tertia 
Joseph Israelem a fame iiberavit *'. In quarta Sa- 
lomon iu pace regnavit '*. In quinta de Babylonia 
rerersi sumus ". In sexta de sponsi prxsentia ex- 
•oltavimus *' ; vel, licel in singulis nostris aetatibus 
ddinquamus, unde et in singulis hujus temporis 
hebdomadibus, et plangendo canimus, et cauendo 
plangimus, et carnem criminum incentivam jeju- 
Diis aflDigimus ; tamen per sex opera misericordiae 
peccau coriigimus, et peccatorum veniam prome- 
remur, ondesex Dominicis afflictionem jejuniorum 
absolvimus. Vel forte in memoriam Dominicse re- 
sorrectionis, el pro spe nostrae resurrectionis hoc 
tantillum in nostro fletu percipimus consolationis. 
Sex itacfue diebus a jejunio de xlh exccptis, xxxvj 
dfintaxat remanent in jejunio, hi sunt decima 
dierom nostrum ccclxy numero decurrenlium; di- 
gnum enim fuerat, ut qui de aliis rebus decimas 
damus, etiam de diebus decimam solveremus, ut 
qiiidquid aliis temporibus contraDei praccepta per- 
egimus, hac dicrum decima corrigamus, unde forte 
boc tempus debet poiius decima quam quadrage- 
sima nomiuari. Sed sicul Haebraei decimam suorum 
bonorum Deo summo Regi dabant **, sic ethnici 



-* LIB. TI. fS9 

A suis diis et regibns suorum bonorum quadragesi- 
mam persolvebant, quam et hodie Vencti navalibos 
in teloneis extorqucnt, et ideo forte a ritu genti- 
lium hoc tempus non decimam, sed quadragesi- 
mam nominarous. Huic lamen Xmx in XXXVl dle- 
bus in jejunio quatuor pr;ecedentes dies adduntur, 
in memoria eoruni quatuor, quae nos incurrisse 
lugemus, scilicet quod propter escam de paradiso 
sumus ejecti, quod bestiali cibo addicli, quod bis 
pceiiis afflicti, quod apud tartara duriuS affligcndi» 
vel ad inlelligcntiam quatuor ordinum quos in jii- 
dicio fuluro videbimus. Primus erit judicantium» 
bi sunl perfecii ; secundus per judieium judicando- 
rum, hi sunt conjugali ; tertius est damnatonim, 
hi sunt increduli ; quartus est damnandorum, bi 

B sunt fldeles bonls operibus vacui, vel pof ius mera- 
liter, ut quidquid ex lascivia quatuor elemeulorum, 
quidquid praeterea in quatuor temporibus anni, 
quidquid in quatuor curriculis diei, contra obser- 
vantiam qualuor Evangeliorum eomuiisimus, ho- 
rum quatuor dierum jejuiViiscmendemus, vei ut pcr 
quatuor virtutes nos ad jejunium fuiciamus, ot ani- 
ma,quaequatuor mortibus cogitationis, locutionis, 
operationis, consuetudinis vel impoeiiitudinis mo- 
ritur, earum auxilio sublevetur, et sic verius boo 
jejunium quadragesima nominatur, hi qoo quid* 
quid contra legem et Evaugelium delinquimus, 
emendare tenemur, yel denarium Deoquater of*^ 
ferimus, ut pro quoiidianis peccatis nostram disci^^^Pl 
pliiiam memoriier et devotius observemus. Qua- 
ternario numero, ut ait Augustinus, diurna et an- 
nua curricula peraguntur; dies enim matutiiiis, 
meridianis, vespertinis et nocturnis defluilhoris; 
annus vero labilur vcrnis, aeslivis, auluinnalibus et 
hiemalibus mensibiis, in quibus omnibus ab amoro 
retrahimur %ternorum, et ideo per quaternarium 
quotidianum etcessum intelligimus deliclorum. D&- 
narius vero totam nostram continel disciplinaro. 
Nam, ut idem asserit Augustinus» Creatoris ei crea- 
turae scientia significai qu» ad bomines pertioQt 
erudiendos ; nam scienlia et disciplina est ut crea- 
tura serviat Creatori. Creator Deus est, ex quo 
omnia, per quem omnia, in quo omnia *% et idep 
Trinilas Pater, et Filius, et Spiritus sanctus hic 

D colitur ab animo, qui eum diligit ex toto corde, 
tota anima et tota mente *'. 

Ilxc tria sunt : animo corpus subjicilur ad re- 
gendum ex elementis quatuor compaginatum. Ergo 
quadraginta diebus jejunare , est hunc denaiium 
quater ducere , scilicet nobis temporalitcr conflr- 
marc, et teroporalia commissa per bunc denariuin, 
id est servilium, quod creatura Crcatori exliibeat 
emendare. Vel ideo quadraginta dicbus jejunamus 
oraliouibus praevenientes ut in sequentibus qua- 
draginta, scilicet a Pascha usque ad Ascensiouem^ 



" I Cor. 10. »• Jos. 6. •• Psal. «17. •* Heb. A. •• Matth. 1. •»Gen. 2. 
ctlnfra. •• Ui Reg. 5. •" I Esd. 1 •" Matth. 9. •• Levit. i7. •• Deul. 52. 



•'Gen. 8. ••Geii. M 
•> Matth. «i. 



259 SICARDI CREM0NCNS1S EPISCOPI «GO 

quos !n Ixtilia sumus acturi, non excedamus quin A janium viferiae natura debilitaretur. In rcdemptione 



capnt nostrum ad coelos sequi valeamus. Vcl qua- 
draginta diebus jejunamus, ut eo numero, quo a 
Deo recessimus, eidem reconciHemus, nam per 
qaaternarium corporis vel anni, niundi vel diei, 
praccepta Decalogi violavimus. Hoc numero Nini- 
vitse poenituere '*; hoc spatium dabitur eis, qui sub 
Antichristo apostatabunt, hae sunt corlinae sacer- 
dotuni inalrio tabernaculi quadraginla cubitorum *' ; 
vel potius quadraginta diebus jejunamus, ut scien» 
tia iegis, et prophctarum, et maxime Domini nostri 
Jesu Christi imitationem et gTaliara mereamur ; je- 
junavit enini Moyses ad accipiendam legem quadra- 
ginta diebus *^, simililcr cl Elias »', Daniel quo«]ue 
tribus hebdomadibus jejunavit *', Dominus noster 



Sabbatorum hujus temporis addidere hebdomadara 
ociavam, vocantes hoc tempus sexagesimaro. Demum 
propter venerationem Dominicae ascensionis 
statuere sancli Patres, ut quinta feria sicut Do^ 
minica celebris haberelur ; unde et adhuc eadem die 
lautius procuramur ; pro illis nonam hebdomadam 
addidere, et sic septuagesiniam inslituere ; totam 
secundum Craecos jejunio sanctificantes, de quilms 
superius satis copiose tractavimus. Nunc ad Quadra- 
gesimam revertamur, quod tempus , quia poeniten- 
tiae solet et debet ascribi, poenitentise vero fructus 
sunt jejunium , et vigiiiae, et aliae carnis aCQictiones, 
eleemosyna corpuralis, et spiritualis, et alia opera 
misericordiye, oratio et deprecalio, et ali» spccies 



quadraginta diebus absque cibo post baplismum ^ contemplationis, fletus et lacrymae, et alia insignia 

conlritionis, ideoqn^ de his et similibus, ad poeni- 
tentiam peitineniibus in diumis et nocturnis offi- 
ciis, in hac die, et sequentibus copiose legll, et 
cantat Ecclesia. Et est noiandum quod propter je- 
junii principium ordo intercipitur historiarum, cum 
iii septuagesima et sexagesima cantatum fuerit dc 
Adam, et in quinquagesima de Noe, et Abraham. Iii 
Lac prima interponitiir de fructibus poenitentiae; in 
secunda vero de Jacob, in tertia de Josepli, in quarta 
cantabitur de Moyse ; hodiernum vero diurnum of- 
ficium pugnaturos per jejunia contra diabolumhor- 
taturviriliter ad dimicandum. Mos est ducis pugna- 
tnri tironibus dimicaturis proponere , qui juste pu-* 



«tatim, ubi tentalus cst in deserto a diabolo, jeju- 
Jiavii»'. Ai illi jejunavere pro nrerito, sed Dominus 
pro institutione , jejunavit etiam el pro exemplo, 
unde nonnulli unam quadragesimam duntaxat ob- 
sorvant. Communius est tres observare, eo quod 

Moyscs, ul tradunt Hebrxi, ter ascendens ad Do- 
«ninum jejunavil, vel polius» quia ires in tribus lc- 

guntur jejunasse quadragenis, Moyscs, Elias, Do- 
ininus, sed cum Dominus cujus imitatores esse de-> 
i)emus post baptismum illico jejunaverit. 

Cur Ecclcsia posl Epiphaniam non siatim, sed 

-ante Pascha jejunandum inslituit? Solntio. Primo : 

S5quoniam Christi passioni resurreciio continuatur ; 



jejunamus ergo anie Pascha* rogantes, ut cui per /* gnant, quod praemium exspectani, qua cautela, ei 



afllictionem carnis compatimur, cum illo in gloria 
resurgamus •". Et osl ad instar aegroti, qui magis 
aflligitur, cum approximal sanitati. Secundo : quo- 
niam hoc tempore Jilii Israel terram promissionis 
intraverunt *•, vel de Babylonia reversi sunt, etmox 
Pascha celcbravere. Jejunamus ergo ut, peracto labo- 
TC, cum Christo resurgamus, et de hac vita adaler- 
nam transitum faciamus. Tertio : quoniam verno 
tempore naturali motu catiditatis et humiditalis 
cuncta viventia lasciviunt in libidinem : jejunamus 
igitur hoc tempore, ut jumentum nosttum castigan- 
tes in servilutem redigamus ^•^, et ab impetu luxu- 
riae refrenemus. llanc igitur Ecclesia Quadrngesi- 
inam praedictis cx causis instituit jejunandum. Sed 



quibus armis ulantur, quorum exempla eequantur, 
quorumve auxiiium praestolentur, causam praedicat 
Evangetium, et cautelam, quae omnia ex praesenti 
colliguntur oflicio. Sed colligere lectori relinquo, 
et quidem jam pars pugnae peracta est ; quia dicit 
ille, quein invocavirous proteclorem : Invocabit me^ 
et ego exaudiam f um *, et in epistola : Tempore ac- 
cepto exaudivi fe, et in die salutis adjnvi te *. In 
graduali nos angeli custodiunt •, in Iractu veritatis 
sculo circumdamur ^ ; in evangelio ad triumphum 
tendimus, inimico diceiites : Vade retro, Satana •. 
El atlende quod ab hac die hunc psalnium : Qui ha- 
bitat, frequentat Ecclesia, quia sit hisdiebus in roa- 
gno certaroine constituta. Hic autcm psalmus infor- 



quia clerici sicut praeccdunt populuin ordinc, sic ^ ^^^ ^os qui in certamine posili suam in Domino 

deberent praccedere sanctitate : ideo Telesphorus 

papa Yllmam addidit septimanam, vocaiis hoc tem- 

pus quinquagesimaro, quod nec etiam mystcrio ca- 

rcl ; nam, sicut per sex hebdomadas vi intelli;{imus 

misericordiae opera, sic per vii hebdomadas, vn 

modi significantur, quibus crimina remittuntur, 

scilicel per baptismum, per martyrium, pereleemo- 

synam, per indulgentiam, per praedicationem, per 

charitatcm, per poenitentiam; procedente vero tein- 

pore, quoniam ex praemissione quorumd&m poniifi- 

curo J)is in Sabbato coroedebatur, ne propter je- 



f>onunt spem, etab ipso postulant adjutorium. 

Rursus ab hac dic usque ad Parasceven cruces 
operiuntur, et velum ante altarc suspenditur; quod 
a veteri lege derivatum esse creditur. Yeluro nain- 
que, secunduro legem, mlro opere contcxtum ei 
pulchra varietate disienlum, inter sancta sancto^ 
rum suspcndebatur, per quod arca populo velaba- 
tur*, quod in passione Domini scissum est ^, hoc 
est coblum, quod dividit inter corporalia etspiri- 
tualia, quo iiobis celatur Christus, et civitas illa 
superna, quod postmodum, ut liber complicatur • 



•• Jon. 2. •» Exod. 2G, 36. •* Exod. 5i. •« HI Reg. 
•• Jos. 5. ••• ICor. 9. • Psal. 90. • H Cor. (>. » Psal. 90. 
• Jsa. 34. 



19. •• Dan. 10. 
Mbid. •Mattli.4. 



•^ Malth. 4. 
• Exod. 4<5. 



•• Rom. 6. 
^ M.itib. 27, 



S€l 



MITRALE. — LIB. Yi. 



262 



et at tentorium colligetur *, et tunc facies Domini A Oeum nostrum, et oremus ut misercatur nostri *% 



reTelabitur **. Vei h£c est rhompliaea, qu£ fuit 
ant^ januam paradisi **, qu» suhlata est in pas- 
sione Domini , vel potius haec est littera legis» 
srilicet carnalis observanlia, quam et velamen su- 
per faciem Moysi positum significavit, quod est 
super corda Judxorum usquein hodicrnumdiem**; 
ideoque non vident faciem Moysi gloriosam, sci- 
lieet legis spiritualem intelligentiam. Hsec est tene- 
brositas aquarum in nubibus acris **, scilicct ob- 
scura sententia in prophetis. 

Quia igitur in hoc tempore designalur tempus 
deviationis et culpae et praeserlim illorum qui ad- 
Tentum Domini praecesserunt, et velamen ante ocu- 
los habuerunt, idcirco, sicut his diebus Vetus le- 



ut respiciat super servos, et exaudiat preces eo- 
rum, et det nobis intellectum, ut non timeamus 
millia populi circumdantis nos ". 

Et non est sileniio praetercundum quod, quia 
pncccptum habemus, ut pro regibus et omnibus 
qui in sublimitale positi sunt *\ et pro his, qui in 
prcssurisct ignis camino laborant, oremus. Idcirco 
preces hoc dic facimus, et de tcrtio in tcrtium dun- 
taxat dicni, ne pbpulus alTiciatur ixdxo facimus. Ut 
autcm nos sub potenti manu Domioi humiliemus *'» 
in hoc dic et omnibus sequentibus, orationibus de* 
putalis in principio primx orationis vice tolius of- 
Ucii, Flectamus genuay dicimus. Et aUcnde quod ob 
pliires causas nos ad terram prosternimus : lum. 



gilur Testamentum, in quo iittera continctur ob- " quia Christum adorantescum ad terram descendisse 



scura de incarnatione, et passiono et resurrectione 
Domini, et de futuri gloria regni ; sic cruces ope- 
riuntur et latent, et velamina suspenduutur et pen- 
dent. Sed quoniam etiam tunc fuere animalia ru- 
minantia, et ungulas scindentia, et bovesarantcs*^ 
scilicet Scripturarum mysleria discernentes, et spi- 
ritualiter intelligcntcs, ideo post velum ingrediun- 
tor sacerdotes pauci, quibus c datum est oossc 
mysterium regni Dei ". > Haec velamina ia pas* 
sione Domini removentur, tum quia velum templi 
scissum est *', tum quia gladius igneus remotus 
est, lum quia coelum reseratur, et liber clausus sc- 
ptem ftignaculis aperitur *'. Evidentius apertus est 



et carnem dc lerra credimus induisse; tum quia 
reducimus ad memoriam, cum in paradiso quasi 
angelici creali fuerimus, corpora nostra propler 
lapsum nosirum inter animalia bruta jacere et ani • 
mam corporali molc gravari "; tura ut ipso actu 
confileamur nos pcccatores essc, et terrenis desi- 
deriis inhaerere, dum vuUuro terrae et animam pa- 
vimento infigimus '^ ; tum ut cordis contritionttn 
signilicemus ct erubesccntiam, eo quod oculos ad 
Deum ievarc non audcmus " ; tum quia de pulvere 
sumpti sumus "; tum quia pcr nos nonerigimur; 
lum quia vidcmus ubi sumus, et quare cidirous; 
tum ut quia Christo omne genu flectitur '®, innua'- tk^ 



iQ Christi resurrectionc, cum sensus apostolorum ^ mus. Unde nec est unum lantum, sed utruroque 



aperuit, et ejus Scripturas exposuit *' : evidenlis- 
sime aperietur in nostra resurrectione, cum nobis 
coeleslis gloria denudabitur. Et est hodie statio ad 
Laleranas, quae constructa est in honore Salvato- 
ris, el plusquam prophetae Joannis, eo quod ofli- 
cium hodiernum Salvatoris nostri propheiice re- 
sonat felicitalem, qui prae omnibus, et pro omni- 
bns super aspidem et basiliscum ambulavitet ieonem 
el dracOnem conculcavit **. 

Feria secunda legitur evangelium '• quo Filius 
homiiiis in sua majestate venturus et gentcs ante 
se positas separaturus ostenditur, sicut pastor oves 
ab hoedis, statucns OTes a dextris, hoedos a sini- 
stris, inquiens illis : Xenite^ et intonans istis : Du- 
udiie, Uic niniirum sermo propheticus, juxta eum- 
dem sensum, prsevenit in Epistola, dicente Domino : 
Fxce ego requirMm oves meas, et educam eas in ter- 
ram suam, et pascam eas in montibus Israet, in rivis^ 
ta sedibusy t/i pascuis pinguibus *^. Quse in epistola 
posila uon sunt nisi regnum, dc quo in evangelio 
ir : Venite, benedicti Patris meit percipite re- 
quod vobis paratum est ab origine mundi. 
liem^ 01 inter oves computemur, et hoc regnum 
percipere mcreamur, oculi nostri sint ad Dominum 



fleclendum, nc Judseis similes videamur '*» vel ul 
inter duliam et latriam in hoc diflerentiam assigne- 
mus. Ilic autem ritus a gentilibus sumpsit exor- 
dium, qui honorem regibus exhibentes, eos genu 
flexo adorant, imo potius ab ipso Abraham» qui ca* 
dens in terram Dominum adoravit ^, quem pro« 
phet^e fucre imitali, ct Apostolus» dicens : c Flecto 
gcnua mca ante Patrem Domini noslri Jcsu Chri- 
sli ". » In privatis quidem orationibus, quando 
nos ad terram stcrnimus ob praemissas causas» 
quandoque, flcxis genibus» elcvata facie oramus» 
quasi dicentes : Trahe me post te*^i quandoque 
c slantes > oramus, quasi Iselantes quod c in do- 
mum Domini ihimus ", i in primo exprimiraus 
conditionem, in secundo vero desiderium, in tertio 
spem, in tantum hoc die et in sequentibus oratio 
super populum dicitur, quae est vicaria sancts com- 
rounionis. 

Olim omncs communicabant, et eommunicaturos • 
diaconus adflectcndum genua invitabat; nuncvero» 
quia inulti suscipiunt Domiui corpus indigne, pro 
communioiie ulinmr oratione, diacono sicut prius 
suo fungcnte ofiicio, et dicente : Humiliate capita 
vestra Deo**; quia i quicunque se humiliaverit 



• Num. 9. »• I Cor. 13 et H Cor. 3. " Gen. 5. 

et Deut. 44. »■ Luc. 8. »• Malth. -27. " Apoc 6 
54. " Psal. 122. •' Psal. 5. «^ 1 Tim. 2. " l Pelr. 3. 

••Geii.aeto. '•Philipp.2. »»MaitIi.27. "Gen.l7. "Eplies. 3. 



" Exod. 3i et H Cor. 3. " Psal. 17. «* Levit. H 

»' Luc. 24. »• Psal. 90. •• Mallh. 25. " Ezech. 

»• Sap. 9. «^Psal. 118. •' Luc. 18. 

»^.Caiit.l. "PsaL 121. "lCor.ll. 



S63 



SICARDI CREMONENSIS EPISCOPI 



264 



exaltabilur «^, > et quisquis his bonis actibus bene- A non esse filii Abrahae; quia non faciunt opera ejus. 



dicctur, «eternae benedictioni ascribetur. In hac sa- 
cerdos milites Christi pugn» commendat ad dimi* 
candum contra bostem antiquum, et insidias ini- 
micorum, et ideo munit eos per ministrum armis 
kumililalis dicens : HumUiale capita vestra Deo^ 
et sic tandem infundit super eos protectionem suae 
benedictionis; ethocmagisinQuadragesima, quando 
idversarius noster sollicitus circuii quaerens quem 
devoret *', et in prima quidem collecia genua fle- 
ctimus in postulatione justitiap, quae est necessaria 
in praesenti vita, in uliima vero conquiescimus in 
gratiarum actionem pro diurno denario viiae futurae** : 
liaec autem faciemus per totam Quadragesimam, 
nisi in Dominicis diebus et in missis festivis usque 
ad Coenam Domini. 

Feria tertia legitur evangelium ^* de his qui ven- 
debant et emebant in tempio, quos Dominus potenler 
ejecit, ei verbo redarguit et relictis caiumniatori- 
bus, in Bethaniam abiit,sciiicet in domum obedien* 
lijfe, sciiicet ad gentes qu» in auditu auris factae 
Bunt obedienles ^^ Bene ergo in prophetica lectione 
praemittitur : QuceTxte Dominum^ dum inveniri po- 
%€$i ^*, et loquiturad caiumniatores Judaeos, ut quae- 
rant eum, dum prope est ; quia veniet tempus, 
quando prope eos non erit, scilicet cum in Belha- 
niam, id est ad gentes transiverit. Ct quod sequi- 
lur, c prosperabitur in bis, ad quae misi illud,i Evan- 
' 7% geiio congruit, in eo quod potenter, et prospere 



sed ex patre diabolo, ejus opera faciendo. Vel ul 
quibusdam moris est, legitur evangeiium ^' de di- 
vite qui apud inferos crucialur, palremque vocans 
etdeprccans Abraham, non utfilius eiauditur. His 
consonat illud prophelicum, quod in epistola prae- 
mittilur, quod si vir justus genuerit filium sangui- 
nem effundentem, et universa detestanda facienicm, 
ipse quidem in justitia sua vivet; filius autem ejus, 
qui operatus est iniquitatem, morte morictur ^*; et 
caetera, quae sunt in introitu, graduali et oflerenda 
sunt laudes et orationes jusli. Communio : Pani$ 
quem ego dedero ^' declarat, unde justusvivat, sci- 
iicet decarne Christi. Et attende, quod feriae quintae 
olim propria non hahebant, sed a Dominicis a^.sti- 
^ ▼alibusy in oflerebatur, et eorum evangelia non 
sunt de jejuniis instituta, sed de divite et Lazaro, 
et viduae filio suscitato. Olim etenim, ut praedixi- 
mus, non jejunabant, sed uti in Dominicis soiem- 
nizabant, sed postmodum a Gregorio juniore Qua- 
dragesimae fuerunt adjunctae jejunio, et in ofieratae. 
Inde est quod varietasepistolarum et evangeliorum 
in quintis feriis reperitur, 

Feria sexta legitur evaiigelium in quo baplisroi 
(^atia significatur, qua juvenlus animaesicut aquilae 
renovatur ", et rcdimitur de interitu vita ejus, et 
coronatur in misericordia et miserationibus; nam 
piscina '* significat Judaicum popuium, vcl beatam 
Virginem, in quam Angeius magni consilii dcscen- 



venditores ejecit, et mensas nummulariorum et ca- q dit", cum Tormam servi accipiens, se ipsum eii- 
Ihedras yendcntium coiumbas evertit. Caetera quae 
in introitUy graduali, offerenda et communione 
cantantur, sunt quaereniium Dominum orationes, 
consolaiiones et gratiarum actiones. 

Feria quarta solemnitas jejunii duplicatur, unde 
poenitentium asperius jejunantium corpora desiccan- 
lur; in his non habilal, sicut in Evangelio dicitur, 
Spiritui immundus, qui ambulat per loea arida qucB^ 
ftnt requiem et non invenit^*; quia corpora jejuniis 
desiccala, faslidit; ad jejunia ergo iil>entius appe- 
lenda Moysi ^ el Eliae *• praemiltuntur eiempla, 
quorum uterquein singulis lectionibus quadra- 
ginta diebus et quadraginta noctibus jejunasse per- 
hibetur. Propter itaque jejunii geminationcm duo 



nanivit"; motus aquae turbatio Judaeorum, sanitas 
unius conversio gentiuni in uuitate fidei convenien- 
tium, in sacramento baptismi humiliter descenden- 
tium. Huic congruit propheiica leciio, ubi dicitur : 
Si averterit te impiui ab impielate sua^ feceritque ju' 
dicium et jusiiliam^ vita vivet, et non morietur*^. 
Sed a diuiurno kinguore sanabitur. In introitu el 
graduali orat aegrotus in aquam descendens; in 
offerenda et communione agit gratias de sua libe- 
ratione, et increpat Judaeos incredulos de sua ob- 
stinalione. Sabbalo ordinatls» et casleris aitaris 
Christi minislris boc evangelium competentcr legi- 
tur : Assumpsit Jesus Petrum^ Jacobum et Joan^ 
nem^ el duxit eos in monlem excelsum ". Sacerdotes 



versus in graduali ponuntur; et atteiide quod ad ^ enim et caeteri aitaris ministri cum ad tantum mi- 



priorem orationem dicimus : Flectamus genua^ ad 
secundam vero Dominus vobiscum^ non autem Fle^ 
etamus genua ; dicitur enim sium induorum tesU* 
mentorum memoriam. Ea quae in introitu, graduali, 
Iractu» offerenda, communione cantantur, sunt 
consolatlones, et orationes, ut Jejunantes a tribula- 
lionibus eripiaiitur, et ne his qui jejuniis allligun- 
lur, inimici dominenlur. 

Feria quinla, legitur evangelium ^* in quo Judaei 
gloriantes, quod essent filii Abrahae, convincuntur 



uisterium promoventur, quasi in monlem altissi- 
mum cum Domino ascendunt ut, revelata facie, 
9piendidam ejus faciem speculenlur '% et inteiliganl 
quid cum ipso, vel de ipso Moyses et Elias, sci- 
licet lei et prophetae loquantur, et populo iuferiori 
annunticnt fidem catholicam, et inoralem docUl- 
nam. Congrue igilur praemiititur apostolica lectio : 
Bogamus vos, fratres, corripiie inquietos, consolamini 
pusillanimes " ; ipsorum est enim hoc oflicium, qui 
ad hoc ordinati sunt, ut pastores sint animarum. 



•^Malth. 23. " 1 Petr. 5. " Matth. 20. *• Matth. 2!-. *»Psal. 17. 
^*Exod.2i. wniRcg.l9. ••Joan.8. *» Luc. 16. *«Ezech. 18. ^•Joan. 6 
5. '•Ist. 9. '•Phil.2. '^Ezcch. 18. " Matth. IJ. "HCor. 5. 



*'Isa55. "Matth. 12. 
••Psal. 102. '*JoirU. 
"ITbess. 5, 



jg5 M1TR\LE. - L1B. VL 

Canticum: Benedictutcs'*, el Iraclus : Laudale*\ A 
budessunt ordinatorum, caelera sunl oraliones, aut 
eoruiDdem, ,aul universaliter poenitentium. uiide 
Mi oralioiies prophetiarum flectere genua non obli- 
tiscontur. Quidam aiunt quod ob reverenliam 
tpostolicx lectionis» qu« iiodie legilur, ad ora- 
tioiieiu super populum capila uon bumiliamus. 
CAPUT VI. 

DOm.NICA SECU.^IDA IN QtADRAGESIMA. 

Egrtiius Jesut iecesul tn parUs Tyri et SidoniSf 
el ecce muUer Chananisa ab iUis (inibus egressa cla- 
mabai, dicem ; Domine, miserere mef, Fili David ". 
Hac Dominica antiquitus inlilulatur Dominica va- 
cal, non quod orani vacal oflicio, sed aliquo : non 
enim vacai nocturno, nec epistola, nec evangeliOj g 
led solo cantu diurno. Ideoque nec in anliphonario» 
nec epistolario, nec in evangeliario, sed duntaxat 
in graduali Dominica vacat debel intitulari. Noclur- 
num ofiicium ad historias redit, ubi cantatur de 
Jacob, qui patrem cibavit, fratrem supplantavit*»j 
scalam vidit, lapidem erexit, oieum infudit •■, Dcum 
vidit, cuni angelo pugiiavit". Haec omnia conve- 
niunt poeuitentibus, et vitia siipplantantibus. Diur- 
Dom oflicium capit ab evangelio, sicut et caeteia, 
faodamentum, ubi de Ghananaea lcgitur, cujus a 
daemonio filia vexabatur. Mulier Ghananaea mater 
est Ecclesia, filia peccatrii anima, orat Ecclesia 
fidem servans in simplicitate, patientiam in humi- 
liUle, constantiam in stabilitate pro qualibet aniroa 
peccalrice, ut detur ei facultas resistendi peccato, 
et fandetur in ea sanctificatio, de qua dicit Apo* 
stoius in Epistola : Ba!C est volunlas Dei sanclifi- 
calio vestra^ ut abstineatis a fornicatione ; ut sciat 
unusquisque vestrum vas suum possidere in «aiicft/i- 
caiione**. Cxiera quae sunt in introitu, graduali, 
iractu, oiTerenda et communione, clamores sunt 
Cbanaoeae quae aliunde sumuntur. Aomanus enim 
pontifex cuin prxstandis ordinibus esset inientus, 
qaos a vespera incipiens in Dominica die praesta- 
bat oOicium ordinare nequivit, ideoque inscribitur 
Dominica vacat, et oflicium aliunde suscepit. Su- 
sdpilur aiitem a die jejunii; quia passiones mali 
desiderii**, quae per darmonium significantur , 
pro quibus ejiciendis orat mulier in Evangeiie : D 
f Non ejiciuntur nisi oratione et jejunio •*. > 

Feria secunda legitur evangelium : Ego vado et 
fpueretiB m^, et in peccato vestro moriemini "^, ubi 
insinaat se ad gentes iransiturum, et Judaeos pro- 
pier peccatum infldelitatis deserturum, quod Da- 
Diel ** praevidens lacrymosa conquestione deplorat, 
d posiulat Domini furorem et iram avertere, et 
iKiem Buper sanctuarium desertum ostendere. Ea 
1 in introitu, graduall, offerenda, communione 



195 



cantantur, sunt orationes et consolaiiones, et 
laudes convcrsae genlililalis conversarunique gen- 
tium, quibus Doniiiius tribuit intellectum *'. 

Feria terlia legitur evangeliura de supercilio Scri- 
barum et Pharisxorum, qui sedcbant super cathc- 
dram Moysi dicenles et noii facicntes, quos tandem 
percutit, coiicludeus : Qui se exallaverii huinUiabi' 
lur, et qui sehumiliat exaltabilur''* ; eu quod illi su- 
perbi a raagisterioVientiae Dei removendi, et hu- 
miles magistri de gentibus illorum erant cathedram 
etiam accepluri, quod eliam per illain Sareptanam 
viduam designatur^S de qua in leciione praemitti- 
tur, ad quam pcrrexit Elias, cum multae essent vi < 
duae in Israel, quibus firabrias raagnificanlibus, et 
iu sterilitatis superbia permanentibus dicilur; 
I Auferetur a vobis regnum Dei, ct dabilur genti 
facienti fructum ejus^'; et alibi : i Mandabo iiu- 
bibus meis, > scilicet praedicatoribus, c ne pluaut 
super iilam imbrem ^* ; » Sareptanae vero viduai 
quae Dorainurain fidei suscepit hospitio etduocru* 
cis ligna collegit, et subcinericiura pceniteut.ae pa« 
nera fecit, huniilitatis suae raerito, nec farina defecit 
in hydria, nec oleura in lecytho; quouiam et iegis 
habet scientiam et Evangelii spiritualem observat 
intelligentiam. Sareplana iiaque raulier in introitu 
suuni erga Ghristum aiTectura ostendil dicens : Tibi 
dixit cor meum'"' ; et in graduali se ipsnm couso* 
laturet hortatur, dicens : Jacta cogitatum liiiim'*; 
iu oflerenda misericordiam petit^*^ in commu* 
nione quasi secura se mirabiiia narraturam pro- 
mitlit ". 

Feria quarta legitur Evangelium iti quo Domlnuf 
discipulis suam passionem revelans ait : Ecce aseen- 
dimus Bierosolymam , et FUius hominis tradelur '*• 
Quae passio fuit buinani generis redemptio, unde lit 
fiue concluditur : Filius hominis veniet dare animam 
suam redemptionem pro muUis '*. Bene ergo prae* 
mittitur oratio Esthcr,quae oratDominura pro hae* 
reditate quara rederait, et bene convenit historia de 
qua sumitur liaec oratio Passioni ; quia sicut Araan 
crucem Mardochoeo psiravit,et inea captuscst*®,sic 
diabolus Christo, et in ea deceptus est. Orans igitur 
Esther dicit in introitu: Ne derelinquas m€*'; et 1» 
graduali : Salvum fac populum **, et quasi de saluic 
secura, subdit in offerenda : Ad te^ Domine **, et iii 
communione concludit : Justus DomiMu ^, vel po« 
tius sunt verba Chrisli patientis, qui dicit io versu 
graduali : Ero similis deseendentibus in lacum^ piea- 
dcns igilur in cruce **, sibi et suis adjutorium |ielit, 
qui de Patris justitia ct gratia confid.t. 

Feria quinta legitur evangeliura, in quo docet 
Dominus non in hoininis, sed solius Dei teslimoiiiir 
confideiidum, dum de sc ipso loquens, ait sccuD'- 
dum carnis fragilitatem : Si ego tesiimoiUum perkir 



■•Dan. 3. ■• Psal. 110. ••Maith. 45. •» Gen. 27. •*Gen.2S. •»Gen. 32. •*! Thcsss 4. 
••Ibid. ••Matth. n. •'Joan. 8. ••Cap. 9. ••Psal. i5. »• Matth. 25. »*UfHeu'. 47. ^*Matlli. 
21. ^Msa. 5. »*Psal.26. ''Psal. Si. '• Psal. 50. " Psal. 9. " Malth. 20. '•IbiL •• Eslh. iS. 
•• Psal. 37. " Psal. 27. " Psal. 24. •* Psal. 40. •» Malih. 27. 

Patrol. CCXIII. tt 



m 



SICARDl CREMONENSIS KPlSCOPl 



2i'»8 



beo de me tpto, testimonium meum uon est verum ; A et laiidat *; in offerenda, ocutos siios potit illumi^ 



ei infra : Ab homine testimonium non accipio; et in- 
fra : Habeo teslimonium majus Joanne '*. His con* 
sonat Irctio dc Jcrcmia ^*^ prxraissa : Malediclus 
qui confidit in homine; et ita : Benedictus vir qui 
confidil in Domino; confidcns igitur orat in introitu, 
H graduali, et offerenda, in persona Moysi, in qua 
fit verborum rcpetitio; quia sappe pro populo ad 
Dominum interccssit ". Communio : Qui manducut, 
ostendit quid utiruaiis proveniat confidenti, sciHccf 
qtiod in Cliristo maneat, et Christus in eo "*. Hxc 
communio tene congrueret Sabbato ante Domini- 
cam Palmarum. 

Feria sexta, legitur in evangelio dc patrefamilias, 
qui vineara locavit agricolis, qui non tantum ser- 
V08, sed ha;redein proprium occiderunt, dicentes : ^ Cum enim in Dominica praecedenti cantatuift fuerit 



nari, ne dormiat, aut inimicus ei praevaleat \ Et 
aitende quod rationabiliter, in secunda Quadrage- 
simx sepiimana legitur evangelium de filio prodigo 
ad palrem revertente; quia genlilis populus per 
doctrinam legis et Evangelii ad Cr:»toris cuitum 
revertitur, et quivis poenitens per fidem et opera-^ 
tionem, vei per duo prxcepta cbaritatis Domino 
rcconciliatur. 

CAPUT VII. 

DOmMCA TERTIA IN QUADRAGESIMA. 

Oculi mei semper ad Dominum, quoniam ipse etel- 
let de laqueo pedes meos '. Noclurnum officium hu- 
jus tcrtiae Dominicae ordincm comitatnr historiae. 



Hie est hmres,^eniie occidamvs eum^ et habebimui 
hmreditatem ejus ••, cui parabolae consonat lectio, 
quae praemittitur de Joseph, de quo fratres dixerant : 
Ecce somniator tenit, venite occidamus eum **. 
Haeres et Josepli typum gerunt Domini, qui vendi- 
tiis, morti traditus**, et scpuitus est*', et sic ejectus 
cst dc vinea sua, et tanquam lapis inutilis ab aedifi* 
cantibus reprobatus *S cum regiio Dei transmigra- 
vit ad gentes facientes fructum ejus, sicut Joseph 
translatus a suis ad alienos pavit iOgyptios, qui 
quoniam justitiam diiexit, et tam fratrum quam 
aliorum insidias multas evasit *', ideo canlat in in- 
troilu : Ego autem cum justitia apparebo '* ; et in 



dc Jacob, in Iiac succinitur de Joseph qui, venditui 
a fratribus *, fratres in fame ditavit ^; et Christus 
a Judaeis crucifixus genus humanum sua morte re* 
deniit, et redimendo a dxmonio liheravit, ut in 
hodierno legitur Evangeiio, super quo diurnum 
fundatur officium : Erat enim Jesus ejiciens dcemo* 
nium et illud erat mutum ', et secundum alium 
evangelistam *, eihm surdum, hoc est genus huiiia- 
num in diaboli potestale ligatum, et mutum, et sur- 
duro, loqui et audire verba Dei; sed cum forti ar- 
mato forlior supervenit, et vasa ejus diripuit, foras 
misso principe mundi **, surdus audivit, et mutus 
Ycrba Dei narravit. Qui ergo fuerat routus, nunc 



graduaii : Ad Dominum cum tribularer *^, et in offe- q facundus et gratulabundus dicit in iiKroitu : Oculi 



renda : Domine, in auxilium *", et in communione : 
Tk, Domtne, servabis **. 

Sabbato tam in evangelio , ulii legitur *** de ho- 
roine, qui duos filios habuit, quam in epistola, nbi 
legitur de Jacob, et Es»au *, duorum populornm, 
Judaici videlicet et gentiiis, significatio contineiur. 
Quorum prior, quoad cultum unius, scilicet Judai- 
cus, junioHs, id est gentilis populi poenitentiam 
patre suscipientc, invidia torquetur, foris sians, 
quem gauderc potius oportucrat ; quia frater suus 
mortiius fuerat, et revixit, perierat, et inventus 
est**,quiasicut,in introitu canimus : Lex Domini ir* 
repreheusibilis convertens animaSj testimonium Do- 
mini fidelt^ sapientiam prtBstam parvulis *, et qui- 



md semper ad Dominum ''; et ne ilerum deficiat, 
implorat subdens : Respice in me **, et in graduali : 
Exsurge, Domine ". Deinde vox quoudam muti fe- 
cunda facundia , cujus os aperuit Sapientia , preces 
suas ingeiiiinat, et decenti simiiitudine, in tractu 
perorat dicens : Ad te levavi *^; in oiferenda, jam 
eloqucns praedicat justitias Domini reclas, eo quod 
a se humiliato daemonium exierart, scd ad Judaicum 
poputum superbientem spiritus imroundus redieraL 
In comrounione de muto factus orator gralulatnr 
quod, sicut passer invenit sibi domuro, et turtur 
niduro ", ne autero reddamus vires hosti qui assu- 
mat septem spirilus secum nequiores se, qui in- 
gressi halutent in nobis '*, ekaudiamus Paulum, 



dem bene consonat. Evangelio praecurrens epistola, ^ militero illius fortioris egregiuro , qui docct in Epi- 



eum illic juniore fratre epuiante curo patre, major 
foris permaoet in agro, sic Jacob epuias offerente, 
et consilio Rebeccae, quae Spirituro sanctum signi- 
flcat, ad beDedictionem feslinante, Esau feris In 
veuationibus occupatnr; terrenis enim sensibuset 
«amalibus observalionibus detentus Jodaicus popu- 
lus gratiam spiritualem amittit. Gentilis vero con- 
▼ersus ad poenitenliam de lege Domini in introitu 
gloriatur et cantat; in graduali, Doroiuo confiletur 



slola, ul sirous imitatores Dei^ sicut /!/tt charissimi, 
ne sil in nobis fornicatio, vel tmmtinc/tlta ", Sequa • 
mur in martyrio Laurentium, apud quem hodie 
statio celebratur, sicut ille foriero arroatum, scilicel 
diabolum de atrio suo, quod Roroa fuit, ejecity 
uiide Prudcntius in persona roartyris : 



»5n 



Discede, adulter Jupiter, 
Stupro sororis oblite, 
Romam relinque liberam. 



••Joan. 5. •'Cap. 17. "Exod. 32. "•Joan. 6. •• Matth. 21. •» Gcn. ?7. •• MaUh. 26. ••Matth. 
«7. •* Psai. H7. *• Gen. 59 et infra. •• Psai. 16. *'Psal.ll9. •• Psal. 39. ••Psal.li. '•• Luc. 
15. >Gen. 27. >' Luc. 15. •Psal. 18. • PsaL 91. ^ PsaL i2. • Psal. 24. • Gen. 37. " Geii. 42 
ctlnfra. • Luc. II. • Mattb. 9. «• Joan. 12. *» Psal. 24. " Psal. 9. »» Psal. 122. »^ P-al. 18. 
•• Psal. 83. »• Luc. 11. " Ephcs. 5. 



MITRALE. 

I ▼itiorum flamnias exsiiiigiientes, de diabolo 
Hemus. 

ft secunda. Significat Dominus in evangclio 
fSDtes transilunim, cum dicit : Nemo pro- 
MCf|tf tti «tf tit patria sua ", ac si dicat : Quia 
I honoratisi transilM) ad eos qui me bonora- 
[lem cum subdit Cliam non ivisse ad viduas 
aed dunUxat ad Yiduam Sareptanam **, et 
m non sanasse ieprosos lsrael».sed dun- 
haman Syrum ** ; amplius in eo quod ejece^ 
rnm extra civUalem, et duxemnt in iuptrci^ 
mitis, super quem fundaia erat eivitas iiiomm^ 
dpitarent eum ; ipse autem transiens per me* 
Memm ibat , significatur ab illis transilura 
Cam enim ex supercilio superbi», in qua 
liler habitabant, eum in profundum obli- 
precipitare vcllent, ipse pedibus suis, id est 
prcdicationibus suis per medium eorum 
^Miles. Bcue ergo huic evaiigeiio praemittitur 
lnllaaman Syro " : Elisaius enim Christum, 

■ leprosus signilicat gentilem populum, ido- 

■ et immundum, qui venit ad Ghristum fide: 
Hatus nou ivit ad illum corpore, sed maiida- 
4icens : Vade, et lavare $epties in Jordane, 
i quod ait aposlolis : c Euntes in mundum 
wm, docete omnes gentcs, haptizantes eos 
iiie* Patris» et Filii, et Spiritus sancti **. » 

< leprosus lavatur, quoniam in baptismo Se- 
lis gratias Spiritus sancti opcratur, ex quo 
Bur, et remissionem peccaiorum accipien- 
nOTitatem innocentix sicut parvuli rcstitui* 
2mlera quae in iutroilu, graduali, offerenda, 
nrione caniantur, sunt orationes, consoiatio- 
iratiarum aclioiies Naaman Syri, id est gen- 
pali« exhibitx Ghristo, qui dedit ex Sion sa- 
Isniel, et avertit captiviiatem plebis su» **. 
I tertia. Commendalur in evaiigelio opus mi« 
te, dicente Domino : Si peccaverit in te fra* 
I, eorripe eum; et infra : IHmitte peccanti in 

iko iepties, sed usque septua^es septies *^. 
9t et dimittere opera sunt misericordiae. 
s ergo praemiuitur lectio de muiieris oleo 
icaio ; mulier enim quaedain viro mortuo ad 
m damabat ; quia creditor ejus fiiios in servi- 
ndigere conteudehat, cui praecepit Eiiseus 
acua mutuari, osiia claudere» oleum inrun- 
e quo muhiplicato solveret creditori, et vi- 
e reiiquo *'. Haec est Ecclesia, quae generat 
itepUsmate, quos defuncto sanae cognitionis 
tSydiabolus improbusfoeiieratorpro nummis 
mm Toluptatis et pravae actioni^ trahere co- 
B aervitutem perpetuae morlis, sed Chrisius 
ilesute ligandi, el solvcndi paslorihns, sicut 
gelio hodiemo legitur, praecipit ostia clau • 

▼aeuia vasis oleum infundere, scilicet pec- 



— LIB. TL 



170 



A catores priyKia comgere , et vacuos scientia replt^- 
re, etels miseiicorditer nondum septies, $ed septua- 
gies septim^ scilicct de univcrsis transgressionibus 
indulgere» et quidem saepe redundat oleum, ut in 
Magdalena**. Sed quem non uiigit oleum indulgtn- 
tiae, sit tanquam ethnicus et publicanus *^ et aspe- 
rioris aecetur cauterio poenitentiae. Mulier itaque 
pro filiis orans, ait in introilu : Ego ciamavi *' ; in 
graduali : Ab occuiiis **; denium precibus exaudita 
gratias agit in offerenda : Dextera Domini ** ; et 
docet in communioiie quales se debeant exhibere, 
qui volunl oleum misericordiae. Qui volunt requie- 
scerc in monte, ingrediantur sine macula, etope- 
rentur justitiam *^ 
Feria quarta. Legitur eyangelium **, in quo Do- 

B niinus Pharisaeos calumniantes quod discipuli Do- 
niini transgrcdiantur tradiliones seniorum , versa 
vice redarguit, et ciiminationis spiculum in actores 
caute retorsit, scilicet quod propter traditionq^ ho- 
minum transgrediantur Dei mandata» illud inaxime : 
llonora patrem et matrem **. Bene ergo praemitti- 
tur lectio, ubi ab houore patris inchoatur, et alia 
Dei mandata sequuntur. Item quod iii Evangelio 
dicitur : Popuius /itc iabiis me /lonoral, cor autem 
eorum ionge est a me^ hoc est quod in lectione prae* 
mittilur : Stetitque popuius de ionge *^. Item quod iu 
eyangelio discipuli accedentes ad Jesum doccntur ; 
in epistola Moyses accedens ad caligineiu, in qua 
erat Deus, instruilur : quae in introitu, graduali, 
offerenda, communione cantantur, sunt Moysi, vel 

C discipulorum Domini orationes ct gratiarum actio- 
nes. 

Feria quinta legilur evangelium, in quo Dominus 
venientes ad se turbas, ut eum regem facerent : 
quia manducaverant de panibus ejus, et saturati 
fuerant » hortatur dicens : Operamiui non cibum qui 
perit » i4d qui permanet in vitam cetemam , quas rc- 
darguerat , dicens : Yenistis ad me , non quia signa 
vidistis^ ied quia de panibus manducastis**^ in quo 
percutit aacerdotes, qui veniunt ad aliare, iion 
quia delectet eos mysteria coiitemplari , sed qiiia 
decimas appetiint, et oblationes, cui congrue 
praemitUlar lectio Jeremiae**, ubi Dominus promit- 
tit se habitaturum cum eis, et sic quasi regein 
futurum eorum , qui lalem cibum fuerint operali , 
ut calumniam non faciant , innocentem sanguinem 
non effundant, aed vias suas bonas faciant ct recie 
inter virum et vlrum dijudiccnt **. Salus populi, 
vox Domini est populum consolantis. Graduale, 
offerenda et communio, vooes sunt popuU de rcgis 
gratia confldentis«etest hodie statio ad sanctos Cos- 
mam el Damianum , ;ideoque de eis fit mentio in 
collecta. 

Feria aexta legitur in evangelio quod Jesus fa- 
tigatus ex itinere hora sexta sedit super puteuin 



le. 4. •• III Reg. i7. *• IV Reg. 5. 
k. 18. •• lY Reg. 4. *• Luc. 7. 
. 14. •* Malth. 45. •• Exod. 2U. 



*» IV Reg. 5. ** Marc. 16: Mallh. 28. •» Psal. 15* 
*' Malih. 18. •• Psal. 16. •♦ Psai. 18. •• Psal. 117. 
»* Ibid. ••Joau.^. ••Cap. 7. •» Pwil. 77. 



i:i SlCAKDl CREMOiNENSiS EPISCOPI tll 

loquens cum muliere Saroariiaiia , qu» yeneriki a o media rt(a, scilicet o sancta TrlniCais; ideoque 



iiaurire aquam*'. Nolum est mysierium, Dominum 
es ilinere quo ad nos in sexta venisse aetate , usque 
ad mortem falii,'atum, sedisseque super puteum, 
id est humanx sapienliae superasse profundum, 
qui docuit Samaritanam , sciiicet Ecclesiam alieiii- 
genam, quae liauriebat aquam mortuam de cisler- 
uis, ut biberet , scilicet de obscuris doctrinis plu- 
losophorum , qua^ saliare non poterant, ex qua qui 
biberet sitiret iterum , sed qui biberet ex ea quam 
ipse daret, id est Spiritu sancto , non sitiret in 
seternum. Huic congrue praemiltitur leclio de iiliis 
Israei dicenlibus ad Moysen : Da nobi$ aquam *', 
qui , licet diffidens virga bis silicem percussit, unde 
egressae sunt aquae largissimae. Moyses signi6cat 



subdislinguitur : sancte Deus , sancie fortis, sancte 
misericors, id est Pater, Fili, et sancte Spiritus» 
a quo , ei per quem , ci in quo saivamur, el idea 
Salvator, et Trinitas appeilatur ; ad quemcunqae 
tamen sermonem dirigimus , adjutorium qujeri- 
mus, quia in morte sumus, in miseriis praeseutis 
\\i3d , peiimusque ne Iradai nos amariiiidini mortis 
aeiemae; vel, o Domine, nos exislenies in vita 
media sumus in morte. Prima fuii vita jusiitiae et 
innoceniiae, in qua creaius est bomo; secunda 
viia peccaii et roiseriae , in quam lapsus est horoo; 
tertia erit vita immortaliiaiis ei gloriae, ad quam 
reparabitur homo ; nos igiiur in media vita samus 
in morte; quia vita peccaii media mors esi vita 



Judaicum populum increduium, populus sitiens ^ justiiiae, et ideo quaerimus adjuiorem ; vel o fldeiis 



genus humanum, potra Chrisium^®, quem Moyses 
bis percussil , cum in crucis duobus iignis appen* 
<lii^S post percussionem aqua sancii Spiriius inun* 
davit. Jesus itaque faligaius , virga percussus, in 
introiiu : Fac mecum^*, ia graduali : In Deo tpe- 
ravu^*, in offerenda : Intende^^ ei in communione : 
Qui biberii^*^ orans pro populo sese suosque cou- 
soiatur. 

Sabbato legitur Evangelium^* de muliere depre- 
hensa in adulierio , de cujus sententia Scribae et 
Pharisaei Dominum tenlaverunt, si pro misericordia 
legis obviaret jusiitiae, vei pro jusliiia declinaret 
roisericordiam , quibus sic obvia' roansuetudo cum 



viia media, id esi sperne iemporalia bonis roalisve 
communia, quia in morie sumus, ideoque le ad« 
juiorem, Domine, postulamus« 
CAPUT VUI. 

DOMINICA QIIA.RTA IN QUADRAGESIIIA. 

Latare, Hieruialem, et conventum facileomnest 
qui diligitis eam*^, Omnis scientia proprium lo- 
quendi, scribendi , signiiicandi continet idioma. 
Sicut familiare est iheologis numeroruro inimiciiias 
prsctcrire, sic per ejusdero appellaiionh, vel de- 
monsiraiionis numeros idem pariier signiiicarc» 
verbi graiia , sex opera misericordiae significanlur 
per Yl , ei LX , et pcr sex C, sex millia. Salus la- 



jusiitia , ut recedeniibus accusatoribus , quos cau- q roen perfectionis augmento pro adauciae decadi» 



teriata subtrahii conscieniia , solae remaneant mi- 
seria et misericordia. Huic Evangelio congrue prae- 
roiitiiur lectio Danielis , quamvis Hieroiiymus di- 
cat quod non inveniaiiir in Hebraico, ubi legitur : 
Sutanna a falta criminatione adutterii Dei auxilio 
liberata^'' ; ai illa per misericordiam , isia vero la- 
pidationem evasit per justiiiam. In hoc ergo oflicio 
obviani sibi veritas et misericordia^' eodem prne- 
sSdio pictAiis in simili scxu, sed disparibus causis. 
Utraque igitur orat in introitu , dicens : Yerba*^*, 
f!t off*irenda , Gresius'*, in graduali vero se conso- 
latur*^ communio de evangclio sumiiur. In hujus 
sabbati coropletorio aniiphona : Media vira cantaiur, 
eo quod niinc roediana Quadragesimae incipiat se- 



addiiamento. Septuaginia igitur annos Babylonicas 
capiivitatis , sicut per sepiuaginta dies , et supra 
diximus , sic etiam et per septero Doroinicas me« 
roorat Ecclesia , primam quarum » curo sit ab hac 
ultima septima Septuagesiroam vocat , et sexiam « 
Sexagesimam , quiniam Quinquagesiroam. Quia 
igilur populus in illa sepiuagenaria capiivitate se- 
dit, et flevit super ilumina Babylonis'^ ; et in fine, 
Cyro permitteute , laeiabundus exivit , ei graluians 
Hierusalem introivii**, ideo cum in prima Do- 
minica populus captivaius fleverit dicens : Ctr- 
cumdederunt me'* , et in secuuda oraverit dicens : 
Exsurge Domine*^, in iertia quoque oraverit di-* 
cens : Esto mihi*\ in quarta consoIaiioDem acce^ 



ptiroana; qui vero earo in praecedenti quinta feria D perit, dicente Domino : Invocabit me, et ego exau" 



«antant , numerum dierum jejuniis afllictorum at- 
cendunt. Hanc iiaque scholasticis viris sub brevi- 
loquio duximus exponendam: Mediavita^ Christus 
o»t , ipse enim est roediaior Dei et hominum ", ipse 
c via, veritas el viia **, > ipse quidero sanctus , ipse 
Dcns , ipse fortis 'S ipse roisericors et salvaior •*. 
Ad Christum ergo serino dirigitiir : media vita id 
est Christe; vel media vita sancta Trinitas est, 
quae est in se vita , et nobis vita media , id est 
^fficiens , ei coromunis, ad quam sermo dirigitur; 



diameum**, in quinla quoque oraiioni rursus io- 
stiterit dicens : Reminiscere** in sexta vero » Dario 
liceniiam tribuente, consolationem de reyersione 
perceperit, ideoque dixit : Oculi met*S in bac ae- 
piimana , tanquaro in fiiie Sepiuagesiroae iiigredieM 
Jerusulem graiulabundus exsultai, dicens : Lmuut^ 
Jerusalem •*. 

Septenarium quoque viiae praesentis, quae septem 
dierum curriculo volvitur, vei , ut diximus, septem 
millibus annorum includitur, vel potius septem 



••Joan. 4. "Num. 20. *»ICor. 10. *«Joan. 19. *«Psal. 85. *»PsaL 27. **Psal. 5. ^•Joan. 4. 
♦"Joau. 8. ^'Dan. 15. ^•Psal. 8i. **PsaI. 5. ••Psal. 18. •»Psal. 22. ••ITim. 2. •»Joan. U. 
•^Uaii. 9. •'Isa. 9. •Msa. 66. •' Psal. 156. ••lEsd. 1. ••Psal. 17. ••Psal. 43. •«Psal. 50. 
^'PgaK90. ««Psai. 24. •Mbid. ••Isa. 66. 



273 MITRALE, 

aeutes , quibus mundus ipse dislinguilur, sicul per 
dies septuaginta , slc per septem Dominicas reprx- 
sentat £cclesia. Prima aetas est ab Adam ad Noe, 
secunda Tero , a Noe usque ad Abraham , vel se- 
cundam quosdam , ad Moysen ; tertia , a Moyse ad 
Da^Tid, quarta a David usque ad transmigrationem Ba- 
bylonis; quinta, a trausmigrationeBabylonis usque ad 
adveDtum Domini, sexta, usque ad finem saecuii; se- 
ptima, similiter usque ad eumdem iinem. Simulenim 
curnint, sed illa in Tigilantibus , et laborantibus , 
ista in dormientibus et quiescenlibus , ubi requie- 
scunl electorum animae inter ubera laetantes matris 
suje supernae Jerusalem. De bis aetatibus ait Domi- 
nus : In sex tribulationibus liberaberis, ct in se- 
ptinia non tanget te malum**; » senarias dicit tri- 
bulaliones omnes , sex aetatum angustias , sex ven • 
tos p qui nos a sex lateribus feriunt , qui sunt ab 
anleriori , suggestio daemonum , a posteriori pec- 
ratorum delectabilis memoria praeteritorum , ab 
inferiori titillatio capnis, a superiori consensus 
rationis^ a dextris prosperitas, a sinistris adver- 
silas : a quibus omnibus qui liberatur per Dominum 
liberatur. Unde : c multae sunt tribuiationes juslo- 
rum, et de omnibus bis liberavit eos Dominus*^ » 
Liberamur autem in liiorte , qux est confmium vitae 
ad TiUm, a quo in aetate septima requiescent 
animtt a laboribus suis*". Quod has septem aetates 
septem Dominicae repraesentent , ex earum declara- 
tur officiis : in prima quarum velut inrantia mundl 
damat bomo a felici delectatione dejectus , in qua 
protoroartyr Abei occiditur, cujus sanguis de terra 
clamavil ad Dominum ••, ideoque ejus voce quasi 
praecentoris clamat Ecclesia : Circumdederunt me 
qemitut mortit '•. Et quia per multas aeuies et longa 
tempora oportet eam in hujusmodi laborare gemi- 
libus, et portare pondus diei et aestus'*, ideo le- 
gitur epistoia de longo sladio ", et de aetatibus ie- 
gitur in Evangelio. 

In secunda vero Dominica, velut in pueritia 
mundi» concipiens homo spem suae reconciliaiionis , 
ex eo quod Dominus dixit ad Noe : Ego ttatuam 
paetummeum vobiscum''*, » Hujus pacti vel recon- 
ciliationis accelerationem voce Noe quasi praecea- 
loris implorat Ecclesia dicens : Exturge^ quare ob- 
dormtM , Domine '*. Cujus reconcilialionis modus in 
evangelio, et caeteris exprimitur, et effectus , ut 
su]ira docuimus. in terlia vero Dominica , velul in 
adolescentia mundi, concipiens homo suam libera- 
Uonem » ex eo quod eduxit Dominus per Moysen » 
et AaroD filios Israei de ^Egyptiaca servitute''* suae 
protectionis et lil)erationis accelerationem voce 
Ifoysi quasi pr<ecentoris oral Ecclesia dicens : Esto 
miki in Deum protectorem''*. Et vide quia, quando 
mislt Dominus Moysen ad popuium et fecit coram 



— LIB. VI. t74 

A eis mirabiiia, et dtwiit eis vitae mandata'^, ex tunc 
coepit ille magnus caecus illuminari , scilicet genus 
humanum , de quo in hodierno legitur evangeiio, 
qui sic increpatur a lurba , dum lucem a Domino 
postularet ^', sicut lilii Israel opprimebantur ab 
iEgyptiis , dum peterent ire viam trium dierum , 
ut Domino sacriticarent^*. QuarU Dominica juven- 
tutem designat Ecclesiae, in qua regum diademale 
coronatur, et sapientia prophetarum ornatur, in 
qiiorum manibus Christus assimilatur**; nam re- 
gum et prophelarum David exiniius eligitur*', qui. 
manu foriis , et vtsu desiderabilis interpretatur, qui 
Chrislum nomine praesignavit, vicloriis praefigura- 
vit,psalmis, et canticis annuntiavit, sicut enim 
David Goliam'* et Leonem, sic Christus diabolum 

" superavit , qui super aspidcm et basiliscum ambu- 
lavit. Unde hodiernum oOicium voce David praecen* 
toris in cantibus celebratur**, et in Evangelio de 
victoria Chrisii personatur'^ QuinU Dominica si- 
gnificat seneclutem Ecclcsiae , in qua deficere na- 
turalis calor incoepit. Nam, templo dirupto, populo 
sub Nabucbodonosor in Babylone captivato **, Ec- 
clesia captivaU nec altare , ncc templum babuit , 
sed ad salices organa sua suspendit'*. Unde nec 
ab re haec Dominica vacat, nechabet officium , nisi 
ab alia feHa muluatuin ; illa vero caplivitas pecca- 
tricis designat animae capliviutem, quae, noii nisi 
in jejunioet oraiionerepellatur'^; idcirco Ecclesia» 
quasi voceDanielis in illa captivitate clamantis**,. 

Q de jejunio mutuatur oflQcium , quod totum moerore 
perficitur, et per Chananeae filiam a daemonio vexa- 
tam eadem animarum captivitas intelligitur. Idcircc 
de ipsa legitur evangelium ". 

Sexta Dominica significat Ecclesiae senium, sci- 
licet fines saeculorum, cum Dei Filius venit in 
mundum et a diaboli potesUte iiberavit genus hu- 
manum. Unde ne sit immemor accepli beneficii et 
ingralum, gratulatur et ait : Oculi mei semper ad 
Dominum **. Merito ergo legitur evangelium de dae- 
moniaco liberalo *^ Haec autem seplima et ultima. 
Dominica sabbalum significat mundi, in quo san-. 
ctorum animae requiescuiit, deposito carnis onere, 
et velut post belia victrices depositis armis feriaUe 
laelantur, et singulis stolis remuneraiae binas iii 

^ gloria praeslolanlur. Illic Jerusalem quae sursum 
esi, quae libera est, quae est maler nostra **, lae- 
talur , et diem festum agens •* pro numero filio- 
rum de peregrinatione redeuntiuin reposiias refun- 
dit epulas, et laclens ex suis uberibus exprimit 
consolationis maternae delicias. Unde quidquid ho- 
die canitur in nocturnis, est de liberalionepopuli dc 
iEgyplo, scilicet de liberatione animae de corpore 
niortis hujus '^. Quod autem in diurno persoua- 
lur oflicio, est de laelitia et saiietate coelestis Jeru 



••Job. B. •'PsaL35. •«Apoc. U. **Gen.4. '•Psal. 47. '« Mallh. 20. "ICor. 9. "Gen. 7. 
•*PsaLi3. "Exod. 12. '•Psal. 30. "Exod. 20. "Luc. 18. "Exod. 5. '•Ose. 15. '»lReg. 16. 
»* 1 Reg. 17. " Psal. 90. '^Matlh. 4. "IV Rcg. 25. ••Psal. 156. •» Malth. 17. « Dan. 9. 
••Ilatth.l5. ••PsaL24. •» Luc. 11. ••GaL 4. •» PsaL 75. «^ Rom. 7. 



STS SICARDI CREMONEISSIS EPISCOPl 

talem ; nam et satietas de quinque panibus, et duo A exsolvere videarour. 



t76 

Si quis objicial : Cur hoc in 
fcsiis praecipuis, ut Nativilatis Domiiii, et simili- 
um, non observa^ur? respondeo« quia peroctavas 
producuntur, ncc unius diei observantia coangu- 
stantur. Quidam vero aliter a Sepluagesima di* 
siinguunt oflScia, necdeserit eosverborum niateria, 
dicentes quod una populi peregrmalio legitur in 
iCgypto *, et una eaptivitas in Babylone '* : per 
utramque significatur nostra peregrinalio et capti- 
vitas in hoc mMndo : Duae quoque reversiones 
populi Dei leguntur : una de sub Pharaone permare 
Rubrum et desertum ad terram promissionis **; 
altera de Babylone in Jerusalem ". Per quas si- 
gnificantur nostr.T reversiones, prima de sub po- 
: Lastare, Jerusalem, et altende quod verba lostaie diaboli per baptismum et poenitentiam ad 
ac multiplicantur, eo quod a mulliplicibus tri- Ecclesiam; secunda esl de hujus mundi confusiontf 

ad seternae pacis perfruitionem. Caplivitas et pere- 
grinatio, sicul supradiximus^ per seplenarium di- 
latanlur. Unde pcr quatuor hebdomadas deno^ 
lantur. 

In omnibus ergo nocturnis olTiciiSi^et 'diurnis 
quidquid legitur et cantatur, aul vox est peregri- 
noruni de sua peregrinalione dolentiuno, aut vox. 
caplivorum dc sua captivitate gementium, aut vox 
est redeunlium de tenebris ad lucem, de infldelitate 
ad fidem, aut vox est redeuntium de luclu ad gau* 
dium, de mundq ad coelum, et quidem saepius.iii 
nociurnis vox est peregrinantium , in matutinift. 
laudibus captivorum,iq missaji ofl^cio redeuntium;- 
tribus regalcs et tribus c quae quoruui sit, diligens leclor attcndat, Per qaid. 



bus piscibus, de qua legitur in evangelio ", satie- 
tatem designat aeternam quae hic incipit, et termi- 
natur in futuro. Nunc enim per ea quae de libris 
Moysi, psalmorum et prophetarum accipimus, ex 
parle cognovimus ". Tunc verb Jesus qui abiit 
trans mare GalileaB, id est c resurgens a mortuis *'» 
omnes saeculi amaritudines pcrtransivit , omnem 
multitudinem ad se venieniem, et omnes supernae 
Jerusalem filios eam ablactatos grandi saturabit 
convivio, cujus in typum Abraham ablactato fllio. 
liberae unico Isaac in die ablactalionis, grande 
convivium celebravit *'. Omiies ergo hoc convivio 
satiandos sancti Spiritus allocutio consolatur di- 
cens 
Inetiliae 

t)ulationibus liberamur, et ad. multiplicia gaudia 
evocamur : Et convenlum facite omnes qui diligi' 
lis eam, quia satiabimini, quia ibitis c in domum 
Domini '*, ubi eril pax et abundanlia, de qua in 
graduali canitur : ad quam cum pervenerimus, 
complebitur quod in tractu subditur : Non com- 
movebitur in aternum qui habitat in Jerusakm '**; 
in ofTerenda invitantur ad laudes omnes in illa 
mensa convivantes *; sed ne quis intelligeret de 
ierusalem Palaestina, m communione determina- 
tur, ut intelligantur quae dicta sunt de Jerusalem 
quae nondum est aedificata, sed adhuc aedificatur, 
nt civitas * ex vivis lapidibus, in quam ascendun^ 
tribus, trlbus Domini 
sacerdotalcs. 

Ipsa quoque ecclesla,ad quam slatio hodiernaprae- 
figitur, sanclam civitalem coelestcm Jerusalem no- 
mine suo designat : dicitur enim sancta Jerusalem^ 
ut, peregrrnanlibus in hoc saeculo civibus coeli, qui 
non halient hic civitatein permanentem, sed futuram 
inquirunt \ ipso nomine supcrnae civitalis memo- 
riam excitet, et eam a longe peregrini salutent ' ; 
differt aulem hujus stationis ralio ab ea quae est 
advcntus Doraini sccunda, quia vidclicet illa futu* 
rae beatitudinis est annuntiatio ; hxc, qiiasi prae- 
sentis contemplatio : inde et ^estivius agimus; quia 
sfiei nostr^e festivitas est. Hac enim die Chrlstia- 
nus imperator coronalur, ut coronam supernre Je- 
rusalein meditetiir. In hac dle rosam auream Ro- 
manus pontifex plcnam balsamo propriis manibus 
gerit, non gratia temporalis delectationis, sed spi- 
ritualis significationis; flos enim isle florem illum 
sigtiificat, qui de se loquitur dicens : c Ego flos 
campi et lilium convaliium '; > aureus est, quia 
i Rex regum, ei Dominus dominantium \ > ctijus 
rubor apparuit in insigiiibus passionis ', et odor 
in gloria resurreclionis. Hac quoque die duac coU 
b^ct» Romani ordinis auctoritate dicuntur, sicut in 
Annuntiatioiic Dominica, ut quasi duplcx festura 



auiem nostra reversio fiat , in duabus sequentibus 
Dominicis Passionis exprimitur, scilicet per Do- 
mini passionem, quia duae sunt nostrae rever&io- 
nes, vel dux Domiiii passiones, una in seipso, al- 
tera qua patitur in corpore. Unde ; c Saule, quid 
me persequeris *' ? > Mox Dominica resurrectionit. 
sequeiur, in qua nostra reversio consuminabi* 
tur. 

Feria secunda legitur evangelium in quo, Pha- 
risaeis interrogantibus Jesum quod signuin ostende«. 
ret, et in qua potesiate numintilarios de templo eji*. 
ceret, respondit : Sohite templum hoc^ et inlribug 
diebus excitabo Hlud *^, loquens de templo corpo* 
ris sui ; non imperat, sed praedicit. Sequitur : Ipse 
uon credebat seipsum eis *'. Huic evangelio recle 
praemittitur lectio de duabus meretricibus, qua^^ 
coram Salomoncde vivente filio contendebant,qu;|^ 
rum alteri diceiiti : Nec mihi nec tibi,seddivi<iatur^\ 
non reddidit infantem vivum rex Salompn. Hae mu- 
liercs Synagogae et Ecclesiae typum gerunt : SyDa^ 
goga peperit fiiium,quem dormiens oppressit,^ hicesl 
Christus, qucm carne gcnuit,etsecundum humanita- 
tem iii cruce suspeiidit, Ecclesia quoque filiiun ba- 
buit, quem illaesum servavit, hic estCbrislus quem 
in utcro fidei concepit et peperit, quem divinitatem 



•• Joan. 6. "ICor. 15. " R^^m. 6. " Gcn. 21. " Psal. 421. 
• Psal. m. • lhid> * Hebr. I.^. • Ilebr. 41. • Caait. 2. » Apoc. 49. 
4. •• IV Reg. 25. •» Exod. 12. »• I Esdr, t. «» Ac|. 9, *^ Joan. 2. ».' IbiJ 



«" Psal. 424. • Psal. 438. 
•Isa. 65, 'Gen. 46; Enod, 



"III Rcg. 



5, 



277 

Tivere noadubiuvil. 

alter maciatur, et aller emiuiiur «'. Hi sum aries 
ei Isaac "; quasi duo fllii, non tamen duo Cliri- 
iti, sed unus identitate personas, gigas genoinae 
substaatiae quem Synagoga ulcro adei nec conce- 
pil» nec peperit, sed desideravit occidi, ct adiiuc 
memoriam ejus cupil exstingui. Sed verus Salo- 
mon pueruro, scilicet seiuctipsum ,. non credidil 
Synagog», sed transivil in fidem EcclesiaB, quo- 
dam modo dicens apostolis : c Date huic infanlem 
vivum; bxc enim est mater » nosira *». Hac esl 
igitur qu£ oral in inlroitu , graduali, comniu- 
iiione, et in offerenda omnem terram ad jubilan- 
dum inviut". 
Feria lertia legitur evangelium in quo arguil 



MITRALE. — LIB. YL 



tn 



Hi sunt duo birci, quorum A ul in bxrelicis,.iiosaDeu ilUs prius dareuiur, quaia 

cbristiana. fides radices in mentibus eorum tixi^ 
set *', uiide, nominibus datis quiiibet eorum per 
sequentes dics usque ad Pascbae solemniutem Odei 
regulam audiebat, el sic lafUtus, ei grandesceiis 
in plenilunio, id est in baptismo plena llde sym- 
bolum reddeus Cbrisla commoriebatur, et resur- 
gel)at : ideoque dicebalur catecbumenus, quod in- 
lerprelatur audieni, vcl instruciui^ quooiam in fide 
baplizandis nccessaria, etiam cohvorsatione mo- 
rum postbaptisroamobservandainstruebatur. Unde 
catecbizatio diciturtn«lnic<to, et «cnKimum, a scru* 
UndOy at priusquam sagena piscibus multiplicauti* 
bus impleatur '*; quia periculosum erat UnUm 
muilitudinem differre propter occasiones mortis, 

vil;^ 
levi occasione succiditur, visum esl expedire pas- 
sim baplizandis indulta licenlia, cuncta prxvenire 
pericuia, baptismi Umen soiemniute vel iu pau^ 
cis ad Dominicam resurrectionem propter simili- 
tudinem rcservaia. Quaru vero feria polius quaiu- 
aiia die scrutinium incboatur, quinquc cx causis :•. 
Primo quia sicut quarta feria steliae creatx sunt» 
ei soli et iunae sociatae *% iu fidelcs hodie con- 
cipiuntur qui Cbristo soli, et Ecclesise lunae con* 
junguntur; secundo, quia in quaru aeUle saeculi 
Christianum imperium ex promissione sumpsit 
exordium, juranle Domino ad David : De fructu, 
ventris tui ponam super sedem tuam '*. » Ideoquo. 



Jucueos de p raevaricaiione legis Moysi dicens : " prassertim propler infanles, quorum lenera 

Nenne Moyses dedit vobis legem^ et nemo ex vobis 

facU legem ? •' Qiiare non debet eis illa Moysi ora- 

lio patrocinari, scilicel € Quiescat ira tua, et esto 

placabilis super uequitia populi tui **. Deinde ar- 

guit eos de bomicidio subdens : Quid me quteritis 

interfic^e ? Bene igitur buic evangelio praemittitur 

lectio, qua dicitur a Douiino Moysi : Descende 

de mojile, quia peccavit populus tuus,dimitte ut tVfl- 

icaiur (uror meus contra eos^ ut dcleam eos; cui 

Mojses : Cur, Domine, irascitur furor luus, etc. ■•. 

Ujwi oralio valuit pro illis usque ad teiupus in quo 

<;rociilxerunt Filiiim Dei, sicut Moysi promiserat 

Dominus, dicens : Dtmtst juxta verbum tuum, Vc- 

fMmtamen in die ultionis visitabo et hoc peccatum q merito chrisliana religio in qu^rta feria, et int 



<«nimH;quae in iniroitu, et graduali ponuntur 
sunt oraliones Moysi ; quae vero in offereuda ct 
commonione, sunt consolaliones • ejusdem. 

Feria quarla sacraroenta quae novue sunt £c- 
clesiae propria, inchoantur, scilicct scrulinia. Fi- 
fios Israel praedixiinus in scptuagesimo anno de 
fiabylonica captiviuie reversos ". Reversi vero 
iiicerlos habuerc sacerdoles. Unde Esdras el alii 
sapientes ^cnealogias diligenter scrnlali sunt, et 
Jud^s a genlilibus, sacerdotes a Judaeis separa- 
veruni ■*. lu ct nos non in aliqua pruecedeniiumK 
sed dunlaxat in hac hebdomada, qiiae tiiiem it- 
lius septuagesimae deslgnat scrulinia inchoaiuus, 
ut credentes ab inciedulis segregemus, quos in 



quarU hcbdomada capit inilLum quai juvenilcm, 
aeiatcm liominis. repraesentat, qu» apU est gu- 
bernaculo imperii ei regalem aeialem significai„*. 
quae iunova.U.esi ex promissione regni Christi de. 
quo regnp singelus ad Yirgipem : » Regnabil in 
doino JjaK^ob iii aeternum *"; i ierlio, quia sicut ia^ 
q^a^la aelqle per Salomonem t^mpluni Dominox- 
dificatum esi '', ita et nunc baplizandi in leni- 
plum Domini , hac quaru fcria praeparanlMr ; 
quarlo, quia ut in quarU feri^ proditus est i)o-, 
ininusaJuda, ul pro redimenda Ecclesia morere- 
lur, sic quarla feria catechizatur Ecclesia, uipio 
Christo acquircndo nulla vitei pericula; quinto, 
quoniani qualuordecim agnus diebus obseryabaiur. 



sacrosaucU solemniute uostrae redcmptionis, ex ^ ct pnieparabalur, ei luna quinU decima immoIa-<« 
aqna et spirilo renovemus. Moris quippe fuit in batur **. 



£cclesia non alio lempore regenei aiionis nosirae 
celebrari sacramentum, nisi mortis ininiineret pe- 
riculom. Unde : • quicumque in Christo baplizali 
sumuSy in morte ipsiqs baplizali suinus » *% sicui 
a moriuis rcsurrcxlt : sic in novituie spirilus am- 
bulemus *'. Qmnis igitur Ecclesiie proles, quam 
per anni circulu^n di.vini verbi pabulo generabal, 
hac die $ua nomina dabai, in quibus erat per- 
scrutandqm ne qua radix amaritudinis iiiesscl '*, 



Decct ergo ut Ecclesiae nova sobolcs', quae ad 
morienduni Christo praeparatur, diebus quindecim» 
anleriori jejunio spiritualiter saginata aetati lunae, 
qua^ illam signillcat, exacquetur ; nain si sexta fe- 
lia, qoae est passione quinu decima , scrulinia ce- 
lebrarentur, Iredecim lanluin dics in jejunio prae- 
pnralioni reslarenl, quia, duobus intervenienlibus 
(iiebus Dominicis, jejunare non licei. Igilur, dum 
quarU feria scrulinia incboanlur, ct sequeuies 



" Lcvil. 16. «• Gen. «2. «• Ul Rcg. 3. " Psal. 99. " Joan. 7. •■ Exod. 32. " Ihid. " Ibid. 
«• I Esilr. I. "1 Esdr. 2, 8. " Rom. 6. « Ibid. " llebr. 12. »• Mailh. 7. '» Malth. 13. " Gcn. I. 
»• Psal. 151, 8; H Reg. 7. «* Luc. 1. » II! Reg. 7. " Exod. 12. 



«:9 



SICARDI CREMONENSIS EPISCOPI 



m 



i|iiiodeciin dies doclriinB fidei e( disciplinae morum A proponitur; qualuor aulem in uUimo die leguntur 



H jejuiiiis impenduiitur, nova Ecclesia pulchra ut 
luna "^ ftde plena, Cbristo commoriens, et resurr 
gens illi in haptismate copulatur. Et licet scruti- 
nia, ut dixirous, diebus quindecim obserrentur, ta- 
roen septies tantum scrutinia celebrantur, ut dum 
septenario numero implenlur catechumeni , delur 
illis septiformis gralia Spiritus sancti. Hoc autem 
ordine scrutinia celebranlur : Cum infantes vene- 
rint ad januam ecclesiae, nomina infantium ab aco- 
lytho scribuntur. Postmodum per nomina vocantur 
iii ecciesia, et statuuntur mascnli ad dexteram , et 
teiniiiie ^d sinistram. Ad januam veniunt qui fi' 
dem petunt, iides enim est Ecclesiae janua ; quorum 
iiomina scril>nntur in c^lo ", et viriliter agentes*' 



eis evdngeliorum initia; quia de qualuor roundi 
partibus ad (idei veniunt sacramenta ^^. Quod uniis 
de masculis, et una de femihis ab acolythis in san- 
ctuarium deferunUir, signilicat, quod de utroque 
sexu ad lidem evangelicam convertuntur ; Syrobo- 
him Apostolorum, et Oralio Dominica super mascu- 
los et feminas dicuntur, et exponuntur Grxca et 
Latina lingua, ubi utraqiie fueril Ecclesiae notatuin. 
ut omnis lingua Domiiio confiteatur ^*, tum ut om- 
nis sapientia , omnisque potenlia ad Dominum rc- 
feratur. Graeci namque sapientia, et Romani po- 
tenlia praecellebant. Exposilionein Orationis Do- 
iiunicse superius in tractalu missse praemisimus. 
IKc autem sub compendio Symbolum apostolicum 



in judicio statuentur adeitris, cffeminate vero vi- D exponamus, ubi Patrcm crcatorem omnium confi- 



ventes a sinistris ^*. Deinde exorcista , cujus est 
|ioc officium proprie, interrogat si diabolo renun- 
lient, operibus et pompis ejus. Oinnis quippe homo 
qui in originali peccato nascitur, jure domini dia- 
boli subditur; cujus jus fideles cfl^ugiunt, dum 
Christi jugo se subdunt^*. Opera diaboli quscdam 
spiritus , quaedam corporis operalione patrantur ; 
spiritus ut superbia , ira et similia ; corporis, ut 
fornicatio, ebrietas, et similia. Pompae diaboli sunt 
spcctacula, choreae, ludi, lasciviae, et, ut breviter 
perstringam, omnes honores vani atquc superflui; 
Deinde de fide Patris et Filii et Spiritus sancti in- 
terrogantur, sine qua nemo Deo placere legitur ^*. 



lemur, ubi et Filium aequalis potestatis adjungiinus, 
qui de Spiritu sancto conceptqs, et natus de Vir- 
gine praedicatur, qui passus, crucifixus, mortuus, 
et sepultus fuisse dicitur qai ad inferiia descendis* 
se, et die terlia resurrexisse cagnoscilur, qui coe- 
los ascendisse , ct ad dexteram Patris sedere credi- 
tur , qui venturus ad jndicandum vivos ct morluos 
exspect^tur. Tn hoc eodem Symbolo Spiritus J^aii- 
(!<us in eadem cuin Patre, et Filio deilate indiscre- 
te adjicitur ; in eodein sancta Ecclesia calholica 
nominatur, in qua sanctorum communio, peccato- 
mm remissio, carnis resurrectio, vitae aeternae per- 
ceptio perdocentur. Cujus symboli verba quideii\ 
Dehinc diabolus exsufflatur, ut Spiritus sancti ha- q pauca sunt, non huinanae sapientiae sermone , sed 



bilaculum efficiantur; frontibus eorum signum cru- 
cis pro sigillo imprimitqr, ut domus Dci coiitra 
daemopes niuniatur. Hoc siguum videns, diabolus 
contremiscit, ^t fugit, reminiscens quod eo vic^us 
fuit. Fronti vero crux imprimitur, ut Christuin 
crucilivum se non ernbescere nioneantur. Poslipo- 
dum per oraliones in unitate recipiuntur Ec- 
clcsiai , per salis gusluo) condiuntur doctrina sa- 
pienlia^. 

Deinde per exorcismos diabolus effugatur, ideo- 
quc ter maledicte repetitur, quia per fidem Trini- 
talis diabolo viriliter obviatur. Seor^iim mares ad 
austrum , seorsuin fcminaB ad aquilonem exorci- 
zantur, quia inajora magis intelligentibus, et mi- 
nora minus capientibus, et frigidis sunt propi- 
nandfi. QuoJ saliva nares et aures tanguniur, 
hoc petitur, ut doctrina, quae fluit de aliissimis ^*, 
per aures eorum introeat , cisque suave redoleat. 
Ab pstiario iiitroducuntur ei excluduntur ;quoniara 
a Spiritu sancto per Christum, qui esl ostium ^% 
in coeli ccllarium introduceniur ^' , vcl opposita 
romphoea excludcntur ^*. Ab acolylho, qui esi ac- 
ccnsor iuipinum illuminantur^ ut efi^ugalis pccca- 
torum tenebris et erroris tcecitate depulsa, lumine 
inleIligonti.'e illustrentur. A diacono supereosEvan- 
giliuin legitur, quoniam 'eis evangelica doctrina 



vera divinitus ratione disposita. Mysteria vero ma- 
gna sunt per prophctas longis tcmporibus anta 
praev isa , et per apostolos declarata : unde Symbo- 
him dicitur communis inorsus, vel coUalio, eo quod 
in eo duodecim articuli quasi secreta proponunlur, 
et ab apostolis conferuntur, quae et dislinguere, et 
auctoritatibus inteiidimus Vetcris Tcstamenti mu- 
nrre. Credo in Deim palrem omnipotentem, creator 
rem coeli et terrce, Aliu«l est, ut ait Augustinus, cre- 
dere Deo, aliud credere Deum, aliud credere ii^ 
Deum. Credere Deo est credere vera esse qua» lo- 
quitur, quod et mali faciuni, et nos credimus ho- 
miiii , sed non in hominem ; credere Deum est cre- 
dcre quod ipse sit Deus, quod etiam et dacmones 
D faciunl ; credere in Deum est credendo amare, cre- 
dcndo iii eum ire, credendo ei adhaerere, quod 
soli boni faciunt.Ergoqni dicitCredo inDeum men- 
titur, si non diligit Deum ; iiisi dixerisquod in per- 
sona loquitur Ecclesiae, vel non quid sit loquitur. 
scd quid debeat esse. Dicens Deum singulariter, 
deorum effugit pluralilalem, unde: « Audi, Israel : 
Deus tuus unusest *•, » et Apostolus : i Unus Deus, 
una fides et unuin Baptisma •". » Dicens Patrem^ 
incipit personas dislinguere , de quibus Isaias : 
« Qui appendit tribus digitis molem ^terrae '* ? t 
cl alibi : c Scraphitu clamabant*: sanclus, sanctus, 



" Tant. 6. *' Luc 10. " Psal. 26. *• Matlh, 2K. *«M.Mth. n. *» Hcbr. 11. " F-^^rli. «4, 
** Joan. 10. '* Cant. 2. ^» Gen. 3 *' Luc. 15. ^» Philipp. 2. ^» Deul.6. •• Ephes. 4, " Isa. 40^ 



«f 



mTRAUe. — LIB. VI. 



m 



saiiclus **, > cl Domiiitts : c Baptlzate oinues gen- A quo ir «rtui liberantur, unde in Oiea : « Oe manu 



tesi, in somine Patris et Filii, el Spiritus sancti **; » 
el Joannes evangelista : c Tres sunt qui testimo- 
nium dant in coelo : Pater, Verbum ei Spiritus *\ 
Pater est prima non (empore, sed auctoritate iu 
Trinitate persona. Quod sequitur omnipotentem ^ 
jiomen est essentiale, ut in Symbolo Atbanasii 
declararimus, ideoque iilud ad subjcctum Deum vel 
ad relativum Palrem non sine ratione referinius 
dicentes : Credo in Deum omnipolentem , vel in 
Patrem omnipotentem, Similiter et quod sequitur, 
creatOTem cceli et terree; uhi confutatur haereticus, 
qui alium coeli, alium terix asscrit creatorem; 
alium ccelestium, alium terreslrium ; alium corpo- 
ruio , alium animarum , contra quos ait Oavid : 



mortis liberabo eos, de morte redimam eos , ero 
mors tua, o mors, ero morsus tuus, o inferne *'. » 
llic est Evangelicus fortis, qui fortem ligavit,eteju8 
vasa diripuit *'. Hic est qui dicit in Psalmo : i Ego 
dormivi, et soporatus sum, et resurrexi, quoniam 
I>ominus suscepit me *^, > qui Patri dicenti : c Ex- 
surge, gloria mea, exsurge, psalterium etcithara *',» 
brevi sermone respondit : c Exsurgam diluculo **, » 
cujus resurrectionis muliercs et viri perbibent testi- 
monium iu Evangelio ** 

Aicendil ad ceclos, sedet ad dexteram Dei Putris 
omnipotentis, Ecce quarlum sacramontum , scilicct 
ascensio , ascendit enim, sicut ait David,: c Super 
cherubin et volavit, volavil super pcnnas vento- 



« In principio tu, Domine , terram fundasti , ct B rum ^*, » et : c Paravit in ccpIo scdem suam , et 



opera roanuum tuarum sunt coeli '*; > et Apostolus : 
I In ipso coudita suul universa, in coelo et in 
lerra •*. * 

Et in Jesum Christum^ Filiumejusunicum^Domi^ 
num nostrum. Ecce altera in Trinilaie persona , hic 
est Jesns qui salvum focit populum a peccatis 
eorum '% bic est unicns Patris Filius, de quo Da- 
vid : c Filius meus es lu, ego liodie genui te '*; i 
et Apostoius : c Misit Deus Fiiium suum , natum 
de muliere , factum sub iege **; » hic est Dominus 
uoster, qoia nos creavit, quia nos servos alienos 
pretio sanguinis emit.Quidam jungunl unicumDomi* 
num nostrum. 

Qui eoneeptus est de Spiritu sancto, natus ex 
Maria Virgina: Ecce primum Ghristi sacramentum, ^ Domini est populo suo ^*. » 



regnum ejus omnibus dominabitur ^*. » Cui Pater 
ait : c Sede a dextris meis, donec ponam inimicos 
tuos scabellum pedum tuorum '*; » el ut ascensio- 
ni quoquc de visu testimonium non deesset, ul aSt 
Lucas : c Videntibus discfpulis elevatus est, et nu> 
bes suscepit eum ab oculis eorum ^^. » 

Inde venlurus est judicare viros et mortuos. Ec* 
ce quintum quod nondum est opertum sigillum » 
veniet enim rex manifeste, cui Paier judicium de- 
dit '*, et sicut David : » Et parabit in judicio thro- 
num suum et judicabit populos in justitia ^*, » et 
alibi : c Deus manifeste veniet, Deus noster, et non 
silebil ^^, » et Lucas : c lia veniet , sicut yidistis 
eum euutem in coelum '*, » et Micheas : c Judicium 



seAicet incarnatio, ac si dicat, qui cum sit Deus, 
factus est homo, non ex virili semine, sed conce- 
ptus operatione Spirilus sancti ; Natus ex Maria 
Virgine. unde Isaias.: c Ecce Virgo concipiet, ei 
pariet Fiiium, et vocabitur nomen ejus Emma« 
nuel **, » et angelus in Evangelio; i Ave, Maria , 
gralia plena Dominus tecum, » et infra : c Spirilus 
sanctus snperveniet in te, et virtus Altissimi obum* 
brabit tibi*^ > 

Pasius sub Pontio-Pilato^ crucifixus, mortuus et 
sqfuUus est. Ecce secundum in humilitate Chrisii 
sigillum, scilicel passio cujus tempus describitur, 
smb Poniio Pilato; forma subditur, crucifixus, iiuis 



Credo in Spiritum sanctum, Ecce terlia in Trini- 
tate persona; scilicet Spiritus sanctos, de quo 
Moyses: c Spiritus* Domini ferebatur super a- 
quas **, » et David : c Flavit spiritus et fluent 
aquae ** ; » el Dominus in Evangelio : c Spirilus» 
qui a Patre procedit **, » docebit vos omnia **; » 
ille enim docet, ille sanctiQcat, ilie unii, ille peccata 
rcmiitit. Per hunc resurrectionem in gloriam, per 
bunc consequitur vitam aBternam. 

Unde sequitiir , sanctam Ecclesiam catholicamf et 
junges ita, credo in Spiritum sanctum^ sanctam ca- 
tholicam Ecciesiam, id est per Spirilum sanctum 
Ecclcsiam iideliuin sancliflcari ; similiter, et quae 



condudilur, mortuus et sepultus , unde plangens |^ sequuntur : credo in Spiritum sanctum , sanctorum 



dicil ex ore David et Jeremiae : c Foderunt manus 
meis el pedes meos , et dinumeraverunt omnia 
ossa mea**. >Demorte, ail propheta, Doiuini fuit 
exitus mortis**. » 

De sepulcro, Isalas: c Sepulcrum ejus glorior 
sum *^. » Haec sunt in Evangelio manifesta. 

Descendit ad inferna, tertia die resurrexit a mor-r 
tuis. Ecce tertium sacramentum, scilicet resurrer 
ctio, sed de descensu ad inferna praemittitur, et a 



communionem, scilicet pcr Spiritum sanctum sanc- 
tos in vinculo charitatis uniri;et credo in Spiritum 
sanctum^ remissionem peccatorum^ id est per Spiri> 
tum peccata remitti; simititer, credo in Spiritum 
sanctum, carnis resurrectionem et vitam cBternam^ id 
est per Spiritum sanctum carnem gioriam consecu- 
turam el animam vitam aelernam. Vel sic credo in 
sanctam Ecclesiam catholicam, nec ila dicimus , ul 
asserit Augustinus, credere in Ecclesiam , sicut in 



•* Isa. 6. " Matth. 28. «^ 1 Joan. 5. •* Psal.i04. ■« Col. I. " Matth. i. 
•* Isa. 7. •» Luc. 1. *• Psal. 2i ; Jor. i8. *» Psal. 67. «Msa. ii. **Ose. 13. 
•• Psal. 56. *• Ibid. »• Mallh. 28; Marc. i6; Luc. 24 ; Joan 20. »« Psal. 17. 
iiH>. »• AcL i. " Joan. 5. ''* Psal. 9; Psal. 97. " Psal. 49 '• AcL 1. 
•? PsaU 147. »* J(;an. 15. •• Joan. li. 



»» Psal. 2. •• Gal. 4. 
•*Luc. ii. *»Psa]. 5. 
'• Psal. 102. " Psal. 
'• Mich. 6. »* Gen. 1 



285 SICARDI CRKMONEISSIS EPISCOPI iS4 

Deum credere, Ecclesiam credimus, dum in Eccle- A riam in Doniinica , Tel in secunda feria est linjus 



sta conversanles in Deum Cendimus, et quae sequun- 
tur nos iiide sequi iirmissiuic pniHtemur , scilicet 
»anct»rum ccmmunionem , peccalorum remnsionem^ 
carnii resurrectionem et vitam asternamf Unde sic 
junges: Credo in sanctam Ecclesiam catholicam^ 
sanctorum communionem^ id est per iidem quam 
habeo existens in sancta et universali Ecciesia, 
assequor sanclorum communionem, id est concor- 
diam et unionem : sicut est euim unus Paslor , sic 
unuiu ovile "S sicut unus Deus sic una iides, et 
uiium baptisma "; vel percipio sanctorura commu- 
n:cnem , id est paiiem benedictionis , de quo dici- 
tur : f Crede et manducasti ••. » Similiter et quae 
sequuutur : Credo in sanctam Ecclesiam^ remissio- 



quarue feria; scrutiuium populis amnuutiaudum iiis 
verbis : Scrutinii diem , dilectissimi fratres , quo 
eiecti nostri divinitus instruantur, imminere cogno^ 
scite, ideoque soUicita devotione sequenii quarta feria 
circa horam nonam convenire dignemini , ut cosleste 
mysterium, quo diabolus cum sua pompa destruitur^ 
et janua coelestis regni aperitur, incutpabili myslerio 
peragere valeamus, 

item feria quarta, finitis missarum solemniis. 
presbyter annuutiat ut Sabbato proximo ad 
scrutiiiium reycrUntur , et sic iterum, atque ite- 
rum annuntiat donec septem scrutinia compleau- 
tur. 

Nuiic misss hujus diei prosequamur oificium : 



nem, id est per Gdem, quam liabeo existens in san* . legitur ergo evangeiium de cxco nalo *•. Hic est ge- 



cta et universali Ecclesia, coiisequor peccatorum 
remissioiiem, id est leprae ciirationem, de qi;a dici- 
Uir iu lege '^ et Evaugelio •• : Maria soror Aaron 
cum septem diebus fuerit extra castra , est a lepra 
mundata »», Naaman Syrus septies iu Jordane lo- 
tus est a lepra curaius •• , sic et DoniHms decem 
leprosos mundavil, sed unus lanlum dcdit gloriam 
Deo •*; de Magdalena quoque dicitur : i Quia di- 
inissa sunt ei perxala multa, quia dilexit luullum 
••. I Paralyiico quoque Dominus ait : € Fili, remit- 
tuntur tibi peccata tua ••. » Sequitur : 

Credo in sanctam Ecclesiam Catholicam , carnis 
resurrectionem, id est per lidem , qnam habeo exi- 



uus humanum, qui principcm tenebrarum sequens, 
perdidit oculos in primo parente '•• : ideoque coe- 
cus dicitur a nativifaie. Pro hoc exspuit Dominua 
in terraiu, et fecit lutum, et linivit oculos ejus di- 
cens : Vade ad rMtatoriam Siloe^ et lava. Abiit ergo^ 
lavit et vidit *. Sputum quod a capite descendit, di- 
vinitaiem Christi significal, Yerbum quod Paler 
eructavit •, Pater caput, Verbum iu terram quani 
omnis ventus agiiabat, exspuit, cum Filium misit, et 
in Virginis utero in unam persouam pulveri nostrae 
naturae conjunxit. Ergo lulum ex sputo et pulvcre 
Christus est ex divinitate et humauitale ; cujus lides 
cxm c;eco magno pnedicatur, cujus oculi iuto. 



stens in Ecclesia, consequorcamisrcsurrectionemy C quod fecit Dominus, iiniuntur, qui ad natatoria 



de qua Job : i Credo quod Redemptor meus vivit, 
et in die novissimo resurrecturus sum, et in carne 
inea videbo Deum Saivatorem meum »*. » €nde et 
in Evangelio : i Deus Abraham , Isaac et Jacob 
non est Deus martuorum sed vivorum ••, et Aposlo- 
lus ; I Omnes quidem resurgemus, sed non omnes 
immutabimur ••. i Similiter jungendum est et 
quod sequitur : Credo in sanctam Ecclesiam catho- 
licam viiam, ceternam, id cst per fidem, quam habeo 
in Ecclesia , consequar vilain apternam. Haec cst 
tcrra vivenlium, de qua David: i Credo videre bo- 
na Domini in terra vivcntium •'. » Esl autem viu 
seterna videre Dcum Patrem, et quem misit Jesum 
Cbristum»^.» 



mittilur cum catechizatus, id est verbo praedicatio- 
nis inslructus , in baptismi fonte lavatur. Et vide : 
Quod Siloe fons missi dicitur ; id est Spiritus sancti 
qui missus a Patre et Fiiio inibi maxime operatur. 
Ab hoc Evangelio universa membra dependent of- 
Ocii, verbi gratia: Dum sanctificatus fuero in vobis^ 
congregabo vos de universis terris, et effundam super 
vos aquam mundam, et mundabimini ab omnibus in- 
quinamentis vestris •. SanctiUcatur Dominus in ca- 
tcchumenis, dum audiunt, el creduntquod sanctus 
sit ; eifundilur super eos aqua munda, scilicet Spi- • 
ritus sanctus, per quem visibilis aqua mundificat ; 
quo mundati sic vivunt, ut testimonio ei sint 
quod sanctus sit, cujus praecepto et ipsi sancti 



Hls ita petactis de Ecclesia neophyli ejiciuntur , ^ sunt. Idem legitur in priina lectione, et additur : 



quiaqui regenerati non sunt, nec inler Dei filios 
computari, nec Cbristi mysteriisconvenii interesse. 
Quidam catechumenos ante evangeliuni ejiciunt, 
sed non laudo, ciim eis sit praedicaiidum Evange- 
liuni , sicut praedicaverunt apostoli primitiis gcn- 
tium. Sed sacrificio interesse non debent , tuin 
qiiia orai sacerdos pro circumstantibus, quorum fi- 
des cognita est, et nota devotio : isti auiein adhuc 
iufideles vocantur, tum quia quod conficilur , illis 
porrigitur. Et attende quod aiite hanc quarlam fe- 



Auferam cor tapideum de carne vestra^ et dabo »o- 
bis cor cameum. Cor carncum, id est moUe habenl 
catechumeni, dum capiiint in Scriptura, vel disci- 
plina doctrinam fidei,quam non capiunt corda Judae- 
orum lapidea, quae confringunlur, quorum in ty- 
pum fractae sunt priores tabulai ^ ; in typum vem 
genlium alise praecisse •. Alia quoque lectio , Lava- 
mini et mundi estote • , siiniliter ad catcchumenos 
baptizandos perlinct. 
Leguntur aulem dux lectioncs, qiioniam catechu- 



1' Joan. 10. w £ ,,^g ^ M Q Ausustinus. •' Levil. il. •• Matth. 8. ••Nimi. 12. •• IV Reg. 5. 
• Luc. 17. •« Luc. 7. •• Matth. 9. «^ Joli. 19. •■ Mulib. "2« " » Coi. 15. •' Psal.26. »• Juan. 17, 
•» Joan. 9. »•• Guii. 3. « Joan. 9. » Psal. ii. » Ezech. 5t). ^ Exod. oi,. * Exod. 34. * Isa. l. 



tS8 



MiTRALC. — UB. TI. 



m 



meni ad operationem gemins dilectiouis , Tel ad A iio recte pnmnittiiur leciio de fliio Sunamitis, quera 



doctrinam utriusque Testamenti, vel de Hde et mo- 
ribos sont instruendi. Unde in prima lectioue de 
fide, in secunda vero dc moribus agilur ; baptizan- 
di enim, ut ait Augustinus , non solum doceudi 
•unt, quid credere debeant, sed etiam queinadmo- 
dum se ab hoc pravo s^eculo eripiant. Evangelizare 
Cbristom esl non tanlum dicere quae sunt creden- 
da de Christo, sed quae observanda sunt ei qui acce- 
dit ad compaginem corporis Christi ; et sicut sunt 
do£ lectiones, ita eiiam duae collect;!^, ssd ad unam 
taotum genua flectimus,quoniam ad uniiatem fidei 
catechumeuos invitamus. Sic quoque sunt duo gra- 
dualia ad euuilem sensum concinentia ; vox est 
etenira Ecclesi» novam sobolem catecbizanlis : V^- 



puer missus ab ElisaHi cum baculo non resusciti- 
vit ; demum veniens Llisasus se super puerom in- 
curvavit, huc et illuc. deambulavit, puer autem ae« 
piiea osciiavit, et oculos aperuit **. Haec resusci- 
tatio pueri resuscitatio est per fidem generis huma- 
ni, ad qnod resuscitandum niisit Dominus puerum 
cum baculo, scilioet Moysen cum legis aculeo, quae 
dicebat : Si quis haec vel illa fecerit morte moria- 
tur ; sed nequivit suscitare mortuum, quia , Paulo 
teste, lex neminem duiit ad perfectum ", Domum 
versus veniens Elisaeus se super puerum incurvavit, 
cum servi formam accepit '*, deambulavic , quando 
prasdicavit; vel cum ad gentes de Judaea transivit, 
ci ex his seplies puer oscitavit, et oculos aperuit , 



, ^ — ^ — , — „ ..,.w.«.., y 

niU^ fiiii; audite m€, timorem Domini docebo vo$ \; ** qnia homo mortuus in peccatis , septiformem gra- 



et illa : Beaia geni, etc. '. Nec immerito aogmenlum 
lectionum, colleclarum et gradualium accumulat 
praeseos officium , ut augmentum filiorum habeat 
fpiritualiom augmenla ciborum. In offerenda sunt 
praeconia caeci, scilicet generis humani, vel Chrisliani 
populi,pro sua illuminalione Deum laudantis, et ad 
bodes alios invitautis *; communio est ejusdem cae- 
ci confessio dlcentis, Lulum *% et repetitur ; qoia 
caecus Judaeis bis dedit tale responsum, vel quia in 
doobus populis Deus illuminavic genus bumannm. 
Cuin enim eum foras ejecissent Judaei nihil de luto 
aodire volentes, ipse non cessavit lutum, id est in- 
carnationem Domini, confiteri dicens : Lutum fe^ 



tiam Spiritus sancti recipiens , fide in Domino vi- 
vit ^*, et sic amoris spiritu reviviscit, quem terro- 
ris virga, non corripit. Caetera quae in introitu, gra- 
dnali, o^erenda, communione cantatur, resuscitali 
suut consolationes et orationes. 

Feria sexta. Legitur evangeiium de Lazaro, 
quem Dominus diligebat '*• Isque typum gerit cu^ 
jusque fidelis, qui, licet sit amicus Domini per fi-« 
dem, ilii tamen moritur per iniquam operationem, 
obrutus in sepulcrum malae conscientiae, fetens per 
labem infamiae, qui tandem per occultam iuspira-» 
tionem Dei, magna timore futuri judicii, quasi ma- 
gno Salvatoris clamore concussus , ad vitam per 



cf7, etc. Unde sequitur illa beatitudo, de qoa Do- C P<»nitentiam resilit, et, conscientiae sepulcro p^ir 



minos : c Beati eritis com vos oderint bomines , 
et persecuti vos fuerint ". i 

lUutl non est silentio praetereondum quod ubi 
scrotinia peraguntur, propriae collectae pro catechu- 
Bsenis dicuntor : Ommpotens $empiter9t§ Deus Eccl^ 
%imm tuam, Item, remedii^ etc. Hodierna vero statio 
ad Sanctuni Paulum non immerito celebratur, tum 
qoia fttit catechizator orbis tcrrarum. Doctor vide- 
!icet f cntium **, tum quia mirabiliter fuit-ipse cate- 
chizatus '*. Noii enim didicit Evangelium ab horoi- 
ne, sed miraculosa Domini revelatione '\ Ipse quo- 
qoe non longe dis&imilis est evangelico caeco. Nam 
a nativitale caecus in anima, triduo caecus in cor- 
pore ad natatoria baptisnii salutaris accessit, et 



confessionem aperto, a vinculis peccatorum absol- 
vitur. Et altende quod semper hac die quae est ^ 
Passione Domini quinta decima, hoc legilur evan- 
gelium, quia constat hac die Lazarum suscitalom. 
De quo Evangelio sumitur responsorium : Occurr^ 
run^ Judcei^ quod hodie cantatur : cui evangclio 
congrue praemiltitur lectio de filio Sareplanae mor- 
tuo, quem suscitavit Elias, poneiis eum super lu- 
ctum, et eipaiidens se tribus vicibus super eum **. 
Uaec mulier est Ecclesia , quae fide suscipit Cbri- 
stum in bospitio cordis ; filius ejus quilibet fidelis» 
qui tunc moritur, cura morte dignum peccalum 
adinittit. Lectus Eliae catholicam designat Eccle- 
siara, in qua sola animae revivlscunt , dum per fi-* 



aniuia et corpure vidit, et decertanlibus Judaeis, et D dem Trinilalis a peccatorum morte resurgunt. Cae- 



eum extra suam synagogam ejicientibus, lutum, id 
est iocarnationem Domini praedicavit. 

Feria quinta, legitur evangelium ubi Dominos 
ait: Pater meus usque modo operatur^ et ego ope- 
ror «'. Dequa operatione intelligat subjungit : Si- 
au Pattr suscilat mortuos, et vivificat, sic et Filius 
quos vult vivificat, ubi agitur , ut dicit Augustinus, 
de rcsuscitatione praesenti, quae fit per fideni, qua 
transit honio a morte falsitatis ad viiam veritatis , 
a morte iuiqoiutis ad vitam justiliae. Uuic evange- 



tera laudes confessiones ct consolationes sunt cu- 
juslibet a peccatis resuscitati. 

Sabbato legiiur evangelium : Ego sum lux mun- 
di ",ubi de seipso Doniiiius perhibet testimonium, 
et per legem probat necessario coiicedendum : cui 
congruit lectio qiiae praemittitur, ubi ait : Ecce 
testem j)opulis dedi eum ducem et praceptorem gen* 
tibus *'. £t allende quod duae leclioncs boc Sab- 
baio leguntur ob eas causas quas in quarla feria 
praRmisimus ; nam in liac die scrutinium, et eiiam 



» PsaL 33. • Psal. 32. • Psal. 65. " Josue 9. ** Maith. 5. " I Tiip. 9 " Act. 2. »* Gal. 1. 
«• Joan, 5. «• IV Reg. A. " il^hr. 7. *• Philipp. 2. «* Rom. 4. •• Joan. i4. •» 111 Reg. 17, 
V Joan. 8. •» Isa. f>5 : Nunc in missali non hic pr^ediclA lectio, scd alterai cx cap. 49 Isaiae. 



i87 SICARDI CREMONENSIS EPISCOM iM 

ordines celebrantur» unde propter auginentum fl- A primum versum repelatur a meuio, etad secundum 



liorum convenit, ut accrescanl spiritualium alimen^ 
ta ciborum. Recte igitur praemiltitur in inlroitu 
ilia vox Ecclesiae : Silientes , tenite ad aquat '^ 
(Jbi Tocantur catechumeni ad baplismum, ordi- 
nandi ad ordinis sacramentum, uirique ad iucem, 
et sapienli;£ ebrietatem , ei convenit liaec aqua sa- 
pientiae cum evangelica luce quia idem est hix 
mundi, el sapientia Domini, idem fons vita;, et lu- 
men de lumine. Caetera, qux in graduali, offerenda 
et comrouiiione dicuntur, consolaliones sunt cate- 
chumenoruro, aul eliam illius cui contradicebant 
Judaei teslimonium. 

CAPUT IX. 

DOMINICA DE PA$SIO!«E. 

Judica nte, Deus , H discerne causam meam ". 
Postseptem Dominicarum ordinatissimam disposi- 
tionem, quibus, ut dictum est,septem setates mundi 
figuranlur quae omnes sunt passione rcdempiae; 
ipsius Domiiiicae passionis celebratio inchoatur, et 
quasi longa funeris pompa praemissa, sequitur ipsa 
iiostrae salutis victima, ingerens oculis ea quae pro 
nobis pertulit vulnera , et mortis insignit. Incipit 
autero hujus celebritas passionis a fine Sabbati, 
id est a vespera lucem hujus Dominicae praecedente; 
quoniam , Lazaro in praecedenti sexta feria susci* 
tato, quidaro de Rethania abierunt ad Pharisaeos, 
et narraverunt eis miraculum, quorum multi ascen- 
derant Jerosolimam , ut sanctificarent sc **. Mos 



a principio. Subticetur Gloria, tuin quia versiculus 
ille ad laudem pertinet Trinitatis , secunda vcro 
Trinitatis persona passioni subjacuisse memoraiur. 
Unde tota Trinitas dehoneslatur, tum quia c Do- \ 
minus jam non in palam ambulabal. i Ideoque 
vocem laudis ejus et gloriae quodammodo suppri- 
mimus, et aliquantulam silenlio praeterimus : non. 
tamen usquequaque, quia nec in fine psalmorum. 
Remissior enim debet esse luctus, quia non statim 
poslbabitumconcilium traditusestAgnus in manus 
lanistarum. Jeremias in nocturnis frequentatur vi- 
giliis, tum quia Verbis, et suis pressuris passionem 
Domini designavit, et in iribulationibus non deces- 
sit, licet aliter autument Judaei, scilicet eum a po- 
B pulo descendente in ^gyptum lapidatum, tum quia 
caecitatem Israel praefiguravii ; in eo quod Sedcchiati 
captus est, et occisis filiis ejus a rege Babylonis, 
exoculatus est *'. Captus est enim Judaicus populus 
in superbia sua, cujus oculos, filiis occisis, id est 
carnalibus legis operibus, in quibus nihil viialis 
gratiae Dei remansit , diabolus eruit , ut videnies 
caeci fiant ** : obscuraii sunt oculi eorum, ne vi- 
deant, et dorsum eoruro semper incurvatur **. Tum 
etiam, quia futuram abjectionem gentis Judaicae 
sub typo captivitatis, quae tunc accidit, lacrymosis 
iameniationibus dftploravit. 

Haec supra scripta Passionem Domini celebrantes 
dual>us hebdomadis observamus, tum propier duo 



erat Judaeis ex praecepto legis sanclificare seipsos /« Testamenta, quorum alterum Dominuro passurum. 



tnte Pascha, ipsamque sanctificationem initiari 
prima die mehsis primi, qua labemaculum fuerat 
dedicatum, et qua praeciplebatur agnum eligere ad 
immolandum. Cum igitur ea sexta feria fuerit Nco- 
menia, id est prima dies mensis *', ad sanctifica- 
tionem, multi Judaei, pontifices et Pharisaei con- 
▼enerant, qui audientes signuro, mox, ut Joannes 
iit, hoc est in Sabbato i collegerunt concilium 
adversus Jesum et ex lllo die cogitaverunt , ul in* 
terflcerent eum ; ac deinceps Jesus non in palam 
ambulabat apud eos ••; > quia nondum venerat 
hora ejus ; ideoque in vespera Sabbati, quasi postho- 
ram ejus concilii. publicum luctum incipit Eccle- 
sia, suo compat*ens Domino, ut capiti membra, et 



alterum vero passum annuntiat, tum quia pro duo- 
bus populis passusest, tumquiainmanibus palriar- 
charum assimilatur, et in verbis prophetarum prac- 
nuntiatur **, sive, quia qui ante legem et sub leg<» 
loglorii et murmurantes » in inferno fiierunt , per 
Christum in tempore gratiae reconciliati suut, quod 
per tertiam significatur hebdomadam, id est pas- 
chalem. Nunc diurnum missae prosequamur offi- 
cium, ubi ex eo quod in evaiigelio dicitur : Jesus 
abscondii se et exivii de templo **, evidenter innoi- 
tur quod templum et universa Judaeorum sancta 
erant propter eorum superbiam a Domino dese- 
renda, juxta illud : c Auferetur a vobis regnum 
Dei *^ , > et illud Joscphi : c Transeamus ab *hi& 



ex tunc lugendo recitat vexillum regis, mysterium D sedibus, > idem in epistola declaralur, scilicel quod 



crucis, acetum, fel, et arundinem , clavos et lan- 
ceam perforati corporis, diem passionis, orationes 
patientis , illusiones inimicorum , et Insidias eo- 
rum. 

Haec et his similia m vesperis et noctumis plan- 
git officiis, quae de authenticis Yeteris et Novi Tes- 
tamenti sunt congesta Scripturis. Ideoque et nos 
quodammodo secedimus, dum voccs l%titiae subti* 
cemus. Nam Gloria Patri \n responsoriis, et ad 
missam in Introiiu subtrahimus ; similiter ad Ve- 
nitBf abi repetitio invitatorii solet mutari , ut ad 



melior pontifex, perfectius tabernaculum **, effica- 
cius sacrificium commutatar **, cum veiera novis 
supervenientibus abjiciuntur. Introitus, Judica me^ 
Deus ** ; el graduale : Eripe me **, voces sunt Do- 
mini de templo exeuntis, et secundum humai|ita- 
tem orantis, ut manifesto discrimine discernatur 
caasa ejus, id est justitia ejus , id est fides Evan- 
gelii a justificationibus legis : quod etiam factuin 
est in eo quod templum destruclum et sacriticia 
snnt abolita. Si enim stetisset poteniia regni Ja- 
daici, cultusque veteris templi niajori fuisset in»- 



•*lsa. 55. *»Psal.42. «^Joan. H. •' Exod. 12. «^Joan. H. ••IVReg.25. *• Luc. 8. *' Psal. 
68. *• Osc. 13. ** Joau. 8. ** Matth. 21. •» flebr. 9. •• Levit. 26. . »» Psal. 42. ** Psal. 142. 



)89 MITRALC. 

pediineoto Chrislianae fidei, quia non facile poiuis- 
sent carnales discernere vacuitalem veteris sacer- 
dotii, si fulciretur prosperitate et gloria temporali. 
Sicut enim morluo Moyse fiiii Israel, Josue duce, 
Iransierunt Jordanero '*, sic destructo veteri sacer> 
dotio, iransiraus ad salutarem Clirisli baptismum. 

In tractu sut)dit causam , cur de lempio exierit , 
quia SiFpe expugnavehtnt me a juventute mea ^* , 
acilicet a sanguine Abel justi prolungaverunt iiii- 
qaitatem , perseveranter occidendo nieos ^' usque 
ad meipsum, de quo dixerunt : i Hic est haeres ; 
venite; occidamus eum ^*. > In oflerenda : Confite- 
bor ^*, praemium poscit obedientiae, factus obediens 
Msque ad morlem ^^ dum secundura bumanitatem 
sdbdit : Hetribue servo tuo, et rt pam« id est resur- 
gam , et tuuc custodiara » id est custodiri faciam 
sermonestuos^^, Communio, Hocestcorpus meum ^% 
vox Dovi pontiOcis de templo exeuntis, semel ih 
sancta per proprium sanguinem ingredientis ^^ , 
ipsumque pro tribus ordinibus effundentis, scilicet 
pro Noe, Job et Danieie. Uude vice trina repetitur, 
cujus sacerdotii , quia Petrus primus fuit haeres, 
primus post Christum dignitate et tempore ponti- 
fex, qui dicentem : c Sequere me ^, i secutus est ; 
siiuili morte cinctus, quo nolebat adductus ^'\ recte 
ad ipsum stalio in bodierno celebratur oflicio» 

Feria secunda legitur Evangelium, ubi dicit Do- 
minus : Quaretis me, et non invenietis^ et ubi ego 
sum, vos non potestis venire ^*, muro scilicet iuGde- 
litaiis obsisteute.Quo dicto se transiturum ad gentes 
niinabatur. Unde quoque illi div4nantes dixerunt : 
Nunquid in dispersionem gentium iturus esl '*? Huic 
evangelio recte praemittitur leclio de Jona propbeta, 
qui missus est praedicare Ninivae civitali magnae, 
quem fugienlem in Tbarsis fluctibus marinis im- 
mer^m coetus absorbuit , et tertia die vivum evo- 
muit, et tunc demum Niuive ad ejus praedicationem 
lerrita triduo poeiiituit '* ; Jonas columba dicilur : 
bic est Cbristus, qui ad salutem mundi a Deo Patre 
inissus esl ; et cuni noliet corporali praeseutia gen- 
lem adire, inter Judxorum persequentium flucius 
ct seditiooes reman^it : queiu mors absurbuit, sed 
tertia die surrexit. Ad cujus praedicationem per 
apostolos, dum mundus trina mersione baptismi 
lavatar, pcena triduaua salvalur. Caetera sunt ora- 
lioDes Ninivitarum orautium et Regem gloriae con- 
fiieDtiam. 

Feria tertia legitur evaugelium in quo dicitur 
qood Jesus ambulabat in Galilaeam : Non enim 
.voiebat in Judaeam ambulare ; quia Judaei quaere- 
baDt eum interficere; et infra cum privatim ascen- 
dissel in Judaeam ad diem festum, Judaei quserebant 
eoiD dicentes : IJbi est ille " ? Huic evangeiio con- 
gruil iectid, quae praemiititur de Danieie , quamvis 



- LIB. Vf. m 

A non inveiiiatur in Uebraico, qua dicitur quod con- 
gregati fiabylonii ad regem dixeront : Trade nobis 
Danielem, qui Bei destruxit^ et draconem jnterfe- 
cit '*. Babylonii congregali ad regem quaesierunt 
Daiiifiem, et Judaei congregali quaesierunt Chri- 
stum. llli miserunt illum in lacum ieonum , isti 
vero miserunt illum in aram, de qua descendit in 
sepulcrum ; ilie morsus ieonum cvasit, iste a mor- 
tuis rcsurrexit. Ibi rex confessus est esse magnum 
Deum Danielis, bic fiabylonia credidit facla iideiis 
juxta illud Petri : c Salutat vos £cclesia, quae est 
iu fiabylone collecta '^.> Caelera suntconsolationes 
Dauieiis, vel Christi oratioues. 

Feria quarta legitur cvangeliuni in quo non so- 
ium Christum quem quaerebant, sed etiam se Deum 

B teslalus est Dominus dicens, Judaeis quaerentibus 
si esset Clirislus : Loquor vobis, et non creditis^ ct 
infra : Ego et Pater ununi sumus ". Audiat Arius 
unum; audiat Sabellius, quod non dixit unus. Rccte 
igitur iila praemiltilur icctio, in qua populo durae 
cervicis se per varia praecepta Doniinum Deum csse 
teslatur, dicens : < Ego sum Deus vester '* ; » sic 
isti rebelles, et fllii rebellium injuiiosi et iilii inju' 
riosorum, duram ceivicem babcntCs, a repromis- 
sione ionge fieri meruerunt i sicut ilii in desei to 
prostrati sunt "^. Caetera sunt verba Cbristi iniroi- 
corum insidias evadentis, et Patrem oranlis et 
exallantis '*. 
Feria quinta legitur evangelium , ubi dicitur, 

^ quod cum quidam vellent appreiiendere Jesum, et 
tamen neroo misisset in eum manum, dixerunt pou- 
lifices ad ministros : Quare non adduxistis eum ? 
Responderunt ministri : Nunqaam sic locutus est 
homOf sieut hic ioquitur ; et infra Nicodemus : 
Nunquid lex vestra judicat hominem^ nisi prius ati- 
dtVrtf quid fadai ? At iili pontifices invidentes» et 
in semetipsos rixantes, domum reversi sunt, tinus- 
quisque in domum suam '* ; quia nec opcribus cre- 
dunt, nec etiain suis teslibus acquiescunt, sed ut 
Scripturam obumbrcnt, et ne quid de ipso laudis 
audiant, aures oi>turant et latitant, atque ob cul- 
pam Chrisiiani repudii poenam roerenlur exsilii, el 
quidein exsuiant, et exsulabunt sicut patres eoruro 
Danielis temporibus exsulaverunt. Sed quia reii- 

D quiae israel salvae tienl «• ; ideo sicut tres pueri «* 
pro illis patribus oraverunt, sicet nos pro reliquiis. 
Oratione triuin puerorum conlinetur oralio ; caetcra 
sunt voces populi sua sceiera confiteniis, et ad 
gratiamanheiaotis; et attende quod bac die iegitur 
Evangelium convenienter, abididtur : Quod reversi 
sunt, unusquisque in domum suam , et in ofierenda 
cantatur : In salicibus in medio ejus suspendimus 
organa nostra *' ; quia post banc diem nailum 
evangeiium legitur, in quo Dominus Judaeis publice 



•• Josae 3. *• Psal. 128. ** Malth. 25. *» Matth. 2!. *» Psal. 118. ^ Phiiip. 2. ♦■ Psal. H8. 
**lCor. 11. *'Hebr. 9. ** Joan. 21. *« Ibid. **Joan. 7. »• Ibid. •' Jonas. 3. •*Joan. 7. •» Dan. 
U. •* 1 Petr. 5. »• Joan. 10. »• Leviu 19. •^ Exod. 32; Art. 7. •• I Cor. 10, •» Joan. 7. •• Isau 
10; Rom. 9. •* Dan. 3. 



SICARDI CKEMONENSIS EPISCOPI %X 

illud ergo diviqitatis A oQicii boc agere nequeat, atque ita domino ptim 
circa pedes Domini et uiandatum occupato, roe- 
rito vacat hoc Sabbatum officio; verunuamen in« 
scribitor evangelium de proditione Judae, cui recte 
praemittitur iectio Jeremiae, ubi dicitur : Veniu^ 
cogitemus contra Justum cogitationes **. 
CAPUT X. I 

DOMINICA IN RAMIS PALMARUM. 

Domine, ne longe facias auxilium tuum a me ^*. 
Notabile est et admiratione dignum quod, quast 
eodem cursu, mundumcreavit Dominus etrecreaviu 
Sicut enim creaturus bominem , et coetera propter 
bominem^ a Doroinica die incepit , seique diebiis 
operatus^ sexla feria bominero creatit, et in Sab- 
balo ab omni operecessavit^^ Sic boroinero recrea- 
turus a Dominica ineepit, Jerosalem ingredieos, 
atngiilisqBe diebiis ingressos, feria seiia redem»! 
ia enice paliens, et in Sabbato requievit in sepul- 
cro dormiens. Sicut igitur bac priroa die dixil : 
cFiat lux ^%i a iuce incipiens opus creationis, sic 
eodem die cam luce vel claritate boc opus ingre- 
ditur salutiferae passionis. Hac etenim die Jeru- 
salem passurus ingreditur '*, quod non solum 
mundi priniordiis, sed etiam prxeepto congruit 
legis. Erat eniro tunc decima luna de qua Dominus 
ad Moysen : c Decima die primi mensis tollat 
iinusquisque agnum per familias, et domos suas. 
et servabitis usque in quartam decimaro dieii 
ejusdero roensis, et iromolabit eum universa m«l- 
titudo filioruro ilsrael ad vesperuro ^^ i I3t ait 
Beda : c Concordia non solum in rebus, sed etiam 
in lemporibus invenitur Veteriset Novi Testamenti; 
sicut enim decima die immolandus agnus dorouro 
introducitur, sic passurus Cliristus Jerusalero in- 
greditur. Hic est eniro verus Agnus, qui abstulit 
peccata roundi '', qui bac decima die se offert 
Jerusalero ingrediens passioni. Ingressurus autero, 
ut in hodierno legitur evangelio, praeroisit duos 
discipulos» ut adducerent asinaro alligataro, et 
pulluro cum ea. Adducentes vero imposuerunt super 
eos vestimenta sua, et eum desuper sedere feceruut ; 
plurima aulem turba straverunt veslimenta sua in 
viay alii antem ctedebant ramos de arboribus^ et qni 
prceibant^ et sequebantur^ clamabant : Hosanna filio 



991 

praedicnsse narretur. Ecce 

organum in iliis salicibus, id est infrucluosis bomi- 

nibus Babylonis suspensnm **. 

Feria sexta legitur evangelium : Collegerunt pon- 
ti/ices t/. Phariscei concilium aduersus Jesum^ el 
dicebant ; Quid faciemuSf quia hic homo multa signa 
facit ? si dimittimus eum stc, omnes credent in eum ; 
causamque suae soliicitudinis quasi rationabilem 
adhibebant dicentes : Venient Romani , et tollent 
nostrum locum, et gentem ** ; erant enim sub im- 
perio Roraanorum ; quia jam ablatum erat sceptrum 
de Juda et dux de femore ejus *^, et Pilatum prae- 
sidem Romanae potestatis babebant. Causara itaque 
suae sollicitudinis praetendebant, ne^ cum rex appel- 
laretur, ipsi rei majestatis apud Romanum imperium 
addicerentur. At ilH, quia sic timuerunt prninam, 
irruit super eos nix *', et dtiplici sunt contritione 
contriii **. Nam el locum perdiderunt ef gehtem "^ 
et deleti de libro viventiuro, iu terra sunt scripti. 
Unde leclio praemittKur Jereroise de ipsonim, qui 
pro temporalibttS Iiominnro dereliquerunt, duplici 
contritione. Caetera verba sunt Domini Mediatoris 
inter insidia» inimicorum secundum bunj^nitatero 
oranlis. 

Sabbaturo vacat, quia Dominus papa eleemosy- 
naro dat. Dgminus in hoc Sabbato Bethaninm venit, 
in domo Simonis recubuit , Martha roinistravit , 
Maria unguento prelioso Jesu pedes inunxit , et 
domum odore implevit **. In quibus tria nobis 
comroendantur, obedientia^ eleeniosyna et fama. q 
Si eniro obedientes surons, ad nos venit, ct iu nobis 
Dominus requiescit; si pauperibus subvenimus, 
cum Martha ministramiis ; sed cum Maria ungimus, 
curo virtuturo studiis indulgemus : vel boc celebri 
roysterio commendatnr duntaxat odoriferum opus 
eleemosynae ; Maria naraque typum gessit £cclesiae, 
pedes Domini pauperes sunt et infirroi qui, quam- 
vis extrema sint, ejus tamen sunt membra per 
conjunctionero et unitatero fidei. Mulier pedes Do- 
mlui ungit, et capillis suis qui corpori fluunt, 
extergit, quoties divites, qui sunt in Ecclesia, paii- 
peres fideles blandinicnto misericordi» fovent, et 
de his quae sibi abnndant, illorum inopiaro sup- 
plent. Augustinus dicit quod illud unguentum justitia 
fuit, ideoque libra fuit. Unge itaque pedes Jesu» ^ David, Benedictus qui venit in nomineDomini ^*. 



juste vivendo , ejus seclare vestigia, capillis terge, 
pauperibus de superfluis tuis iropende. Ut itaque 
dominus papaj ceiebrero curo Martba ministrante, 
vel cum Maria pedes angente , capillis tergente , 
Domino ccenaro exhibeat, hoc Sabbalo eleeroosy- 
nam donat, ut exhibeat merobris Christi» quod 
devotK mulieres exhibuere capiti, et sic domus 
impleatur odore unguenti, id est roundus vel Eccle- 
sii bona fama , ut nobis imitationis pretiosum 
relinquatur exempluro. Hac etiaro die roandaturo 
celebrat , curo in coena Doroini ob magnitudiiiero 

*■ Psal. 13«. *« Joan. U. ** Gen. 49. «» Job. 
18. ** Psal. 21. »» Gen.^ '• Gen. I. '«Matth 



Habac. 3. '• UCor. i. /• Joan. 20. •• D. Grcg. hom, 53. 



Mystice : equitatus tuus, o Doroine, salvatio ^^ ; 
per haeceniro significasti quod ascensurus ad mon- 
tero Olivaruro , id est ad dexteram Patris, qui est 
c Pater misericordiaruin et Deus totius consola- 
tienis '*, > mittens apostolos , qui , ligandi et sol-: 
vendi potestatc recepta ^*, asinaro et puUuin, id est 
Judaicoro populuro et gentilero , ab oneribus pec- 
catorum absolverent , et , adducto genere huroauo 
tibi per fidero, supersedens (seJes enim Dei est 
anima justi**), super sedeiido salvares, eiin caeles- 
tem Jerusaleni adduceres, angelis cuin palmis et 

6. *• Jer. 17. «^ Joan. H. ••Joaii. 12. *• Jer. 
21. »^Exod. 12. "Joaii. i "» Mallb. 21 " 



195 



UITILVLE. — LIB. VL 



194 



rarois olivarum.qoxsuntinsigniapacisetvictoriae, A cruds"\ De graduali quxritur cur hac die cas^ 



cum laudibus occurrentibus. 1n repraesentatione 
hujus gioriosae Doniinic» receptionis, celebrat hodie 
coin ramis et floribus Ecclcsia processionem , 
olivas et paimas gerens in manibus. Si non habet 
•oliTas, alias porlat frondes, el flores, maxime qui 
"vireant diuturno virore : moraliter etiam innuens 
quod, cum processioncm facimus, Cbristnm ad nos 
veoientem excipimus. Cum pueris obviam imus, 
«i inuocentiam observamus; olivas gerimus, si 
misericordix operibus indulgemus ; palmas porta- 
mus, si de vitiis et diabolo victoriam obtincmus ; 
vireiites flores et frondes gestamus, si virtutibus 
•exornamur; vestimenia slernimus, carneni morti- 
•ficaiiles ; ramos carpimus, sanctornm vestigia imi- 
Untes. ^ 

Quod Ecclesia civitate egreditur, ovanter ad 
«raceni et promontoria vadens, recolit pueros He- 
l>raeorum ivisse montem versus Oiivcti, el innuit 
qood c absit nobis gloriari, nisi in cruce Domini 
nostri Jesu Cbristi 'M > Absit ei sperarein quanta- 
libet gloria mundi! Qui autem pontifici extra urbcm 
joxta crucem conslituto cum suis occurrunt, et 
com ipso populum prxcedente civitatem ingre- 
diunlur, accuratius faciunt. Forte et hac nostra 
4)rocessione rccolimus processionem liliorum Israel, 
qui hac die Jordanem siccis pedibus transiverunl, 
etcum triumpho terram promissionis intravcrunt'*. 
Nec est hxc processio iuter alias Dominicaies 



tetur, cum ejus personae nullatenus convenire vi* 
deatur ; non enim personx Chrisli convenit : Mei 
pene moti $unt pedes '". Sed psalmus ex quo su- 
mitur est illorum correctio, qiii Deum duntaxat in 
prosperilate iaudabant. Has laudes Ciiristus evacuat, 
qui iios sua passiunc connrmat ne scandalizemur^ 
videntes malos prospcrari, et bonos deprimi. 

Quis enim justus videns ipsam Juslitiam crucir. 
lixani, non palieuter fcrat, si euni adversitatis gla- 
dius aut virga perculiat? Tameii et pars gradualis 
personac Clirisli congrue coaptatur, cum dicitur : 
Tenuitti, elc. Nnm in voluntaie sua eum deduxit, 
et in manus inimicorum tradidit. In oflerenda nia- 
nifcsta suiit verba Christi palienlis, et insignia pas- 
sionis, qu£ sumpta sunt de psalino sexagesiino oc- 
tavo, qui totus ex persona Salvaloris oranlis in 
passionis agone conscribilur. El atlende quod bac 
die, et in tertia et in quarla feria. dicitur ante pas* 
sionem : Dominus vobiscum^ sed non, Cloria tibi^ 
Domine ; nostrae tamen consuetudinis est ad nul- 
lam passionem praemitt^e, Dominus vobiscum^ ncc 
Cloria tibi^ Domine, nec librum osculari, nec in- 
ccnsare, nec cliam nos, vel librum signare, sed 
cum vcnitur ad eum locum : AUera die ", etc, 
incensum datur, liber osculalur, fontibus signum 
crucis imprimitur, communio de Passione sunii- 
tur, qnae duplicatur, vel quia Dominus pluries sic 
oravit, vel quia pro duobus populis passus fuit. £l 



computanda. Uaec enim cst praeconium passionis, C ^^^^^^^ 4uod h£C hebdomada Major appeiiatur. 



iliaeyero significativae sunt et rememorativa; Domi- 
nicae resurrectionis, vel ascensionis, de quibus infra 
dicenrios. Unde rectius faciunt qui ante tertiam 
Dorainicalem prxmittunt processionem , et post 
tertiam bujus diei cuni palinis celebrant. Et quidem 
nostrae processioni lectio Zachariae et evangelium 
Joannis praemittuntur, quoniam ibi Dominica pro- 
cessio prophelatur, hic historia declaraiur. 

In tractu infantes ad praeconia invitantur; passio 
vero ki missa legitur •*, quoniam Dominus ingre- 
diens Jerusalem ealici passionis exponitur, vel 
qaia c extrema gaudii luctus occupat '^i et ideo* 
post gaudjura processionis subdilur ieclio passio- 
Dis, vel quia Dominus ilii exsullatiooi inseruit , 
lamentam eversionis ••, et quia dixit pendens i» 
cruce : Deu$ meu$ , Deus meus , ut quid me dereli- 
^wlt**? Conslat vigestmum primum psalmum 
totom ex ipsius persona conscripluin ; unde perte 
totus ib ejus persoua in hodierno cantalur oflicio. 
Primura in introitu : Domine^ ne longe facias , orat 
Patrera, ne elonget aaxilium,id est resurreciionem, 
sed ab unieornibiu^ id est al^ bis, qui sunt singularis 
superbtse suam liberet humililatem; :n tractu verbis 
ejasdem psalini proiixius utitur. Episloia congrue 
passioni praemittitur, obi dicitur, quod Christus 
faclus e$t obediens usque ad mortem, mortem autem 



quia prolixius, ct majus haljet oflicium. Dicitur 
etiam Poenosa, quia tunc debemus peccata nostra 
punire; dicitur et Sancta, quooiam impii justili* 
cantur in ca, in qua utimur praefatione de Cruce. 

Feria secunda, sccunda dies nuindanae creatio- 
nis, minus ct cajteris crnala iliebcs. iNain ciim 
dixisset Dominus : c Fiat firmamentum in medio 
aquarum *•, i non est addituin, c vidit Deus quud 
esset bonum •'. > Licet enim apud Septuaginta in- 
terprctes hoc quidem addatur, laincn in verilate 
Ilebraica non habetur : in quo binarius numerus 
iiifamalur, quia priinus ab unitale degeiierat el 61* 
visioneni signiticat. Uiide in ipso facia est aquarum 
divisio ; non est ergo niirum si haec dies secunda, 
quae respicit illam, utdiximus, minus caciens in of- 
ficio suo Dominicae mortis purpuratur insigiiibus. 
Yeruinlamen hujus diei continet evangelium, quod 
venit Jesus Hierosolymam, et cum gentiles eum vi- 
dere vcilent •*, utpote salutem suam, de qua Ja- 
cob : c Ipse erit exspectatio gentium •• >, granum 
frumenli se appellavit •S Judaeoruro infidelitate 
mortificandum, sed gentilium fide multlplicandum, 
et infra subdidit : Si exaltatus fuero a lerra^ omnia 
traham ad me. Uoc dicebat significans qua mort§ 
esset moriturus ••. Quia ergo Uierusalem ve- 
nit, et in manus quaerentium se, animam suam tra- 



« Gal. 6. •• Jos. 5. 
«• Psal. 7i. «• Mattb. 87. 



•» Mallh. 26. 27. 
•• Gen. i. •» Ibid. 



•^ Prov. 14. •• Luc. 19. •* Matlh. 27. «^ Philipp. 2. 
•• Joan. 12. •» Gcn. i9.. •* Joan. 42. •• Ibid 



S95 



SlCAUDi CHEMONENSIS EPISCON 



m 

Torcular 
calcavi $olu$ *, prO omfiibus, iit omnes liberar. u- 
tur. In secunda quoque lectione describitur in eo- 
dem scliemale, in quo ab cvangelisla roprassentatur 
in passione, ubi non esl ei spccies , neque decor '*, 
et infra : Sicut ovis ad 'occisionem duceiur, Duae 
vero iectiones leguntur : quia Cliristus pro duohus 
populis tradilur. Ad ulramque genua Hocluntur, 
quia ab utroque populo adoratur, et quia in ejus 
nomine coelestium , et ferreslrium^ genuilecli- 
tur ". 

Posl primam, (^aduaie cantatur; post secundam» 
vero traclus : tftrumqoe in persona Cliristi , cum 
tribulabatur , orantis est ; tractus autem quinque 
versus habet, propter quinque vulnera Chrisii. Et 
cst crux Domini, Judxis scandalum^ sapientibus B atlende quod hic agitur, q^iod unus amplius versi- 



didit, congrue prsemitlilur lectio Isaiae dicentis in A crucis, si tu justitiam loqueris? at iile 

persona Domini : Hetrorsum non a6tt, corpus meum 

percutientibus dedi **. Caetera sunt orationes pas- 

suri, quibus impugnanles expugnari et se postulst 

eripi. 

Feria tertia passionem praecedit lectio Jeremtae 
dicentis in persona Domini : Ego quasi agnus qui 
portaturadvictimam, et infra : Consilia cogitaverunt 
adversum me dicentes : mittamus lignum in panem 
ejus '^. Per hos dies quibus Bominus docebat in 
templo, et noclibus ad inontem Oliveti reverlebatur, 
haec fuerunt illorum consiKa : quia superbus Aman 
quaerebat in domo sua quomodo perderet Mardo- 
chaeum *' : hic est diabolus qu.TrenS|in cordibus Ju- 
daeorum quoniodo interliceret Jesum, hoc lignum 



stullitia **, nobis vero gloria. IJnde in inlroilu : 
Nos autem gloriari oportet in cruce Domini '**. Cae- 
tera sunt verba Christi agonizantis et resurrectio- 
ois gloriam exorantis. 

Feria quarta formatos esl sol visibilis ad mondi 
luccm *, et vendilus est Sol justitiae ad nostram 
salutem * : Hac etentm die paeti sunt Judaei dare 
pecuniam proditori, qui spopondit eis tradere Sal- 
vatorem *; igitur pro -eo quod haec fcria est Eccle- 
siae capite diminula, per totum anni circulum, se- 
cundum post sextam feriam obtinet locum in ob- 
servatione poenitenlisrlium jejuniorum. Propterea 
quoque hac die passio legitur *, ubi Dominus in 



culus, et in Parasceve ct in Sabbatis Quatuor Teiu- 
porum, invenitur, scilicet ut epistolam continuo 
tractus sequatur. In aliis enim diebus epistolas 
aut graduale sequitur, aut alleluia, ne nos musicus 
reprehendat diccns : c Cantavimus, et non saltaslis, 
lamentavimusf et non planxisiis ^*. i Alleluia ca- 
Dilur pro salutalione, graduale pro planctu subjun- 
gitur poenitentiae. Sed quia musicus ille nobis au- 
fertur, nam hodie venditur, in Parasceve crucifi- 
gitur, ideo ad majorem lactum insinuandum tractii» 
epistolam commitutur. Quod enim tractus majorcm 
luctum significet quam graduale, per hoc inhuitur, 
quia nunquam cum alleluia cantatur, nisi ob cau- 



agonia factus orasse dicitur. Ne quls ergo stare w. ^m specialem in Sabbato paschali, ubi duae lectio^ 



praesumat elatus, cum ille pro nobis genua depo- 
suerit, pra?cinitur in introitu : In nomine Domini 
omne genu flectatur* ^quln ex his pro persecutoribus 
orare tenemur. Docel ordo Romanus hac die genu- 
flexioncs et orationes facere, quas in sexta feria 
consuevimus rccilare. Et vide. quod haec antipliona, 
licet rarum sit, de Apostolo sumitur, et intercipit 
iiistitutor oflicii : Omnis lingua eonfiteatur, eo quia 
Judaica silet. Deiode sequuntur duae lectiones, et 
ad utramque Flectamus genua dicitur. Et sunt hae 
lecliones Isaiae, qui satis evidenter commerctum in- 
nuit venditoris diccns : Ecee mertes eju$ cum eo *. 
Sed et habitum exprimit patientis, diceiis in priroa : 
Qui$ est iste qui venit de Edom, id est sanguineis 
vel terreuis Judxis, /tn«.rti vestibus, id est membris D 
corporis, quae sunt vestimenta divinitalis, sanguinis 
purpiira sumpta, de Bosra f Bosra est civitas in 
Moab, et interpretatur firma; translativa est Jeru • 
salem, quam Dominus suo firmaverat quondam 
auxilio, sed facti Moabitae, id est ex patre diabolo \ 
vesies regis tinxere purpura sanguinis. Cuinque 
respondisset : Ego qui loquor justitiam ♦ *. Ile- 
rum interrogatur : Quare ergo rubrum est tit- 
dumentum tuum, et vestimenta tua sicut caUantium 
in torculari * ? Quasi cur cruentatus es pressura 



nes leguntur, quia Christus qui pro nostra anima 
ct carne mortem subiit, nunc morti ascribitur : 
pro utrisque enim Christus mortuus est Unde 
Ambrosius : c Caro Christi pro^ salute corporis et 
sanguis pro anima nostra efl^usus cst. i In prima re- 
colitur mors animae ; ideoque unus versus sequitur, 
quia uuus homo non nisi unam habet animam ; in 
secunda corporis , ideoque tractus cum quinque 
versibus sequitur, ut quinarius sensuum corporis 
insinuetur , per quorum fenestras mors ingredi- 
tur ". Lecta passione, in oflerenda repelita cnm- 
mittalur oratio. In commuuione vero sunt voces et 
verba flentis, et tamen de Sion, pra qua patitur, 
misericordia consolantis *^. 

CAPUT XI. 

GEIfERALIA TRIDU DIERUM. 

Sicut fuit Jonas in ventre ceti tribus diebus^ $t 
iribus noctibus **, sic tridiianae Dominicae mortis 
exsequias tribus diebus in magna tristiiia reprx' 
sentat Ecclesia ; et, ordine inusitato propter inor- 
dinata corda Judaeoruin, suum cclebrat officium , 
incipiens a quinta feria duabus ex causis, vel quo- 
niam jam interveneral infaroecommercium Judaicse 
proditioni8,vel quia septuaginta duobus horis voluit 
defunctt Christi exsequias celebrare. (Jt septua- 



••Isa. 50. »Mer. 44. •• Esther 5. '^lCor. 4. «•• Gal 6 « Gen 4 
^ Luc. «a 23. • Philijpp. 2. • Isa. 62, 65. '• Joan. 8. t i^^ es. . 1,^; 53. 
••Maiih.i4. »Jcr. 9- "Psal.lOl. " Matth. 42. 



• Malach. 4. • Matth. 26. 
•Ibid. '•n>id. *<Pkilipp« 



297 MlTliALE. 

fiDla duorara discipalorum irislKiam posset ex- 
priraere, nociem vero Dominicae resarrectionis de- 
cebat victorix gaudiis iUuslrari; et ideo mortis 
luctum uocte quinlae ferix oporiuit prseveniri. 

liis itaque Iribus diebus, id est sepluaginla duO- 
bus horis, scilicet quinlae et sext;e feriae, et Sabbati, 
hujys insignia tristitije humanis auribus et oculis 
praeferuntur, videlicet quod neque nocturnae vigiliae, 
neque horae diurnae initiura et flnera hal>eant con- 
soelum. Siibticentur enim in vigiiiis noccurnis; 
Deut tfi adjuiorium^ bymnus, Cloria etiam i!i Gne 
psalmorum, Jube^ domne, et Tu aulem in lectioni- 
bus, quaruffl (res potius lamentando quam legendo 
legunlur, singulae candelae per psalmos siugulos 
exstinguuntur; alicubi duodeciin , aliobi viginti 
qualuor, alicubi septuaginta duo luminaria dispo- 
nuntur. O^iibus exslinciis ad Benedictu$ **, vocis 
qoasi crepantis sonus emitlitur , deinde per Kyrie 
eleUon lugubria lamenla cantantur ; et sic vigilia 
cum Pater noster, et Miserere mei Deu$ "^ et inu- 
sitato line ciauduntur , et quinque reliquae hor» 
usitatis principio carent, et Gue. Imminente vespe- 
ra, id est in Gne quiutae feriae, majora sequuntur 
tristiliae incitamenta, quoniam altaria spoliantur, 
vino lavautur, canipanac conlicescunt, tabulae com- 
pulsantur ; oiiines praeter noclurnas vigilias, regu- 
lares boras absorbet triste silentium. Usum nofi- 
raas, mysteria requiramus. 

Regutaribus igitur horis priocipium et finera sub- 
Irabimus, quia Cbristus qui est c alpha et omega, 
inilium et finis ", > est nobis ablalus, et- in manus 
impiorum traditus. Ideoque laudibus nostrae jocun- 
di*alis, id est regularibus horis capita praecidimus, 
qBia capite diminuti sumus, Gnes quoque ipsarum, 
at, Per Dominum nostrum^ et Benedicamus Domino, 
et Gioria Patri, omnino omitiimus. In quo repra^- 
seolamas antiquam Ecclesiae consuetudinem : Hie- 
ronymus enim hunc usum instituit, et Damaso 
scripsil : i Similiter et Te Deum laudamus sub si- 
lenlio praeterimus. iQuomodo enim eum rogabimus 
in nostrum intendere adjutorium quem proprio 
auxilio destitui cernimus ? Quomodo ei exsultabi- 
icas, quem capi, flagellari, et in cruce pendere vi- 
demus ? Yel ideo invitatorium uon cantamus , ut 
cooventum malignantium **, qui adversus Jpsum 
feoere concilicm **, devitemus. Quomodo ei canta- 
bimos gloriam et hymnum laudis, dum fiiclus est 
opprobriam gentium et abjeclio plebis ** ? Si enim 
gloria ejus est resurrectio, jnxta illud : < Cxsurge, 
gloria mea *" , i ergo bumiliatio est mors et se- 
pallura. 

Quomodo quoque Jube Domne^ et Tu autem^ 
benedicUo vel roisericordia postulatur, cum pastor 
raiserieors deficiat et arietcs disperguntur *' ? Vel 
per Juhe Domne^ intelliguntur ad praedicationem 
eonies, per Tu autem , a pracdicatione redeuntes. 



- LIB. VI. 298 

A Quoniam ergo bis diebus nulli a Christo mitteban- 
tur, vel ad eum revertebantur, ideoque neutrum 
dicilur; novem lectiones a canonicls et monachis 
dicuntur, tres primae de Jeremia propheta lamenla- 
tiones, quae non lam legendo quam plangendo reci* 
tantur *^, quia sicut rex Josias a Jeremia, sic rex 
nosterploratur ab Ecclesia ; inscribunlur per alpba- 
betum Hebraicum : Aleph interpretatur doctrina^ 
beth domus^ gimel plenitudo , daleth tabularum. 
Hoec est prima connexio ubi dicilur quod doctrina 
Ecclesiae quae est domus Dci ", est in plenitudine 
Scripturarum. He, ista, vau, zain, ct beth viia. 
Haec est secunda connexio, ubi dicitur quod ista, et 
Iiscc doctrina, quam prsediiimus, est vita qua vivi- 
mus. Telh bonum^ jod principium, haec est tertia 

^ connexio, ubi dicitur quod bonum est principium^ 
per Scripturas, quasi pcr spcculum , saltem in 
aenigmate cognoscere Dominum '*. Capb manus^ 
lained cor et disciplina, haec est quarla connexio 
uhi dicitiir, quod mcrilo cordis disciplina exigitur ; 
quia nihil facere possumus, nisi quae facicnda sunt 
agnoverimus. Mein ex jpsis , nun sempiternum, 
sammcch adjutorium, haec est quinta connexio, 
ubi dicitur, quod ex Scripturis est nobis sempiter- 
num auxilium. Hain oculos, pe erravit, zadi jtisit- 
lia et consolatio mentibus, cof, aspice, ress, caput^ 
se, super vulnus; tau, signum, vel consummatiOf 
haec est seplima connexio, ubi ct in Domino, sit 
mysticus intellectus, ubi dicilur aspice in Scriplura 

Q coiitineri caput nostrum, a quo habcmus meddam 
super vulnera, et conse^juemur consunHnalionem, 
id est vitam a^ternam. 

Tres aliae de Psalmista, tres aliae lecliones de 
Apostolo subsequuntur, ut pateat, quod quem pro- 
phetae praevidere occidendum, apostoli doceiit oc- 
cisum. El vide quia novem psalmi, novem lectiones, 
et novem sunt responsoria, ternis noUurnis dispo- 
sila, eo quod tria geuera hominum, quae per agrum, 
molann et lectum unum *' dislinguunlur, qux in 
tribus temporibus creduiitur fuisse, scilicet patriar- 
cbarum, legis et prophetarum ; et ad inferos descen- 
disse : Sociavit Domiuus actioni, et cognitioni, et 
gaudio novem ordinum angelorum. Psalmi pcrti- 
nent ad actionem, lectiones ad operuin Dci cogni- 
tionem, responsoria vero ad exsullaiionem. Sic 
itaque Salvatoris exsequiae celebrantur, ut in mo- 
dico apiceab aliorum defunctorum exsequiis distare 
videantur. Exstinctio vero, qnne sequilur, candela- 
rum, est liarum proprie proprium exsequiarum. 
Nam hae tenebrae tribus noctibus celebratae, signi- 
ficant tenebras, quae tribus horis, ab hora sexta 
usque ad horam nonam fuere super faciem terrae, 
dum sol pendebat in cruce *' ; et ideo tribus nocii- 
bus lumen exstinguitur ; quia verus sol triduo ja- 
cuit insepulcro; duodecimlumiDariaexstinguuntur, 
cum duodecim apostoli disperguntur, juxta Ulud : 



D... 



»«Lue. I. " Psal. 50. «» Apoc. i. ••Psal. 65. " Joan. 41. «Psal. 21. " Psal. 56. 
15; Mailb.«6. >* Thren. 1. " i Tim. 3. «• I Cor. 13. " Luc. 17. »• Mattb. 17. 

Patbol. CCXIIL 10 



Zaciu 



209 SICARDI CREMONENSIS EPISCOPI 300 

« Pcrcuiiam pastorcro et dispergentur uves gre- A nem, Iiic ordo canentiam : Cantores ante altare 
gis ". > 

Pcr viginti quatuor luminaria secundum quosdaro, 
siniililer apostolos inlelligirous, qui sunt duodecim 



horae nocturnse, id est Ecclesiaro illuroinantes, qul 
Dominum gloriae in nocte hujussseculi prxdicayere, 
Unde in fcslivis noctibus viginti quatuor glorias de^ 
cantantur, vcrbi gratia, primo ad Deu$ in adjuto^ 
rium, sccundo ad VenUe, tertio ad hymnuni, novies 
ad psalmos, ter ad responsoria, item ad Te Deum^ 
iteni ad Deus in adjutorium, quinquies item ad 
psalmos, idem ad hymnum, demum ad Benedictu$, 
quae consideralae Ouut vigintt quatuor gloriae, quasi 
lolidem Iiorae, quas omnes' glorias propter exstin- 
ctum solem justiliae subticemus, et ideo luminaria 
tolics exslinguimus. Per septuaginia duo luminaria, 
sepluaginta duos discipulos accipimus, quorum 
tristitiae scandalum repraesentamus; idem etiam 
inlelligimus, per septuaginta duas horas ut prae- 
diximus, in tristitia celcbratas; vel numerosa iuroi- 
naria, quae surgentes ad roatutinas reperimus ar- 
dcnlia, signiGcanl sanctos, qui prophetando ser- 
moue luccntes, solem juslitiae *^ nascilururo quasi 
stellye praeviae nuntiaverunt, quos Judaei occidere. 
Exstiuclio igitur candeiarum excaecationem Judaicae 
genlis significat qux prophetas occidit, et eos qui 
ad se missi fuerant lapidatit **, landem occiso Do- 
iiiino prophetarum, in tenebris perfldia; cccidit. In 
eo quod singulae ad psalmos exstinguuntur, signifl- 



decantent Kyrie eleison^ Chri$te eleiion, Domine^ 
fni$erere; chorus respondeat, et claroet siroiliter 
populus. Cantores, Chri$tu$ Dominu$ faetu$ e$t 
obedien$ pro nobis; chorus et populus respondent 
siroiliter. Cantores, C/tr/sdis, Dominus qui pa$$u$ 
e$t; chorus et populus siroiliter. Cantores, Chri^tus^ 
Dominu$ ; chorus vero et populus semper respon- 
deant, Kyrie eleison^ Domine mi$erere. Hoc tamen, 
quia pro nobis vita in ligno moritur, non nisi in 
sexta feria proferaiur. Oratio et alia qoae sequun- 
tur sub silentio in tencbris, significant quod apo- 
stoli trepidavere in occultis. Postmodum novus 
ignis de lapide vel cristallo producitur, quia per 
Christuro roediatorem nostrum nobis Spiritus san- 
ctus infunditur. Reaccenditur aiitem ad nostram 
ulilitatem et propter nostram infirmitatem, qula 
sine lumine non possurous esse, alioquin post pri- 
maro exstinctionem deberet exstinctus reroanere 
usque ad resurreclionero. AUare Christuro signifi- 
cat; sicut enira praeeroinet teroplo, sic Christus 
corpori suo, c quod est Ecclesia **. > Unde : < AU 
tare de terra facietis roihi ". > Altare de terra fa- 
cere est incarnalionem ejus credere vel sperare ; 
supcr quod rouiius ofiTerirous etiaro, et actus no- 
stps incarnationis Dominicae (ide solidamus. 

Cum itaque nudum altare conspicimus, illud 
propheiicum ad merooriaro revocamus , acilicet : 
c Ecce vidimus eum, et non est ei species, neque 



catur quod singuli |)ropheiae ab illis sunt occisi, q decor, et consideravimus euro despecturo, et uovis- 



complelo suae ininisterio prophetiae ; qux ultima 
exstinguitur major caeteris, secundum quosdam, 
signilicat Chrislum, qui Tuit Dominus proplieta- 
rum ; secunduin vero alios, non major csteris, et 
similiter siguincat Cliristum, qui reputatus est 
quasi unus ex.proplietis *'. Hic ultirous exstingui- 
tur ; quia nullus post eum apud illos prophcta sur- 
reiiit, scd exslinctus, ejus perfidiae tenebras dereii- 
quit. Ad caulicum autem evangelicum exstinguitur, 
quia Cbristus evangelizans occidetur ; et attende 
quod pasloris officia, ut capitulum, subticcntur; 
quia pastores dispersi fuerant; versus tainen, quod 
cst iniuorum ofiicium, hon demitlilur ; quia disci- 
puli minus cogniii videbantur. Unde et hoc officium 



simum virorum '^ ; i quod accidit in passione,nam 
antea formosus, speciosus forma prae filiis horoi- 
num exstitit " ; vel altaris exspoliatio Christi eit 
denudatio, qui fuit denudatus ad columnam et ad 
cruceniv curo divisere roilites sibi vestimenta sua ^, 
fecenintque partes quatuor, et super tunicam mi- 
serunt sorlero ^*. Vel altare nuduro siguificat Chri- 
sturo ab apostolis derelictum. Unde : c Qui juxta 
me erant, de longe steterunt ^'; > et in Evangeiio : 
c Relicto eo, omnes fugerunt ^' : > naro vestiroenta 
altaris sunt. Vel significant Cbristura divinitatis 
gloria denudaturo. Unde : « Deus, Deus roeus, ut 
quid me dereliquisti ^? Claroat caro rooritura se- 
paratione divinitatis, id estquia non^ra^sUbat so- 



tri duanuin potius a minoribus celebratur in typo '^ liium auxilium, hic est Noe, qui vineam plautavit. 



minorum dlscipulorum, et mulierum quae Dominum 
Bcqucbantur. Vociferatio ad Beuedictus *• in lene- 
bris, concrcpalio cst Judac proditoris, et caeci disci- 
puli salulatio, c Ave, Rabbi '*; > clangor, et tre- 
luor caneiitium est tumultiis Dominum persequen- 
liuin, el cum ironicc adoranlium. Vel significantur 
lauicnta sanclarura mulierum qu:e sequebantur Do* 
iiiiuum , quse leguntur propterea lamentari c se 
dcnles contra sepulcrum ". > 
£st autcm , sccundum quorumdam consuetudi- 



bibit, inebriatus est, et denudatus est ^. Chrtstus 
in quo requiero invenirous aniroabus nostris ^*, qui 
gentem Judaicam fovit, de cujus amaritudinibus 
inebriatus est, cum somno roortis soporatus est ; 
et tunc apparuit divinitatis gloria denudatus. Vino 
et aqua altaria lavantur ad significanduro, quod 
de laiere Christi fluxere sanguis et aqua ^% vel ut 
ostendatur quod Don Joannis, sed suo baptismo 
fuerit baptizatus, scilicet ex aqua et Spiritu sancto. 
Lavantur autero cum ssalroodia pQeuiteniiali, vel^ 



"Zacb. 15. *»Malach, i. »» Matlh.. 25 " MaUh. 16. " Luc. i. •* Matth.aO, " Matth. «7. 
" Coloss. 4. " Exod. 20. •• Isa. 53. •» Psal. i4. *• MaWh. 27. ^» Joan. 19. *• Psal. 57. 
*• Matih. 26. ** Matth. 27. *• Gen. 9. *• MaUh. 2. ^' Joan. 19. 



301 



MITRALE. 



cantu ad passioncm pertinente. Hispida vini et 
olei, cum quibus lavantur, flagella significant, qui- 
bus pectus sacratissiroum tundebatur. 

Et attende quod quidem in ipsa quinla feria, 
bora jara advesperascenie, altaria denudanlur, sed 
duntaxat, in Parasceve lavantur quod magis con' 
gruit rationi. Caropanx conticescunt, per quas apo- 
stolos intelligimus, qui, charilatis igne docentc, in 
protectione Dei coeli ^ quasi terra! foriitudinis 
commanentes, intus suspensa ratione poenitentes, 
Don tacebant prxdicare nomen Dei : scd in pas- 
sione non solum conticuerunt, sed etiara fuge- 
runt ^*, et veritatem negaverunt. Unde campaiiis 
silentiom non indicimus, nist a vespera qua tra- 
ditns est Dominus, qnando videlicet omnes fugerunt 
discipuli, praeter Joanncm qui erat nolus ponti- 
lici **. Nostrx taroen consuetudinis est ad primam 
quintas feriae, et non ulterius campanas sonare : 
per signnm vero tabulse terrorem accipimus; idco- 
que labula percutitur; quia magnus timoraJu- 
daeis apostolis incutiebatur. Yel per ligmim in K« 
gno, malleHm, scilicet in tabulato suspensum, in- 
ielligirous Christum, qui est lignum plantatum se« 
cus decursus aquarum '% qui in crucis ligno pc- 
pendit. Sohim ergo lignum pulsalur, quia solus 
torcular calcavit ", vel in nsu ligneo Salvatorrs 
innuitur bumanalio ; etenim bumilior est aeris sono. 
Notalur antiqua Ecclesix consuetudo. Unde orien- 
talis Ecdesia usuro adbuc tenet lignorum, non 
propter sris penuriam, scd propter vetustatem. 
Silentium borarum significat illud silentium aposto- 
lorum, quando jam non circuibant evangelizando 
vicos et urbes, sed bymno dicto exierunt cum Jesu 
in moiitem Olivarum, qui, cum diiisset Dominus : 
4 Eece appropinquat, qui me tradet "; > prae 
tristitia dormitaverunt, et a laudibus conticuerunt; 
nnde a completorio silentium incboatur. Sed cum 
dinmas boras triste silentium aperiat, quare no- 
ctumas vigilias melodia colorat? Respondeo, quia 
diurnis horis significamus praesentiam Dominicse 
passionis. Nocturnis autem vigiliis priora tempora 
designamus, quibus futuram eamdem passionem 
prophetae praenunliaverunt, qui quia non tacenles 
interfecti sunt, idcirco nobis voces illorum pro 
ferentibus, candela;, ul prxdiximus, exslinguunlur. 
CAPUT XII. 

1N CQENA DOMINI. 

Ssffi^ liftt, MoyseSy aromata prima ct oleuni de 
olm» •*. Sicut fcria priraae bebdomadae, quae fuit 
nostrae creationis genus ex aquis orlum ", parlim 
remittiturgurgiti, partim levatur in aera, ul slirpe una 
proditum diversa rapiat loca, sic et in quintn feria 
bujus bebdomadx, qux est nostr» rccreallonis, sa- 
eraroenta unius ejusdemque salulis, pariim nos de- 
prisDUDt in tristitiam, partim levant ad gaudia, id- 



— LIB. Tl. 301 

A eoque diverso cultu vcl babitu tristiliae vidclicet, ei 
laetitia*, bodierna celebraiitur oflicia, el quidem cau- 
sas Iristili» superlus eiposuimus ; nunc vero cau- 
sas laetitiae prosequamur. Ilodic namque pceniten- 
tesabsolvuntur, etejecti nb ecclesia in capite j< junii 
hodie in gremium matris sna! recipiuntnr pluribus 
ex causis; quia, sicut prsediximus, bac die pisces 
scparaiitur ab avibns, pisces in imis et bumidis re- 
linquunlur, sedad coelcsliavolucreselevantur". Pi- 
sces sunt pcccalores, sed volucres innocenies aut 
poenitentcs, vel quia Joannes Baptista in fine quin- 
tse setatis poenitenliam pra^dicavit '\ et Cbristus in 
fine quint^ aeiatis, qui postea solvit chirograpbum 
bumani gencris "; ideo Ecclcsiia p<rnitentes in quin- 
ta feria solvendos esse inst-iluii vel quia bodie ca- 

^ ptus est Dominus et ligatus *', ideo ligati bodierna 
die solvuntur ; ut quid eniin misericordia ligatur, 
nisi ut roiseros peccatores solveret pcenitenles? sic- 
ut ait Apostolus : c Christus pro knpiis raortuut 
est **, > vel quia bodie lavit Dominus pedes disci- 
puloruro **, ideo fit bodie solutio poenitentiuro, nam 
lotio pedum remissionem denotat peccatonim. For- 
ma rcconciliationis est haee : exit pontifex ad ja- 
nuas patentes Ecclesis, ubi jacent pcenitcntes iu 
tcrra prostrati, el eos vice Chrisli vocat ad timo- 
rem Domini, dicens : Venite^ venite^ venite, filii^ 
^udite me, timorem Domini docebo vo$ ", hanc esse 
vocem Christi, probat titulus psalmi, de quo Sumi- 
tur, qui talis est. Psalmui David, eum immutavil 

Q vultum 9uum coram Abimelech, et ferebatur manibui 
s«u, et dimisit eum Abimelech ". Abiinelech inter- 
preutur Palris mei regnum, per quem Judaeos acci- 
pirous, coraro quibus verus David mutavit vultum, 
id est sacrificandi ritum, et ferebatur in manibus, 
quando panem et vinum dedit discipulis suis, di- 
cens : i Hoc est corpus meum, et bic est sanguis 
roeus*S > quod quidem bodie factum est; dicens 
ergo pontifex vicarius Jesu Cbristi venite, poenitcu- 
tes invitat ad corporis sanguinisque convivium ; 
proinde pro eis orat, genua flcctit, eos admonct, 
eosque reconcilians in ecclesia introducit. IUud no- 
tabile est quod nndique januae paleant, ut advertas 
nec ab austro, nec ab aquilone, id est nec juttos, 
nec peccalores nuin accedant ad misericordiani 

^' prnbibendos, et a Pascba, eo quod in octava nostrae 
icsurreclionis iiuUum critimproperium peccatorum 
electis. Illud quoque notabis quod recepti, crines et 
barbam, quain nulvlerant, deponunt et se vestes 
roundas indnunt, a Joseph capientes exeinplum, 
qui de carcere sublatus, tonsns est, lotus et vesti- 
bus dccoratus". Pcr baec quoque innuitur qnod 
deponentes mnlliludinem peccatoruro, induunt ve- 
sdinenta virlntum. 

Hodie cbrisma conficitur et ccnsccratur. Trcs 
sacrae sunt specics unctionis, oleum infirinoruni. 



*«P8al.90. ^•Matib.ae. " Joan. 48. »»PsaI. I. »»Isa.63. "Mallh. 26. »^Exod. 30. " Gen. 1. 
"•Ibid. " Malth. 5. " Col. 2. "Maitb. 26. •• Rom. 5. «• Joan. 13. •• Psal. 35. ••! Reg. 2!. 
•*MaUh.26. ••Gen.il. 



303 SICAROI CREMONENSIS EPISCOPI 501 

oleum chrismatis et oleum calechumenorum. Potc- A mortis ^^. Quod oleum offertur a populo, sumptam 
rat Dominus (idelrbus absque visibilibus signis gra 



tiam suam tfifundere ; poteral enim antiquos sine 
circumcisione, modenios sine oleo et aqua salvare. 
Salvavit enim Abel et Noe, qui circumcisionis gla- 
dium non sensere ; salvavit innocentcs **, qui sinc 
aqua et oleo, sanguinem pro Christo fudere. Saivat 
etiam illum, qui fideliter ad sacramcntum festinans, 
morle prasvenitur, qut uon re sacramenti, sed spe- 
cie sacramentali privalur. Sed maluit hscc obser- 
vari, tum ul minislri iion lorpeant, sed exercean- 
tur, tum ul humiiilas comprobetur, tum ut ex vi- 
sibilibus c invisibilia ipsius, a creatura mundi, per 
ea qu» facta sunt, intellecta conspicianlur, sempi- 
terna quoque virtus ^jus el divinitas ", i Quod ex- 



est de Exodo ^*, ubi dicilur : c Praecipe filiis Israel, 
ut offerant tibi oleum de arboribus olivarum, qood 
ministerium significat terrenam administrationem 
dcbere adesse spirituali, juxta illud : c Si vobis 
spiritualia seminamus, magnum est si carnalia ve- 
stra metamus ^'? i quod cum offerlur, simplex li- 
quor est, sed benedictione fit sacramentum, quod 
non tantum pontifex, sed presbyteri benedicunt. 
Inde esr, quod hoc sacramentum fuit a Christo di- 
scipulis instiiutum, vcl tractum est ab antiqua 
consueludine, qua consueverant in Ecclesia priuii' 
tiva presbyteri simul cum ponlifice verbis et ma- 
nibu3 corpus Christi conficere, forie ad testimo- 
nium, vel ad juvenculs disciplinam, ut hodie cnm 



ponens Augustinus ait in psalmo vigesimo quarto : " ordinatore faciunt novilcr ordinaii. Quod in hujus 



oleum visibile in signo est, oleum invisibile in sa- 
cramento est, oleum spirituale intus est ; sicut 
olcum visibile infirmitates fugat, artus recreat el 
illuminat, sic invisibiiis gralia, quae per oleum fi- 
guratur et per unctionem infundilur, vilia fugat, 
virtules corroborat, et radiis veri solis illustrat, 
unde post instiiulionem, haec sno tempore contem- 
ncre, secundumAugustinum,pcccalum est mortale. 
Instituil autem Dominus circumcisionis signum an- 
tiquis et nobis aquam baptismatis, oleum infirmo- 
rum aposloli, unde in Evangelio: c Ungebant aegro- 
los oleo ct sau:\hantur '^ i Oleum chrismatis et 
catechumenorum insiituere apostolici viri, unde il- 



duntaxat olei benediclione, Spiritus Paracletus no- 
minatur, ut ibi : Emitte Spiritum sanctum Paracle- 
tum de cce/», non sine causa esse, quod ut pateal 
\ideamus, quid Spirilusoperatur in singulis* Oleum 
ergo catechumenorum,quod exorcismale potest noa 
incongrue nominari, jubet diabolum recedere a ca* 
techumeno, qui adhuc pro mortuo depulatur. Oleum 
chrismale sanctificat viventem ex mortuis. Oieum 
infirmorum medelam tribuil saucialis, aegritudinem 
sequitur dolor, dolorem consolatio, Paracletus con' 
solator interprelatur. Qui autem mortuus est, non 
dolet, quia non sentit, etideo non sequ.tur conso- 
latio ; qui vero sanctificatur, dolorem non habet, et 



lud prius;quia prior est et venerabilior doctrina r ^^'^^ consolalione non indiget. Oleum principale 



apostolorum, quam apostolicorum; oleum infirmo- 
rum est quo ungunlur infirmi secundum quod Ja- 
cobus ail : c Infirinatur quisin vobis,advocel sacer- 
dotes, ut orent supcr eum, et ungant eum oleo san- 
clo **. I Aiunt qnidam hanc unctionem per unum 
sacerdotem fieri posse, sed non debere, si plures 
possunt adesse; hiijus olei benedictio in eo loco 
canonis bcne dicitur, ubi uvas bcnedicere consue- 
YiAius,sciIicct ubi concluditur : Venia, quwsumus^ 
largitor admitte, per Christum Dominum nostruni. 
Non enim habet propjium ofllcium, id est non in 
capite verba salutationis, ut Dominus vobiscum, non 
oremus, nec in fine concluditur, ui cxterae oiatio- 
nes, per Dominum nostrum, sed exorcismo et bene- 



quod chrisma vocatur, ex balsamo mundissimo 
et purissimo conficitur ol^o. Chrisma Gra^ce, La- 
tine dicitur unctio, unde Christus, id est unctus. 
Ciirisma initiura habuit a Veteri Tesiamento, ubi 
Dominus praecepit Moysi, ut chrisma conficeret, di- 
ccns : c Sume tibi aromata prima et oleum qiio ta- 
beriiaculum dedicaret, et arcam lcslimonii, et Aa- 
ron el filios ejus, et reges ungeret '*. > Moyses au- 
tem non legitur unctus oleo ''" nauirali, sed unctio- 
nc solummodo spirituali, sicut Chrislus. inde. est 
quod unctione cbrismalis ecclesias dedicamus, ca- 
liccs consecramus, pontificcs e( regcs inunginius, 
ct quia omnes tenemur oleo bonorum operum et 
misericordiae relucere, et fidei balsaino redolere, 
dictione finita, statim subjungitur, x>er quem h<sc ^ sed etmembraChrisliregis etsummiponlificisesse, 



omnia, Domine, $emper bona creas, eic, et hoc ideo 
quia non est oIBcium per se, sed est embolisrous 
^ aecedentis oflicii, scilicct illius orationis : Nobis 
quoque peccatoribus, siciil Libera nos, quwsumus, cst 
cmbolismus praecedcnlis Dominicae orationis. 

Rationabililcr hujiis oloi quod est infirmorum bc- 
ncdictio, illi oratioiii coiijungitui\ ubi pro poeni- 
tentibus et migraturis oratur. Rursus ralionabiliier 
Ibi oleum moricDiium conficiiur, ubi roors Domini 
consummalur» ut sicut mors Christi destruxit au- 
ctorem mortis, sic gralia, qux pcr unctionem mo- 
rienti confertur, destruat peccata, quae sunt causia 

•• Matlh. 2. •' Rom. 4. •• Marc. 6. •» Jac 5. 
'^A-srA i4. " Joau. %). '• Act. t. 



ut nos ipsos bonis morihus rcgamus el Domino sa- 
crificemus ; ideb quilibet et hac unctionc chrisniatis 
inungitur duabus vicibus, a simplici sacerd(»te in 
vertice, ab episcopo in fronte. Idcoque duabus vi- 
cibus, quia bis datus est spiritus, quem significai, 
scilicet, quando Christus insufQavit apostolis, di- 
cens : c Accipite Spiritum sanctum ^*, i et quando 
misit de coelo Paracletum ^*. Et attende quod boc 
facit episcopalis confirmatio baptizato, quod lutor 
pupillo; nam, quid prodest, si quispiam magDam 
conferat haeredilalem filio, nisi provideat ipse, vel 
lex, vel prajses, ilii tutorem? Paracleius esl regene- 
»• Hebr. 2. " Cap. 27. " 1 Cor, 9. ^* Exod. 30. 



305 MITRALE. - LIB. VI. 506 

ratis in Christo consolator, cuslos et tulor, qui A procedentcm, et ampullam operientcm, demonstrat 



possent, diabolo suadente, sicut parvuU suam pcr- 
dere facultatem, id est baplismatis utilitatem, si 
hunc non haberent tulorem. Chrisma igitur signum 
est Spiritus sancti, qui bene per hanc voluit spe- 
oiem significari. Oleum enim alios liquores in le- 
vitate supcrat, et clarilate, ut nautarum arte pro- 
batur. Ralsamum exccllit odore, ut praticorum to- 
stimonio roboratur, sic Spiritus qucm replet, illu- 
minat et a fluctibus pcccatorum alleviat; et In quo 
spiraculum facil, oJorcm suaviialis emittil. Recte 
in chrismale balsamum commisccntur et oleum, co 
quod oleum vilam slgnificat, bals^mum vero do- 
ctrinam, in quovis chrismatc uncto, gratiae sepli- 
formi repleto, debct vita consonare doctrinae;sunt 



tertiam pcrsonam, scilicct Spiritum sanclum a 
Patre et Filio prodeuntcm, in corpore Domini habi- 
tare ; ampulla enim cum chrismate, corpus signifi- 
cat cum divinilale, vel trinus habitus innuit Trini-^ 
tatem , quod in benedictione dicitur. IIcc unctio 
vuUus nostros jucundos cfficit, ac serenos, per vul- 
tus nostros roanifcstationem operum inlelligamus. 
Utrumque in ea canonis parte consecralur, ubi pax 
datur, quoniam ad hoc ungimur, ut pax regnct in 
nobis; nisi cnim paciHci Deo fucrimus, et homini- 
bus, donis Spirilus sancti pLTunctionem chrismalis 
nuUo modo replcri merebimur; nam et olea, ut 
Isidorus ait, arbor est pacis insignis, cujus fructus 
oliva, etsuccus oleum nominatur. Utrumque eliam 



enim connexa, ut in ipsis donis apparet; quia sa- ^ simili solemnitate oflertur, salutalur el refertur. 



pientia ad vitam pertinet, inlellectus et consilium 
ad doctrinam, fortitudo ad vitam ; scientia quoque 
ad doctrinam, pictas ad vitam ; vel per oleum misc- 
rlcordiam, per balsamum intelligc famnm et opi- 
nionem bnnarum virtutum. Lucerc namque nostra 
opera debeiit cor»m Deo et hominibus, ut qui vi- 
denty glorificent Patrem nostrum, qui in coelis 
cst^^. Hursus oleum membra fessa rcfovct, balsa- 
mura redolere facil, fovet, cum pcccata rclaxans, 
fortitudinem operum prastal, qua; in alios per hal- 
8amum boni odoris inspirat, vel per chrisma Chri-* 
stum accipimus. Unde oleum efl^usum est nomen 
suum ^*, qui cum sit de lumine lumcn, nos illumi- 



forma vero solemnilatis hsec est dicio post benedi- 
ctiones cpiscopalcs : Et pax ejus sii semper vobis-' 
cum, Antequam dicatiir Agnus Dei, solus pontifex 
communicet, ct cum communicavcrit, sedeat, et 
ampullas exspectcl, el hoc solemnitalis oruine por- 
tcnlar. Duo prxcedant acolythi cum luminaribus, 
deindeveroduxcruces, in medio quorum acolylbus 
portet ampullam chrismatis futuri. Postea sequantur 
duo thuribularii, in quorum medio acolythus portet 
ampullam olei fuluri catechumenorum. AmpuUa 
cum oleo humanitalem signifirat picnam Spiritn 
sancto : ergo duo luminaria, dux cruces et diio thu- 
ribula sunt lex et prophetix, qua! prxdixerunt Chri*- 
navit ; cum sit lapis angularis ^*, ulrumque parie- q stumpassum, et tamen essc Deum. Deinde sequitur 



tem pacificavit, qui portavit in sc languores et 
Tulnera peccatorum "•, qui volavit, volavit super 
pennas ventorum '*, in cujus odore currimus un- 
guentorum '*. 

Olenm quoqne sanctum a lege sumpsil eiordiuni, 
quo reges tantum et saccrdotcs ungcbantur, ^d 
bodie qui tenemur nos ipsos regcre, et in sacriil- 
dum offerre omnes co in scapulis ungimur, et in 
pectore, in scapulis, ut simus robusti ad portandum 
onera legis ; in pectorc , ut simus intelligentes 
mandata ejus. Utriusque elei, id est chrismalis, 
quod Ideo principale vocalur, quoniam ad ejus uu- 
ctionem, principaliter Spiritus sanctus datur, et 
olei sancti consecratio, proprium habet oflicium ; 



evangelium, quoniam evangelium sequens affirmal, 
quod lex et proplietia! pracdixeranl. Demum duode- 
cim presbyteri sequuntur bini e: bini. Testes chris- • 
nialis inyslerii, hi sunt apostoli biniad praedicationis 
officium destinati cooperatores '*, et tcstes Domini 
nostri JesuChristi *^. Cantus istorum, scilicct Re- 
dempter, prxdicalionem et orationem significat apo- 
stolorum *'. Quod ampulla per singuios ordiues ad 
altarcdcfcrtur, innuit quod Dominus in corpore siio 
ante passioncni, oflicia sex ordinum adimplevit.,^ 
Quidain vcro alium scrvant ordinem, scilicet aco- 
lylhus prxccdit cum lumine; sequuntur duo prcs- 
byteri, unus ciim iiiccnso, et alius cum cruce, in 
mcdio quorum diaconiis cum Evangelio. Deinde sc- 



quia utrumque primoexorcizatur, deindead Domt- 1) quunlur acolylhi cum ampullis, quatuor pallium 



nu$ vobiscum^ et Sursumcorda benedictio inchoatur, 
finitorque per Dominum nosirum. Scd in exorcismo 
sancti olei concluditur : Qui venturus esi ; quia per- 
tinet ad diabolum ab eo, qui adhuc mortuus est, 
effugandum, qui audiens fulurum judicium, in quo 
se 8cit esse damnandum, facilius ciTugatur : quia 
illias tremore conculitur. In exorcismo vero cbris« 
roalis olei concludilur : Qui vivii el regnat; pcrtinet 
enim adeos qui resurrexere, et vivunt cum Christo; 
in utriusque ampullam ter halat episcopus, qui per 
apiritum suum a pulroone organoque in publicum 



super eos ferunt, dcmum omnes, duo sequentes cum 
cantu deduciint, qux rcpra^scntant umbram prxte* 
riiam et veritatcm. Acolythus enim curo lumine 
significat angclum in columna ignis, qui praeccssit 
populum ad patriam gradientem •*. Presbyter cum 
incenso est Aaron cum sacerdotali officio, alius 
cum cruce est iosue com sceptro ; diaconus cum 
Evangelio, Moyscs cum Decalogo, pallium est taber- 
naculum vel columna nubis. Atin veritatis exemplo» 
qui praecedil cum lumine est Joannes Baptista ", 
Diaconus est Christus in medio Moysi et Eliae ** ; 



^ Mauh. 5 
Cor, 3. •• Luc. 44 ; 



"Cant.4. "Ephes. 2. 

Act. !. •• Exod.l3i 



•• Isa. 53. •* Psal. 17. •* Caut. 
•» Matth. 3. •• Matth. 17. 



i. •• Luc. 10. «^ 1 



307 S2GARDI CREMONENSIS EPISGOPi 508 

pallfum ntibes lucida, qux illos obumbravit; duo A Pbaraone transeuntes per mare Rubrnm, signantes 



cantores sunt praedicalores duo praecepta eliaritalts 
populis annuntiantes. Seeundura vero romanum 
ordinem, ampuUae in stnistro brachio dcferantnr , 
quia Chrislus eonversatus est in vita praesenti, et 
eum sindone antequam veniant ad aliare media pars 
cooperiatur, et mediadenndetur, quiaChristusante 
passionem modolatuit, ut cum fugit in iEgyptum **, 
cum intercognatos quan*ebatur,cum parentihussub- 
jiciebatur ^; modo se palam exbibiiit, ut cuin pras 
dicavitultra hominem dicens : <Ego et Pater onum 
sumus *S > et cuin miracula fecit, in quibus siise 
divinitatis virtutem ostendil; cum autem ab allario 
benedictae recedunt, de nianu ponlificis exeuntes, 
Ttsibiles et nuda; salutentur, quia Christus ab ara 
crucis prsscntiam suam eis praebuit, quos tesies 
8use resurrectionis esse voluit. Caeteris autem iiivi- 
sibiles, et coopertae ad salutandum deferuntur; qnia 
Christus in coelum rediens, factus est hominlbus 
invisibilis, qui licet eum non videant,^ tamen qvoti- 
dievenerando saIutant;ergo siudon mundaest ejus 
caro, vel convcrsatio immaculata. Quinquies ab 
episcopo salutatur, utdc quinque vulneribns ef gra- 
tiarum actio^referatur. His itaque peractis, schola 
dtcat : Agnus Dei, et communionem, deinde com- 
municent presbyteri; et caeteri communicaturi. 

Tunc chrisma vetus et oleum in lampadibns com- 
buratur, et iiovum per presbyleros dividalur. Hae 
ires unctiones ex eodem Gunt li>|uore ; qnia, licet 



domos contra exienninatorem eelebremus paschale 
convivium. Sed dices : Cur itaque usque in Sabba- 
tum chrismatis nnctio non diflertur? Respoiideo : 
Quia ab hacqninta feria nsque in \esperara Sabbati, 
a missarum soleraniis vacamus. Ipsum autem 
chrtsma non nisi inter missarum solemnia fas est 
coiisecrart, sed ante missam baptismum conveuit 
celebrari, ut infra dicemus. Vel in qninla feria un- 
ctio eetebratur , quia Christus in quinta fuit unctus 
aetate; nam in quinia venit, qui in sexta sangiiine 
consecravit, de cujus unctione dicit Daniel : c Uii- 
gatur Sanctus sanclomm *' ; i et Isaias : < Spiritus 
Domini super me, eo quod unxit me; ad annun- 
tiandum mansuetis misit me, ut mederer**; i e: 
'^ David : < Unxit te Deus, Deus tuys, oleo laetiti» 
prae consortibus tuis *^; i cujus unctio extunc coe- 
pit, cum < Yerbum caro factum est *^, i cum pleni- 
tudodivinitatis in eo corporaliter babitavit **. Tunc 
autem eompleta est, cum in baptismo snper ipsum 
Spiritus sanclos ia specie colunibae dcscendit ^**. 
Ideoque unctio quae liodie conlicitur ad ungendum» 
usqoe ad baptismam defertur, ut significemus Spi- 
ritiim super Dominum itf baptismo visibilitcr de^ 
seendisse,et nos iu baptismo Spiritum sanctum ae- 
Cfpere. Ex bis patet in vespera Sabbati, statiin post 
baptismum esse conOrmandum, ut postea celebretur 
paschale convivium , et quidem puto sattem iii 
paucos esse ineboandumconfirmatioiiis mysteriuiu 



divisiones operationum sint, idem tamen est spiri- Q Hodie coenans Dominus cum discipulis, inter coe- 



tus, qui operatur omnia in omnibus **. Hae tres 
;:nctiunes hac die merito consecrantur; quoniam 
hodie agnus ad vesperam immolabatur, de cii|us 
sanguiue uterque postis et superliminare domoriun 
in quibus erat edendus, liniebatur^ ut hoc signo visa 
extermlnator iCgypti **, domos saori convivii pra»- 
terirct intaetas, quo praeflguratum est, si frontibus 
nostris unctione chrismatis quasi sanguine Cbristi, 
qui unctus interpretatur, signumcrucis imprimitur, 
diabolus in domibus animarum nostrarum nullam 
nocendi habeat potestatero. Recte ergo qua die illud 
figurativum agebatur, significatura solemniler celc; 
bratur. Sed dices : consequens est igitur, ut bac 
nocte pueri confirmentur, Id est in frontibus cbris- 
mate sacro signentur ? Respondeo : Sancta Ecclesia 
dlem illuin, in quo passus est Dominus, luctui de- 
dlcavit, et solemnitatis et convivii gaudium in diem 
tertium,quo resurrexit Dominus, reservavit» ut tunc 
demum pro recuperala salute animarum, quae pa- 
trata est in sexta feria, ct pro futura corporum re- 
surrcctione, qua> donata est nobis in octava, pascha- 
lls Agni convivium celebremus, dicentes : Pauha 
hostrum immolatus est Christus. Itaque epulemur *^. 
Rectius ergo. sumcntes illud, unde postes nostra- 
runi fronlium signare debeamus, ab ipsa signatioiie 
usque ad convivium pascbale cessanius, ut tunc sub 



nandum lavit pedes eorum i surgens eniin a ccpia 
lavit, et post lotionem iterum recubuit ^ In eo ergo 
qiiod Joannes dicit li«c (leri, tosna faita^ iutelligitur 
parata, non consumpta. In lotione pcdum nobis hu* 
militatis exeroplum praebuit, et mysticum figuravit : 
Exemplum enim, inquit, dedi vobis^ ut quemadmodum 
ego feci, ita et vos faciatis *. Quoraodo cum simus 
putvis et cinis *, non erubescimus cervicem erigere» 
cura opifex bumani plasroatis dignatus estse disei- 
pulorum vestigiis applicare? Quod humilitatis 
exemplum moriturus exhibuit, ut eorum quos suos 
scribebat haeredes , mentibus arciius inhaereret. 
Mystice surrexlt a coena, id est a convivio paternae 
gloriae cum prodiit ex accubitu Patris. Vcstimenia 
sua deposuit, oum se exinanivit ^ ; linieo sc prae- 
cinxit, cum formam scrvi accepit '; misit aquam in 
pelvim, qua pedes lavil discipulorum, duin efiudit 
sanguinera in remissionem peecatorum, quo lavan- 
tur pedes, id est actus nostri : quamvis enim loli 
sirous in baptisrao per fidem, si tamen di^^erimus 
quia peccatuRi non habemus, nos ipsos soducimus *. 
Nam cum postea vivitur, terra calcalur, uiide Pelrus 
quarcvis esset buus, et niundus, tamen audivit : Si 
non lavero te^ non habebis partem mecum ^, qiiotidie 
pedes lavat nobis, cum interpellat pro nobis *. A(| 
quod significandum bodie pavimenta Ecclesiae la^ 



•* Mallh. a. ** Luc. 2. *» Joan. 10. *• I Cor. 12. 
•• Isa. 61. •^ Psal. U. »• Joan. 4. ** Col. 2. '•* Matlh. 
♦ Phil. 2, • Ibid. • I Joan. !. » Joan. 15. • Rom. 8. 



** Exod. 12. *• I Cor. 5. 
3. » Joau. 13. • tbid. 



*• t)an. 9. 
• Gen. 18. 



M9 illTRALB. 

irantnr. Nam lotio paviraentorum est sigDum lotio- 
Dis pedun.% et lotio pedum esi signum reraissionis 
peccatorum. Sed ati bunc sensum evangelieaR lo- 
tionis recte praemittilur epistola : ConvenieiUibus, 
ubi ostenditur qualiter iioc sacramento lavamur, 
scilicet si manducantes, non manducemus et biba- 
nius indigne ^ Illud validum humilitatis excmplum 
Uoqvam Ineredes et iilii memoriae commendantes, 
ad ejus exemplum, mandatum in hodierna vespera 
celebramus duplicitcr. Primum est praelatorum ad 
sabditos, secundum quorumlibct ad pauperes. Con- 
stat qaod praelatis potestas et humilitas sunt neces- 
saria. Potestate usus estDonunus,quando flagello de 
resticulis facto, ejecit nummularios de teniplo *^. 
flanc indixit Dominus proloplaslo, ut dominarctur 
bestiis terrae '^ 

Si ergo suk)diti fuerint similes l>estiis, utantur 
baculo, et virga praclati. Uumilitate usus est Domi- 
nus, dum lavit pedes discipulorum, dicens : Qm 
major est veslrum, fiat minislrator ^*. Cumque pedes 
eorum lavisset, edidit eis sermonem splendidissi* 
mom, iu quo sedule repromiitit Spiritum san- 
cUim "• Unde et nos lotis discipulorum pedibus 
eamdem sermonem legimus ycI andimus, signifi- 
eantes quod non nisi lotis et mundis gratia Spiri- 
4us sancti confertur ; secundum mandatum praeli- 
gurayil Dominus in Sabbato praecedenli, quando 
venit fiethaniam, et Maria unxit pedes Jesu, et ca- 
piUls extersit, et impicta est domus ex odore un- 
guenti *^. Pedes ungere est pauperes eleemosynis 
foYcre; capiilis extergcre est eos superfluis refl- 
oere : hujus mandati figura. Merito praevenit iilud, 
sic enim debemus lavare pedes eleemosynarum un- 
guento, ut lavemur a Domino, cujus mandati Lic 
est ordo, Prius panem comedinius, et pauperes inde 
reflcimus; deinceps a mensa surgentes, pedes pau- 
perum lavamus; quo facto, ad mensam redimus, et 
iterum comedimus, reficimus ei reficimur. Sed ob- 
jicitur, quia sub anathemate praeceptum est, ne 
ideo jejunium hac die solvatur? Respondeo : Non 
esl boc jejunium frangere, sed coenam exemplo 
Domini interrumpere. Unde nec mensa parata mo- 
Tetur, binc inolevit mos canonicus, ul cum manda- 
tum celebrant, primo in clauslrales officinas, pau- 
peres introducant, ad convivium discumbant, eos- 
fue suflicienter reficiant; nimirum Christus in illis 
suscipitur, in Bethaniam, id est in domuni obedien- 
tiae, in qua Dominus epulatur cum Maria, quae sur- 
gens a ccena, lavit pedes Jesu: sic paupcres epulan- 
tUTy imo Dominusin pauperibus, cum filia^contem- 
pUtionis effundentis in eos libram uuguenti, id est 
intentionem eleemosynae suaviter coram Domino 
redolentis. Hodie quoque cmnans Doroinus cum di- 
•cipulis , post typicum agnum, tradidit eis corpus 
ei nnguinem suum *' Vetus finiens Testamentum 



- UB. VI. 310 

A et (Bchoans Novum, quod decuit fieri in fine quintae 
feriae, adveniente sexta feria, eo quod in fine qnin- 
tae aelatis, et in primordio sext;e lex finem, el Evan- 
geltum sumpsit initiuro. Nunc in eo compleiur, quod 
in eodem antea flgurabatur, quando Judaeis eum 
lapidare volentibus, exivit de templo et abscondit 
se ab eis ^*. Tunc enim exivit, quando corum sa- 
criflcia dereliquit; tunc sc abscondit, cum novi sa- 
crificii ritum instituit, in quo a carnalibus agnosci 
nequivit. Igilur quia verus pontifex bodie sacrifi- 
cium verum et novum insliluit, Novumque Testa- 
mcntum suis haeredibus moriturus sanguine suo 
conscripsit, ideo sicut sol interdum inter mcdias 
nebuias rutilat, sic missa inter tristes boras ex- 
sultat; nam in medio Iristitiae sola missa solemnem 

^ concentum, laetumque ministrorum meretur orna- 
tum, ne quid venuslatis sancto sacrificio dcsil, ut- 
pote in die suae institutionis : est enim dics isia 
solemnior omni alia solemnitate, exceptis solenini- 
latibus Trinitatis; nam omnes ministri, qui possunt, 
vestes debent babere solemnes, non solum ob so- 
iemnilatem novi sacrificii, sed etiain, quia perditas 
sanctitatis vestes recuperant poenitentes, sed ct can- 
tica laetitiae cautanlur et gloriae, ut Gloria in excel^ 
sis DeOf non solum ob solemuitatem Eucharistiae, 
sed etiam, quia cborus angelicus gaudet de recon- 
ciliaiione poenitentium , de unctione crcdeniium, 
per quae pax confertur bomiuibus bonae voluuta-* 
tis *'. Unde secundum nostram consuctudinem, 

P pax datur, scd secundum aiios, ad tertium Agnus 
Dei^ non dicitur Dona nobis pacem, sed Miserere 
nobii, nec pax datur , quia Judas hac nocte pacis 
osculo tradidit illum *', qui est vera pax ct fccit 
utraque unum *'. Sed Gloria in eMceUis et caetcrae 
solemnitates non ab aliisi nisi ab episeopis obser- 
vcntur, qui soli habent iu bodiernis saciamentis 
plenitudisem potestatis. Verumtamen nec ab aliis 
Flectamus yenua, nec oratio super populum profc- 
rantur. Missae vero officium nostrae redemplionis 
conlinet summam et mysterium. Nam iu evangello 
legitur de pedum lotione *', in epistola de corpore 
Christi et saiiguine *% in introitu vcro de crucc ", 
in graduali de morte *', in oiTerenda de resurrc- 
ctione *^. Nam haec omnia seciindum mysticuni 

Y^ sensum ex Evangelio, quod est caput officii pendent. 
Christum enim, ut pr^diximus, a-coena surgere esl 
ab accubitu Palris veniFC ; vestimenta deponere, se 
exinanire *'; linteum > praecingere, formam servi 
accipere **; aquam in pelvim mittere, sanguinera 
SHum eflundere ; pedes lavare, peccata remittere 
linteo extergere, passionis fide muudare; vestimenia 
resumere, esi vestem gloriosae carnis induere. Ite- 
rum recumbere» est ascendere et in dexterain Dci 
sedere ", ad haec pertinet offerenda ; discipulos do« 
cere, est eis Spiritum. sanctum mittere *•. Verum- 



• I Cor. 11 
•• Malth. 26. 
«» Gal. 6 



ta 



•• Joan. «; Matth. 21. " Gen. 1. «»^ Lnc. 22. »» Joan. 13. >Woan. 12. 
^ Joau. 8. " Luc. 2. '• MaUb. 26. «• Ephes. 2. *• Joan. 13. *» I Cor. 11. 
PhiL 2. ** Psal. 117. *• Phil. 2. *• Ibid. " Hebr. 1. *• Act. 2, 



311 



SICARDI CREMONENSIS EPISC0P1 



M 



lamcn, quia nondum perfecti credebant, ideo non A Respondeo : Sanctl statim poBt nartyrium evolanl 



ad regnum, Cliristus Tero descendit in infemum; 
unde et si quaedam nos ad eisultandam inviteni, 
qusdam tameji alia nostram exsaltalionem obnu- 
bilant, ut auciorilas et conscientia culp». Nam es 
evangelica didicimus auctoritate, ut hac die con- 
tristemur, et Judaeis gaudium relinquamus. Cum 
enim dixisset Doroinus : c Modicum et non videbi- 
tis me, et iterum modicum ^l videbitis me; » stalim 
adjunxit : c Mundus gaudebit, vos vero contristabi- 
mini '*. > Rursus mulieribus eum plorando sequen- 
iibus ait : c .Nolite flere super roe, sed flete super 



dicitur Credo, comrounio sunipta est de evangelio **. 

Ecce breviler summa redemptionis huroanae, quae 

ftiit omnibus sofliciens, unde agitur in oratione : 

Deus a quo, et Jtidas , de duol)us generibus poeni- 

tenlium, uno proficientium, ut latronis confilentis, 

qiii audire mcruit : f Hodie mecuro eris in para- 

diso '% I et alio non proficientium ut latronis con- 

temncnlis, et Jud^ proditoris, qui se suspendit la- 

queo *K Quaequoque Redemptio facta est in vespera 

mundi, id est in sexla :etate saeculi : ideoque missa 

vespertina sjnaxis in senario psalmorum numero 

conlinuatur, et ulrumque sub una oratione ofiicium -. vos et filios veslros*'. > Gaudioergo, noslra; culpae 

terminatnr, per lie missa est, si episcopus adest, vel conscienlia contradicit, quia nos contumaces servi 

per Benedieamus Domino^ propter vespertiuam con- commisimus, quod vapulat ille Dominus : c Exsol- 

clusionem : Concedat nobis Redemptor, per sacra- vil enim quae non rapuit **. > Diffierendum est igi- 

menta, perfectum ut eonsequamur redemptionis effc 

clum, 

CAPUT XIII. 

IN PARASCEVE. 

Egredimini^ filia Sion, et videte Regem in diade' 
mate, quo coronavil eum mater sun ". Sicut in sexta 
die Deus formavit hominem de limo terrae, et in- 
spiravit in faciemejusspiraculum vitae'*,sicinsexta 
aitate et sexla feria deformaturo reforroavit, capti« 
vaturo a diaboli potcslate redemit, dum pro nobis, 
non pro se crucifixus, languores nostros tulit et do- 
lores ipse portavit **. Ei haec cst illa sexu feria, qua 
sibi nomen Parasceven antoiiomasticevindicavit.Pa- 



tur gaudium tant£ salutis, necessariae redemptio- 
nis, ereptae captivitatis, januae ccelestis apertionis, 
de quibus objecimus; diflSerendum est, inquam, 
usque in diem tertium quo victor resurrexit, el 
tanc pro redemptione animarum, quae hac die pa- 
traia et resurrectione corporum, quae illa die con- 
dita est pro duplici munere solemnitas geminetur 
ecclcsiae. Hac vero die tristitiam repraesentel, atn- 
bulet unusquisque demisso capite, propter con- 
scientiam culpae ; solvamus cum Moyse calceamenta 
de pedibus, ut audiamus Christum de medio rubi 
dicentem : c Videns vidi afllictionem populi mei, 
et gemitnm eorum audivi el descendi liberare 
hisccvepr(F;t;(ira(iointerpretatur. Omnisautemsexta C euro ^*; > non salutet unus alium. Unde nec bac 



feria Parasccve dieebatur a Judseis inter Graecos 
dispersis, eo quia in quinta feria praeparabant quae 
forent in Sabbate necessaria, juxta quod de manna 
fuerateis prxceptura *", scilicet sexta die coUigetis ex 
eo duplum , quoniam in Sabbato non licebat cibos 
parare, sicui nec raanna coUigere. Qui vero inter 
Romanos degunt hanc dieni usitatius CGenam puram 
cognominant. Haec aulem sexta feria sibi Parasceve 
iiomen quadam specialitate retinuit ; quia Dominus 
Hac die nobis et pro nobis obtulit illud manna dul- 
cedinis, quod nobis sufllciat ad Sabbatum aeterni- 
iatis. De qua die quaeritur utrum sit observanda iu 
gaudio et laelilia, vel poiius in tristitia? Videtur 
eniro, quod gaudiis sit celebranda solemnibus, eo 



die dicendum esi : Dominus vobiscum, nec oscule- 
inr, quia Judas cum salutatione et pacis osculo ira- 
didit Dominum ^*. 

A mane usque ad nonam teneamus profundum 
moerori amicuro silentiuro curo solitiidine roedita- 
tionis, recoltSntcs pugnaro ei opprobria Salvatoris. 
Nam et Moyses ait : c Dominus pugnabil pro vobis, 
ei vos tacebitis ^\ > Hora vero nona, quia Dominua 
roorJturus clamavit : c In manus tuas, Domine, 
commendo spiriium meuro *•, > et centurio dixil : 
ff Vere Filius Dei erat iste ", c et Joscph, et Nico- 
demus acceperunt corpus et involverunl linteis cum 
aromatibus ^^ ; quia licuit his ei aliis discipulis 
appropinquare, et funeri qucrelas deprimere dila- 



quia sit priucipium nostnc salulis. Ilem si sancto- ^ psis perseculoribus divino speciaculo satiatis, vel 

per miracula tcrrilis; hac, inquam, hora non» 
conveniamus, ut funeri. Nona cantata, planctum 
fuiicbreiii exhibeamus hoc ordiue. Primo dua- leclio- 
nes leguntur; quia pro duobus populis passus esi 
Christus, Hebraeo scilicet et gentili, vel pro salute, 
ut praediximus, carnis et animae. Ei scito qaod hic 
ordo servatur antiquus el ex consuetudine sumitur 
Ecclesiae primitivx, quae non rcpellebal penitus 
Judaismum, qui legebat in Sabbatis suis unaro le- 
ctionem ex lege, alteram ex prophetis. Leguniur 



rum martyrum passioiies , quibus ad immortalitatis 
gloriam transivere, festivis decorantur honoribus, 
et merito, quia c pretiosa in conspeclu Doniini 
mors sancloruin ejus **; i vidcturquod hapc passio 
excellenliori sit veneranda tripudio; quia Rex san- 
clorum saiiclis paradisum aperuit, dicens crimi- 
noso : c Hodie mecum eris in paradiso " ; > qua 
caplivitas est mundi redempta , inferni clauslra 
confracta, janua coelestis aperta. Item gloriandum, 
ait Apostolus,incruce Domini nostri Jesu Christi '*. 



»» Joan. 43. " Luc. 23. " Matth. 27. " Cant. 5. " Gen. 2. »* Isa. 53. »» Exod. 16. 
" Psal. 115. " Luc. 23. " Gal. 6. »» Joan. 16. ^ Luc. 23. ♦» Psal. 68. " Exod. 5. *«Maiih. 
26 ; Lac. 22. •^ Exod. 14. " Luc. 23. "Matih. 27. " Joan. 19. 



3tS MITRALE. 

«ateni sine titolo; qoia capat Ecclesi» nobis aufer- 
tur. Prima sumitur de Oseae prophelia ^, secunda 
Tcro de lete ^*; quoniam passio Christi fuit a pro- 
pbelis prxnuntiata '^ el a lege pneflgurau ; b«c 
sunt duo animalia in medio qoorum agnoscitur ; 
hi sunt Mojses et Elias, inter quos transfigura- 
lur •*. Prima cst praeconium resurrectionis, cum 
ibi dicatur : Poft duot die$ vmficabit no$, et in die 
tertia $u$citabit no$ ; in secunda modus exprimitur 
passionis, ubi dicitur : Immolabit eum univer$a 
muhitudo ad veiperam. 

Ouo'tractus intercantantur; singolasenim lectioncs 
singtili traclos sequuntur, quod luctui congruit. 
Nam tractum cantum constat esse lugenlium, ideo- 
que tractus in longum protendiiur : lugemus enira 
pro pcccatis quae commitlimus, pro poenis quas 
patimur, et pro incolatu qni prolongatur *' ; et non 
cantator graduale cum tractu, ut in quarta feria, 
sed duo traclus, ad intentionem majoris luctus. 
Primus tractos nos excitat ad tremorem, dicente 
Habacuc : Domine, audivi auditionem tuam^ et ti- 
mui **. Si enlm Habacuc Tidens in manibus Christi 
comna crucis expaTit, quid Jvciemus videnles for- 
titudinem ejus in nubibus cceli ? Et habet hic tra- 
ctus quatuor versus, ad signiiicandum quatuor cor- 
noa crucis, quibus Christus constans ex quatuor 
dementis affigitur inler duos latroncs; unde in uno 
Tersuum cantatur : In medio duorum animalium 
€ruci/igitur; yel homo rcdimitur constans eisdem 
quatuor elementis, ad Odem vocatus e qaatoor par- 
tibus orbis. Ut aulem magis horainem excitet ad 
timorem, in plerisque sic cantatur ecclesiis, ut post 
singulos versus, tractus vicissim, nunc a principio, 
nunc a medio repetatur. Secundus tractus instruit 
nos ad orationem in tempore tribulationis, per vo r 
cem David, contra Goliam decantantis et dicentis : 
Eripe me^ Domine^ ab homine malo '^ ; noster enim 
bavid, Christus hodie magnum Golialh, id est dia- 
bolum debellavit. Et habet hic tractus decem ver- 
sus ; quia per nostram transgressionem Decalogi, 
nos Golias captivavit, a cujus polestate nos ho- 
diema passipne Dominus liberavit; quaedam vero 
ecclestae evitant hodie tractum : Qui habitat in ad- 
jutorio ", et olim cantabatur ; quia Christus a dia- 
bolo velut a dracone : primo, scilicet in jejunio, 
latenter fuit tentatus ", secundo ab eodem velui a 
leone, acriler est in passione vexatus. Quod in illo 
versti notatur : Super a$pidem et batiliscum ambu- 
labiSf et eonculcabit leonem et draconem "; vel quia 
in serie psalroi hujus doccmur imitari passionem 
Christi; sed praevaluit consuetudo, ut : Eripe me, 
Domine ", cantetur; quoniam ibi certamen passio- 
nis exprimilor. Postea legitur passio secundum 
ioannem. Verumtamen sine Dominu$ vobiscum. 



— LIB. VI. SU 

A propter Judae saluUtlonem ; et secundum quosdam, 
sine titulo, qoia capitis patimur diminutioneni. 
Duabus de causis legiiur liodie passio secundum 
Joannem '*, tum quia ultimo post alios scripsit, 
tum quia passioni praesens interfuit. Nolus enUn 
pontiiici aiiis fugientibus securus accessil, et juxta 
crucem stetit, cum niatre Domini et sorore matris ; 
quem cum vidisset Dominus, matri sicut filium 
commendavit, et sicut Olio matrem ". Rationabili- 
ter ergo in die qua nostris oculis passio repraesen- 
tatur, ejus testimonium legitur **, qui vidil et testi- 
monium pcrhibuit, et scimus quia verum est testi- 
monium ejus. 

Nunc coDsideremus ca qux Dominus pertulit ; 
quia non solum quae gessit, sed etiam quae passus 
fuil, ad nostram aedilicationem pertincre voluit : per 
spineam ergo coronam, quam capiti ejus imposuc- 
runt**, illud signiOcatur\quod deillo fuerat prophe- 
tatum, scilicet peccata nostra ipse porlavit *'.Nam spi- 
nae peccata designant, quse animam pungunt et lace- 
rant; quae propter peccala etiam terrae nosirae leguntur 
inflictae,ut: c Terra tibi spinas et tribulos germina- 
bit *^. Ecce (ilice Sion videte regem Salomonem in tpineo 
diademate^quo coronavit eum mater sua *', Synago- 
ga, in die desponsationis ejus el in die laetitiae cor- 
dis ejus. In hac scilicet die, qua nasciturae siln 
sponsae, id est Ecclesiae, in laetilia cordis sui, prima 
elcmenta produxit. Per vestem purpurcam •*, qua 
circumdedereeum, ejus inlelligimus morlalitatem, 

r per coccineam •% charilalem ; coccus enim est ignci 
caloris : sed in vesle sacerdolali bis lincius *• jube- 
tur assumi, propter dileclionem Dei et proximi. 
Dominus autem propter nimiam cbarilatcm suam, 
qua dilexit nos, induil vestem mortalitatis •*» el 
bibit calicem passionis, in eo quod ejus facies vela- 
batur, colaphizabatur et alapis caedebalur ^*, vela- 
men Judaeorum) inteUigimus, qui euni usqtie in 
hodiernum diem '^ in vicis colaphizant, et maledi- 
clis exalapant. Nubis in patienlia praediciorum 
praebuit humililatis exemplum. Pottmodum cruci- 
fixerunt eum. Crux, quod mullis roodis in Veleri 
Teslamento luerat Ogurata. Dictum est angelo per- 
cutienti iSgyplum, ubi T, Tau, scriplum invenies, 
primogenitum non occides '*. Omnes enim dam- 

D nantur, qui per Odem Mediatoris non salvantur. 
Moyses etiam ercxit serpentem aeneum in deserto, 
et omnes qui videbant eum, salvabantur a morsu 
serpentium '*. Serpens aeneus simililudinem habet 
serpentis, non tamen est verus serpens; sic Chri- 
stus similitudinem habuit carnis peccalricis, non 
tamen peccalrix est ^\ Crucis Ogura est quadripar^ 
tita, vel propter quatuor elemenla, quae iu nobis 
viiiata, sua passione curavit. Vel propler homines, 
quos de quatuor parlibus orbis ad se traxit, juxta 



••Ose.6. *»Exod. 12. '» Habac. 3. •• Malth. 17. '• Psal. il9. '» Habac. 5. •^Psal.lSO; 
I Reg. 47. " Psal. 90. »• Malth. 3. •» Psal. 90. •• Psal. i39. •• Joan. 18. •• Joan. 19. •' Ibid. 
^ Ibid. •» Isa. 53. •♦ Gen. 3. •■ Cant. 3. •• Joan. 19. *» Malth. 27. •• Exod. 28. ^» Ephcs. 2. 
'•Mallb.26; Joan. 18. ^MICor.3. " Exod. 12, ^»Num. 21. »* Rom. 8. 



515 81CARD1 CUEMONCNSIS EPISCOPI Si6 

Hlud : c St eialutas fuero a lerra, omiiia irahaiu A per reprobatain aceti amaritudiueni, intelligimus 



ad roe ipsum **. > Ct Seduiius ait : 

Quatuor inde plagas quadrati coUigit orbis, 
Yel liaec qtiadralura pertinet ad mortaiitatem; ha« 
bet enim longitudinem, latitudinem, sublimilatem 
et profundum. Profundum est acumen, quod terr;» 
infigitur; longitudo est inde ad brachia, lalitudo 
est in expansione, alliludo vol sublimitas a bracbiis 
ad caput. Profundum sigiiiflcat (idem, qux est po- 
sita in fundameiito ^* ; altitudo, spem, quae est re- 
positaincoelo; ]alituilo,charitaiem, qiiae etiam ad si- 
nistram, id est adiniinicosextenditur ^^; longitudo, 
perseverantiam ^*, quae sine lide concluditur. 

Aiunt quidam qualuor ligna quatuor genera in 
Domini cruce fuisse, scilicet basem, et ereclum, 
transversum, et tabulam quam Piialus fecit addi, 
ut licret inscriptio liluli ; milites vero, cuin Domi- 
num crucilixissent ^*, diviseruiit sibi veslimcnta 
8ua, et super tunicam miserunt sortem '®. Quod 
duo subdiaconi, vei diaconi repraesentant, duos 
pannos altari superpositos removenies. Vel lemotio 
paiinorum fugam signiflcat apostolorum , qui erani 
quasi vestes Christi. Nam Petrus negavit *S Joannes 
nudus auftigit*^ Yesiis inconsutilis noudividitur*'; 
qu» significat unitatem Lcclesiae, et veritatem Ca- 
tholicae fidei, quae uon valuit a schismaticis scindi. 
Ct attende quatuor esse Christi vestiuin depositio- 
nes. Nam in coena deposuit, et resumpsit ^K Ad 
columnam et apud Herodem nudatus legitur, et 



gentis Judaicae reprobationem. Per arundinem vero, 
ejus aniniam inteliigimus. Haec est virga conversa 
in colubrum *\ ut colubros assumeret ^gyptio- 
rum. Anima enim Christi quodammodo descendens 
in mortem, quae per colubrum in mundum intravit, 
mortes peccatorum absorbuit *', et item in virgam, 
td est in potestatem pristinam rediit. Quod crura 
Domini non franguntur '*, significat universas vias 
ejus inviolabiles; sicuteniiii per ossa virtutes, sic per 
ciura viasejus accipimus. IJnde inCanticis: c Cruia 
ejus, columnae marmorex fundatae super bases au- 
reas *% i id est itiiiera ejus pulchra super divinitalis 
sapientiam firmala. Igitur ossa ejus nec crura 
fianguntur ; quia virtutes ejus, et viae non vlolan- 
\ lur. c Gnas militum lancea lalus ojus percussit, d 
continuo sanguis et aqua exivit *'. i Haec est arca 
Domint, id est humaiiitas Salvatoris, quae fcue- 
stram, id est vulnus lanceae habet in laiere **. 

Ct vide quia quinque partita fuit eflusio sangui- 
nis Jesu Chrisli : prima in circumcisione , secuuda 
in sudore, terlia in flagellatione, quarta in cruci- 
fixione, quinta in lanceatione. Sed in cruce quina- 
ria effusio sanguinis invenitur. Unde canon missae 
in quiiique partes dividitur. Sed qualiter decuit, ut 
latus lancea foraretur, cujus crura ne frangeren- 
tur, non decuit; sic decuit, ut sicut de costa dor- 
mientis socia formata fuerat £va ^**, sic de latere 
mortui soror et sponsa nasceretur Ccclesia, quac 



reindutus*'.Ad crucemvero nudatusest,et non re- C sanguine redimitur et aqua lavaiur *. (Jnde : c Nisi 



indutus*'. Prima pertinet adapostolos quos in brevi 
resumpsit; secunda pertinetad poenitentes, quosre- 
Bumit assidue ; tertia pertinet ad reliquias, quas resu- 
met in fine ; quarta vero ad perversos baptizatos, 
qui non resumuntur, sed aeternaliier damnabuntur. 
In hora sexta crucifixus est Dominus, et c factas 
6unt tenehrae ab bora sexta usque ad nonam **. i 
Inde est quod apud quosdam in hora sexta Ignis 
exstinguitur, et in non» reaccenditur. Quia sol in 
sexta lumen abscondit, et in nona reddidit, has 
trium horarum tenebras in trium dierum tenebris 
figuramus, ut supradiximus. c Cgrediroini, filiae 
Sion '*, ab bis tenebris, imo ab illis quae per isias 



quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non 
potest iotroire in reguum coelorum *. > Siquidem 
bujus aquae sacramentum ab hoc iniracuio suropsit 
exordium. Baptizatus est ergo Dominus in sua pas- 
.sione, de quo baptisrao ioquitur ad fiiios Zebedxi : 
c Potestis bibere calicem quem ego bibiturus 
sum? Autbaptismo, quo ego baptizor, baptizari ^? • 
Nomine caltcis et baptismi passiouem designat 
martyrii. £t alibi ; c Baptismo habeo baptizari, et 
quomodo coarctor, usque dum perflciatur ^. i Quo 
baptismo sordes lavit suae mortalitaiis, de quibus 
in Zacharia iegitur : c Jesus indutus erat sordidis 
yestibus ', et sordes nostrae infirmitatis. Unde : In 



significantur, id est caecitatem mentium quae adhuc f^ firmitates nostras ipse tulit *. 



operit faciem Judaeorum. i Cum Dominus penderet 
in cruce, sitienti acetuni cum felle mistuin por- 
rexere»*, de quo c cum gustasset noluit bibere •*. > 
Sitiebat Dominus salutem generis bumani, sed vi- 
nea Domini Sabaoth, de qua exspectahat, ut face- 
ret uvas et fecit labruscas *\ et potui suo mortis 
miscuit amaritudinem, qua modice gustata, id est 
per triduum, jam de genimine vitis illius bibere 
noiuit **. c Resurgens enim a mortuis jam non mo- 
riiur; mors illi ultra non dominabitur **. i Crgo 



Perleeta passione, orationes pro omnibus dicon- 
tur, quia licet persecutiones patiamur ab inimicis, 
tamen semper ad orationes reverti debemus ; vel 
quia Christus pro omnibus crucifigitur, pro omni- 
bus se ad aram cnicis obtulit; vel quia staus ad 
aram pro cunctis oravit, juxta illud : c Stetit ange- 
las juxta aram templi, habens thuribuhim aureum 
in manu sua ^* i Hodie pro nobis ad aram stetit» 
et orationis thuribulum adolevit. Oravit enim pro se 
dicens : c Pater, claiifica Filium tuum ' ; > et pro 



^Joan. 12. '•Hebr. 5. " Matth. 5. ^* Blatth. 10. '* Matth. 47. •• Joan. 19, et Psal. 21. 
•» Matth. 26. •• Joan. 18. •* Joan. 19. «^ Joan. 13 •• Joan. 19. •• Matth. 27. " Matlh. 27. 
•• Cant. 3. •• Mauh. 27. *• Ibid. •» Isa. 5. ** Matth. 26. ** Rom. 6. •' Cxod. 7. •• I Cor. lo, 
•• Joan. 19. »^ Cant. 5. *• Juan. 19. •* Gen. 6. '•* Geu. 2. * Cphe», 5. • Joan. 3. • Marc. !0. 
* Luc. 12. • Zacb. 3. • isa. 53. » Apoc. 8. • Joan. 17. 



517 MITRALlt:. 

tuit dicens : c Pro bis rogo, qaos dedisti mibi * ; i 
et pro bis qui eredituri erant in eum, dicens : c Non 
tantom pro his rogo, sed pro illis qui credituri 
ftunt in me '*. i Recte ergo licet omni tempore pro 
omiii sUto Ecclesiae fideliter orare debeamus, prae- 
cipue tamen bac die solemni pro notis, et pro cun- 
etisetiam alienis, ut gentilibus et Judasis, schisma- 
ticis el baereticis oraliones offerimus, juxta illud : 
c Et data suut ei incerisa multa *S > sed et quia 
Dominas in cruce pendens oravit decanuns hunc 
psalmum : c Deus, Deus meus, respice in me '*, i 
et a quibusdam creditur, usque ad : c In te, Doml- 
ne, speravi, i et cum ventum esset ad hunc ver- 
ium ^ : c In manus tuas, Domine, commendo spiri- 
tum meum , emisit spiritum '\ i 

Ideo et nos in solito more post passionem oramus : 
Habet enim usus ut iu aliis diebus ante evangelium 
oraliones dicamus, bodie vero post passionem evan- 
gelicam orationes multiplicamus. Ilem, usas habet 
Ecdesiae, at ante orationes dicatur, Dominus vobis- 
aiM, qux est propria vox et sacerdotis officium * 
sed his orationibus, ideo non praemittitur, quia Sa- 
cerdos et Dominus uoster occiditur, Ad singulas 
orationesgenuaflectimus, quia nationes omnesGhri- 
sto geoaa curvare monstramus, vel ut per habitum 
corporisostendamus devotionem meiitis. Pro Judasis 
vero non flectimus genua , ut vitemus iilorum ilia- 
sionem, quoniam irrisorie sua Deo flectebant *', vel 
qoia caecius , qaae contigit in Israel '*, nulla polesi 
oratione depelii, donec pieuitudo genliuni subintra- 
veril ", ideo non est pro eis vebementer orandnm , 
ideoqae nec genua flectimus. Est Umen orandum 
«tniaique» quoniam futurum est, ut qui estexal- 
tatos io cnice, omnia trahat ad se ". Et cave quod 
Bou sont oratiunes, qu» praemittuntur geuuflexioni- 
bas, sed sunt praefationes, et exhorutiones , qu^ 
omnes incipiunt ab Oremus , in quibus ostenditur 
pro quibus in sequentibus orationibus orare val&- 
mus. Unde iu fine dunUxat . oralionum sequenlium 
respondetur. Amen, 

Tres acGusationes Judaei contra Dominum propo- 
fiuere, sdlicet quod tributum negasset ** ; quod se 
regem fecisset **, et quod se Fiiium Dei dixisset *^. 
Contra has tres accusationes, tres Salvalor eis ob* 
jieit accusationes quae.de Michaba sumuntur, scilicet : 
PofuU meus; Quia eduxi; Quid uUra debui " ? Ubi 
eiprobrat eis beneficia sua, scilicet liberationem de 
JSgypto, regimen in deserto, introductionera in ter- 
ram optimam. Ac si dicat : Accusas me de negatione 
iriboii, potius deberes agere gratias ; quia le iibe- 
raTi de servitute iEgypii. Accusas quod me regem 
feci, polius deberes agere gratias; quia te in deserto 
regmliler pavi. Accusas quia dixi me Filium Dei, po- 
lius deberes agere gralias, quia terram lacte el 



— LIB. VI. 



SI8 



A melle manantem contuli tibi. Tres quoque illusiones 
ei fecere. Prima fuit quando velau facie colaphis 
eum caedebant *^; secunda, quando militcs flexis 
genibus eum adorabant, diccntes: c Ave, rex Judaeo- 
rum *^, I quod Judaeis ascribitur , quia curam de- 
dere; tertia, quando pendenti in cruce dieebant : 
c Yah qui destruis templunt Dei ". i Conlra has 
tres illusiones tres praemillimus adoraliones ; Agios^ 
Sancius , et haec in duabus linguis , Graeca scilicet 
et Latina. Nam tertia silet Ilebraea. Vcl tres antipho- 
nae : Popule meus, quia eduxi, quid ultra debui, sen- 
sibus paruni, aut nihil difl^crentcs , verbis et modu- 
latione consimiles. Triplicem tituli Scripturam si- 
gnificant ; qui scriptus fuit Hebraice, Graece et La- 
tine :c Jesus Nazarenus rex Judaeorum **. iSi prin- 

^ cipium tiiuli tribus linguis scriplum fuerit ignoratur, 
sed de hac clausula constat, c rex Judaeorum. i He- 
braicesic, Malchos Judcsorum ; Grxcc basileos ex- 
omosoieon ; Latine rex confitentinm, Quod quia ne- 
gavere Judaei, dicentcs : c Noli scribere, rex JuJaeo- 
rum; sed quia ipse dixit : Rex sum Judaeonim *'. i 
Idcirco istud in illis antiphonis astruitural>effectu, 
scilicet quod lanquam rex eorum eduxit eos de i£gj- 
pto et deduxit eos per desertiim , et introdnxit in 
terram bonain. Quod in titulum scriptum fuit c Je- 
sus, I in singulis concluditur antiphonls. Saivaiori ; 
quod ibi c Nazaraenus, i ad singulas respondctur 
Agios, Sanctus; et quia titulus tr^bns linguis fuil 
scriptus, ideo duabus linguis respondetur, Grxca 

P scilicet, et Latina, qu£ scriplum adorant. Ilebraica 
vero contradixit, ct adhuc blaspliemat. 

Supradictas ergo diaconi vel presbyleri albis in- 
duti canentes antiphonas, erueein illo defernnt, ubi 
Graece ac Latine respondetur , ac devote adoratur; 
quia Dominus crucifixus transivit a perfidia Jndaeo* 
runi ad confessionem et devotionem geutium, por- 
tantibus illum innocentibus apostoUs et canUn- 
tibus, id est totis viribus opprobrium crucis confl- 
tentibus et praedicantibus, interdum tamen persecu- 
tionum pondere fessis, aliquantulum quiescenlibus. 
Unde : Qui crucem portant nunc eunt, nunc ul 
fessi subsistunt. Exinde velamen auferunt laeli cla- 
mantes : Ecee Hgnum cruciSf hoc est velamen quod 
fuit super faciem Moysi **. Hoc est illud quo se 

D Dominus a Jud;eis abscondit **, quod revelatum est, 
quando velum tenipli scisstim est *'; quod etiam 
Dominus revelavit quando in cruce pepehdit, ideo- 
que dixit : c Consummatum ** ; i uam ante passio- 
nem oinnia Christianae Gdei sacramenta , et tou le- 
gis d<»ctrina latcbat sub littera, sed in passionesunl 
omnia revelaU. Tunc vexilla Regis prodeuut , quaa 
antea latuere , tunc et Doininus revelavit , quando 
sensum Scripturarum aperuit '*. Hoc est lignom, 
quo aquae dulcescunt amarae *^, quae legem signiA- 



*Joan. 17 ••Ibid. "Apoc. 8. "Matth.27; PsaL21. "Ibid. " Luc. 25 ; PsaL 30. 
"Rom. 8. «Mbid. »Joan. 42. »*Luc. 23. «•Joan. 19. *» Ibid. **Micb. 6. 
"MailU. 27. *»Ibid. *• Joan. 19. " Ibid. . **iCor. 1. *»Exod. 3i: H Cor. 
8. ••Mauh.27. •*^oao.l9. "1^0.21. •* Exod. 15. 



<>Matth.27. 
•• Matth. 26. 
5. •• Joan. 



ul9 8ICARDI CREMONENSIS EPISCOPl S20 

Gabant^quae hanc araaritudinem praecipiebant, ocu- A cri vehementer abstraxit,et eam gaodii jabar Incor 



lum pro oculo, et similia *'. Sed dulces efliciuntur, 
dum iignum Dominicae passionis et dicta evange* 
jica proponuntur : c Qui te percusserit in unam max- 
iliam, prasbe ei et alteram **. > Crux denudata sa • 
lutatur; quia per crucem salus hominibns reforma- 
tur, el sicut a Judxis incredulis deridcliatur , sic 
uunc a fidelibus adoratur. Scd cum Dominus in 
asina fuerit honoratus '% et in cruce dehonesiatus, 
quare crucenn et non asinam adoramus? Respondeo : 
honor in asina terrenus erat, et salus non inde pro- 
dibat, sed opprobrium in cruce noslra salus erat. 
Ilic est glaJius David, quo Goliam occidit '', qui 
diu fuit servatus , et in honore habitus. Ila crux 
qua diabolus occiditur [honoratur,] adoratur, [id est 



porabiliier illustravit. Triduum ergo Dominicse mor- 
tis, quod perfici nequiviteo respectu, quo ipse est 
a Judaeistrucidatus, eo transponitur, quod ipsema- 
nibus est immolatus. Cujus qooque rei illlud maxi- 
mum est indicium, quod in nocte Coense lominaribos 
exstinctis vigiliascelebramus, sicque fit, ot in quinta 
feria, quasi sexta in duplum manna colligator ^', 
quoniani in hac die qunsi Sabbato non invenitor ; 
vei bodie corpus Christi non conficitur ; quia pro 
nobis hodie revera immolatur, et, venienteveritate, 
debet figura cessare ; vel quia sublatus est hodie 
Verus sacerdos. Descendit enim ad inferos : vel qoia 
ablata est hostia demanibusChristi, et nostris. Non 
ergo sacrificent amici, dum trucidant inimici, vel 



cum rcvcrentia salulntur,] et osculatur, [et haec spe- ^ quia velum templi scissum est ^^, et altare destru- 
cies adorationis, dulia vocalur, quae debctor etiam 
crealuris. Esl alia quae lalria nuncupatur, qua so- 
los Deus est adorandus.] Dum autem crucem osco- 
lamus, nos ad terram prosiernimus, nt humilitas 
mentis per habitum corporis demonstretur ; etquia 
«icut ChiislHS huraiiialus est Patri pro nobis usque 
ad mortem ", sic nos ejus mortis imitatores humi- 
liari oportct. De hoc cultu crucis ait Sedulius : 
Neve quis ignorel speciem crucis esse colendam. 
De modo prostrationis ait Augustinus : c Si quis 
sic humiliatur ut genoa figat, adhuc habet quo am- 
plius humilietur. Quisquis sic huniiliatur, ut haereat 
venter ejus in lCFra, ullra quo humilietur, non ha- 



ctum ^' ; vel quia Moyses ait : c Vos tacebitis, et 
alius pugnabit pro vobis ^*, iscilicciChristos ; c tor- 
colarenim calcavit solus^^. > 

Cum igitur hac die non sit corpus Domini conn- 
ciendum, ad hanc diem est causa triplici reservan.- 
dum : Prima est propter infirmos, ne aliquis decedat 
sine viatico; secunda estpropter reiigiosos» qoi his 
tribos diebus communicant; tertia est propter offi- 
cium adimplendum. Species autem vini caosa iri- 
plici non rcscrvatur; prima est, quia de facili ex 
negligeatia laberetur ; secunda est, quia dixit Do- 
minus in coena : c Aniodo non bibam de hoc geni- 
mine vitis, donec bibam illud in regno Patris mei 



l>et. Dum crucem adoramus , laudes ejus et praeco- c ^' » * ^^**^'^ ^^'» 4"^^ P^** P^"^!"» Novum intelligi- 



nia decantamusy scilicet anliphouas et rhythmos : 
Crucem tuam. Ctux fideli», Pange^ iingua. 

Ilis ita rite peractis sacerdos se casulam induat, 
adaltareaccedat. Tuncque more solito subdiaconus, 
vel duo presbyteri deferant ad altare corpus Do- 
minicum, quod pridie fuit reconditum. Ralionabile 
videtur ut hac die corpus Domini conficcretur» et 
inde usque in diem Sabbati, jugi sHentio consopili, 
a sacri altaris ministerio vacaremus. Hac enira 
dieChristus immolatus, Sabhato quievit in sepulcro, 
et discipuli totani noctem sequenlem in tristitia 
transegere, donec, molieribus dilucolo rcferenlibus 
quae audierant et viderant ^% in gaodiom respirare 
coeperunt. Respondeo : Dominus noster pridie quam 



rous Testamentum ; per viuum vetus, ad quotl si- 
gnificandum cum bibisset Dominus, inquit : < Con- 
suramalum est ^', > et calix finitur, el panis serva- 
tur, eo quod Iexfincm'% et evangeliuni habet ini- 
tiom " : Novisenim sopervenienlibus, velera tran- 
sierunt. Cum autem duo presbytcri corpus Domi- 
nicum ad altare detulerint, sacerdos assistens, eo 
super corporali deposito, et calice, sicut moris est, 
com vino in calice collocalo dicat : Oremus. Prm- 
ceptis salutaribus. Constat hunc iocum esse in ca- 
none, obi elevato calice cum corpore Domini dici- 
tur : Per omnia swcula soBculorum et seqoente hac 
praefatione : Proiceplis salutaribus. Calix interiro 
cooperitur, in quo ncUs illud figuratur, quod de 



pateretur, accipiens panem et ealicem, benedixit, de- cruce deposilum corpus Domini sepelitur. Ideoque 



ditque diseipulis suis^ dicens .* Hoc est corpus meum , 
Hic esl ealix meus. Tunc est immolatus in manibus 
8uis, de qoa immolatione suhjonxit : Hoc facite in 
meam commemorationem **. Ab hac igitor, qua; non 
est omitienda, com sitfirmiter injoncta, sexta feria 
est dics seconda, qua velut in monumento quiescat. 
Sabbatum vero tertia , qoa vehit a morte resurgat. 
Praeterea, quia Dominus in parte noctis, quae luce- 
6cit in prima Sabbati resucrexit ^", idcirco illam a 
silentio, vel tristilia, quam exigebat. requies sepul- 



per duos presbyleros, qui corpus ad altare defe- 
runl, repraesentamus Joseph ab Arimalhasa, et Ni- 
codemum, qui tulerunt corpus ad sepeliendum '*. 
Tres canonis articuli supcr deposito corpore profe- 
runtur, scilicet : PrceceptiSy Pater noster, et Libera 
noSf quassumus; qni^ tribus diebus, ot infra dice' 
mos, sepultus Dominus occultatur. Ex praemissif 
colligitor, quod sola oratio Dominica non sufficia< 
ad Eocharistiam consecrandam. 
Si enim sufliceret, non esset necessarium corpuf 



" Exod. «. «• Matlh, 5. «^Maith. 2!. 
ICor. 41. ♦•Matth. 28. " Exod. 16. 
*«Matih. 26. *»Joan. 10. »• Levit. 26. 



»• I Reg. 47. 
*^Matth. 27. 
•»IICor.5. 



»• Philip. 2. 

'•IMacb. 4. 
■• Joan. 19. 



*• Luc. U. *' 
^•Exod. 14. 



MaUh. 
*Msa. 



26 
63 



m mTRALE. ~ 

DoBiiBi coDservari ad diem bodiernum. Taii modo A 
nissam apostoli celebrabant; prius eDim missam 
eelebralori, ad conliciendum, haec verba solummodo 
proferebant : Hoc e$t corpus m^tim, hic est sanguis 
imeut. Sed postea orationem Dominicam addidere, 
ethaecestapostolorum consueiudo, qu» bic reprse- 
sentaior. fieatus Tcro Gregorius, Gtlasius et Cocle- 
fttinas, alia superaddidere ; cum ventura fuerit us- 
que ad : Per omnia $mula ueculorum^ more solito 
sacerdos hostiam frangat, qua fracta, non dicat 
Pas Domini sit semper vobiscum^ eo quod oscula 
circamstantium non sequuntur. Siniililer el teriiam 
portiooem in calioem mittens, non dirat : Hac sa- 
crotancla commistio corporis et sanguinis Domini ; 
non enim sanguis adest. Unde quaeritur si ex con- 



ucto vinum consecratur ? Respondeo : Nou Conse- 



B 



crari, sed sanctificari. Est eiiim differentia inter 
consecratum et sanctificatura. Consecrare est con- 
secrationem transubstantiare , similiter accipitur 
sanctificare, sed laxe ; sanctificari est ei taciu saci-ae 
rei reverendum eflici. Eiinde Agnus Dei praetermit- 
tatur ; quia non videtur invocandus esse, qui cerni- 
tur in agone deficere. Cum silentio communicet 
presbyter, et omnes communicare dehent. Unde 
ogmmunio non cantatur, sed nobis silentibus, san- 
gois ille quem sumimus, de ore nostro pro nobis 
daaiat ad Dominuro. Nos enira sumus illa terra, 
qocaperuit os suum et bibit sanguinem Abel ", id 
esc Christi quem effudit Cain, id est Judaicus popu- 
lus. Unde factus est vagus et profugus super terram C 
*^« juxta illud : c Disperge illos in virtuie tua '*, > 
(adus est maledicius illa maledictione : c Sanguis 
ejof super nos ". i Facta communione, Psalmi 
Tespertiflt senario numero decantentur, et sub uiia 
collecta : Respice, Domine^ totum officium, id est 
missa et vesperae terminentur. Hoc facto, crux re- 
ponatur in suo loco. Alicubi est consuetudo, utcho- 
ros dicat psalmos ante eam. Episcopus etiam, aut 
ejos vicarius, usque ad illaro horaro, in qua Doroi- 
nus resurrexil. Officio celebralo, uno duntaxat refi- 
cimur ferculo, eo quod hac die iinum solum sibi 
Bominus incorporavit, latroiicm videlicet cui dixil : 
Hodie mecum eris in paradiso '\ 
CAPUT XIV. 

IN SABBATO SANCTO. 

Indmite novum hominem, qni secundum Deum 
creatut est **. Sicut Deus operibus creationis mundi 
sextadie completis, septima requievitaboroniopere 
quod patrarat'*, sic in sexta antate recreationis 
operibus consummatis, juxta quod Doininns dixit 
peodens in cruce : c Consummatum cst *^, > in se- 
plima requievit aetate. Cum eiiim anima ejus pas^ 
sibilitatem corporis exivit, quoiianimodo in requie 
fuit. Sicut etiam hominis creatjone iii sexta feria 
facta, in die proxima requievit, sic ejusdem recrea- 
lioiie io eadem feria ceiebrata, Dominus in sepulcro 



LIB. YI. itt 

dormivii. Ideoqoe dies ista Sabbatum appellatur, 
qnod re^fes interpreUtur, antonomasia Sabbatum 
sanctam, propter requiem Jesu Christi, in cujus 
morte sanctillcati sumus, vel proptcr fontera ba- 
ptismi, qui hodie l)enedicitur, ubi constat novara 
prolem Ecclesise sanctificari. In quo circa vespe- 
ram noctis, quae lucescit in prima Sabbati *%officit 
solemnitas inchoatur, et quasi per toiam . noctem 
usque ad diei claritatem conttnuatur, utillnd adim- 
pleatur : c Nox illuminatio mea in deliciis meis, et 
nox sicut dies illuminabitur **. > Tribus enim de 
causis haec dies illuminata refulget In deliciis no- 
stris. Propter redemptiouem animarum, quae licel 
sil in die Para&ceves inorte Domini reparala, cjus 
tamen gaudium et iKtilia est ad hanc iiociem prae- 
missa ratione traiislato. Propterresurrectionem cor- 
porum, quae, Domino resurgenle, prima SaLbati 
speratur futura; ideoque vigilamus, et rcsurgonli 
vigilando conciiiimus. Propter baptismi sacranien- 
tum, quod hodiecelebratur; quoniam ab illis causi^ 
sumpsitexordinm, et illarum nobistribuit fructum. 
Celebratur enim hac die cateohumcnorum officium, 
ul catechumeni Christe consepulti per baptismum 
inmorle, cum eo resurgant **, Fipcergo nox Pas- 
cha diciiurquod transitus interpretatur, quia trans- 
ivit Dominus de mundo ad Patrem^ de nrorte ad 
vitam. Transimus et nos ( c Pascha enim immola- 
tus est Chrislus > ) *^ de hoste ad Patrem, de tene- 
bris ad lucem, de reatu ad gratiam, de pcena ad 
gloriam, de pugna ad victoriaro. lliec iiox in pleni- 
lunio celebratur, luna jubar luniinis a sole mutua- 
tnr. Luna est Ecclesia, soiChristus, qiii, dum occi- 
dit, occiditur; sed ejus occasu Ecclesia graliae ple- 
niiudine illustratur. H^c nox, aequinoctio transacto, 
eom dies noctem superat, celebratur ; quia post 
ignorantiam prolongatur de Deo scientia; et ubi 
abundavit iniquitas, superabundavit et gratia **. 
Hatc nox celebratur in vere, eum post hiemis aspe- 
ritatem flores vernant, volucres jubiiant; quia, pulso 
periidiae gelu, mundus floruit pulchritudine virtu- 
tiim , et in omnem terram exivit sonus •• apostolo- 
rum. Haec nox est utriusque diei communis : nam 
usque nunc dies naturaliter praecedebat noctcm ; 
significans lapsum primi Adae, qui ad lenebras de 
luce desceiidit; sed ex nunc artificialiler nox diem 
prsecedit, insinuans reparalionem secundi Ad», qui 
nos ad luroen de tenebris reparavit. Haec nox quadra- 
genarium terminat afilictionis et quinquagenarium 
inchoat absolutionis, quia per resurrctiionem de 
servitio captivitatis adjubileum transibimus i>bcr- 
tatis. H:cc nox mediat inlcr septimam et oaavam 
alterius Testamenli alpha el omega; nunc officium, 
ei ejus ordinem, prosequamur. In principio igilur 
offlcii lotus in Ecclesia debet ignis exslinguk, et no- 
vus de lapide, calybe percusso, vel crystailo soKI ob- 
jccia debet elici et de sarmento foveri ; ignis •ve- 



•• Gen. 4. ** Ibid. ■* Psal. 58. ** Malth. 27. *» Luc. 23. •« 
•* Maub. i8. •* Psal. 438. •» Kom. 6. •* I Cor. 5. *• Kom. 5. 



Eph. 4. *• Gen. 2. •• Joan. 19. 
••P8al.l8, 



523 SICARm CREMONENSlS EPISCOPI 

lusveterem significal legem, cujusin morteChristi A Cercum diaconus benedicit, 

figurae completae fuere, et ideo velut exstinctx ces- 

sare debuerunt, sed de lapide, id est Chrislo, qui 

est iapis angularis ", qui verbere crucis percussus, 

Spiritum sanclum nobis effudil ; vei de crysUllo in- 

ter solem et escam mediante, id est Christo quifuit 

mcdiator inter Deum el nostram inOrmitatem **, qui, 

sicut testalur, ignem in lerrammitierevenit ". No- 

vus ignis eiicitur, dum per ejus passionem, resur- 

rectionem Spiritus sanctus nobis infunditur, cui 

prxbet alimenta idem Cbristus^ qui est vitis vera^\ 

^'on est vana rcligio ^olemni processione ad hujus 

ignis bcnedictionem exire : < Eamus, inquitAposto- 

lus, ad eum exlra caslra, improperium ejus por- 

tantes^'. > Procedentesigitur ad illum ignem, me- .. 

minisse debemus , exeundum nobis ad illum,quem accendil; ubi quidem innuitur, quod idem per cc- 



non sacerdos vel 
episcopus ; quia Christi resurreclionis praecooiumy 
per minorem sexum fuit apostolis manifestalum, 
scilicel mulieres *', non per apostolos mulieribus. 
Nam, quia mulier a diabolo^missa viro mortem ob^ 
tulit ^*, pulchre sexus idem a redivivo Christomis-* 
sus, viriii sexui vitam evangclizavit. Acccdens ad 
benedicendum frustula secum portal incensi, ul eu 
cruciculae cereo insculplae offercndo infigat : illx 
naiuque mulieres emerunt abomata, ut venientcs 
Jesum ungcrent crucifixum '^. fienedicens ait : 
ExiuUet, Cum post salulat populum, cum reddit 
bcnevolum etattenlum, dicens : Dominus vobi$cum. 
In coluniMe illuminatione^ hujus columnae praen • 
nia novimus, quam in bonore Domini rutilans ignis 



Jud^i extra castra projecerunt, et benedicimus il- 
lum cum cruce el aqua, ut nos vi passionis ejus, per 
qucm Spiritum sanclum accipimus, lotos essesigni- 
ficemus. Et altende quod sicut his singulis diebus, 
cocna Domiui Parasceve, et Sabbato sancio, ignis 
exslinguilur; sic, aiunt quidam, ut novus ignis in 
memoriam passionis, ut praediximus, accendatur ; 
cum igne solemniter benedicto, exeal diaconus ad 
fores Ecclesiae dicens ter : Lumen Christi, cui re- 
spondel chorus : Deo gratias. 

Exinde veniens in chorum, cereum benedicat. 
Benedictionem cerei Zosimus, Ecclesiae Romaiae 
ponlifex vicesimus ociavus instituit, ut Christus ad 



reum praesentatur, quod per columnam, quae prx- 
cedcbat filios Israel ^S praefigurabatur; columna 
quippe nubis figuram tenuit humanitatis ; columna 
vero ignis, divinitatis, columna filiis Isracl in terti» 
mansione, postesum agni, concessa, utHieroujmut 
ail : Praecessit populum ad mare Hubrum, ct per 
desertum, quousque Jordanem transiret» et ter^ 
ram pron^issionis intraret. Inde est quod cereus 
terlia die post coenam Domini ante baptismum, 
est secundum quosdam, benedictus, ante neophy* 
tos, ad baptisterium, et in officiis usque in octavam 
solemnitatis, vel ante pontificem, qui est caput po- 
puli, deportatur. Columna tr.a populo facicbat. 



roemoriam visibiliter redoceretur. Qui, sicut ait Au - r obumbrabat a sole, protegebal ab hoste, iUumioa- 



gustinus, est in omnibus rebus ad memoriam re- 
ducendus, a cujus dulcedine l)enedictionis incho- 
antur praeconia Dominicae resurrectionis. Nam ce- 
reus renovattts et illuminatus Christum significat, 
qui io carne gloriosa resurrexit a mortuis, et verus 
Deus apparuit, et vere in eo splendor exslitit divi- 
nilatis , qui tristitiam discipulorum , inio totum 
mundum serenavit sua Isetitia charilatis, quem con- 
tristaveratexstinctio lampadum, idest prophetarum, 
et majoris lampadis, id est passio Salvatoris, cujus 
ceram apis sine concubilu mater eduxit ; quia Chri- 
sli carnem virgo Maria concepit et peperit ^*, et 
Deum iu carne quasi mel in cera proferens inviolata 
permansit. Cum itaque per cereum Christus signi- 
ficetur, meriloannus ab incarnatione Domini con- 
sequenter inscribiiur ; vel quia Christus esl maxi- 
mus annus anliquus et plenus dierum '*, in quo est 
plenitudo bonorum omnium ^\ Sicut in anno ferli- 
litas fructuum, cujus duodecim menscs, apostoli, 
dies fideles, horae suntpueri baptizati. Indiclioquo- 
queetepacta nihilominus inscribuntur; quoniam 
actiones hominum, ct successioncs teuiporum, Chri- 
8to disponente, ordinaniur. Et attende quod indictio 
spalium quindecim annorum , et singulus corum 
vocaturaera ;aera vero tributum, quod aunis singulis 
soWebatur. 



bat in nocte, sic Christus obumbrat contra aestum 
vitiorum, protegita suggesiionibus daemonumi illu- 
minat omnem hominem venientem in hunc mun- 
dum ^*, donec eum perducat ad regnum coelorum, 
offerens, etc. Quam rutilans ignis accendit^ hxc est 
divinitas quae huroanitatem in sepulcro jacentem 
iterum animavit, id est animam corpori copulavit, 
vel novam ignis novam ipsius doctrinam, qui ait « 
c Mandatum novum do vobis **, > aut novam q;lo- 
riam in resurrectione exhibitam figuravit. Sequitur: 
Qttt Ucet divisus in partes mutuati tamen lumini» 
detrimenta non novit ; ex eodem igne cerei conse* 
crati omnes, qui sunt in ecclesia, cereoli acceudon» 
tur, niisitenim Dominus ignem in terram *', elquid 
D voluit nisi eum vehcmenter accendi ? el de plenitu- 
dine ejus omnes acccpiinus ** ; stans ctiam in die, 
qua rcsurrexit in medio discipiilorum, ait illis : 
i Accipite Spiritum saiictum *', > quos aposiolos 
binos ad praedicationis oflicium delegatos '% doo 
minores cerei repraesentant, vel prophetas et apo- 
stolos,vel omnesEcclesiaedoctores,gemina charitate 
ardentes, aut etiam verbo cl opere praefulgentes. 
(: Si autem non fuerit nisi unus cereus roinor, si- 
gnificat ordinem apostolorum , quibus sicut de so 
dixerat : c Ege sum lux mundi**, sic de eis ad- 
junxit : c Vos estis lux mundi". i Ambo catecho- 



♦^Ephes.2. •MTim. 2. " Luc. 12. ^-Joan. 15. " Ilebr. 15. " Isa. 7. " Dan. 7. ^Woan. 1. 
Col.2. " Luc. 24. '• Gen. 3. " Maic. 16. " Exod. 13. 'Uoan. i. •«Joao. 15. •*Luc.ii 
" Joan. I. ••Joan. 20. •* Luc. 10. •• Joan. 8. ••Malth. 5. 



3i5 MITRALE. 

meiios praecedunt, quia Ghristas per se et per apo- 
stolos Ecclesiam iliuminavit. Offerens incensum 
4!icit : Suicipe , zancte Paier, incemi kujus sacrifi» 
€ium 9esperlinum; vesperlinum legis sacrificium 
significabat in mundi vespera Dominum immolan- 
dum ; cum ergo crux insculpitur, [crucilixi stalua 
designatur • Quam , etc. 

Cereus benedictus in oclava Pasch» secundum 
qnorumdam consuetudinem ad fumigandas domos 
pepttlo dislribuitur, eo quod in ultima resurrectione 
Cbristus fidelibus in praemio iribuetur, ad quod 
expressios significandum Romani agnos faciunt de 
cera oleo mista ; in agno enim cereo, agnus prae- 
figuratvs , et in Pascha immolalus ad memoriam 
reduciUir, cui sanctus Gregorius oleum infudit, 
qaandoPascbalis agni mysteria reseravil. Sequitur 
de baptismo quem bodie celebramus ; quoniam hac 
nocte foiteni fortior supervenieiis alligavil*^ ct 
paradiso spolia reddidit. Ilem c quia quicunque 
baptizaii sumus in Ghristo Jesu , in morte ipsius 
baptizati sumus, consepulti enim sumus cum illo 
per baptismum in morte , nt quomodo resurrexit 
Cbristus a raortuis per gloriam Palris, ita et nos 
in noYitate vitae amlMilemus*'. » Mors Ghristi nostrae 
morlis fuit abolitio",sed mors Ghristi simpla, nostra 
vero dupla; nam per unam Gliristi moricm, ejus 
mortis in baplismo nanciscimur abolitionem, quae 
mortis Ghristi suscipit in baplismate similitudincm, 
hxcest mors animae, quam statim salvatrix gratia 
depellit; aliam vero, qiiae curporis est , censurae 
justitiae reservavit, sed et hoc mortale absorbebi- 
tur. Et ralionis erat ut sicut mors animae causa 
fiierat corporeae mortis , sic cliam justificatio spi- 
rinis causa fieret gloriosae corporeae mutaiioiiis. 
Baplismum Dominus instituit , cum de latere sno 
sanguinem et aquam produxit, quem postea edictali 
l^e firmavil, dicens : c Nisi quis renalus fuerit 
ex aqua , et Spiritu sancto, nou introibit in regnum 
cceloriim **. > Baptizatus est Dominus in sua pas- 
siooe, unde : c Baplismo habeo baptizari''^ i et 
quomodo coarctor usque dum perficiatur, in quo 
fluvium sanguinis, et aquae piofudit, et lotum 
corpus, quod est Ecclesia** lavit, et siiper nivem 
dealbavit*'; sic de latere Ghristi nascilur Eccicsia , 
sicut de latere Ada: fabricatur Eva *^. lUe crgo fuit 
baptismus Abrahse et aliorum universalis et la- 
tronis in cruce pendentis ". Paulum vero legimus 
liaplizatum** ; quia nondum erat in corpore uni- 
vcrsalis Ecclesix, sed in synagoga Sutanae. De aliis 
apostolis utrum fuerint aqua baptizati, reperire 
iiOD potuit Augustinus , sicut ait in epistola qiiam 
sciibitadSeleuciauum; quidain aiunteos fuisse aqua 
bapUzatos, cum Dominus lavit pedes eorum *^. Alii 
noii dnbitant eos fuisse baptizatos aqua, forma 
Joannis aut Ghristi*^ per quoruin minislciiuin 
Ghristus alios baptizavit. Baptizaverunt enim alios 



— LI6. M. m 

A ante passionera , ut quidam arbitrantur, in forma 
Joannis, post resurrectionem in forma Salvatoris, 
dicentis : c Euntes , docete omnes gentes , bapti- 
zantes eos, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus 
sancti**.! Haec est sacramenti forma substantialis ; 
caetera vero solemniiaiis « in quibus diabolus ad- 
juratur, et quasi judiciali sententia condemnatur. 
Quae quo leguntur ordine prosequemur. Legnntur 
igitur in quibusdain ecclesiis viginti quatuor le- 
ctiones. Duodecim Graece propter auctoritates Se- 
ptuaginta Intcrpretum , quorum auctoritas floruit 
in Graecia ; Latine propter auctoritatem Hieronymi, 
cujus translatio praevaluit in Italia ; unde , licct 
sint viginli quatuor lectioiies , non tamen sunt nisi 
duodecim in sententiis lectiones, quae Graece et La- 

" tine leguntur propter auditorum diversitatcm , ut 
praediximus, cum de Sabbatis quatuor temporiim 
loqueremur. Duodecim autem leguntur , quia ba- 
ptizandi catechumeni duodecim apostolorum do- 
ctrina imbuuntur ; qui duorum dicruin varietatibus 
instruuntur, scilicet in quarta feria et bodie, ut 
si forte pcr oblivionem dilapsum est, quod in quarta 
feria post mediain Quadragesimam didic^runt, aut 
si aliqui abfuerunt , nunc perfectius et plenius in- 
struantiir; vel his duobus duorum dierum varie- 
talibus instruuntur, non ut doctrinam intelligant 
variare; sed, secundum Bedam , vilam praesentem 
sciant in fide et operatione consistere. In quibusdam 
vero ecclesiis sex lanlum lectiones leguntur ; quia 

Q catechumcni ad opera misericordiui invilantur. 
Quotcunque legantur, tituii sublicentur, vel quia 
Ghristus caput nostrum ^*^ nondum iiobis reddilur; 
vel polius , quia baptizandi , ad quos perlinet ofli- 
cium, in Scripturaruiu ignorantia detinentur. Gum 
enim Scripturani non intelligaHt, non expedit eis 
auctores uominare. Tituli iianique in lectionibus 
recitanlur, ut auctores coeleslis doctrinae, et cive» 
supernae Hierusalem intelliganlur, et sapientes, qui 
audiunt, amore dulcedinis noniinis concivium suo- 
rum avidius lectionem intelligant. Quia ergo neo- 
phyti cives illius canlantes ignorant , ideo lectionis 
titulos non pronuntiant. Propterea quoque in nocte^ 
et sine tono leguntur; quoniam in eis insipientes, 
et catechumeni simplices instruunlur, vel idcirco 

^ duodecim lectionibus , quae catecbumenis leguntur, 
tituli subtrahuntur; quia neophyti nondum sunt 
inter duodecim millia signali^ Lectioncs typum 
gerunt Eliezer scrvi Abrahae, qui jiissu domini sui , 
mortua Sara, Isaac Rebeccam duxit in uxorem, 
quam invenit ad foiitem, cui dedit armillas , et in- 
aures ad ornandam faciem, nec mora relinquit 
patris domum , et hilariter festinat ad sponsum*. 
Sacerdotes anliqui dicrum legali Dei Patris venicn- 
tes ad fontcm baptismi nov» plebi, Ghristo nostro, 
risui vel gaudio coiijungendx porrigunt, iegendo le- 
ctiones, iu aures fidei et doctrinse quae armillas 



•'Lue. iL "Rom.6. •*Hebr. 2. ««Joan. 3. •» Luc. 12. " Ephes. 5. •• Psal. 50. **Gen. 2. 
••Liic. «5. ••Act^9. •Moan. 13. «>»Joan. 4. •• Maitb. 28. ••'^hcs. 1. ' Apoc. 9. • Gcn. 24. 



527 * SICARl)! CREMONENSIS EPISCOPI 528 

induitur, dam obediens openitur. Isaac conjungitur, A ptii subroerguntur, peccata enim originalia et actu- 



dum obliviscens populum suum et doroum patrissui * 
per dilectionem Christo copulatur, et haec fiunt , 
mortuaSara; quia synagoga, quse ilium genuit, 
sanguine suffocala , cum dixit : c Sanguis ejus 
super nos et super filios nostros \ i sponsa de 
gentibus acceleravit Ecclesia. 

Prima lectio scilicel : /n prineipio creavit Deu» 
ecdum ei terram , convenit baptizandis, ex eo quod 
in ea dicitur : Spiritus Domini ferebatur super aquat; 
el infra : Faciamu» hominem ad imaginem et, <!• 
mUitudinem nostram^. Ad iroaginem est, in quan- 
tum rationalis esl, ad similitudinem est in quan* 
tum boiius est, imago namque respicil naluralia 
sed similltudo gratuita, imagine homo carere non 



alia in baptismo sanguine Christi rubenti penitus 
absorbentur. 

QuinUquoque lectioscilicet!: Hascest hteredita$*^^ 
manifesie baptisma pronuntiat , ubi dicitur : Om* 
nes sitienteSj venite ad aquas ". 

Sexta, sciticet : Audi /<rae/**, indicat incarna- 
tionem , dicens : In terris visus est , et cum homini- 
bus conversatus est **. 

Septima, scilicel : Facta est superme**^ nostram 
insinuat resurrectionem. 

Oclava, scilicet : Apprehendent septem muliere» 
virum tfnum**, septem iniiuit dona, quae in sacra* 
menlo baptismatis conferuntur. Cbristi eliani , et 
Ecclesiae continet conjunctionem , quae facla in 



poluit, sed simililudinem ob culparo amisit, quam, " Salvatorisincarnat!one,pleniusfietinresurrcctione. 



ut recuperaret, Spiritus Domini fertur super aquam 
baplismi, ergo ideo legiiur, quia in ea Trinilalis 
mentio innuitur, et Spiritus sancti virtus ostendi- 
tur, item convenit baptizandis ex distinctione die- 
rum et operibus eorumdem. Sicut in principio crea-' 
vit Deus ccelum et terram , sic et nunc creat in Ba- 
ptismo novam Ecclesise proiem , et dividit aquas ab 
aquis^ spirituales a carnalibus, el ex aquis producit 
pisces et volucres^; id est eos qui saecularibus iima- 
tant curiseteos c quorum conversatio est incoeIis',i 
terra quorum , id est caro , aliis proiincit herbam 
Tirentem, etpomiferum, et ligna virtulum, aliis ger- 
minabit spinas et tribulos vitiorum ; omnibus tamen 



Ideoque illae duae praemittunlur lectiones, conjun- 
gitur etiam Ecclesia Cbrislo in lavacri sacramento , 
unde et hic subditur : si abluerit sordes fiUarum 
Sion**^ propterea, sequitur canticum : Yinea 
facta est dilecto. Vinea enim Domini Sabaoth , do« 
fnu< Israel est **. 

Nona scilicet : Dixil Dominus ad Moyun*^^ im- 
molationem praecipit agni Paschalis, id est Christi, 
cujus sanguine redimimur et aqua lavamur. 

Decima, scilicet : Factum esl verbum *', mani- 
feste quoque declarat passionem Domini, quae fuit 
origo baptismi. 

Undecima quoque renatis congruit , scilicet : 



in firmamento Scripturae, sol et luna, et caetera q Scripsit Moyses **, ubi legem Dei renatis prs^ponit, 
luminaria praesunt *, doctores videlicet majoreset 
minores, qui relucent super bonos et malos*, 
sapientibus et insipientibus **, et sicut postmodum 



bominem creavit, et denique requievit**, sic in 
baptismo recreat, et regenerat, et requiem dat 
hic a cuipa , sed futuram exspectamus , quapt erit 
simul perfectius a culpa et poena. 

Secunda lectio , scilicet : Noe cum quingentorum 
esset annorum '*, per hoc convenit sacrame^to ba- 
ptismi;quia loquitur de inundatione diluvii, in 
qua sicut peccatores pereunt et justi salvantur; sic 
in baptismo peccata delentur, et animae liberantur. 

tertia scWicei tentavit Deus Abraham**, per boc 
accedit ad baptismum, quoniam Isaac denuntiat 



et in cantico superna promittit *^ Ideoque sequitur 
canticum : Attende, 

Duodecima, scilicet : Nabuchodonosor^ eliam ba- 
ptisma declarat, in quo Spiritus sanctus peccats 
consumit, sicut angelus flamniam fornacis ex- 
stinxit **. Unde catecbumeni canticum : Sicut ur- 
vus **, cum gaudio resonant ; quia fontem yitae desi- 
derant. Qui quatuor legunt lectiones, islis utuntur » 
In principio^ .Factum est in vigiliaj Apprehendent 
septem mti/ieref, Uasc est hcereditas^ vel scripsit 
MoyseSj quae quatuor hodie leguiitur, quia quatuor 
fidelium genera, scilicet simplices, inleUigenleSy 
provecti et sapientes, quatuor niodis videlicel per 
historiam, allcgoriam, tropologiam, anagogen eru- 



immolandum. Hic est Christus, in cujus roorte ba- D diuniur. Hodie namque neophytis nostris quadru- 



ptizati sumus*^, in quo itenedictionem accipimus. 

In quarta lectione fa